Źródło i licencja tłumaczenia
Pieśń XIV
(Krąg VII. Koło 3. Bluźniercy, lichwiarze, sodomici. Piasek rozpalony. Kapaneus. Starzec kreteński. Trzecia rzeka piekielna.)
Zebrać i oddać rozmiecione liście
Temu, co chrypiał jękiem wysilony.
I stamtąd nasze zwróciliśmy iście1
Pod trzeci obwód2, punkt, gdzie się odkrywa
Sprawiedliwości bożej moc straszliwa.
Chcąc wiernie rzeczy opowiedzieć nowe,
Weszliśmy, mówię, na błonia stepowe,
Bez żadnych roślin, puste i jałowe.
Step ten opasan bolejącym lasem,
Jak ten las, fosy grodzi się opasem3.
Tam krok wstrzymałem; jak martwego morza
Powierzchnia piasku martwa i spalona;
Po takim stopa deptała Katona4.
Jakże powinnaś być, o zemsto boża,
Przerażająca dla tego, kto czyta
To, co mojemu objawia się oku!
Widziałem trzodę nagich dusz w natłoku,
A wszystkie płaczą, lamenty zawodzą.
Snadź5 według sądu kaźń ich rozmaita:
Jedni wznak leżą, drudzy jak nić zwita
W kłąb się zwinęli członkami wszystkiemi,
Inni po stepie nieustannie chodzą.
Ci najliczniejsi; leżących na ziemi
Było niewielu, ale przez ich wargi
Największe żale jęczały i skargi.
Szeroką kiścią dżdżył żar na pustkowie,
Jak śnieg bez wiatru w alpejskim parowie.
Jak Aleksander pod indyjskie słońce
Prowadząc lud swój, widział spadające
Ognie na wojsko w piasku niegasnące6,
Po całym wojsku rozkazał z baczeniem
Deptać nogami iskrę, gdy upadnie,
Bo jedna iskra da się zgasić snadnie7;
Tak spadał ogień wieczny, a płomieniem
Zapalał piasek jak proch pod krzemieniem.
Płomienia piasek w lot chwytał się suchy,
Dręczyć boleścią podwojoną duchy;
Ich nieszczęśliwe w ciągłym ruchu ręce
I w nieustannym jak wachlarz powiewie,
Do ich ciał lgnące strząsały zarzewie.
«Mistrzu,» mówiłem, «coś wszystkie przeszkody
Usunął, prócz tej, jaką potępieńce
Stawili hardo w progu Disa bramy:
Kto ten cień, powiedz, olbrzymiej urody,
Co leżąc w piasku tak dziko spoziera,
Zda się, że jemu ogień nie doskwiera?
Czy hardy własnej urąga się męce?»
A cień spostrzegłszy, że o nim rozmowa
Toczy się z mistrzem, zakrzyknął w te słowa:
«Jak byłem żywy, jam zmarły ten samy!
Gdyby sam Jowisz, gdy gniew go zapala,
Choć raz zmordował swojego kowala,
Co jemu ukuł strzałę piorunową,
Pod której ostrzem jam legł na skonanie;
Gdyby był czarnych robotników Etny
Wszystkich zmordował, stojąc nad ich głową,
Krzycząc: »Dopomóż mi, dobry Wulkanie!«
Wprzód nim pod Flegrą8 zdobył triumf świetny;
I gdyby wszystkie we mnie utkwił strzały,
Jeszcze z swej zemsty nie miałby dość chwały».
A mistrz doń mówił z gniewem i zapałem,
Tak mówiącego nigdy nie słyszałem:
«Kapaneusie9! Czyliż twojej dumie
Twa kara granic położyć nie umie?
Żadna nie może równać się męczarnia
Z taką wściekłością, jaka cię ogarnia».
A potem do mnie twarzą obrócony,
Słodkimi usty przemówił najczulej:
«On był z tych siedmiu szturmujących króli
Stubramne10 Teby; pychą zaślepiony,
Pogardził Bogiem, tak wieść o nim głosi,
I wątpię teraz, czy go o co prosi.
Lecz męka dumy, jak mówiłem jemu,
Bodaj największą karą jest dumnemu.
Idź za mną, tylko strzeż się, abyś czasem
Gorącym piaskiem nie obraził nogi,
Przeto ostrożnie idź tuż poza lasem».
Milcząc, przyszliśmy, ja i wódz mój drogi,
Nad brzeg krynicy, co z lasu wynika;
Rażąca tego czerwoność strumyka
Jeszcze mi dzisiaj włos na głowie jeży.
A jak przejrzysty strumień z Bulikamy11,
Którym tak rade grzesznice się dzielą,
Znęcone jego chłodzącą kąpielą,
Tak dnem piaszczystym ta krynica bieży12.
Oba jej brzegi wysłane granitem,
Trzeba, myślałem, iść wzdłuż jej korytem.
«Wśród mnóstwa rzeczy, co ci, mój kochany,
Już pokazałem po wyjściu z tej bramy,
Której nikomu próg niezakazany,
Jeszcześ nie widział tak ciekawej pono.
Patrz, wody w siebie wszystkie ognie chłoną!»
Mistrz mój tak mówił; więc prosiłem jego,
Aby mi podał pokarm, do którego
Sam wpierw podrażnił chęć mą wygłodzoną.
«Pośrodku morza jest kraj lądu pusty,
Na imię Kreta,» rzekł mistrz złotousty,
«A miał on króla, pod którego rządem
Świat nasz był czysty; nad morzem i lądem
Podnosi garb swój góra, Idą zwana,
Niegdyś gajami, wodą szachowana,
A dzisiaj pusta, jak każda rzecz stara!
Tam Rea syna powiła w połogu;
Chcąc go skryć lepiej, gdy płakało dziecię,
Płacz wrzawą surmy głuszyła i rogu.
Wśród góry stoi starzec jak jej mara13,
Plecami stoi on ku Damijecie14,
Wzrok utkwił w Romę jak w swoje zwierciadła,
Głowę ma złotą, barki, pierś ze srebra,
A z miedzi członki, począwszy od żebra,
Aż gdzie się biodro na widły rozpadło;
Niżej do pięty, jakby z jednej szyny,
Kształty tworzyły spławione żelazo,
Prócz prawej nogi, ta z palonej gliny,
Dlatego więcej opiera się na niej.
Prócz złota, kruszce bruzdowane skazą,
Kropleją15 łzami, te, gdy nad brzeg wzbiorą,
Przez grotę płyną w głąb do tej otchłani:
I z łez tych rzeka tworzy się osobna,
Jako Acheron i Styks z Flegetonem16;
Potem korytem zstępują zwężonem
W punkt, skąd już niżej zstąpić niepodobna,
Tam tworzą Kocyt; ujrzysz to jezioro,
Dlatego o nim nie śpieszę tu z mową».
Rzekłem: «Gdy płynie ta krynica krwawa
Z naszego świata, dlaczego na skraju
Już jest widzialną tylko tego gaju?»
A on: «Ta otchłań, wiesz, jest okrągława;
Choć długą drogą twe stopy znużone
Zstępują ciągle w głąb na lewą stronę,
Jeszcześ nie obszedł jej całego koła.
Snadź17 krąg jej tobie zda się rzeczą nową,
Jednak sam przyznasz, że jako poetę,
On cię zadziwiać nie powinien zgoła».
Jeszcze ja: «Gdzie jest Flegeton i Lete18?
O jednej milczysz, o drugim, mój wieszczu,
Powiadasz, że on powstaje z łez deszczu».
«Z radością,» mówił, «słyszę niepowszednią
Te dwa pytania powiązane społem;
Jednakże wrzenie tej wody czerwonej
Mogłoby z dwóch ci rozwiązać choć jedno.
Zobaczysz Letę, lecz poza tym kołem,
Tam, gdzie się czyścić idzie duch skażony,
Kiedy przez skruchę ma grzech przebaczony».
A potem mówił: «Czas odejść od lasa,
Brzegiem tej wody idź za mną pomału!
Tu mniej duszącym jest oddech upału,
Tutaj żar każdy, nim spadnie, zagasa».
- iście — chód; od: iść. [przypis redakcyjny] ↩
- trzeci obwód — W tym trzecim oddziale tegoż samego kręgu karani są ci, co dopuścili się gwałtu przeciwko Bogu, jako bluźniercy, lichwiarze i ci, co przeciw naturze rozpasali się na jednopłciową rozpustę. Miejscem ich kary jest step piaszczysty, gdzie spadające z góry ognie piasek zapalają: grzesznicy męczeni tam są podwójną boleścią palącego ich piasku i spadającego ognia. Bluźniercy przeciw Bogu leżą tam na wznak, lichwiarze siedzą, a sodomici bezustannie tam i sam chodzą: tych ostatnich największa jest liczba; z tego wnosić można, że za czasów Dantego grzech ten dość był powszednim we Włoszech. [przypis redakcyjny] ↩
- opas — pas okalający. [przypis edytorski] ↩
- Katon młodszy — po śmierci Pompejusza szczątki wojska rzymskiego prowadził przez piaski libijskie. [przypis redakcyjny] ↩
- snadź (daw.) — zapewne, widocznie, prawdopodobnie. [przypis edytorski] ↩
- Aleksander (...) widział spadające ognie na wojsko w piasku niegasnące — Wspomina o tym list Aleksandra do Arystotelesa, nieautentyczny, lecz podrobiony czasach późniejszych. [przypis redakcyjny] ↩
- snadnie (daw.) — łatwo. [przypis edytorski] ↩
- Flegra — miasto w Tesalii, gdzie się stoczyła bitwa pomiędzy bogami a olbrzymami. [przypis redakcyjny] ↩
- Kapaneus — był [to] jeden z siedmiu wodzów, którzy w wojnie braterskiej między Eteoklem a Polinikiem Teby oblegali. Kapareus przy tym oblężeniu, gdy szturmem brał okop miejski, od piorunu był zabitym. Tu przedstawia obraz zatwardziałego w swojej pysze grzesznika, który bluźni z potęgi Jowisza, czyli według myśli Dantego prawdziwego Boga, o ile go poganie pojąć są zdolni. [przypis redakcyjny] ↩
- stubramne — o stu bramach. [przypis edytorski] ↩
- Bulikama — błoto w okolicach Witerby, z którego wypływa jasny i przeźroczysty strumień. Kobiety rzymskie, między nimi wiele nierządnic, zjeżdżały się tam w upalne dni lata i brały kąpiele. [przypis redakcyjny] ↩
- bieżyć (daw.) — iść, dążyć. [przypis edytorski] ↩
- Wśród góry stoi starzec, jak jej mara — Obraz starca stojącego we środku góry Idy, w głównych rysach przypomina wykład widzenia Nabuchodonozora przez Proroka Daniela w rozdz. 1, w. 32. Tu poeta pod figurą starca wyobraża czas z rozmaitymi jego wiekami, jako to: wiek złoty, srebrny, miedziany i żelazny, z postępującym ich moralnym zepsuciem. Podług wyobrażenia poety figura przedstawiająca czas, stoi na wyspie Krecie, położonej na Morzu Śródziemnym, między trzema wtedy znajomymi częściami świata. Tam Rea, żona Saturna, kiedy Saturn (Kronos, co z greckiego znaczy czas) pożerał wszystkie swoje dzieci, będąc brzemienną, chroniła się do groty w górze Ida i porodziła syna Jowisza; a bojąc się, ażeby Saturn nie odkrył jej schronienia i nie pożarł jej dziecka, gdy dziecko zapłakało, kazała zawsze hałaśliwą muzyką płacz dziecka zagłuszać. Dlaczego poeta oddalił się od wzoru Daniela proroka, a przychylił się do mitu pogańskiego, sama jego piękna alegoria najlepiej objaśnia. Czas, największa potęga ziemska, ukryta przed nami, którą nieustannie czujemy, a widzieć nigdy nie możemy, stoi ukryty we wnętrznościach góry. Cała jego budowa ma swoje symboliczne znaczenie, którego czytelnik łatwo się domyśli. [przypis redakcyjny] ↩
- Damietta — miasto wschodnie, tu jest figurą bałwochwalstwa. Roma, Rzym, wzięta jest figurycznie [figuralnie; red. WL] za zwierciadło, w którym jak w ognisku odbijają najświetliściej promienie światła wiary chrześcijańskiej. [przypis redakcyjny] ↩
- kropleją — dziś popr. forma: skraplają się. [przypis edytorski] ↩
- Jako Acheron i Styks z Flegetonem — Według mitu starożytnego cztery rzeki piekielne są: Acheron, Styks, Flegeton i Kocyt. [przypis redakcyjny] ↩
- snadź (daw.) — zapewne, widocznie, prawdopodobnie. [przypis edytorski] ↩
- Flegeton i Lete — Wrząca woda (Flegeton), płynąca fosą piekielną; objaśnia Wergiliusz, że ta rzeka a nie inna tam płynąć powinna. Lete, strumień, z którego piją zapomnienie, w piekle płynąć nie może, bo tam pamięć występku jeszcze jest częścią kary grzeszników. [przypis redakcyjny] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Dante Alighieri
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Boska komedia, Piekło · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/boska-komedia-pieklo/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Julian Korsak
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.