Loreva

AKT CZWARTY

SCENA PIERWSZA

Ten sam pokój, co w końcu aktu poprzedniego.
Królowa, Rozenkranc i Gildenstern, po chwili wchodzi Król.

KRÓL

Tych głuchych jęków, tych przeciągłych westchnień 
Musi być powód; winniśmy go dociec. 
Gdzie syn twój, pani? 

KRÓLOWA

do Rozenkranca i Gildensterna
Odstąpcie na chwilę. 
Tamci odchodzą.
Ach, panie, cóżem1 widziała tej nocy! 

KRÓL

Cóżeś widziała, Gertrudo? Mów: co się 
Dzieje z Hamletem? 

KRÓLOWA

Szaleje jak morze 
I wicher, kiedy w zawody spór wiodą, 
Kto z nich silniejszy. Usłyszawszy szelest 
Poza obiciem, w niepohamowanym 
Zapędzie dobył szpady i wołając: 
«Szczur!», przebił szpadą ówdzie ukrytego 
Nieszczęśliwego starca. 

KRÓL

Co za wściekłość! 
Tak samo by się było stało ze mną, 
Gdybym był tam się znalazł. Wolność jego 
Zagraża wszystkim, mnie i tobie samej. 
Niestety! jakież zadośćuczynienie 
Wymazać zdoła ten krwawy postępek? 
Moja to, moja wina, bo przezorność 
Nakazywała mi wcześnie wziąć w kluby2, 
Poskromić tego młodego szaleńca; 
Ale kochałem go, tak go kochałem, 
Żem nie chciał wejrzeć w tę smutną konieczność; 
I jak ktoś brzydką dotknięty chorobą, 
Chcąc ją zataić, pozwoliłem złemu 
Dojść aż do rdzenia życia. Gdzież on poszedł? 

KRÓLOWA

Złożyć w ustroniu ciało zabitego, 
Przy czym szaleństwo jego, jako ruda 
Drogiego kruszcu zmieszanego z podłym, 
Szlachetną stronę ukazało: płakał 
Nad tym, co zrobił. 

KRÓL

Wyjdźmy stąd, Gertrudo, 
Prędzej niż słońce szczyty gór ozłoci, 
Musi on wsiąść na okręt: nam zaś trzeba 
Całej powagi i zręczności użyć 
Na ubarwienie i uniewinnienie 
Tego niecnego czynu. — Gildensternie! 
Wchodzą Rozenkranc i Gildenstern.
Idźcie i weźcie z sobą jeszcze kogo. 
Hamlet w szaleństwie zabił Poloniusza 
I gdzieś go powlókł z tego tu pokoju. 
Idźcie, wynajdźcie go, przemówcie grzecznie 
I każcie ciało zanieść do kaplicy. 
Spieszcie się, proszę was. 
Wychodzą Rozenkranc i Gildenstern.
Pójdźmy, Gertrudo, 
Zgromadzim naszych najlepszych przyjaciół 
I odkryjemy im tak to, co zaszło, 
Jak to, co czynić zamierzamy. Może 
Takim sposobem potwarz, której poszept3 
Z jednego krańca świata do drugiego 
Szparko4 jak działo do tarczy przenosi 
Zatruty pocisk, minie nas i tylko 
Nieczułe zrani powietrze. Pójdź, luba! 
Trapi i trwoży mnie ta ciężka próba. 

SCENA DRUGA

Inny pokój tamże.
Wchodzi Hamlet.

HAMLET

Bezpiecznie schowany. 

ROZENKRANC

za sceną
Hamlecie! Książę Hamlecie! 

HAMLET

Ale cicho; cóż to za hałas? ktoś wołał Hamleta; a! oni.

Wchodzą Rozenkranc i Gildenstern.

ROZENKRANC

Przychodzim cię zapytać, mości książę, 
Gdzieś podział trupa? 

HAMLET

Złączyłem go z prochem, 
Z którym najbliższe miał powinowactwo. 

ROZENKRANC

Racz nam powiedzieć, panie, gdzie on leży, 
Byśmy go mogli przenieść do kaplicy. 

HAMLET

Nie sądźcie tego. 

ROZENKRANC

Czego, mości książę? 

HAMLET

Ażebym umiał być panem waszej tajemnicy, a swojej własnej nie umiał. Poza tym kiedy pytanie czyni gąbka, jakąż odpowiedź ma dać syn królewski?

ROZENKRANC

Maszli5 mnie, książę, za gąbkę?

HAMLET

Nie inaczej; za gąbkę, która wciąga w siebie królewskie fawory, nagrody i łaski. Ale takie istoty wyświadczają ostatecznie samemuż6 królowi przysługę. Trzyma on je w gębie jak małpa i cmoka, aby je połknął potem. Skoro zapotrzebuje tego, co waść zbierzesz, dość mu cię będzie ścisnąć, a wnet nasiąkła gąbka znowu będzie sucha.

ROZENKRANC

Nie rozumiem tego, mości książę.

HAMLET

Tym lepiej. Gdy o łajdactwie mowa, na dobie7 tępa głowa.

ROZENKRANC

Mości książę, trzeba, żebyś nam powiedział koniecznie, gdzie jest ciało, i poszedł z nami do króla.

HAMLET

Ciało jest w posiadaniu króla, ale król nie jest w posiadaniu ciała; król jest czymś.

GILDENSTERN

Jak to czymś?

HAMLET

Niczym. Prowadźcie mnie do niego. Lis do nory wszyscy za nim.

Wychodzą.

SCENA TRZECIA

Inny pokój tamże.
Król w towarzystwie kilku panów.

KRÓL

Kazałem szukać go i znaleźć ciało. 
Jak niebezpieczne jest pozostawienie 
Tego młodzieńca na wolności, sami 
Widzimy teraz, niestety, zbyt jasno. 
Nie nam tu jednak wypada surowe 
Stosować środki. On ma zachowanie8 
U ludu, który nie bierze na rozum, 
Ale na oko; gdzie zaś to ma miejsce, 
Tam zwykle bywa ważona na szali 
Nie wina, ale kara winowajcy. 
Trzeba dlatego, ażeby to nagłe 
Jego wysłanie wydało się krokiem 
Od dawna ułożonym! Zło gwałtowne 
Gwałtownym tylko leczy się lekarstwem 
Lub żadnym. 
Wchodzi Rozenkranc.
I cóż? 

ROZENKRANC

Gdzie złożone ciało, 
Wydobyć z niego nie mogliśmy, panie. 

KRÓL

Gdzież on jest? 

ROZENKRANC

Czeka na rozkazy waszej 
Królewskiej mości w przyległym pokoju. 
Pod strażą. 

KRÓL

Niechaj wejdzie. 

ROZENKRANC

Gildensternie, 
Wprowadź tu księcia. 
Wchodzą Hamlet i Gildenstern.

KRÓL

Hamlecie, gdzie Poloniusz?

HAMLET

Na kolacji.

KRÓL

Na kolacji? gdzie?

HAMLET

Nie tam, gdzie on je, ale tam, gdzie jego jedzą. Zebrał się właśnie koło niego kongres politycznych9 robaków. W gastronomii nie ma, panie, większego potentata jak robak. Tuczymy wszelkie istoty dla karmienia siebie, siebie zaś tuczymy dla robaków. Tłusty król i chudy pachołek są to tylko różne potrawy, dwa dania na jeden stół, i basta.

KRÓL

Niestety!

HAMLET

Rybak może wsadzić na wędę robaka, który jego królewską mość pożywał, i spożyć rybę, która tego robaka zjadła.

KRÓL

Co przez to rozumiesz?

HAMLET

Nic; to tylko pokazuje, jakim sposobem król może odbyć podróż przez wnętrzności charłaka10.

KRÓL

Gdzie Poloniusz?

HAMLET

W niebie. Każ go tam szukać; a jeżeli go posłowie twoi tam nie znajdą, poszukaj go sam w innym miejscu. To pewna jednak, że jeżeli go nie znajdziecie w tym miesiącu, poczujecie go w następnym na schodach prowadzących do galerii.

KRÓL

do kilku osób z orszaku
Idźcie go tam poszukać. 

HAMLET

Będzie czekał, aż przyjdziecie. 
Wychodzi kilka osób z orszaku.

KRÓL

Hamlecie, własne twoje bezpieczeństwo, 
Którego pragniem, tak jak opłakujem 
To, coś uczynił, wymaga, ażebyś 
Czyn ten niezwłocznym opłacił wyjazdem. 
Gotuj się przeto; okręt już pod żaglem, 
Wiatr sprzyja; orszak twój czeka i wszystko 
Wskazujeć11 drogę do Anglii. 

HAMLET

Do Anglii? 

KRÓL

Tak jest, Hamlecie. 

HAMLET

Dobrze. 

KRÓL

Będzie dobrze, 
 

Hamlecie; gdybyś widział moje chęci! 

HAMLET

Widzę cherubina, który je widzi. Do Anglii zatem! Idźmy, panowie. Bądź zdrowa, kochana matko.

KRÓL

Jam przywiązany twój ojciec, Hamlecie.

HAMLET

Matko! Ojciec i matka tyle znaczą co mąż i żona, a mąż i żona są jednym ciałem; a więc, matko! Dalej, do Anglii!

wychodzi

KRÓL

Idźcie w trop za nim. Zwabcie go czym prędzej 
Na okręt; niechaj odpłynie dziś jeszcze, 
Przygotowane już i przewidziane 
Wszystko, co będzie wam potrzebne. Spieszcie, 
Spieszcie, nie tracąc czasu. 
Wychodzą Rozenkranc i Gildenstern.
A ty, Anglio, 
Jeśli ci przyjaźń moja pożądana 
(O czym nie wątpię, boś świeżo uczuła 
Moją potęgę, i gojąc dotychczas 
Blizny zadane duńskim mieczem, trwożne 
Niesiesz nam hołdy), Anglio, nie waż lekce12 
Wszechwładnej woli mojej, która w listach, 
Zaklinających cię o tę przysługę, 
Wyraźnie żąda od ciebie niezwłocznej 
Śmierci Hamleta. Wypełnij to, Anglio, 
Bo on mi trawi krew jak zaród suchot13, 
Z którego ty mnie masz uleczyć. Póki 
To się nie stanie, póty w żadnej doli 
Nic mnie nie znęci i nie zadowoli. 
wychodzi

SCENA CZWARTA

Równina w Danii.
Wchodzi Fortynbras z wojskiem.

FORTYNBRAS

Mości rotmistrzu, idź, pozdrów ode mnie 
Duńskiego króla; powiedz mu, że wskutek 
Przyrzeczeń, jakie od niego otrzymał, 
Fortynbras prosi go o glejt14 do przejścia 
Przez duńskie kraje. Wiesz, gdzie się zejść mamy. 
Jeżeli jego królewska mość będzie 
Miała co do nas, to mu przyjdziem oddać 
Należną czołobitność. Tak mu powiedz. 

ROTMISTRZ

Oznajmię mu to, panie. 

FORTYNBRAS

Naprzód! z wolna! 
wychodzi z wojskiem
Wchodzą Hamlet, Rozenkranc i Gildenstern.

HAMLET

Czyje to wojska, rotmistrzu? 

ROTMISTRZ

Norweskie. 

HAMLET

Gdzie one idą? 

ROTMISTRZ

Ku granicom Polski. 

HAMLET

Kto ma nad nimi dowództwo? 

ROTMISTRZ

Synowiec 
Starego króla, Fortynbras. 

HAMLET

Czy pochód 
Ich ma na celu podbój całej Polski 
Lub pewnej części tylko? 

ROTMISTRZ

Prawdę mówiąc 
I bez dodatków, idziemy zagarnąć 
Marny kęs ziemi, z którego krom15 sławy 
Żaden nam inny nie przyjdzie pożytek. 
Za parę mendli16 dukatów nie chciałbym 
Wziąć go w dzierżawę, i pewnie by więcej 
Nie przyniósł ani nam, ani Polakom, 
Gdyby był w czynsz puszczony. 

HAMLET

W takim razie 
Polacy pewnie bronić go nie będą. 

ROTMISTRZ

Już tam są ze swym wojskiem. 

HAMLET

Wartoż17 tracić 
Parę tysięcy dusz i dziesięć razy 
Tyle dukatów za taki psi ogon? 
Jest to, zaprawdę, ślepy wrzód pokoju 
I pomyślności, który wewnątrz pęka 
I ani znaku nie daje na zewnątrz, 
Dlaczego człowiek umiera. Dziękujęć18, 
Mości rotmistrzu. 

ROTMISTRZ

Bóg z wami, panowie. 
wychodzi

ROZENKRANC

Pójdziemyż19 dalej, mości książę? 

HAMLET

Zaraz 
Służyć wam będę. Idźcie trochę naprzód. 
Wychodzą Rozenkranc i Gildenstern.
Jakże mnie wszystko oskarża i wszystko 
Leniwej zemście mej bodźca dodaje! 
Czymże jest człowiek, jeżeli najwyższym 
Jego zadaniem i dobrem na ziemi 
Jest tylko spanie i jadło? Bydlęciem, 
Szczerym bydlęciem. Ten, co nas obdarzył 
Tak dzielną władzą myślenia, że może 
I wstecz, i naprzód poglądać, nie na to 
Dał nam tę zdolność, ten udział boskości 
Rozumem zwany, aby w nas jałowo 
Leżał i butwiał. Jestli20 to więc skutkiem 
Zwierzęcej, bydła godnej niepamięci, 
Czy trwożliwego i drobiazgowego 
Przewidywania, które ściśle biorąc, 
Zawsze ma w sobie trzy części tchórzostwa, 
A tylko jedną mądrości. Doprawdy, 
Nie mogę tego pojąć, że aż dotąd 
Mówię do siebie: trzeba to uczynić, 
I kończę na tym, kiedy mi do czynu 
Nie brak powodów, woli, sił i środków. 
Przykłady, wielkie jak świat, stoją przecie 
Przede mną; choćby to wojsko tak liczne 
I tak zasobne, pod wodzą takiego 
Młodego księcia, który, zapalony 
Szlachetną żądzą sławy, lekceważy 
Ukrytą szalę wypadków i chętnie, 
Co jest doczesne i przemijające, 
Na sztych wystawia hazardom21, zagładzie, 
Za co? za marną łupinę orzecha. 
Prawdziwie wielkim być to nie wojować 
O byle głupstwo bez wielkiej przyczyny, 
Lecz wielkomyślnie o źdźbło nawet walczyć, 
Gdzie honor każe. I cóż ja wart jestem, 
Ja, który ojca zgon, zhańbienie matki 
Śpiąco przepuszczam? gdy oto ze wstydem 
Widzę przed sobą bliską śmierć dwudziestu 
Tysięcy ludzi, którzy dla chimery, 
Dla widma sławy, w grób idą jak w łóżko, 
Aby wywalczyć nikczemną piędź22 ziemi, 
Na której nie ma dość miejsca do walki 
Ani dość darni, by skryła mogiły 
Tych, co polegną. Bądź odtąd zażartą, 
O wolo moja, albo wzgardy wartą! 
wychodzi

SCENA PIĄTA

Elsynor. Pokój w zamku.
Wchodzą Królowa i Horacy.

KRÓLOWA

Nie chcę jej widzieć. 

HORACY

Natarczywie prosi 
O możność wnijścia; stan jej budzi litość. 

KRÓLOWA

Cóż jej jest? 

HORACY

Ciągle wspomina o ojcu; 
 

Słyszała, mówi, że świat krzywo idzie; 
Wzdycha i chwyta się za serce; lada 
Fraszka ją drażni; słowa jej bez związku 
Nie określają niczego, jednakże 
Zastanawiają; podnosi je słuchacz 
I zszywa podług kroju własnych myśli; 
Każdy zaś wyraz jej, obok wyrazu 
Jej twarzy, ruchów i postawy, takie 
Czyni wrażenie, że można by myśleć, 
Iż jest w nim jakaś myśl, tylko zawiła 
I bardzo smutna. 

KRÓLOWA

Muszę z nią pomówić; 
Mogłaby bowiem złym ludziom dać powód 
Do niebezpiecznych przypuszczeń. Niech wnijdzie23. 
Horacy wychodzi.
Chora ma dusza każdą rzecz powszednią 
Złowrogich następstw sądzi przepowiednią, 
Jak głupio w trwodze występek przesadza, 
Że drżąc przed zdradą sam się prawie zdradza. 
Horacy wprowadza Ofelię.

OFELIA

Gdzie jest ozdoba majestatu Danii? 

KRÓLOWA

Czego chcesz, luba Ofelio? 

OFELIA

śpiewa
Po czym ja cię poznam teraz, 
O kochanku mój? 
Płaszcz pielgrzymi, kij, sandały, 
Twójże24 to jest strój? 

KRÓLOWA

Niestety, kochane dziewczę, co znaczy ten śpiew? 

OFELIA

Czy tak? nie, pani; posłuchaj tylko: 
śpiewa
On zmarł, znikł z naszego grona; 
Zmarł, opuścił nas; 
U nóg jego darń zielona, 
W głowach zimny głaz. 
Och! Och! 

KRÓLOWA

Ależ, Ofelio. 

OFELIA

Proszę cię, pani, słuchaj, 
śpiewa
Całun jego, jak śnieg biały... 
Król wchodzi.

KRÓLOWA

Ach, patrz, mój mężu. 

OFELIA

śpiewa
Na całunie kwiat; 
Choć go łzy nie opłakały, 
Na mogiłę padł. 

KRÓL

Jak się masz, śliczna panienko?

OFELIA

Dobrze; Bóg wam zapłać. Mówią, że sowa była córką piekarza25. Ach, panie! Wiemy, czym jesteśmy, ale nie wiemy, co się z nami stanie. Niech wam Bóg pomaga przy wieczerzy!

KRÓL

Marzy jej się o ojcu.

OFELIA

Nie mówmy już o tym, proszę; ale jak się was pytać będą, co to znaczy, to powiedzcie:

Dzień dobry, dziś święty Walenty. 
Dopiero co świtać poczyna; 
Młodzieniec snem leży ujęty, 
A hoża doń puka dziewczyna. 
Podskoczył kochanek, wdział szaty, 
Drzwi rozwarł przed swoją jedyną 
I weszła dziewczyna do chaty, 
Lecz z chaty nie wyszła dziewczyną. 

KRÓL

Nadobna Ofelio!

OFELIA

Dajmy pokój przysięgom; zaraz skończę:

Bezbożność to wielka; Bóg widzi, 
Jak wielka w mężczyznach bezbożność! 
Cny26 młodzian się tego nie wstydzi, 
Gdy tylko nastręczy się możność. 
Wszak nimeś27 cel życzeń otrzymał, 
Przysiągłeś się ze mną ożenić! 

To ona mu tak mówi, a on jej odpowiada:

I byłbym był słowa dotrzymał, 
Lecz trzeba ci było się cenić. 
 

KRÓL

Jak dawno ona w tym stanie?

OFELIA

Jeszcze się wszystko naprawi, mam nadzieję. Tylko cierpliwości! Ale nie mogę nie zapłakać, pomyślawszy, że go mają złożyć w zimną ziemię. Mój brat dowie się o tym, a zatem dziękuję państwu za dobrą radę. Niech powóz zajeżdża! Dobranoc, panie; dobranoc, śliczne panie, dobranoc, dobranoc.

wychodzi

KRÓL

Idź waćpan za nią, niech jej pilnie strzegą. 
Horacy wychodzi.
Jest to trucizna głębokiej boleści, 
Której śmierć ojca źródłem. O Gertrudo! 
Gertrudo! ziszcza się na nas ta prawda, 
Że kiedy kogo nawiedzają smutki, 
To nigdy luzem, a zawżdy28 gromadnie. 
Naprzód zabójstwo jej ojca, następnie 
Wyjazd twojego syna, nieszczęsnego 
Sprawcy własnego swojego wygnania; 
Głuche szemranie ludu, uprzedzone 
I złem brzemienne żywiącego myśli 
Z powodu śmierci cnego Poloniusza, 
Którego skore pochowanie było 
Niedorzecznością z naszej strony; teraz 
To biedne dziewczę, wyzute z szlachetnej 
Władzy rozumu, bez której jesteśmy 
Lalkami tylko albo zwierzętami; 
Nareszcie, i to jedno tyle waży 
Co tamto wszystko, brat jej potajemnie 
Powraca z Francji, karmi się zdumieniem, 
Kryje się w chmurach i nadstawia ucho 
Donosicielom, którzy jadowite 
O śmierci ojca wdmuchują mu wieści — 
Wieści z uszczerbkiem naszym, przeciw którym 
Zastanowienie, ubogie w dowody, 
Nic nie podoła. O Gertrudo, zbieg ten 
Wypadków, na kształt kilkuramiennego 
Narzędzia śmierci, z wielu stron od razu 
Zabójczą ranę mi zadaje. 
Zgiełk zewnątrz.

KRÓLOWA

Przebóg! 
Cóż to za hałas? 
Wchodzi jeden z Dworzan.

KRÓL

Hola! Szwajcarowie29! 
Gdzie oni? Niechaj drzwi pilnie obsadzą. 
Skąd ten zgiełk? 

DWORZANIN

Chroń się, miłościwy królu, 
Ocean, z łoża swojego wybiegły, 
Nie chłonie z większą gwałtownością nizin, 
Jako Laertes na czele powstańców 
Straż twą powala. Lud go głosi panem; 
I jakby świat był dopiero w zawiązku, 
Przeszłość zatarta, zapomniany zwyczaj, 
Te słów hamulce i wszelkiej swawoli, 
Słychać wołanie: «Wybierajmy króla! 
Laertes królem!» Czapki, dłonie, usta 
Ze wszech stron wtórzą temu okrzykowi: 
«Laertes królem! Wiwat król Laertes!» 

KRÓLOWA

Jak ujadają za fałszywym wiatrem! 
O, pod trop gonisz, podła duńska psiarnio! 

KRÓL

Drzwi wyłamano. 
Laertes wchodzi uzbrojony, za nim Duńczycy.

LAERTES

Gdzie ten król? — Stańcie ówdzie30, przyjaciele. 

DUŃCZYCY

Pozwól nam także wejść. 

LAERTES

Nie wchodźcie, proszę. 

DUŃCZYCY

Będziem posłuszni. 
cofają się za drzwi

LAERTES

Dziękuję wam; stójcie 
Przy drzwiach na straży. — Nienawistny królu, 
Oddaj mi ojca! 

KRÓLOWA

Z wolna, Laertesie, 
Zbierz trochę zimnej krwi. 

LAERTES

Kropla krwi zimnej 
Byłaby we mnie świadectwem bękarctwa, 
Urągowiskiem przeciw memu ojcu, 
Zakałem, który by piętno bezwstydu 
Wyrył na czystym czole matki mojej. 

KRÓL

Jakiż cię powód skłania, Laertesie, 
Tak buntowniczo przeciw nam powstawać? 
Odstąp, Gertrudo, nie lękaj się o nas; 
Taka jest bowiem boskość majestatu, 
Że zdrada, choćby nie wiedzieć co chciała, 
Tępi o niego swój pocisk. — 
Powiedz mi, Laertesie, co to znaczy? — 
Gertrudo, daj mu pokój. — Mów młodzieńcze. 

LAERTES

Ty sam mów raczej: gdzie mój ojciec? 

KRÓL

Umarł. 

KRÓLOWA

Ale nie z jego winy. 

KRÓL

Daj mu pokój. 
Niech się wypyta do sytości. 

LAERTES

Jakim 
 

Sposobem umarł? Nie dam się omamić. 
Do czarta z uległością! Niechaj w piekło 
Pójdą przysięgi! Sumienie, powinność 
Niech w najczarniejszej przepadną otchłani! 
Urągam potępieniu. Na to przyszło, 
Że oba światy niczym są w mych oczach: 
Wszystko mi obojętne, bylem31 tylko 
Sowicie pomścił ojca. 

KRÓL

Któż ci broni? 

LAERTES

Nikt w świecie, jeno32 własna moja wola; 
Możność zaś moją k’temu tak urządzę, 
Że z małą garścią środków wiele wskóra. 

KRÓL

Chceszli33 się czegoś pewnego dowiedzieć 
O śmierci ojca twego, Laertesie? 
Jestże34 w twej zemście zapisana zguba 
Zarówno jego przyjaciół i wrogów? 
Tych, co zyskali, i tych, co stracili? 

LAERTES

Niczyja, tylko jego nieprzyjaciół. 

KRÓL

Chceszże35 ich poznać? 

LAERTES

Przyjaciołom jego 
Szeroko moje otworzę ramiona 
I, jak pelikan dzielący się życiem36, 
Obdzielę ich krwią moją. 

KRÓL

Teraz mówisz 
Jak nieodrodny syn i prawy szlachcic. 
Żem ja nie winien śmierci twego ojca, 
Owszem, najmocniej nią jestem dotknięty, 
To się okaże wnet rozwadze twojej 
Tak jasne jak dzień oczom. 

DUŃCZYCY

za sceną
Puśćcie ją! 
 

LAERTES

Co to jest? Skąd ten hałas? 
Ofelia wchodzi, fantastycznie ubrana w kłosy i kwiaty.
O wściekłości! 
Spal mi mózg! Soli łez, straw mi zmysł wzroku! 
Na Boga! Za to twoje obłąkanie 
Ciężką zapłatę ściągnę z jego sprawców, 
Tak, że aż szala od jej wagi całkiem 
Na dół opadnie. O majowa różo! 
Kochane dziewczę, luba siostro, wdzięczna 
Moja Ofelio! Boże! czy podobna, 
Aby dziewczęcy umysł był tak wątły 
Jak życie starca? Miłość uszlachetnia 
Naturę ludzką, gdy zaś ta szlachetna, 
Wtedy zamyka najlepszą swą cząstkę 
W grobie tych, których kochała. 

OFELIA

śpiewa
Pochłonęła go zimna mogiła, 
Pieszczoty moje, nie ma was już! 
I na grób jego ściekło łez siła37. 
Bądź zdrów, mój gołąbku! 

LAERTES

Gdybyś przy zdrowych zmysłach chciała kogo 
Zagrzać do zemsty, wymowniej byś tego 
Dopiąć nie mogła. 

OFELIA

Trzeba wam mówić pacierz po nim, skoro mówicie, że już po nim. Nieprawdaż, jak się to ładnie składa? Fałszywy to sługa, który uwiódł córkę swego pana.

LAERTES

Ten nonsens więcej wart niż sensowność.

OFELIA

do Laertesa

Oto rozmaryn38 na pamiątkę; proszę cię, luby, pamiętaj; a to bratki, żebyś o mnie myślał.

LAERTES

Przezorny obłędzie! Niezapomnienie łączysz do pamięci.

OFELIA

do Króla

Oto koper dla was i orliki.

do Królowej

Oto ruta; część jej wam daję, a część sobie zachowam; w niedzielę możemy ją nazywać zielem łaski, ale ty swoją rutkę musisz nosić trochę inaczej niż ja. Oto stokrotki. Rada bym wam dać i fiołków, ale mi wszystkie ze śmiercią ojca powiędły. Mówią, że szczęśliwie skończył.

śpiewa
Bo luby mój Jasio to skarb mój jedyny. 

LAERTES

Tęsknotę, smutek, boleść, piekło samo 
Zamienia ona w wdzięk i lubość. 

OFELIA

śpiewa
Czyliż on już nie powróci? 
Czyliż on już nie powróci? 
Nie, nie, on śpi w grobie: 
Zaśnij i ty sobie. 
Już on nigdy nie powróci. 
Śnieżną była jego broda, 
Włos na głowie cały mleczny; 
Już po nim, już po nim 
Na próżno łzy ronim. 
Boże, daj mu pokój wieczny! 

i wszystkim dobrym chrześcijanom! Będę się za was modliła. Bóg z wami!

wychodzi

LAERTES

Boże! Ty patrzysz na to? 

KRÓL

Laertesie, 
 

Muszę podzielić z tobą to cierpienie, 
Chyba mi prawa do tego zaprzeczysz, 
Ustąp tymczasem. Wybierz, kogo zechcesz, 
Spośród przyjaciół swych najzaufańszych, 
Niech ten rozsądzi nas, jeśli mię uzna 
Winnym w tej sprawie bądź wprost, bądź pośrednio, 
Natychmiast oddam ci na satysfakcję 
Tron, państwo, życie, wszystko, co posiadam; 
W przeciwnym razie ty twoją zranioną 
Duszę cierpliwie porucz39 naszej pieczy, 
A wtedy razem pomyślimy nad tym, 
Jakby ją spełna40 zaspokoić. 

LAERTES

Zgoda, 
Ta jego nagła śmierć, ten cichy pogrzeb, 
Bez żadnych oznak, szpady ani herbów, 
Bez ceremonii, bez pompy pogrzebu. 
Wszystko to woła na mnie wniebogłosy 
O ścisłe śledztwo. 

KRÓL

Sprostasz temu snadnie41; 
Gdzie zaś jest wina, tam niech kara spadnie. 
Chodź ze mną. 
Wychodzą.

SCENA SZÓSTA

Inny pokój w zamku.
Horacy i jego Sługa.

HORACY

Co to za ludzie, co chcą mówić ze mną? 

SŁUGA

Są to majtkowie, panie; mają, mówią, 
Listy do pana. 

HORACY

Wpuść ich. 
Sługa wychodzi.
Nie wiem, kto by 
Spomiędzy całej rzeszy tego świata, 
Mógł pisać do mnie, jeżeli nie Hamlet. 
Majtkowie wchodzą.

PIERWSZY MAJTEK

Bóg wam pomagaj, panie. 

HORACY

I wam wzajem. 

PIERWSZY MAJTEK

Pomoże, jeżeli mu się podoba. Oto list do was, jeżeli tylko miano wasze Horacy, jak nas o tym zapewniono. Oddał nam go jakiś poseł wyprawiony do Anglii.

HORACY

czyta

«Horacy, jak tylko ten list przeczytasz, dopomóż oddawcom jego dostać się do króla, mają oni pismo i do niego. Zaledwieśmy42 przebyli dwa dni na morzu, gdy silnie uzbrojony statek korsarski wyprawił na nas łowy. Ponieważ miał nad nami w żaglach przewagę, zmuszeni byliśmy stawić mu czoło i przyjąć bitwę, wśród której wrzenia wskoczyłem na ów statek. W tejże chwili piraci oddalili się od naszego okrętu i tym sposobem sam jeden zostałem ich jeńcem. Obeszli się ze mną, jak poczciwym łotrom przystoi; ale wiedzieli, co czynią; muszę się im za to dobrze wywdzięczyć. Postaraj się, aby król odebrał to, co doń piszę, i śpiesz do mnie tak chyżo, jak gdybyś uciekał przed śmiercią. Mam ci coś do powiedzenia na ucho, co cię w oniemienie wprawi, a przecież słowa będą tu tylko cieniem rzeczy samej. Ci dobrzy ludziska doprowadzą cię do miejsca, gdzie się znajduję. Rozenkranc i Gildenstern peregrynują43 do Anglii; o nich także mam ci wiele do powiedzenia. Bądź zdrów.

Twój, jak go znasz,

Hamlet»

Chodźcie, ułatwię drogę tamtym listom, 
O ile tylko będę mógł najprędzej, 
Byście tym prędzej mnie zaprowadzili 
Do tego, co je wam oddał. 
Wychodzą.

SCENA SIÓDMA

Inny pokój tamże.
Król i Laertes.

KRÓL

Teraz mię musisz w sądzie swym rozgrzeszyć 
I w sercu swoim umieścić przyjaźnie, 
Skoroś jawnego nabrał przekonania, 
Że ten, co zabił twego ojca, godził 
Na własne moje życie. 

LAERTES

Rzecz widoczna; 
Nie mogę sobie tylko wytłumaczyć, 
Dlaczego przeciw tym jego knowaniom, 
Tak karygodnym i wyrodnym razem, 
Nie przedsięwziąłeś, panie, żadnych środków, 
Jak ci to własne twoje bezpieczeństwo, 
Monarsza godność, mądrość, wszystko zgoła 
Powinno było radzić? 

KRÓL

O, z dwóch przyczyn, 
Które ci może wydadzą się błahe, 
Dla mnie są jednak bardzo ważne. Najprzód 
Królowa, matka jego, żyje prawie 
Jego widokiem, a ja, niech to będzie 
Słabość lub cnota, tak dalece jestem 
Ciałem i duszą do niej przywiązany, 
Że jako gwiazda w jednej tylko sferze 
Krążąca, przez nią się tylko poruszam. 
Drugą przyczyną, dla której go jawnie 
Skarcić nie mogłem, była miłość ludu, 
Która usterki jego topi w sobie. 
I, jako owo źródło drzewo w kamień, 
Zmienia naganę w chwalbę44. Strzały moje 
Za tępe przeciw takiemu wiatrowi, 
Byłyby w łuk mój powróciły nazad, 
Zamiast dosięgnąć, gdzie bym je był posłał. 

LAERTES

Tak więc straciłem najlepszego ojca; 
Siostrę znajduję pchniętą w głąb rozpaczy. 
Siostrę, ach! której szanowne przymioty 
(Jeżeli można chwalić, co minione) 
Wyzywająco jaśniały na szczycie 
Widowni wieku. Ależ przyjdzie chwila 
Mej zemsty. 

KRÓL

Możesz być o to spokojny, 
Nie sądź, ażebym był z tak miękkiej gliny, 
Iżbym pozwolił się niebezpieczeństwu 
Targać za brodę i miał to za fraszkę. 
Wkrótce ci powiem coś więcej. Kochałem 
Twojego ojca, kocham też i ciebie: 
To ci powinno dać do zrozumienia! 
Wchodzi Pokojowiec.
Co tam masz? 

POKOJOWIEC

Listy od księcia Hamleta: 
Ten do was, panie, a ten do królowej. 

KRÓL

Od kogo? Od Hamleta? Któż je przyniósł? 

POKOJOWIEC

Jacyś majtkowie, panie; tak przynajmniej 
Mówił mi Klaudio, który je odebrał 
I mnie doręczył. Ja ich nie widziałem. 

KRÓL

Zostaw nas; słuchaj listu, Laertesie. 
Wychodzi Pokojowiec, Król czyta.

«Pośpieszam waszą królewską wielkość uwiadomić, żem nago na jej ziemię wysadzony został. Jutro prosić będę o pozwolenie ujrzenia jego królewskiego oblicza i wtedy, wybłagawszy sobie najprzód waszej wielkości przebaczenie, będę miał honor zdać jej sprawę z wypadku, który spowodował mój nagły i osobliwszy powrót.

Hamlet»

KRÓL

Co się to znaczy? Wróciliż45 i tamci? 
Czyli46 też to jest tylko jakiś podstęp? 

LAERTES

Nie poznajeszli47, panie, kto to pisał? 

KRÓL

Ręka Hamleta. Nago — i w przypisku 
Stoi: «Sam jeden». Rozumiesz to waćpan? 

LAERTES

Bynajmniej. Ale niech wraca! Raźnieje48 
Chore me serce na myśl, że niebawem 
Będę mu w ucho mógł wtłoczyć te słowa: 
«Tyś to jest tego sprawcą». 

KRÓL

Skoro tak jest — 
A czyżby mogło być inaczej? — chceszże49 
Posłuchać mojej rady, Laertesie? 

LAERTES

I owszem, panie; pod warunkiem jednak, 
Aby tej rady celem nie był pokój. 

KRÓL

Twój własny tylko. Jeśli on, wstręt czując 
Do tej podróży i niełatwo skłonny 
Znów ją przedsiębrać, istotnie powrócił, 
Mam ja nań inny środek w pogotowiu, 
Który nie może chybić; śmierć zaś jego 
Nie ściągnie ani cienia podejrzenia, 
I sama nawet matka jego nazwie 
To dzieło skutkiem trafu. 

LAERTES

Radź więc, panie. 
Chętnieć50 posłusznym będę, i tym chętniej, 
Jeżeli będę mógł być wykonawcą 
Tego pomysłu. 

KRÓL

O toć51 właśnie idzie. 
Od czasu twego wyjazdu szeroko 
Wobec Hamleta mówiono o pewnym 
Talencie, w którym masz być celujący. 
Wszystkie zdolności twoje razem wzięte 
Nie obudzały w nim tyle zazdrości 
Ile ta jedna, najmniej w moich oczach 
Ceny mająca. 

LAERTES

Jakaż to jest zdolność? 

KRÓL

Błaha jak wstążka, którą sobie młodzież 
Zdobi kapelusz, jednakże potrzebna; 
Lekki, swobodny strój przystoi bowiem 
Rześkiej młodzieży, tak jak ciepłe futro 
I długa suknia późnemu wiekowi, 
Bo mu przyczynia zdrowia i powagi. 
Był tu przed paru miesiącami pewien 
Normandzki rycerz; widziałem Francuzów, 
Służyłem nawet kiedyś między nimi; 
Mistrze to w konnej jeździe; ale ten był 
Diabłem wcielonym; przyrastał do siodła 
I tak cudownie zażywał rumaka, 
Że koń i jeździec zdawali się w jednej 
Formie ulani. Co bądź o tym kunszcie 
Pomyśleć mogłem, wszystko niższym było 
Od tego, czego ów zuch dokazywał. 

LAERTES

Normandczyk, mówisz, panie? 

KRÓL

Tak. Normandczyk. 

LAERTES

Lamond! jak żyw tu stoję! 

KRÓL

Ten sam. 

LAERTES

Lamond. 
Od razu go poznałem. On jest chlubą, 
Istnym klejnotem swojego narodu. 

KRÓL

Ten tedy Lamond szeroko i długo 
Rozwodził się nad tobą, Laertesie. 
I tak wynosił twą biegłość i zręczność 
W robieniu bronią, zwłaszcza też rapierem, 
Że, wnosząc z jego opisu, ciekawy 
Byłby to widok, gdyby ci kto sprostał. 
Spomiędzy jego współziomków najpierwsi, 
Mówił, fechmistrze stracili przytomność, 
Oko i zwinność w spotkaniu się z tobą. 
Opowiadanie to wzbudziło taką 
Zawiść w Hamlecie, że niczego odtąd 
Nie pragnął, jeno twojego powrotu 
I spróbowania się z tobą na ostrze. 
Otóż więc... 

LAERTES

Cóż więc, panie? 

KRÓL

Laertesie, 
Kochałżeś52 ojca? albo jestżeś53 tylko 
Pokrowcem żalu, postacią bez serca? 

LAERTES

Dlaczego się mnie, panie, o to pytasz? 

KRÓL

Nie przeto54, abym w wątpliwość podawał 
Twoją ku niemu miłość, lecz dlatego, 
Iż wiem, że miłość jest dziecięciem czasu; 
A doświadczenie uczy mnie codziennie, 
Że czas miarkuje jej siłę i zapał. 
Płomień miłości zawżdy mieści w sobie 
Coś na kształt knota, co moc jego tłumi, 
I w jednostajnym nic nie trwa wigorze; 
Bo wigor, z zbytku krwi dostając pleury55, 
Własnym nadmiarem zabity zostaje. 
Kto chce, powinien wraz to, co chce, spełnić; 
Bo to «chce» zmienne tyle napotyka 
Tam i szkopułów, ile jest na świecie 
Ramion, języków i przygód, a później 
Owo «powinien» staje się niewczesnym 
Westchnieniem, które, niosąc ulgę, szkodzi. 
Lecz wróćmy w sam rdzeń wrzodu: Hamlet wraca, 
Cóż chcesz przedsięwziąć, aby się okazać 
Nie w słowach, ale w czynie dobrym synem? 

LAERTES

Podciąć mu gardło na środku kościoła. 

KRÓL

Zemsta, zaiste, nie może znać granic 
I żadne miejsce uświęcać mordercy; 
Chceszli56 się jednak zemścić, Laertesie, 
Zamknij się na czas jakiś w swym pokoju. 
Hamlet przybywszy dowie się, żeś wrócił. 
Głosić będziemy przed nim twoją zręczność 
I sławę, którą ci zrobił ów Francuz, 
W dubelt powleczem werniksem. Wyjdź wtedy 
I przyjm spotkanie się z nim, do którego 
Znajdziesz sposobność. Jego lekkomyślność, 
Niepodejrzliwość i szlachetność sprawią, 
Że nie obejrzy kling, z łatwością zatem, 
Chociażby trochę używszy podstępu, 
Będziesz mógł wybrać rapier niestępiony 
I umiejętnym pchnięciem odwetować 
śmierć ojca. 

LAERTES

Zrobię tak i dla pewności 
Nabalsamuję ostrze mego miecza. 
Nabyłem od pewnego szarlatana 
Taką maść, że gdy nóż w niej umaczany 
Najmniej zadraśnie żyjącą istotę, 
Nie ma pomiędzy najzbawienniejszymi 
Ziołami środka, który by potrafił 
Uchronić ją od śmierci. Tym to jadem 
Miecz mój omaszczę; niech go drasnę tylko, 
Już będzie po nim. 

KRÓL

Rozważmy to głębiej 
 

baczmy, jakie nam okoliczności 
I czas w tej mierze mogą dać poparcie; 
Bo gdyby to nas miało zawieść, gdyby 
Plan nasz chybiony miał wypłynąć na wierzch, 
Lepiej by go zaniechać. Trzeba zatem, 
Aby ten projekt miał w odwodzie drugi, 
Który w potrzebie przyszedłby mu w pomoc. 
Czekaj — pomyślmy trochę. Uroczysty 
Postawię zakład na kartę twej sztuki; 
A potem — potem... Ha! wiem już, co robić. 
Gdy was bój znuży, tak że się aż obu 
Czuć da pragnienie (ostro żgaj dlatego), 
I gdy on zechce czego do ochłody, 
Wtedy podadzą mu puchar, z którego 
Jeden łyk, w razie gdyby jakim trafem 
Uszedł twojego zatrutego ciosu, 
Da nam skuteczny sukurs57! Skąd ta wrzawa? 
Wchodzi Królowa.
Co to jest, droga małżonko? 

KRÓLOWA

Nieszczęścia 
 

Nawałem biegną jedne za drugimi. 
Laertes, siostra twoja utonęła. 

LAERTES

Przebóg! Gdzie? 

KRÓLOWA

Ówdzie nad potokiem stoi 
Pochyła wierzba58, której siwe liście 
W lustrze się czystej przeglądają wody. 
Tam ona wiła fantastyczne wieńce 
Z pokrzyw, stokrotek, jaskrów i podłużnych, 
Karmazynowych kwiatów, którym nasi 
Sprośni pasterze szpetną dają nazwę, 
A zaś dziewice w skromności je zowią 
Palcami zmarłych59. Otóż chcąc zawiesić 
Jeden z tych wianków na zwisłej gałęzi, 
Nie dość ostrożnie wspięła się na drzewo. 
Złośliwa gałąź złamała się pod nią. 
I z kwiecistymi trofeami swymi 
Wpadło w toń biedne dziewczę. Przez czas jakiś 
Wzdęta sukienka niosła ją po wierzchu 
Jak nimfę wodną i wtedy, nieboga, 
Jakby nie znając swego położenia 
Lub jakby czuła się w swoim żywiole, 
Śpiewała starych piosenek urywki, 
Ale niedługo to trwało, bo wkrótce 
Nasiąkłe szaty pociągnęły z sobą 
Biedną ofiarę ze sfer melodyjnych 
W zimny muł śmierci. 

LAERTES

A więc utonęła? 

KRÓLOWA

Niestety! 

LAERTES

Biedna Ofelio, za wiele 
 

Masz już wilgoci, wstrzymam więc łzy moje, 
A jednak jest to rzecz ludzka, natura 
Żąda praw swoich na przekór wstydowi; 
Gdy te strumienie ściekną, zniewieściałość 
Wyjdzie wraz z nimi z serca, 
Żegnam cię, panie, mam w ustach wyrazy, 
Które płomieniem rade by wybuchnąć; 
Ale je gasi to dzieciństwo. 
wychodzi

KRÓL

Idźmy 
Za nim, Gertrudo. Ten wypadek może 
Na nowo zażec60 jego wściekłość, którą 
Z takim mozołem ledwie uśmierzyłem. 
Idźmy więc za nim. 
Wychodzą.
  1. cóżem widziała — cóż widziałam. [przypis edytorski] ↩
  2. wziąć w kluby — zdyscyplinować. [przypis edytorski] ↩
  3. poszept — szept; cichy, ukradkowy głos. [przypis edytorski] ↩
  4. szparko — dziarsko, szybko. [przypis edytorski] ↩
  5. maszli (daw.) — czy masz. [przypis edytorski] ↩
  6. samemuż — samemu tylko, samemu właśnie. [przypis edytorski] ↩
  7. na dobie — na czasie; to wtedy (w domyśle: przydaje się). [przypis edytorski] ↩
  8. mieć zachowanie u ludu — cieszyć się szacunkiem ludu. [przypis edytorski] ↩
  9. polityczny (daw.) — grzeczny, dworny, umiejący się znaleźć w danej sytuacji. [przypis edytorski] ↩
  10. charłak — człowiek schorowany, mizerny, mizerak; tu: biedak. [przypis edytorski] ↩
  11. wskazujeć — skrót od: wskazuje ci. [przypis edytorski] ↩
  12. ważyć lekce — lekceważyć. [przypis edytorski] ↩
  13. suchoty — śmiertelna choroba płuc; najcięższa postać gruźlicy. [przypis edytorski] ↩
  14. glejt — dokument wystawiony przez jakąś władzę zezwalający osobie, która go posiada, na przejazd przez dane terytorium i zapewniający jej bezpieczeństwo. [przypis edytorski] ↩
  15. krom — oprócz. [przypis edytorski] ↩
  16. mendel (z niem. mandel) — zwyczajowa miara liczbowa: 15 sztuk, czyli ¼ kopy. [przypis edytorski] ↩
  17. wartoż — czy warto. [przypis edytorski] ↩
  18. dziękujęć — skrót od: dziękuję ci. [przypis edytorski] ↩
  19. pójdziemyż — czy pójdziemy. [przypis edytorski] ↩
  20. jestli to (daw.) — konstrukcja z partykułą -li w funkcji wzmacniającej i pytającej; znaczenie: czy jest to. [przypis edytorski] ↩
  21. hazardy — niebezpieczeństwa. [przypis edytorski] ↩
  22. piędź — daw. miara długości, określana jako odległość między końcami kciuka i palca środkowego (lub małego) rozwartej dłoni, licząca ok. 20 cm. [przypis edytorski] ↩
  23. wnijść (starop.) — wejść. [przypis edytorski] ↩
  24. twójże to jest — czy to jest twój. [przypis edytorski] ↩
  25. sowa była córką piekarza — nawiązanie do średniowiecznej apokryficznej opowieści o Jezusie Chrystusie, krążącej w hrabstwie Gloster; według niej któregoś dnia Zbawiciel wstąpił do domu pewnego piekarza, by poprosić o chleb; żona piekarza zagniotła zaraz ciasto i wstawiła do pieca, ale jej córce wydało się, że matka zbyt wiele ciasta przeznaczyła na dar, więc sporą część ujęła; ciasto jednak wyrosło nadspodziewanie; córka piekarza ze zdumienia na ten widok wydała dźwięk „hou, hou, hou”, podobny do odgłosu, jaki wydaje sowa, i zaraz za swe skąpstwo została w tego ptaka zamieniona. [przypis edytorski] ↩
  26. cny — zacny, szlachetny. [przypis edytorski] ↩
  27. nimeś otrzymał (daw.) — konstrukcja z ruchomą końcówka czasownika; inaczej: nim otrzymałeś. [przypis edytorski] ↩
  28. zawżdy (starop.) — zawsze. [przypis edytorski] ↩
  29. szwajcar — tu: członek gwardii królewskiej strzegącej u drzwi wejścia do komnat władcy. [przypis edytorski] ↩
  30. ówdzie — tam. [przypis edytorski] ↩
  31. bylem (...) tylko pomścił — skrót od: byle bym tylko pomścił. [przypis edytorski] ↩
  32. jeno — tylko. [przypis edytorski] ↩
  33. chceszli (daw.) — konstrukcja z partykułą -li w funkcji wzmacniającej i pytającej; znaczenie: czy chcesz. [przypis edytorski] ↩
  34. jestże — czy jest. [przypis edytorski] ↩
  35. chceszże — czy chcesz. [przypis edytorski] ↩
  36. pelikan dzielący się życiem — wg średniowiecznych wierzeń, samica pelikana, gdy brakuje innego pokarmu, karmi swoje pisklęta, wydziobując mięso z własnej piersi. [przypis edytorski] ↩
  37. siła (starop.) — wiele, moc. [przypis edytorski] ↩
  38. Oto rozmaryn (...) a to bratki... — według przypisywanych dawniej znaczeń różnym gatunkom kwiatów i ziół, rozdawane przez Ofelię różne rośliny stanowią alegorie jej uczuć: rozmaryn to pamięć (używany przy weselach i pogrzebach); bratki to opieka, troska o kogoś; niezapominajki to pamięć o kimś; koper to pochlebstwo; orlik to godło niewiary, niewdzięczności i zmysłowości (dostaje je król); ruta oznacza smutek, żal i pokutę (te rozdziela między siebie i królową); stokrotki to kwiat zawiedzionych dziewic; fiołki to stałość i wierność. [przypis edytorski] ↩
  39. poruczyć — powierzyć, oddać. [przypis edytorski] ↩
  40. spełna — w pełni. [przypis edytorski] ↩
  41. snadnie (daw.) — łatwo. [przypis edytorski] ↩
  42. zaledwieśmy przebyli — zaledwie przebyliśmy. [przypis edytorski] ↩
  43. peregrynować — podróżować lub wędrować przez dłuższy czas. [przypis edytorski] ↩
  44. chwalba — chwalenie; pochwała. [przypis edytorski] ↩
  45. wróciliż — czy wrócili. [przypis edytorski] ↩
  46. czyli też(daw.) — konstrukcja z partykułą -li w funkcji wzmacniającej i pytającej; znaczenie: czy też może, czy aby też itp. [przypis edytorski] ↩
  47. poznajeszli — czy nie poznajesz. [przypis edytorski] ↩
  48. raźnieje — nabiera raźności, tj. wigoru, siły, energii. [przypis edytorski] ↩
  49. chceszże — czy chcesz. [przypis edytorski] ↩
  50. chętnieć posłusznym będę — skrót od: chętnie ci posłusznym będę. [przypis edytorski] ↩
  51. toć (daw.) — konstrukcja z partykułą -ci, skróconej do -ć w funkcji wzmacniającej. [przypis edytorski] ↩
  52. kochałżeś — czy kochałeś. [przypis edytorski] ↩
  53. jestżeś — czy jesteś. [przypis edytorski] ↩
  54. nie przeto — nie dlatego. [przypis edytorski] ↩
  55. pleura — tu: zapalenie. [przypis edytorski] ↩
  56. chceszli (daw.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -li; znaczenie: jeśli chcesz. [przypis edytorski] ↩
  57. sukurs — pomoc. [przypis edytorski] ↩
  58. wierzba — w daw. przypisywanych roślinom symbolice oznaczała niespełnioną miłość. [przypis edytorski] ↩
  59. podłużnych, karmazynowych kwiatów (...) — storczyk samczy (Orchis masculus), którego „sprośność” kryła się nie w amarantowo-fioletowych kwiatach, lecz bulwach korzeniowych o kształcie jąder; sporządzano z nich substancje mające wzmagać popęd płciowy u mężczyzn, obok lubczyku dodawano też do naparów mających wzbudzić miłość ukochanego. [przypis edytorski] ↩
  60. zażec — rozżarzyć, rozpalić. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · William Shakespeare (Szekspir)

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Hamlet · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/hamlet/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Józef Paszkowski

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Przypis