Źródło i licencja tłumaczenia
Pieśń szósta. Nocleg w Vostizy
1.
Krajograficznie strofami wyłożę,
Jaka mię droga prowadzi z Patrasu.
Po prawej stronie góry, z lewej morze,
Za morzem znowu i skały i góry,
Nad nimi niebo błękitne bez chmury.
2.
Koń dzwoni w głazy, depce chwast, dziewanny;
Czasem po drodze w rozłożystym mircie
Widać rudery tureckiej fontanny,
Gdzie w kamień woda płacząca nie tętni,
Na które patrząc... nawet Grecy smętni.
3.
Tak ciemne mirty... i tak liściem szumią
Nad fontannami jak pacierz derwisza1.
Cały ten smutek błękitami tłumią
Wody Lepantu i z czystego nieba
Patrzące czoło (jestem w Grecji) Feba2.
4.
Ani człowieka w polu, ni na drodze;
Czasem szumiącym lotem kuropatwy
Porwą się w stado... tuż przy konia nodze
I padną blisko...i znów cisza wielka...
Jaskółek żadna nie wyśle ci belka...
5.
Wdzięcznie błękitne... zda się, że nad smętnym
Krajem przeszłości — leży zamyślone
Jakim obrazem dawnym i pamiętnym
Tylko samemu Bogu, co w nim duma.
Kraj ten zniszczyła tak wolności dżuma3...
6.
Małe sosenki jako pszczoły brzęczą
Jedwabnym kolcem... Jeżeli masz syna,
A twego kraju ludzie nie zamęczą:
Może zobaczy Grecją pełną krasy,
Ubraną w ludzi szczęśliwych — i w lasy.
7.
Po głazach, chwastach i ruinach — głuchych;
My się przez wielkie pustynie wołamy
W ciszy bezludnej. My przy źródłach suchych
Szukamy wody, spaleni zarzewiem.
Gdzie będą szukać naszych mogił? — Nie wiem.
8.
Przybywających wreszcie do Vostizy4.
Tu jeszcze pomnik turecki, dąb stary,
Na podniesieniu z głazów przy ulicy
Siedział spokojny. O tej to godzinie
Turek tu niegdyś pił dymy w bursztynie5.
9.
Cień rozstrzelony zbierała pod siebie
I co rok miodu obdarzała dzbanem
Niewymyślnego w żądzach i w potrzebie,
Co była drugim poety mieszkaniem,
Głośna słowików — szpaków narzekaniem,
10.
Co tak wysoko niosła czoła wianki,
Jakby ze dworu wyglądała w pole
Na przyjazd pana lub pańskiej kochanki,
Co nad szmerami słodkich ust dziewicy
Szumiała cicho, pełna tajemnicy.
11.
Ma pełno smutku niewymówionego.
Stanąłem, patrząc na ów dąb turecki;
Smucił mię także — lecz nie wiem dlaczego;
Bezużyteczny liściami i chłodem,
Oko zadziwia wielkim pnia obwodem.
12.
I wielki smutek starości... i żałość
Nad tymi, co go znali... Stone-henge8
Zaniesie myśli w olbrzymią zuchwałość
Tytanów9 dawnych... W tej świątyni progu
Myślisz o człeku, co ją siał... i Bogu.
13.
Ty mi cudownym wyrosłeś kościołem;
Tutaj się mogą modlić wszystkie wiary,
Tu wszyscy ludzie bić ugiętym czołem.
Lubię cię, dębie wyniosłego czoła,
Z liściem rozwianym jak skrzydło anioła.
14.
W swojej opiece! Szczęśliwe te kraje,
Co mają drzewa — na miejscu oberży —
Siane po łąkach, gdzie płaczą ruczaje;
Wędrowiec staje, gdzie kwiatów najwięcej...
Nagle krzyknąłem: „Do kroćset tysięcy
15.
Słowo „Eumenid”11 dał do wykrzyknika;
A mój towarzysz rzekł: „Mais c’est insipide12
Spać tu... w tej klatce... co ma kształt kurnika;
Comment, Giuliano?13 — tak się zwał nasz sługa —
W Vostizy musi być oberża druga!”
16.
Wszak to nie ściany, lecz z łuczywa15 krata,
Pajęczynami wybita czarnymi”.
A ja dodałem: „Jak horyzont świata
Zawarty16 zewsząd... bez okien, którędy
Dusza by mogła wyjść za zmysłów błędy...”
17.
„Świecy? — rzekł kompan — wszak tu wiatr zagasi
Słońce w lichtarzu, księżyc w szabaśnicy17!”
Rzekłem: „Giuliano, hej! tho se mu krassi...18
Gorzkie jak piołun — niech Bóg będzie z nami!
Jest co jeść? — nie ma... więc tho se mu psami!”
18.
Przyniósł... postawił... i znowu zapytał
Bardzo układnie: „Czego panom trzeba?”
A gdym na chlebie zębami pozgrzytał,
Zdjęty przeczuciem nieszczęśliwych wróżek,
Nie spodziewając się, wołałem: „Łóżek
19.
Północnym ciemno — i wiatr wszędy świszcze;
Pusto jak w zgniłym orzechu świstunie...”
Tu mój towarzysz rzekł: „Więc ja przepiszczę
Na hebanowym moim flażolecie19
Tę noc, przepędzę ją najlepiej w świecie”.
20.
Lecz ledwie zaczął, dmuchnąwszy w otwory,
Przegrywać — jakiś głos: „I beg you pardon
But I don’t like the music, I am sorry”21 —
Z prawej się strony wydobył przez kratki:
Anglik zamknięty był do drugiej klatki.
21.
Aż wreszcie jakaś Opatrzności ręka
Zesłała parę płonących knocików
I dwa napięte jak struny krosienka;
To były łóżka... Jeśli kto nie wierzy,
Tłumaczę jaśniej: to, na czym się leży.
22.
Zbiegły się do nas i wiatr z nami pląsał,
A dar krosienek... jako Dejaniry23
Koszula — gdzie się go dotkniesz, tam kąsał.
Ach, jam się dotknął — i ogień mię złapał,
I byłem w piekle; mój towarzysz chrapał.
23.
Samemu sobie bardzo poetycznym:
Na skały igle24, na ruin terasie —
W usposobieniu umysłu vehmicznym25 —
Kiedy głos przeczuć bardzo głośno gada
Trzykrotnym głosem: „Biada! biada! biada!”
24.
Kiedy się żegna z kim i przy miesiącu26
Mówi z westchnieniem głębokim: „Na zawsze!”
Gdy przy dognanym zeskoczy zającu,
Dobędzie noża — i obcina skoki.
Gdy nań piorunem strzelają obłoki;
25.
Gdy go za rękę uściśnie sam rektor;
Gdy go mianują sędzią; gdy go wnuki
Obsiądą; gdy kraj obroni jak Hektor27
Albo gdy myśli o zbawieniu Lachów;
Gdy wygra partią bilardu lub szachów;
26.
I na kochanki usiądzie mogile...
Albo gdy mówi doń kto: „Czy pamiętasz
Paryż?...” — Są różne poetyczne chwile:
Kiedy na przykład w towarzystwie znanym
Siądziesz pośrodku — na cenzurowanym...
27.
To jest, że możesz zgasić oświecenie;
Albo gdy jesteś dział asekurantem29
I w napoljońskie wierząc przeznaczenie,
Słuchasz bez drżenia kul lecących świstu;
Gdy „Comte”30 przeczytasz na kopercie listu;
28.
Żadna nie przyszła do snu mię kołysać.
Przy dwóch światełkach jak gwiazdy niejasnych
Chciałem z krosienek moich wstać i pisać,
Czekając zorzy różowego świtu,
Wtem deszcz... w tej klatce nie było sufitu...
29.
A tu deszcz na nas... leje się z dachówek!”
Wnet rozbudzeni oba na poddaszu,
Więcej do czynu sposobni niż słówek,
Wściekać się więcej zdolni niż łzy ronić,
Przemyślaliśmy, jak i gdzie się schronić.
30.
Po obu stronach były dwie framugi —
Ach, nie framugi — zaczęte kominy!
Więc ja jak krótki, mój kompan — jak długi,
Oba jak dłutem z marmuru wycięci
W niszach przeciwnych — kto by rzekł, że święci.
31.
Ręce złożone na piersiach pobożnie.
Każdy z nas biały, jak w operze Zampy32
Wiedźma z marmuru — bardzo nieostrożnie
Pierścionkiem złotym za żonę pojęta,
Lub jak niewiasta Lotowa33 w sól ścięta,
32.
Niech porównania dalej lecą kłusem.
Byliśmy, jako ów posąg Tetydy34
Zakryty wody srebrzystej obrusem,
Stojący sucho w wodnej samołówce35,
Który czytelnik ujrzy w Sofijówce36.
33.
Głosem żałosnym rzekł: „Czy żyjesz?” — „Żyję” —
A on mi znowu rzekł: „O czym ty marzysz?”
A ja mu rzekłem, że się nie ukryje
Żadna zasługa — pod żadną przeszkodą;
Ja mówię pacierz... Bóg słyszy pod wodą.
34.
Nie spali ogień... a kompan: „Nie słyszę;
Woda tak szumi, już mokre mam nogi...”
A ja mu na to: „Cierp, a ja opiszę
Nasze cierpienia ściągnięte bez winy
I przedam wiernie córkom Mnemozyny38...
35.
I tu postawi hotel, mości panie!
Tu, na tym miejscu, gdzie teraz Jan Chrzciciel
Mógłby duszeczki kąpać jak w Jordanie;
Tu, gdzie stoimy — ja ci przepowiadam,
Że stanie hotel... tu, gdzie w nurty padam,
36.
Dawnych rycerzy — Eneja — Ulissa39...”
A mój towarzysz rzekł mi: „Ja się nudzę,
Stojąc w tej niszy jak kozacka spisa40;
Wyznaj, że Grecja — c’est ennuyeux en diable41
Ja cały mokry — mais c’est insupportable!42
37.
Zregulowałem... tam na łóżku leży”.
A ja mu na to: „Mamy dosyć czasu!
Nim Febus we drzwi Aurory43 uderzy,
Gadajmy sobie o czym pożytecznym,
Lub o zbawieniu... lub o ogniu wiecznym...
38.
Tańczone dawniej — ja dyszkantem45 wlekę —
Albo ci powiem powieść Sancho Pansy46
O trzystu owcach wiezionych przez rzekę...
Ty licz, ja będę tron mówcy dziedziczył;
Jeśli chcesz, ty mów... a ja będę liczył.
39.
Mógłbyś się teraz przenieść w ideały;
Czajld Harold47 niegdyś był w Grecji... Ta woda
Łóżka nam porwie srebrzystymi wały...
Czy znasz Platona48?... przyszło mi do głowy
Zaczęcie jednej Sokrata rozmowy:
40.
Na pochylonej odpocząć murawie;
Oba zanurzmy tu stopy w strumieniu;
Jak tu cień miły, jak tu świerszcze w trawie
Śpiewają słońcu!...» Dalej w mowie walnej
Sokrat piękności daje idealnej
41.
Obwija posąg cudownego wdzięku,
A strumień żywy stopy mu łaskocze...”
Tu nasz Giuliano z latareńką w ręku
Wszedł... i zobaczył... nasze dwie figury,
Jak dwa posągi oprawione w mury,
42.
Jeśli z posągów chcesz mieć żywych ludzi
Przynieś parasol!” — Tak przez wodne tonie
Przeszliśmy oba — a jeśli was nudzi
Ta pieśń, pomyślcie, że jest to obrazem
Greckich oberży... łóżek — i nas razem.
- derwisz — mnich, pustelnik mahometański. [przypis redakcyjny] ↩
- Feb a. Febus (mit. gr., mit. rzym.) — zlatynizowana forma słowa Fojbos (gr.: promienny), przydomka Apolla, boga światła i słońca, opiekuna sztuk, patrona poetów i pieśniarzy. [przypis edytorski] ↩
- kraj ten zniszczyła tak wolności dżuma — Grecję zniszczyły walki Turków z Grekami, wśród których pragnienie wolności było tak powszechne i niepohamowane jak zaraza. [przypis redakcyjny] ↩
- Vostizza — dawna, średniowieczna nazwa greckiego miasta Ejo (staroż. Aigeion, Aigion) na płn. Peloponezie; po odzyskaniu niepodległości przez Grecję miastu przywrócono dawną nazwę. [przypis edytorski] ↩
- Turek tu niegdyś pił dymy w bursztynie — palił nargile, w których dym przechodzi przez wodę. [przypis redakcyjny] ↩
- Lubiłem lipę, co nad sławnym Janem — lipa Jana Kochanowskiego w Czarnolesie, uwieczniona przez niego w poezji. [przypis redakcyjny] ↩
- Partenon — świątynia Ateny Partenos (Ateny Dziewicy), jeden z centralnych budynków na Akropolu w Atenach. [przypis edytorski] ↩
- Stonehenge — budowla z wielkich głazów ustawionych w kręgu, pochodząca z epoki neolitu i brązu, znajdująca się w płd. Anglii. [przypis edytorski] ↩
- tytani (mit. gr.) — dzieci Uranosa i Gai, bogowie z pokolenia poprzedzającego bogów olimpijskich; pokonani przez Zeusa i bogów olimpijskich w walce o panowanie nad światem. [przypis edytorski] ↩
- Eurypides (ok. 480-406 p.n.e.) — dramaturg grecki, autor tragedii, uznawany za reformatora gatunku; twórca m.in. trylogii tragicznej Oresteja, w której ważną rolę grają postacie srogich bogiń zemsty, Erynii (Eumenid). [przypis edytorski] ↩
- Eumenidy (mit. gr.) — Erynie, boginie zemsty. Eumenidy to eufemizm, oznaczający dosł. „Łaskawe”, używany, by nie ściągnąć na siebie uwagi tych groźnych bóstw. [przypis edytorski] ↩
- Mais c’est insipide (fr.) — to niesmaczne, nieprzyjemne, nieprzyjemnie. [przypis redakcyjny] ↩
- Comment, Giuliano? (fr.) — Jak, Giuliano? [przypis edytorski] ↩
- non c’è (wł.) — nie ma. [przypis edytorski] ↩
- łuczywo — smolne drzewo, używane do oświetlania lub na rozpałkę. [przypis edytorski] ↩
- zawarty (daw., gw.) — zamknięty. [przypis edytorski] ↩
- szabaśnica — świecznik używany w tradycji żydowskiej w czasie szabatu. [przypis edytorski] ↩
- tho se mu krassi... Gorzkie jak piołun — to wino czerwone jest gorzkie jak piołun; w Grecji wina zaprawiają żywicą, dlatego gorzkie. [przypis redakcyjny] ↩
- flażolet — mały flecik. [przypis redakcyjny] ↩
- bardon — dosł. lutnia, lira; wiatrobrzmiący bardon: flet. [przypis redakcyjny] ↩
- I beg you pardon but I don’t like the music, I am sorry — przepraszam pana, ale ja lubię muzyki, przykro mi [popr. I beg your pardon]. [przypis redakcyjny] ↩
- I była Babel okropna języków — [biblijna] wieża Babel, przy której Bóg pomieszał ludziom języki. [przypis redakcyjny] ↩
- Dejanira (mit. gr.) — żona Heraklesa; zazdrosna o męża podarowała mu szatę nasyconą krwią centaura Nessosa, zabitego niegdyś przez Heraklesa; krew centaura, rzekomo mająca zapewniać wierność, była palącą trucizną; szata wżarła się w ciało herosa, który aby skrócić swoje męczarnie, zbudował stos pogrzebowy i rzucił się w płomienie. [przypis edytorski] ↩
- Na skały igle — aluzja do Kordiana na Mont Blanc. [przypis redakcyjny] ↩
- sądy vehmiczne w Niemczech — skazany przez nie potajemnie na śmierć był ostrzegany trzykrotnym okrzykiem: biada! [przypis redakcyjny] ↩
- miesiąc (daw., poet.) — księżyc. [przypis edytorski] ↩
- Hektor (mit. gr.) — bohater Iliady Homera, syn króla Priama, najdzielniejszy obrońca Troi. [przypis edytorski] ↩
- obskurant — nieprzyjaciel oświaty, człowiek zacofany, wstecznik. [przypis redakcyjny] ↩
- dział asekurantem — należącym do osłony artylerii. [przypis redakcyjny] ↩
- comte (fr.) — hrabia. [przypis redakcyjny] ↩
- Ty śpisz Eneaszu — Eneasz, książę trojański, który [wg rzymskiego eposu, Eneidy] po upadku Troi, po wielu przygodach i długiej tułaczce udał się do Italii. Eneaszem nazywa Słowacki ironicznie swego przyjaciela Brzozowskiego, dla podkreślenia ich doznanych przygód podróżnych. [przypis redakcyjny] ↩
- jak w operze Zampy wiedźma z marmuru — Zampa, albo narzeczona z marmuru, opera komiczna napisana w 1831 r. przez dwu dramaturgów francuskich. [przypis redakcyjny] ↩
- niewiasta Lotowa — żona Lota. Wg biblijnej Księgi Rodzaju, Bóg ostrzegł Lota, jedynego sprawiedliwego w Sodomie, by nie oglądając się za siebie, uciekł z całą rodziną z miasta, na które zostanie zesłana zagłada. Żona Lota, która nie posłuchała zakazu i podczas ucieczki obejrzała się, zamieniła się w słup soli. [przypis edytorski] ↩
- Tetyda (mit. gr.) — boginka morska, jedna z córek Nereusa (Nereid), żona Peleusa, matka Achillesa. [przypis edytorski] ↩
- samołówka — pułapka zamykająca się samoczynnie po wpadnięciu zdobyczy. [przypis edytorski] ↩
- Sofiówka — wspaniały park założony przez Szczęsnego Potockiego pod Humaniem dla jego żony Zofii (Sofii), Greczynki z pochodzenia. Opisał go Trembecki w poemacie Sofiówka (1806). [przypis redakcyjny] ↩
- Cnota skarb wieczny, cnota klejnot drogi... Nie spali ogień — wyjątek z pieśni Jana Kochanowskiego. [przypis redakcyjny] ↩
- Mnemozyna (mit. gr.) — bogini pamięci, kochanka Zeusa i matka dziewięciu Muz. [przypis edytorski] ↩
- Ulisses (mit. gr.) — Odyseusz, król Itaki, bohater Iliady i Odysei Homera; autor pomysłu na konia trojańskiego; po wojnie trojańskiej wracał do żony, Penelopy, przez 10 lat tułając się po świecie. [przypis edytorski] ↩
- spisa — rodzaj włóczni. [przypis edytorski] ↩
- c’est ennuyeux en diable (fr.) — to nudne do diabła. [przypis redakcyjny] ↩
- mais c’est insupportable! (fr.) — ale to nieznośne! [przypis redakcyjny] ↩
- Aurora (mit. rzym.) — bogini jutrzenki, zorzy porannej. [przypis edytorski] ↩
- kontredans — melodia tańca zbiorowego, w którym po dwie pary stoją naprzeciw siebie i wykonują różne figury. [przypis redakcyjny] ↩
- dyszkant — wysoki głos chłopięcy, odpowiednik sopranu. [przypis edytorski] ↩
- Sancho Pansa — gadatliwy giermek w powieści Cervantesa: Don Quichotte. [przypis redakcyjny] ↩
- Czajld Harold — właśc. Childe Harold, tytuł i bohater poematu Byrona, który wywarł wielki wpływ na Słowackiego. [przypis redakcyjny] ↩
- Platon (427–347 p.n.e.) — filozof grecki, kluczowa postać w rozwoju filozofii; uczeń Sokratesa, nauczyciel Arystotelesa; twórca idealizmu filozoficznego, założyciel szkoły zwanej Akademią Platońską; swoje poglądy wyrażał w formie dialogów, w których często występowała postać Sokratesa. [przypis edytorski] ↩
- Pigmalion (mit. gr.) — król Cypru i rzeźbiarz, który zakochał się we własnym dziele, wyrzeźbionej z kości słoniowej kobiecie; nadał jej imię Galatea, a bogini Afrodyta na jego usilne prośby ożywiła posąg. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Juliusz Słowacki
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Podróż na Wschód · Okładka na podstawie: Fan D@Flickr, CC BY 2.0
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: CC-BY-2.0
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: cover
Podróż na Wschód · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/slowacki-podroz-na-wschod/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.