AKT PIĄTY

Pokój w pałacu królewskim oddzielony od obszernego dziedzińca żelaznymi podwojami, za którymi widać przechadzającą się wartę.

Don Carlos siedzi przy stole, głowę ma wspartą na rękach, jak gdyby snem znużony. W głębi sceny kilku oficerów zamkniętych z nim. Markiz Poza wchodzi nie postrzeżony przez Carlosa, rozmawia cicho z oficerami, którzy natychmiast się oddalają, on zaś zbliża się do Carlosa i przez chwilę zatrzymuje na nim wzrok smutny, zachowując milczenie; w końcu robi ruch, który wyrywa Carlosa z odurzenia. Carlos wstaje, postrzega Markiza i na jego widok wzdryga się, po czym stoi przez chwilę przyglądając mu się uporczywie, pociera ręką czoło, jakby chciał wspomnienie przywołać w pamięci.

podając Markizowi rękę

wydobywa swój pulares

spogląda ze zdumieniem już to na Markiza, już na listy

z największym zadziwieniem

patrząc na Pozę długo z niewymownym zdumieniem

jak ze snu rozbudzony

idąc ku podwojom więzienia

Ciż i Książę Alba.

zbliża się z uszanowaniem do Księcia, a przez cały ciąg sceny zostaje obrócony plecami do Markiza

Carlos spogląda na Markiza, wszyscy zachowują milczenie

spogląda na obu z największym podziwieniem, w końcu zwraca się do Alby

szuka oczami Markiza i znajduje w jego spojrzeniu dumną pogardę dla Alby

Alba oddala się — widać go jeszcze czas jakiś na dziedzińcu wydającego polecenia.

Carlos i Markiz Poza.

po oddaleniu się Alby mówi z uczuciem niepokoju i oczekiwania

zbliża się do Carlosa — z wielkim poruszeniem

chwytając go za rękę

Zatrzymuje się.

Carlos opuszcza rękę Markiza, patrząc z osłupieniem bez słowa.

zbliża się do Carlosa, który ciągle jeszcze trwa w martwym osłupieniu; powstaje i pozwala bezwiednie sobą kierować

zatrzymuje się, oczekując odpowiedzi Carlosa, który uporne zachowuje milczenie

zatrzymuje się — Carlos ożywia się raptownie

przerywając mu

przerywając

patrząc z osłupieniem w oblicze Markiza

Chce się oddalić.

Usiłuje oddalić się powtórnie. Markiz bierze go za rękę i mówi patrząc nań znacząco.

stojąc wzruszony ze zdumieniem

biorąc Markiza za rękę mówi z najgłębszym uczuciem

pada wystrzał zza kraty

Upada.

rzucając się przy nim na kolana z okrzykiem boleści

głosem przerywanym

Carlos jak nieżywy leży przy zwłokach. Po chwili wchodzi Król w towarzystwie wielu Grandów i na widok, jaki go spotyka, cofa się stając pomieszany. Chwila głębokiego milczenia. Grandowie półkolem otaczają Króla i Carlosa i kolejno zwracają na nich oczy. Carlos nie daje znaku życia, Król śledzi go badawczym wzrokiem.

Król, Don Carlos, Książę Alba, Feria, Medina Sidonia, Książę Parmy, Hrabia Lerma, Domingo i Grandowie.

z dobrocią

Carlos, jakby ze snu zbudzony, podnosi oczy i zwraca je na przemian na ojca i na zabitego, nie odpowiadając.

Król zbliża się do Carlosa i podaniem ręki pomaga mu wstać

daje się bezwiednie prowadzić i przyjmuje uścisk Króla — nagle przychodzi do opamiętania, wstrzymuje się i przyglądając się baczniej Królowi, mówi

Odtrąca Króla od siebie; na ten widok wszyscy Grandowie zbliżają się pomieszani.

zrywając się śpiesznie

Zatrzymuje Króla gwałtownie obu rękami — a jedną chwytając miecz przyniesiony przez Króla dobywa go z pochwy.

dobywając mieczów

do Grandów, którzy z wielką troskliwością cisną się koło niego

głosem nieco złagodzonym

który dotychczas nie spuszczał oka z Króla, śledząc z widocznym niepokojem grę jego twarzy, teraz zbliża się do niego mówiąc lękliwie

Głębokie milczenie. Wielu Grandów odwraca oczy lub ukrywa w płaszczu swoje oblicza.

zwraca się w stronę Króla z opamiętaniem i spokojem

Rzuca się na zwłoki Markiza i nie bierze udziału w następnej scenie. Daje się słyszeć zgiełk za kulisami i jakby ciżba ludu. Głucha cisza. Oczy Króla zwracają się badawczo wokoło, ale wszyscy unikają jego wzroku.

Cisza. Na zewnątrz zgiełk się powiększa i staje się coraz wyraźniejszy. Pomiędzy Grandami powstaje głuchy szmer; dają sobie znaki porozumienia.

zbliżając się do Alby

cicho

Ciż i Oficer z przybocznej gwardii.

wpadając

przeciska się przez ciżbę i zbliża się do Króla

w poruszeniu

do Króla, który spokojnie stoi nieporuszony

budzi się z chwilowego odurzenia i występuje z odzyskaną powagą majestatu

Wszyscy cisną się około Króla z dobytymi mieczami upadając na kolana. Carlos, sam jeden opuszczony, pozostaje przy zwłokach.

zdejmując płaszcz z siebie

Upada zemdlony na ręce Alby i Lermy.

Odchodzi — za nim wynoszą Króla w towarzystwie wszystkich Grandów.

Carlos zostaje nie zmieniając postawy przy zwłokach. Po chwili wchodzi Ludwik Mercado, rozgląda się z obawą i stoi czas jakiś za Carlosem, który go nie spostrzega.

Carlos nie daje baczenia i odpowiedzi.

pokazuje pierścień — Carlos trwa w milczeniu

powstaje spiesznie

Chce iść z Mercado.

Mercado odchodzi.

Carlos, Hrabia Lerma.

Oddaje Carlosowi sztylet i krócicę.

Klęka na jedno kolano.

bardzo poruszony, stara się Lermę powstrzymać

całuje rękę Carlosa z uczuciem

Oddala się śpiesznie, Carlos zrazu chce odejść w przeciwną stronę, zwraca się jednak nagle, pada raz jeszcze na kolana przed zwłokami Markiza, obejmuje go, potem oddala się z więzienia.

Przedpokój królewski.

Książę Alba i Książę Feria wchodzą zajęci rozmową.

Gdy do drzwi zmierza, otwierają się podwoje i Król się ukazuje.

Ciż, Król.

Wszyscy przerażeni widokiem Króla usuwają się na bok, zostawiając środkiem wolne przejście Królowi. Król przechodzi jakby pogrążony w śnie somnambulicznym. Ubiór jego w nieładzie spowodowany zemdleniem; Król wpatruje się bystro w obecnych, jakby nie rozpoznając ich, wreszcie staje zatopiony w myślach ze wzrokiem spuszczonym i stopniowo przytomnieje.

do Alby półgłosem

zbliżając się z obawą

rozgląda się długo wokoło

siada opierając głowę na dłoni

powstając

do Księcia Alby

przegląda papiery, podczas kiedy wszyscy obecni śledzą go badawczo. Po chwili odkłada papiery na stronę i w głębokim milczeniu przechadza się po komnacie, potem mówi

Jeden z Grandów oddala się. Król bierze papiery, przegląda je powtórnie, po czym odkłada je na bok.

Wchodzi Oficer ze straży przybocznej, odprowadza na bok Księcia Ferię i rozmawia z nim tajemniczo, po czym Książę Feria zwraca się pomieszany do Księcia Alby — inni Grandowie cisną się około nich z ciekawością — powstaje szmer i zamieszanie.

razem

Ogólne milczenie.

obracając się śpiesznie

do Oficera po niejakim czasie

Oficer się oddala, wkrótce potem Paź wchodzi.

do obecnych

Kardynał inkwizytor, starzec dziewięćdziesięcioletni, niewidomy, opiera się na lasce i jest prowadzony przez dwu dominikanów. Gdy przechodzi pomiędzy Grandami, wszyscy oddają mu pokłon czołobitny i dotykają się kraju jego szaty. On udziela im błogosławieństwa, po czym się wszyscy oddalają.

Król i Wielki Inkwizytor.

Długie milczenie.

z podziwieniem

przechodząc się

kiwając gniewnie głową

rzucając się na krzesło

wstrzymuje się w mowie — Król milczy

po krótkiej pauzie

wstając

Wyprowadza inkwizytora.

Pokój Królowej.

Carlos, Królowa, w końcu Król z całym otoczeniem.

w habicie mnicha, z maską na twarzy, którą właśnie zdejmuje. Pod pachą trzyma goły miecz. Zupełna ciemność. Zbliża się do podwoi, które się otwierają. Królowa wychodzi w nocnym stroju, ze świecą zapaloną w ręku. Carlos uklęka przed nią.

zatrzymując na nim bolesne wejrzenie

po chwili milczenia biorąc rękę Królowej

zbliża się do Królowej, która zasłania oblicze

Król w towarzystwie Inkwizytora i swych Grandów ukazuje się w głębi sceny, nie będąc spostrzeżony.

Całuje ją.

wypuszczając ją z objęcia

słychać uderzenie zegara

W chwili kiedy chce ująć za maskę, Król staje pomiędzy nimi.

Królowa pada zemdlona.

śpieszy do Królowej i chwyta ją w ramiona

zimno i spokojnie do Inkwizytora

Oddala się.