Źródło i licencja tłumaczenia
Branka
A w karczmisku ćma3 narodu!
Każdy pije jak z zawodu
I smalone plecie duby4.
Rok poczekasz, bracie, czasem,
Nim rozhasasz się tak dziko,
Nim się spotkasz z tym hałasem,
No i z taką pijatyką.
Wieś okrutnie się rozżarła —
Bies zasypał ludziom garła5...
Człowiek świat zna nie od wczora,
Z niejednego dął gąsiora,
Lecz takiego coś nie baczy —
Toż ludziska dzisiaj smolą6
Jak na umór, jak z rozpaczy!
I to nie są ślubne gody,
Choć muzyka bez ustanka
Dudni głucho, i kto młody
Hula, pije, dmie w zawody —
Ale to jest we wsi branka!
Stąd zaciętość wszędzie taka,
Każdy smoli po niewoli,
Jakby zalać chciał robaka...
Jezus, Maria, toż to idzie!
Huczy nocna zawierucha,
Hej, wytrzymać człek nie może
I zaczyna tracić ducha...
Jakoś wszystko się w nim kłóci...
Skrzypak żali się na dudzie...
Każdy czuje, że gdy pódzie7,
To już taki sam nie wróci...
Jątrzy serce, łeb tumani! —
Tam dziewuchy rzędem siadły,
Nieco zmilkły, nieco zbladły,
Pospuszczały w ziemię oczy
A tu z oczu łza się toczy...
Nie tak straszne dni wojacze.
Brańcy pójdą w świat, daleko,
Tam w mundury ich obleką.
Toż chłopaków nie poznacie:
Zuch w obozie — prostak w chacie!
Gdy gród wielki zamajaczy,
Gdy zadzwoni szumnie szklanka,
Pierwsza lepsza markietanka8
Pamięć dziewki śćmi9 wieśniaczej...
Co tam płacze! Gdy bój gruchnie,
Chłopak prosto w ogień ruszy,
Ha, to będzie raj dla duszy!
Pierwsza lepsza kulka zdmuchnie...
Komu wtedy radość płacze,
To kruk-poseł w czas zakracze...
Toż to idzie, toż to idzie!...
U ścian starzy siedzą z cicha:
Chociaż tęgo smolą kołem,
Ale milczą jak z urzędu...
Przepocony włos nad czołem,
W zblakłych oczach ćma obłędu...
Że na marne tyle młodzi10
W jakiś obcy świat odchodzi,
Gdzie im serce chłód wyziębi?
Że zapomną ojców mowy
I prostoty swej wioskowej?
Żal wam tylu rąk do pracy?
Żal wam ziemi opuszczonej?
Cóż wy wiecie!... Ci chłopacy
Będą zwalać, dźwigać trony!
Z czarnym orłem ponad skronią
Śród tryumfu świat przegonią!
Słychać, z Niemcem będą boje,
Niemiec naszych gnębi srogo —
Toż więc chłopskich brańców roje
Wojska Niemców bić pomogą!...
Będzie wojna straszna... krwawa...
Grzmią armaty... szereg stawa11...
Ale stójcie!... Śród szeregu
W obcych pułkach bratnia mowa!!...
Ćmi się12 w oczach, pęka głowa,
W krwawym dymie świat się traci,
Rwą z bagnetem pułki w biegu,
A ty, chłopie, rżniesz swych braci...
Toż to idzie, toż to idzie!...
Granie takie nie do słuchu...
Pełno dymu i zaduchu —
Czemu karczma wciąż zaparta13?
Drzwi wywalcie!... Ha, jak parno!
Trochę wiatru, trochę burzy
Rozpalonej piersi służy.
Szumią wierzby — mrok — szaruga —
Jakże czarno, jakże marno!...
W oknach dworku światło mruga,
Gdzie pan mieszka, siwy, stary,
Coś marsowo twarz się chmurzy,
Czy syn gotów do podróży,
Że pierś starą wstrząsa łkanie? —
Tam na ścianach malowidła
Twoich przodków rzędem wiszą,
Wieczór z kątów powiał ciszą,
Pył husarskie okrył skrzydła.
Jakże dufni ci rycerze,
Ci obrońcy ziem narodu!
Jakże straszny żal cię bierze,
Jasny panie, z ich zawodu!...
Pytaj głuchych malowideł:
Gdy tak rwali się do czynu
Śród wolności czczych mamideł,
Czemu z więzów swego gminu
Nie rozkuli do obrony?...
Dałażby to dziatwa Piasta,
Racławicki lud oraczy,
Co brał działa spod kartaczy14,
Wydrzeć sobie z rąk zagony,
Gdzie nadzieja kłosem wzrasta?!...
Ale krwią wzgardzono gminu,
Panom tylko liść wawrzynu!
Gdzież ten wawrzyn, dziś, niestety?
Kiedy wieszasz, czcisz portrety,
Więc za przodków i z krwi własnej
Zdaj rachunek, panie jasny...
Toż to idzie, toż to idzie!...
Słychać pochód, rżenie koni,
Chmura wojska już się zbliża —
Pożegnajcie znakiem krzyża!
Cicho dziewki! cicho matki!
Miast15 kościołów są pałatki16...
Cicho stary! Cicho zrzęda!
Wszelkie węzły rwie komenda....
Cicho wierzby! Cicho dzwony!
Coś zatapia w sercu szpony!
Coś zimnego z twarzy ścieka...
Front!... Hej, człowiek do człowieka!
A już teraz w tym szynelu17
Pójdziesz, chłopie, gdzie rozkażą,
Wszystko spełnisz z niemą twarzą...
Nawet — gdyby twe ojczysko
Jęło18 zbierać jak Głowacki
Zbuntowany naród lacki19
I pod lufę wpadło blisko —
Nie drgnie dłoń, nie chybi celu...
Toż to idzie!... Toż to idzie!...
- branka — [tu:] pobór do wojska (rosyjskiego). [przypis redakcyjny] ↩
- dymią czuby (fraz.) — o ludziach pijanych; inne postaci tego frazeologizmu: dymi się komuś z czuba; kurzy się z głów. [przypis edytorski] ↩
- ćma (daw.) — tu: chmara, mnóstwo. [przypis edytorski] ↩
- pleść duby smalone (fraz.) — opowiadać bzdury, brednie. [przypis edytorski] ↩
- garło (gw.) — dziś popr.: gardło. [przypis edytorski] ↩
- smolić (gw.) — pić. [przypis edytorski] ↩
- pódzie (forma gw.) — pójdzie. [przypis edytorski] ↩
- markietanka — wędrowna handlarka podążająca za wojskiem, sprzedająca żołnierzom żywność, napoje i przedmioty użytku codziennego; markietanki zajmowały się także np. czyszczeniem i naprawą odzieży, opatrywaniem ran itp., a niekiedy także świadczyły żołnierzom usługi seksualne. [przypis edytorski] ↩
- śćmić — dziś: zaćmić. [przypis edytorski] ↩
- młódź — młodzież. [przypis edytorski] ↩
- stawa (daw., gw.) — dziś popr. forma: staje. [przypis edytorski] ↩
- ćmić się — tu: ciemnieć. [przypis edytorski] ↩
- zaparty (daw.) — zamknięty. [przypis edytorski] ↩
- kartacz — pocisk artyleryjski. [przypis edytorski] ↩
- miast (daw.) — tu: zamiast, w miejsce czegoś. [przypis edytorski] ↩
- pałatka (ros.) — namiot. [przypis redakcyjny] ↩
- szynel — mundurowy płaszcz, noszony przez policjantów, wojskowych oraz urzędników w Rosji. [przypis edytorski] ↩
- jąć (daw.) — tu: zacząć. [przypis edytorski] ↩
- lacki — polski. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Andrzej Niemojewski
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Branka · Okładka na podstawie: Andrey Pivovarov, CC BY 2.0
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: CC-BY-2.0
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: cover
Branka · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/niemojewski-branka/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.