Klątwa

Tragedia

OSOBY:

KSIĄDZ
MATKA
MŁODA
SOŁTYS
DZWONNIK
PAROBEK
DZIEWKA
PUSTELNIK
CHÓR

Rzecz dzieje się we wsi Gręboszowie pod Tarnowem.

DEKORACJA:

Na plebanii.

Głąb zasłonięta przez całą szerokość domem na podmurowaniu: przed dworkiem ogródek, opłocony1 sztachetkami. W domostwie, środkiem, wrota od sieni otwarte, z widokiem na przestrzał; po prawej i lewej stronie podwoje okien, poprzez które widać pokoiki plebańskie i w pokoikach tych, na wprost okien, drzwi do dalszych wnętrznych2 izb.

Od wrót wschodowych3 wiedzie ścieżka ku przodowi sceny do wrotek4 w ogródku, który, przepołowiony w ten sposób, jest ze strony lewej zapełniony tykami sterczącymi, z których zwieszają się strzępy suche marniejącego, pnącego bobu; przed okienkami krzaki malw badylaste, rozkwitłe i zgasłe, w łachmanach liści przepalonych w słońcu.

Z prawej zaczyna się zagon ziemniakami wysadzony; widać tylko kilka grzęd i te przerywają się przy płocie granicznym; z boku, tuż za płotem, gościniec. Z lewej, w pewnej oddali widać kościółek drewniany, ocieniony olbrzymimi lipowymi konarami. Z tyłu, poza plebańskim dworkiem, grunt podnosi się z wolna, pochyło, później dość stromo, aż kończy się wałem, który ponad strzechą domu wysoko garbem się znaczy; tamtędy wiedzie ścieżka w pole, na ugór.

Wzdłuż zagonu, przy ziemniakach stoją ludzie wsiowi, chłopy i baby, i kopią.

We drzwiach plebanii staje Młoda i patrzy czas jakiś ku pracującym.

Psiewiara ty! I plemie twe sobace35!
Bier36 se twoje motyki!
Sama se skały kop!

Wsiowi43 odchodzą, porzucając robotę.

próbuje gruntu motyką

PUSTELNIK

Patrz, niebios dla cię litość głucha151.
Zagłada grozi i Posucha!

CHÓR

DZIEWKA

O Jezu! —

upada na ziemię

MŁODA

Zbieraj się precz, — nuże!
ażbyś gdzie zczesła230.

DZIEWKA

Bóg jest w górze!
co moją krzywdę zapamięta.

MŁODA

Samaś se krzywdów231 nawarzyła,
czas, byś na własnej czuła skórze!

DZIEWKA

podnosząc się

Bądź ty i twoje dziecka przeklęta!
Żeś moję Dolę232 pomarniła.

MŁODA

Dzieci czyje?!!

MŁODA

Ot idzie, niechże wam nie kryje! —

Pochylając się przed Starą [Matką], domawia ostatnich słów; prawie że uklęka, a posłyszawszy kroki w pokoikach, odbiega szybko do swej komory.

MATKA

Toście wy!

KSIĄDZ

Żegnaj mój synu, niech Bóg chroni
od nieszczęść dworek twój, zagrodę;
jeno ja z dala pójdę, wrócę
do wsie325, z którejem326 przyszła;
to, com ujrzała, com przeżyła,
z reszt dni żywota zdarło pogodę.
A nim odejdę, pozwól mi pojrzeć
na niewiniątek twoich urodę,
niech je pogłaskam po jagodach327,
główeńki przytulę, przycisnę
do serca, co się lęka...
A jeśli łzami w oczach łysnę,
nie patrzaj, — bo mnie pali męka
łez, co wypłakać się nie mogą
nad ich Niedolą...

Chcesz zginąć! Spłonąć! Synu! Synu!

A jeszcze376, nie idź drogą;
na ścieżki377! — bez natonie378!
haw379 bez380 tył ogrodu!

W ciągu rozmowy Parobek był już wyciągnął381 brzemiona drew, powrósłami razem powiązał, na pniak je dźwignął, z pniaka na bary wziął i wskazaną drogą poszedł, obchodząc domostwo dokoła; po chwili widać go jeszcze w górze ponad dworkiem, jak idzie wzdłuż wału, aż znika w ugorze. Ze sionki wychodzi Dziewka, odziana w chustę, w której trzyma dziecko malutkie: na plecach tobół z pierzyną i trochą przyodziewy. Przygarbiona ciężarem, podchodzi do Młodej, całuje ją w rękę, zaczyna mówić, urywa i odchodzi szybko; Młoda za nią woła.

DZIEWKA

żegnając

A i dobrze,
cobym zaś388 nie przyjena389.

MŁODA

DZWONNIK

Toż radość; zwólże435 przecie raz;
ot, Sołtys idą, sami sproszą436.

przerażony, milknie

Chłopstwo otacza plebanię.

KSIĄDZ

Co to?

SOŁTYS

Gromada zbiegła,
że zabronicie stosu może, —
przyszła, by stosu strzegła.

KSIĄDZ

znieruchomiony

Tam trza441 tej chwili wysłać ludzi.

SOŁTYS

tuż przy Księdzu

Hej! ksiądz gada!

Sołtys i Ksiądz starają się przekrzyczeć chłopów, nawołujących radośnie: „haj ho ho!” „ho ho!”, którzy zbitą masą walą się ku plebanii i zastępują łańcuchem drogę wszystkim, którzy by chcieli w stronę ugoru biec.

KSIĄDZ

Ludzie, tej chwili. — gońcie chyżo
tam na ugor, — na stos!! — — —
Ze dworu wyszła stąd kobieta
z dwojgiem dzieci
i może się tej chwili Los
tych trojga waży. — — —
Hej ludzie — patrzcie; mnie po twarzy
łzy cieką, — oto drżę od lęku,
bom oto sam strasznymi słowy
przed nią wypomniał, co ją czeka,
za grzech na tamtym kiedyś świecie,
grzech — ten — klątewny — ze mną...
i ludzie, teraz ona może —
siebie i dzieci — —

omdlewa

Przy ostatnich słowach Księdza wreszcie gromada ucisza się zupełnie, słuchająca; gdy Ksiądz opada omdlały, podchwytują go ludzie pod ramiona; spora część wsiowych, wśród nich Parobek plebański, biegną na wał i za wałem znikają w kierunku ugoru.

Od ugoru, od słupa dymu ukazują się trzy gołąbki lecące.

CHÓR

I.
O patrzcie ptasząt troje leci
hań, od ugoru, dziwno białe
gołąbki ano, —
jakaż im jasność skrzydła świeci
łuną srebrzaną.

II.
Co to, patrzajcie, przystanęły
w powietrzu krążą, letą ka dwór442
plebański — tu, —
jakaż im jasność łyska443 z piór.

III.
Przysiadły u kalenice444
pióreczkami trzepotą445 i biją;
pod skrzydła do samice446
pisklęta dwa się kryją.
Gołębica je matka łagodzi,
całowaniem kwilenie spokoi447,
za dzióbki je dzióbiem wodzi
i słodem żywnym poi.

Ksiądz prowadzony postępuje naprzód i patrzy ku wałowi, skąd ciągle jeszcze w kłębach dym się unosi.

SOŁTYS

Już poszli, wnetki448 tu nadlecą,
a dyć się uspokójcie.

KSIĄDZ

Kaj449 wy patrzycie wszyscy?

PUSTELNIK

Wróżba: — oto te trzy ptaki,
Gołębie lecą ode stosu,
z czarnego dymu wyłonione;
Znak, że tam ocalone
ludzie.

CHÓR

Wróżba, to wróżba, słyszcie. Znaki!
Przysiadły u kalenice,
pióreczkami trzepotą450 i biją;
pod skrzydła do samice
pisklęta dwa się kryją.

PUSTELNIK

Wita was mirem451,
ta gołębica, goniec:
Że Bóg poniecha klęsk i plag,
że klątwom koniec. —
Patrzajcie wicher już się zrywa,
obłoki lecą coraz więtsze452;
jaskółce453 płoszą się od gniazd
i tuż nad ziemią gonią wirem.

Świst jaskółek.

KSIĄDZ

Goniec! Zwiastuny! — Mir! — Dopełnione!
Klątwie koniec —

SOŁTYS

Jak wam się oczy dziwno jarzą
i w moment z nagła mgleją454. —
Coś mówi, — dysze, — he słyszycie?
Jegomość, — cieszcie się nadzieją;
pojrzycie ino hań — do góry,
kaj te ptaszęta białe.

CHÓR

Pójrzcie Jegomość, hań dwa małe
pod matczynymi rade pióry.

SOŁTYS

Ze stosu, z dymów tu nadbiegły
powietrzem gnane: zakrążyły
nad twoją głową
i hań przysiadły; dobra wróżba:
że twoje ocalone.

KSIĄDZ

...Więc wy mówicie, że one
zbiegły od stosu
i tu od czarnych dymów lecą?!

CHÓR

O patrzcie, jak piórkami świecą
z palących zgliszczów wylęgnione455! —
O patrzcie, ku wam się trzepocą!
Wy się patrzycie, was witają,
was to witają — was.

Chwila zupełnej ciszy, wyczekiwania; gdy Ksiądz, dostrzegłszy gołębi456, w nie się patrzy zdumiony i cały się w myślach mieni457.

Z góry, z wału nagle pędem zbiega Parobek, w śmiertelnym strachu; dech mu zaparło; dopada przed Księdza i upada na ziemię dysząc, wreszcie straszliwym głosem woła:

PAROBEK

O Jezu, Jezu! — Jezu! — —

Ksiądz zrozumiał, nim jeszcze Parobek upadł przed niego i tejże chwili, gdy podniósł głowę w górę, dostrzega, jak gołębie ze strzechy się trzepocą i do odlotu zrywają niecierpliwymi skrzydłami.

KSIĄDZ

Żegnajcie ptaki wysłannice
niebieskich świętych ziem,
dusze mych drogich, gołębice!
Znam, odgaduję — wiem!
Wyście już zbyły ciał męczarni,
wy, oczyszczeni ofiarami,
ptacy niebiescy — lećcie w niebo
żegnajcie! — lećcie w Niebo dusze!
Czyste anioły... błogosławię
i znakiem krzyża rozwiązuję
byt wasz doczesny. — Wieczność świeci
nad główeńkami moich dzieci!

CHÓR

Amen. —
O dziwy! w niebo, patrzcie, lecą;
w niebo,
hen coraz wyżej, wyżej coraz...

Ksiądz, skoro chwila zachwytu minęła, pochyliwszy głowę, przed sobą na ziemi widzi Parobka; chwyta go i szarpie gwałtownie.

KSIĄDZ

O Sądzie, karo! Mów, człowieku!

PAROBEK

O Jezu! — Co, co? — co?
Czego wy chcecie, — tam spaleńce!

KSIĄDZ

Tam...

chce biec

PAROBEK

CHÓR

Nadchodzi Noc chłoniąca,
coraz się więtszy467 wicher zrywa,
gałęzie trzaska suche;
widzicie Zawieruchę, —
nade wsią burza stanie!

KSIĄDZ

Próżno skargi, łzy, lamenty
nie masz mękom duszy końca. —

MŁODA

upada pod pociskami

PUSTELNIK

wskazuje trupa

Patrzajcie, trup, co krwią się korali,
Pioruny znęca!
Jakaś moc nieogarniona
Przeklętą tę uświęca!

CHÓR

Wieś gore! wieś się pali!
siarczyste ognie biją!
Uciekajcie, Uciekajcie!
gromy
Jak ujść!? Rety! Ulewa!!
O Boże — poginiewa484!!

PUSTELNIK

Padajcie o ziem głową!!
Bóg mówi — Słowo!!!

pioruny

Pisane w czerwcu 1899. Tegoż roku drukowane po raz pierwszy w Krakowie w Drukarni Uniwersytetu Jagiellońskiego w zeszycie 15 i 16 „Życia” oraz nakładem Autora w osobnej odbitce, wydanie drugie wyszło w roku 1901. Wydanie trzecie wyszło w roku 1904. Zaś druk wydania czwartego ukończono w sierpniu 1920 r.

opłocony — otoczony płotem. [przypis edytorski] ↩
wnętrzny (daw.) — wewnętrzny. [przypis edytorski] ↩
wschodowy (daw., gw.) — wchodowy, wejściowy. [przypis edytorski] ↩
wrotka — małe wrota; drzwiczki, furtka. [przypis edytorski] ↩
niesporo (daw., gw.) — nie bardzo, niełatwo, z trudem. [przypis edytorski] ↩
raźnijże (gw.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, forma popr. raźniejże; znaczenie: szybciej. [przypis edytorski] ↩
okopiny — tu: okopywanie ziemniaków; czynność pielęgnacyjna przy hodowli roślin. [przypis edytorski] ↩
krzepcej (daw., gw.) — mocniej, silniej. [przypis edytorski] ↩
stęgły — tu: stężały, stwardniały. [przypis edytorski] ↩
nieokież (gw.) — nieledwie że, [prawie że; WL]. [przypis autorski] ↩
roztłuce (gw.) — roztłucze. [przypis edytorski] ↩
jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski] ↩
memłace (gw.) — rzeczownik o pejoratywnym wydźwięku; przezwisko, obelga wyrażająca lekceważenie; słowo utworzone od memłać: babrać (się), gmerać, robić coś opieszale. [przypis edytorski] ↩
Zdziwiajcie, jak ta wola (gw.) — dziwcie się (wydziwiajcie), jeśli chcecie. [przypis edytorski] ↩
sparła się — zaparła się. [przypis edytorski] ↩
Ziemia człowieczej ręce korna — ziemia jest pokorna wobec (działań) ludzkiej ręki. [przypis edytorski] ↩
imać — łapać, chwytać, brać się za coś. [przypis edytorski] ↩
tela (gw.) — tyle. [przypis autorski] ↩
dzisiok (gw.) — dzisiaj. [przypis autorski] ↩
marnotrawce (gw.) — marnotrawcy. [przypis edytorski] ↩
leda (daw., gw.) — lada, byle. [przypis edytorski] ↩
darmolęgi — rzeczownik o pejoratywnym znaczeniu; przezwisko, obelga oznaczająca kogoś, kto urodził się (wylągł) na darmo (tzn. swoim istnieniem nie przynosi nikomu korzyści). [przypis edytorski] ↩
kijców — kijów. [przypis edytorski] ↩
przyganiać (daw., gw.) — wypominać, dogadywać, piętnować. [przypis edytorski] ↩
życzem (gw.) — życzymy sobie, chcemy. [przypis autorski] ↩
jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski] ↩
wszędy — wszędzie. [przypis edytorski] ↩
żywość — żywotność, życie. [przypis edytorski] ↩
powięgła (gw.) — powiędła. [przypis autorski] ↩
tyle (gw.) — tak wielkie. [przypis edytorski] ↩
ozsierdzeni — zagniewani, [rozsierdzeni; WL]. [przypis autorski] ↩
Nie dziwna nam robota (...) ano dziekujem za nię (gw.) — nie [jest] nam obca praca, ale skoro tak się gniewacie, to z niej zrezygnujemy [podziękujemy za nią]. [przypis edytorski] ↩
inksi (gw.) — inni. [przypis autorski] ↩
tela drugie (gw.) — drugie tyle, dwa razy tyle. [przypis edytorski] ↩
sobace (gw.) — sobacze, psie. [przypis edytorski] ↩
bier (gw.) — bierz. [przypis autorski] ↩
kaindziej (gw.) — gdzie indziej. [przypis autorski] ↩
robotny (gw.) — chętny do roboty, [pracowity; WL]. [przypis autorski] ↩
nie trza (gw.) — nie trzeba, nie potrzeba. [przypis edytorski] ↩
zjadły — tu: zajadły; wściekły, zapamiętały. [przypis edytorski] ↩
co inksego (gw.) — co innego. [przypis edytorski] ↩
bajcarz — tu: ten, kto opowiada bajki, kłamie. [przypis edytorski] ↩
wsiowi — mieszkańcy wsi. [przypis edytorski] ↩
do krzty (gw., daw.) — w zupełności; do izna; [do ostatka, całkiem; WL]. [przypis autorski] ↩
okież (gw.) — o mało. [przypis autorski] ↩
leda (gw., daw.) — lada [byle; WL]. [przypis autorski] ↩
bez to (gw.) — przez to. [przypis edytorski] ↩
dośpiem (gw.) — dośpię. [przypis autorski] ↩
zawdy (gw., daw.) — zawsze. [przypis autorski] ↩
rewerenda — sutanna; strój kapłanów, obowiązujący od XV w. w kościele katolickim. [przypis edytorski] ↩
pomówiewa (daw. forma) — pomówimy. [przypis edytorski] ↩
dziwek (gw., daw.) — dziewek. [przypis autorski] ↩
nie stoję o nię (gw., daw.) — nie dbam [o nią; WL]. [przypis autorski] ↩
a dyć (gw.) — a toć przecie. [przypis autorski] ↩
łeb suszyć — nękać, napominać. [przypis edytorski] ↩
pojmiesz — tu: poślubisz. [przypis edytorski] ↩
do krzty — całkowicie. [przypis edytorski] ↩
zmoże (gw.) — przygnębi, przemoże. [przypis autorski] ↩
tela (gw.) — tyle, tak dużo. [przypis edytorski] ↩
grontów — gruntu, ziemi uprawnej. [przypis edytorski] ↩
przemarnić — zmarnować, zmarnotrawić, stracić. [przypis edytorski] ↩
ćmaje (gw.) — udaje, kłamie, ćmi. [przypis autorski] ↩
złapi (gw.) — złapie. [przypis autorski] ↩
kiej (gw.) — gdzie. [przypis edytorski] ↩
jagem jest, prawie (gw.) — jaki jestem naprawdę (rzeczywiście, prawdziwie a. w prawie, mający prawo do czegoś). [przypis edytorski] ↩
pogwar (gw.) — rozmowa. [przypis autorski] ↩
przechera (gw., daw.) — przewrotny. [przypis autorski] ↩
spomnieć — wspomnieć; pamiętać. [przypis edytorski] ↩
sobakę — [tu:] diabła. [przypis autorski] ↩
trza (gw.) — trzeba. [przypis edytorski] ↩
urzekło (daw., gw.) — oczarowało. [przypis autorski] ↩
cię? (gw.) — widzicie go?! [przypis autorski] ↩
mnie ci wara bąkać z gospodyniami — wara ci, gdy ze mną mówisz, wspomnieć o gospodyni. [przypis autorski] ↩
gotowo [jestem] (gw.) — [jestem] gotowa. [przypis autorski] ↩
ornat — ozdobna szata liturgiczna księży w kościele katolickim. [przypis edytorski] ↩
trapić — niepokoić, doskwierać, męczyć. [przypis edytorski] ↩
wciągle (gw.) — ciągle, nieustannie. [przypis edytorski] ↩
kiej (gw.) — kiedy, jednak, [przecież; WL]. [przypis autorski] ↩
trza (gw.) — trzeba, potrzeba. [przypis edytorski] ↩
juści (gw.) — pewnie, oczywiście. [przypis edytorski] ↩
z gniewu spuścić — ochłonąć z gniewu; mniej się gniewać. [przypis edytorski] ↩
tak mi być trzeba — tu: tak muszę się zachowywać; taką postawę trzeba mi przyjąć. [przypis edytorski] ↩
pouki — pouczenia. [przypis autorski] ↩
fuki (gw., daw.) — gniewy, dąsy, krzyki. [przypis autorski] ↩
inksze (gw.) — inne. [przypis edytorski] ↩
dościem już napłakała — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: dość [się] już napłakałam. [przypis edytorski] ↩
wprzódy (daw., gw.) — wcześniej. [przypis edytorski] ↩
napytać licho — wywołać diabła; tu: spowodować niepożądaną, trudną sytuację. [przypis edytorski] ↩
ozjaśnić (gw.) — rozjaśnić. [przypis autorski] ↩
zwolić (daw., gw.) — pozwolić, zezwolić. [przypis edytorski] ↩
było trza — trzeba było. [przypis edytorski] ↩
tom dzwonił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: to dzwoniłem. [przypis edytorski] ↩
posucha — susza. [przypis edytorski] ↩
wchodzić w zwadę — kłócić się. [przypis edytorski] ↩
podal — opodal, niedaleko. [przypis edytorski] ↩
wczora (daw., gw.) — wczoraj. [przypis edytorski] ↩
wysełali (gw., daw.) — dziś: wysyłali. [przypis edytorski] ↩
zawczora (gw., daw.) — przedwczoraj. [przypis edytorski] ↩
hań (gw.) — tam. [przypis edytorski] ↩
morzyć — powodować śmierć, obumieranie. [przypis edytorski] ↩
snać (daw., gw.) — widocznie, najwyraźniej. [przypis edytorski] ↩
zara (gw.) — zaraz. [przypis autorski] ↩
zwolić (daw., gw.) — pozwolić, zezwolić. [przypis edytorski] ↩
durzą (gw., daw.) — mącą, okłamują. [przypis autorski] ↩
zamawiać (daw., gw.) — zaklinać. [przypis autorski] ↩
inkszy (gw.) — inny. [przypis edytorski] ↩
wywodzić (daw., gw.) — opowiadać. [przypis autorski] ↩
ladajaki (gw.) — byle jaki, dowolny; tu: każdy. [przypis edytorski] ↩
na Święto Jańskie — na dzień Świętego Jana, a właśc. w wigilię św. Jana w kalendarzu chrześcijańskim obchodzono święto u progu lata (w nocy z 23 na 24 czerwca; noc świętojańska, zw. też nocą Sobótki a. nocą Kupały) święto ustanowione dla zasymilowania przez tradycję chrześcijańską prastarego święta pogańskiego (znanego również w krajach anglosaskich jako ang. Midsummer, niem. Mittsommerfest; por. A Midsummer Night’s Dream Shakespeare’a), związanego z przesileniem letnim i obrzędami płodności. [przypis edytorski] ↩
tera (gw.) — teraz. [przypis autorski] ↩
na plebanje (daw., gw.) — na plebanii. [przypis autorski] ↩
roście (gw., daw.) — rośnie. [przypis autorski] ↩
tęgi — silny, mocny. [przypis edytorski] ↩
niekscone (gw.) — niechrzczone. [przypis edytorski] ↩
znosicie (gw.) — obnosicie, rozgadujecie; [roznosicie plotki; WL]. [przypis autorski] ↩
wzieni (gw.) — wzięli. [przypis edytorski] ↩
baczyć — zwracać uwagę; uważać. [przypis edytorski] ↩
wara (...) do (...) — wyrażenie oznaczające zakaz zbliżania się, wtrącania w czyjeś sprawy. [przypis edytorski] ↩
starszy — tu: starszy rangą; stojący wyżej w hierarchii społecznej. [przypis edytorski] ↩
duszne (gw., daw.) — sprawy duszy, ducha, duchowne. [przypis autorski] ↩
mięszać (daw.) — dziś: mieszać. [przypis edytorski] ↩
przedsię (gw.) — przecież, wszakże, wszak. [przypis edytorski] ↩
toście na gębach ludzkich głośni — plotkują o was, mówią o was. [przypis edytorski] ↩
swarzycie (gw., daw.) — [tu:] przyganiacie, [krytykujecie, potępiacie; WL]. [przypis autorski] ↩
skwapniej — skwapliwiej, bardziej chętnie. [przypis edytorski] ↩
tela (gw.) — tylu, tak wielu. [przypis edytorski] ↩
coście (...) wzieni (gw.) — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika, inaczej: co wzięliście; co pan wziął. [przypis edytorski] ↩
wyżenić (daw., gw.) — wygonić, wygnać. [przypis edytorski] ↩
het (gw.) — tam, daleko. [przypis edytorski] ↩
kaj (gw.) — gdzie, kędy. [przypis autorski] ↩
spieka — spiekota, susza. [przypis edytorski] ↩
piorun niedaleko — tj. zbliża się kara (boża). [przypis edytorski] ↩
ozdarta (gw.) — rozdarta. [przypis autorski] ↩
lituję twojej głowy, Stary — lituję się nad tobą, ponieważ jesteś stary; ze względu na to, że jesteś stary, ulituję się i nie powiem więcej. [przypis edytorski] ↩
na pokus — na pokusę; skuszony przez. [przypis edytorski] ↩
toć (daw., gw.) — przecież. [przypis edytorski] ↩
jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski] ↩
dla cię — dla ciebie; z twojego powodu. [przypis edytorski] ↩
prędki — tu: szybki; prędko wywołany. [przypis edytorski] ↩
zwada — spór, kłótnia. [przypis edytorski] ↩
nie naglej — nie naglij; nie przynaglaj; nie pospieszaj, nie poganiaj. [przypis edytorski] ↩
więcierze (daw.) — sieci rybackie. [przypis autorski] ↩
choć się przechwalasz znać przyczyny — choć się przechwalasz, że znasz przyczyny. [przypis edytorski] ↩
snać (daw., gw.) — widocznie, najwyraźniej. [przypis edytorski] ↩
tęga (gw.) — ciężkość, duszność. [przypis autorski] ↩
jąć się (daw., gw.) — złapać się (za coś), chwycić za coś. [przypis edytorski] ↩
z Ziemi lęgły — tu: wylęgły z ziemi; zrodzony z ziemi. [przypis edytorski] ↩
kir — czarna, żałobna zasłona. [przypis edytorski] ↩
dwie sągi — dziś: dwa sągi; sąg: jednostka miary objętości drewna, stos drewna o objętości 4 m³ (czterech metrów sześciennych a. przestrzennych). [przypis edytorski] ↩
ugorny — leżący ugorem, nieorany, nieuprawny. [przypis edytorski] ↩
niebios dla cię litość głucha — tj. litość niebios jest głucha dla ciebie; nie wzbudzasz litości niebios. [przypis edytorski] ↩
coście ziemskie wzieni na się — co wzięliście na siebie ziemskiego (tj. należącego do spraw ziemskich). [przypis edytorski] ↩
wyżeńcie het na pola (gw.) — wygońcie daleko, na pola. [przypis edytorski] ↩
spuść (gw., daw.) — zwolnij, przestań, zmniejsz. [przypis autorski] ↩
ziści (gw., daw.) — spełnij, dopełnij nadziei. [przypis autorski] ↩
prawie (daw.) — prawdziwie; na pewno. [przypis edytorski] ↩
przemóc — przezwyciężyć. [przypis edytorski] ↩
pawęż (daw., gw.) — tarcz[a], ochrona. [przypis autorski] ↩
wypleni (gw., daw.) — wypleń. [przypis autorski] ↩
zabył (gw., daw.) — zapomniał, przebaczył. [przypis autorski] ↩
zaprzania (daw., gw.) — zaparcia [się]. [przypis autorski] ↩
a (daw.) — tu: oraz. [przypis edytorski] ↩
schyl — [tu:] przychyl. [przypis autorski] ↩
zwól (gw., daw.) — pozwól, przybliż. [przypis autorski] ↩
znać — tu: widocznie, najwyraźniej. [przypis edytorski] ↩
swarzyć — tu: kłócić się, przeciwstawiać. [przypis edytorski] ↩
trza (gw.) — trzeba, należy. [przypis edytorski] ↩
chyżo — szybko. [przypis edytorski] ↩
sporo (daw., gw.) — szybko, niezwłocznie. [przypis edytorski] ↩
het (gw.) — tam daleko. [przypis autorski] ↩
skąd by nie dojrzeć — skąd nie widać. [przypis edytorski] ↩
podle (daw., gw.) — wzdłuż, obok, nieopodal. [przypis edytorski] ↩
ścierz (gw., daw.) — ściernisko. [przypis autorski] ↩
mątwa (gw.) — zmierzwione badyle. [przypis autorski] ↩
kierz (gw., daw.) — krzaki. [przypis autorski] ↩
nie zorywa — nie orze, nie uprawia. [przypis edytorski] ↩
trza (gw.) — trzeba, należy. [przypis edytorski] ↩
powrósło — sznur, wstęga do przewiązywania snopów zboża, chrustu, polan drewna, najczęściej upleciona z traw, słomy a. wikliny; także: przewiąsło. [przypis edytorski] ↩
wszelijakiego (gw.) — wszelakiego. [przypis autorski] ↩
zładzić — tu: zgromadzić. [przypis edytorski] ↩
trza zrobić, jako inksza Wola — trzeba postąpić tak, jak nakazuje inna (boska) wola. [przypis edytorski] ↩
sąg dwie — dziś: dwa sągi. [przypis edytorski] ↩
poły (gw.) — przez pół, pół. [przypis autorski] ↩
hańtego (gw.) — tamtego. [przypis autorski] ↩
ugor — dziś popr.: ugór. [przypis edytorski] ↩
a dyć (gw.) — a toć przecie. [przypis autorski] ↩
prawić (daw., gw.) — mówić, rozmawiać, rozprawiać. [przypis edytorski] ↩
zmilkłabyś raczy — iron. racz zamilknąć; lepiej byś zamilkła. [przypis edytorski] ↩
haczyć się kogoś — zaczepiać kogoś. [przypis edytorski] ↩
zmiarcyła (gw.) — zmiarkowała, domyśliła się. [przypis autorski] ↩
harny — hardy, dumny; por. gw. harnaś. [przypis edytorski] ↩
wyżeną (gw., daw.) — wygnają. [przypis autorski] ↩
zdziwiać (gw.) — mędrkować, wydziwiać. [przypis autorski] ↩
skorzyście — jesteście skorzy (szybcy, pochopni). [przypis edytorski] ↩
ino (gw.) — tylko. [przypis edytorski] ↩
kiej (gw.) — kiedy, gdy. [przypis edytorski] ↩
tęgo (gw., daw.) — uparcie, mocno. [przypis autorski] ↩
parać się (gw., daw.) — wdawać się, zadawać się. [przypis autorski] ↩
trza (gw.) — trzeba, potrzeba. [przypis edytorski] ↩
tęga (gw.) — siła; tu: duszność. [przypis edytorski] ↩
jąć się (daw., gw.) — złapać się, chwycić się. [przypis edytorski] ↩
bez (gw.) — przez, poprzez. [przypis edytorski] ↩
bo tak widno musi (gw.) — bo tak, widać, być musi. [przypis autorski] ↩
zejmie (gw. forma) — zdejmie. [przypis edytorski] ↩
bez (gw.) — przez, z powodu. [przypis edytorski] ↩
bez (gw.) — przez, z powodu. [przypis autorski] ↩
zaśby (gw.) — skąd żeby zaś; [skądże; ależ skąd; WL]. [przypis autorski] ↩
juści (gw.) — owszem, właśnie tak. [przypis edytorski] ↩
zwala (gw., daw.) — pozwala (zwolić). [przypis autorski] ↩
jeźli (daw., gw.) — jeśli, jeżeli. [przypis edytorski] ↩
mnie się patrzy (gw., daw.) — ja powinnam, mnie się należy. [przypis autorski] ↩
bąkają — gadają. [przypis autorski] ↩
jedno (gw., daw.) — jednak. [przypis autorski] ↩
co ta (gw.) — co tam. [przypis autorski] ↩
wygębować — wygadać; powiedzieć. [przypis edytorski] ↩
wrzescała (gw.) — wrzeszczała. [przypis autorski] ↩
dziecka (gw.) — dzieci. [przypis edytorski] ↩
zawdy (gw., daw.) — zawsze. [przypis autorski] ↩
ladacznica (daw.) — prostytutka. [przypis edytorski] ↩
paduch (gw.) — nicpoń. [przypis autorski] ↩
strawa — pożywienie; wyżywienie. [przypis edytorski] ↩
dyciem (gw.) — a przeciem, a tom przecie. [przypis autorski] ↩
warować się — trzymać się z daleka; nie ruszać. [przypis edytorski] ↩
pirwsze (gw.) — pierwsze. [przypis autorski] ↩
dyć (gw., daw.) — toć, przecie. [przypis autorski] ↩
spamiętać się — opamiętać się; powstrzymać się. [przypis edytorski] ↩
kroiło ci się (gw., daw.) — zbierało się na ciebie. [przypis autorski] ↩
naściże (daw., gw.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że; inaczej: masz, maszże. [przypis edytorski] ↩
włóko — wywłoko (przekleństwo, obelga). [przypis edytorski] ↩
zczesła — sczezła; umarła, zdechła. [przypis edytorski] ↩
krzywdów (gw.) — [D.lm] krzywd. [przypis autorski] ↩
dola — los, egzystencja. [przypis edytorski] ↩
grzędów (gw.) — grządek. [przypis autorski] ↩
znikcemniały (gw.) — znikczemniały. [przypis autorski] ↩
dworuje (gw.) — jest panem we dworze, panuje. [przypis autorski] ↩
czasów siła — dużo czasu. [przypis edytorski] ↩
zaroz (gw.) — zaraz. [przypis autorski] ↩
suma — długa, uroczysta msza w kościele katolickim, odprawiana raz dziennie, najczęściej w południe. [przypis edytorski] ↩
awo (gw.) — a to. [przypis autorski] ↩
dworuje — panoszy się, mizdrzy, udaje panią. [przypis autorski] ↩
aniś pocieszał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: ani pocieszałeś; nawet nie pocieszałeś. [przypis edytorski] ↩
niesporo (daw.) — niełatwo, trudno. [przypis edytorski] ↩
snać (daw., gw.) — widocznie, najwyraźniej. [przypis edytorski] ↩
uczna — uczona. [przypis autorski] ↩
wkiedy (gw.) — kiedy. [przypis autorski] ↩
honorny (gw.) — z honorem, dumą. [przypis autorski] ↩
bez tom chciała (gw.) — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; przez to chciałam. [przypis edytorski] ↩
chycił (gw.) — chwycił. [przypis autorski] ↩
ile roków (gw., daw.) — ile lat. [przypis autorski] ↩
jurny (gw., daw.) — namiętny, zapędny. [przypis autorski] ↩
namknął (gw.) — napomknął, wzmiankował. [przypis autorski] ↩
bez to (gw.) — przez to, z tego powodu; [bez tom zjechała: konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; bez to zjechałam (gw.), znaczenie: z tego powodu przyjechałam]. [przypis autorski] ↩
bez toście tu (gw.) — przez to [jeste]ście tu. [przypis edytorski] ↩
zabaczyć (gw., daw.) — zapomnieć. [przypis autorski] ↩
trza (gw.) — trzeba. [przypis edytorski] ↩
jeno (gw.) — tylko. [przypis edytorski] ↩
wprzódzi (gw.) — wcześniej, najpierw. [przypis edytorski] ↩
zaśbym (gw.) — cóż bym, czemu bym. [przypis edytorski] ↩
wnijść (daw., gw.) — wejść. [przypis edytorski] ↩
statkiem (daw., gw.) — dobytkiem. [przypis autorski] ↩
plebaneś dzisiaj — skrócone: pleban [jeste]ś dzisiaj. [przypis edytorski] ↩
podchyzie — obejście bezpośrednie koło domu, od frontu ocienione daszkiem wspartym na słupach; także: podścienie, podcienie, podcień. [przypis edytorski] ↩
hawok (gw.) — tutaj, haw. [przypis autorski] ↩
dwa stołków (gw. forma) — dwa stołki. [przypis edytorski] ↩
ciewy (gw.) — a niech to; a to dopiero; też coś. [przypis edytorski] ↩
[może ci] nie prawie — może ci się nie podoba. [przypis autorski] ↩
cale (daw., gw.) — całkiem, całkowicie, w pełni. [przypis edytorski] ↩
ładzić — porządkować, wprowadzać ład. [przypis edytorski] ↩
jeźli (daw., gw.) — jeśli, jeżeli. [przypis edytorski] ↩
z gębą (gw.) — wymowna. [przypis autorski] ↩
wkiedy (gw.) — kiedyś. [przypis edytorski] ↩
abo (gw.) — albo. [przypis autorski] ↩
zmarnieli (gw.) — posmutnieli. [przypis autorski] ↩
zejmę — zdejmę. [przypis autorski] ↩
trocha (gw.) — trochę. [przypis autorski] ↩
pirwy (gw.) — pierwej, wpierw. [przypis autorski] ↩
awo (gw.) — a oto. [przypis autorski] ↩
szklenę (daw., gw.) — szklankę. [przypis autorski] ↩
wszyscy inszy (gw.) — wszyscy inni. [przypis autorski] ↩
z pyszna — dumnie. [przypis autorski] ↩
jak się (...) śmieli — jak się ośmiela. [przypis autorski] ↩
nieodbycie — tu: nieuchronnie. [przypis edytorski] ↩
przewina (daw., gw.) — przewinienie. [przypis autorski] ↩
trocha (gw.) — trochę. [przypis edytorski] ↩
najść (daw., gw.) — znaleźć. [przypis edytorski] ↩
dorzeczny (gw., daw.) — dogodny dla siebie. [przypis autorski] ↩
nie zajrzą (gw., daw.) — nie pozazdroszczą. [przypis autorski] ↩
radości (gw., daw.) — radościami. [przypis autorski] ↩
żywiący (gw., daw.) — żyjący. [przypis autorski] ↩
pożyte (gw., daw.) — spełnione. [przypis autorski] ↩
każdyże — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że; znaczenie: czyż każdy, każdy przecież. [przypis edytorski] ↩
ziem nie porał (daw., gw.) — ziemi nie krajał (pługiem). [przypis autorski] ↩
czemużem (...) pragła — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czemuż pragnęłam. [przypis edytorski] ↩
księstwa — [tu:] księdzowstwa; [godności, stanowiska księdza]. [przypis autorski] ↩
niebytu — [tu:] biedoty. [przypis autorski] ↩
chudoby (gw., daw.) — dobytku. [przypis autorski] ↩
żywiąc (gw., daw.) — żyjąc. [przypis autorski] ↩
ziemny — tu: ziemski (nie niebiański). [przypis edytorski] ↩
amfora — kadzielnica. [przypis autorski] ↩
znak pokojny — znak pokoju. [przypis autorski] ↩
jeno (gw.) — tylko. [przypis edytorski] ↩
łysną (daw., gw.) — błysną. [przypis autorski] ↩
zacz — tu: czy, czyż. [przypis edytorski] ↩
goryczne (gw.) — gorzkie. [przypis autorski] ↩
wiecznaż — konstrukcja z partykułą wzmacniającą (tu tworzącą pytanie retoryczne) -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy wieczna, czyż wieczna. [przypis edytorski] ↩
nadzieje (daw., gw.) — dziś D.lp: nadziei. [przypis edytorski] ↩
nadzieje (gw., daw.) — nadziei. [przypis autorski] ↩
mamże — konstrukcja z partykułą wzmacniającą (tu tworzącą pytanie retoryczne) -że; znaczenie: czy mam, czyż mam. [przypis edytorski] ↩
psować — psuć. [przypis autorski] ↩
dwie sągi — dziś: dwa sągi; sąg: jednostka miary objętości, równa ok. 4 m³. [przypis edytorski] ↩
skąd by nie dojrzeć — skąd nie można dojrzeć. [przypis edytorski] ↩
podle (gw.) — wzdłuż, obok. [przypis edytorski] ↩
ścierz — ściernisko. [przypis edytorski] ↩
kierz — krzak, krzaki. [przypis edytorski] ↩
do studnie (gw., daw.) — do studni. [przypis autorski] ↩
szczapa — szczypa, drzazga. [przypis autorski] ↩
hań (gw.) — tam. [przypis edytorski] ↩
u drewutnie (gw., daw.) — w drewutni. [przypis autorski] ↩
onej (gw.) — jej. [przypis edytorski] ↩
dziatki (daw., gw.) — dzieci. [przypis edytorski] ↩
przecz (daw., gw.) — przecież, wszak. [przypis edytorski] ↩
prze (gw.) — przez; [z powodu; WL]. [przypis autorski] ↩
ludzkichże — konstrukcja z partykułą wzmacniającą (tu tworzącą pytanie retoryczne) -że; znaczenie: czy ludzkich, czyż ludzkich. [przypis edytorski] ↩
bądźże — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że. [przypis edytorski] ↩
do wsie (gw., daw.) — do wsi. [przypis autorski] ↩
z którejem [przyszła] — z której [przyszłam]; [spójnik z dołączoną ruchomą końcówką czasownika 3 os. lp r.ż.; WL]. [przypis autorski] ↩
po jagodach (gw., daw.) — po policzkach. [przypis autorski] ↩
jedno a. jeno (gw., daw.) — tylko, li tylko. [przypis autorski] ↩
przecz (daw., gw.) — przecież, wszak. [przypis edytorski] ↩
jenoście (...) rzekli — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: jeno rzekliście; tylko rzekliście. [przypis edytorski] ↩
sposobić (daw., gw.) — przygotowywać, szykować. [przypis edytorski] ↩
jeno (gw.) — tylko. [przypis edytorski] ↩
zdybać — przyłapać; tu: spotkać. [przypis edytorski] ↩
a tociem (...) patrzała (gw.) — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: przecież patrzałam. [przypis edytorski] ↩
comy (gw., daw.) — cośmy [mówili; co mówiliśmy: konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika]. [przypis autorski] ↩
ostaw (gw.) — zostaw. [przypis autorski] ↩
kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski] ↩
hań (gw.) — tam. [przypis edytorski] ↩
na rozchodnem (gw., daw.) — przy rozstaniu. [przypis autorski] ↩
wyścież dobrzy — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż oraz skróconą formą czasownika; znaczenie: wy jesteście dobrzy. [przypis edytorski] ↩
jeno (gw.) — tylko. [przypis edytorski] ↩
mej dusze (daw., gw.) — dziś D.lp: mej duszy. [przypis edytorski] ↩
dwie sągów — dziś: dwa sągi; sąg: jednostka miary objętości, równa ok. 4 m³. [przypis edytorski] ↩
lecino (gw.) — leć ino, leć no. [przypis autorski] ↩
przyzwijże — przywołajże [konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że; WL]. [przypis autorski] ↩
potrza — potrzeba. [przypis edytorski] ↩
warzyć — gotować. [przypis edytorski] ↩
kiejsi (gw.) — kiedyś tam. [przypis edytorski] ↩
a dyć (gw.) — a przecież już; a owo już. [przypis autorski] ↩
zgotowiony — przygotowany. [przypis edytorski] ↩
choć zaraz — choćby i zaraz. [przypis autorski] ↩
hańten (gw.) — tamten. [przypis edytorski] ↩
przydam pomocy złożyć — przydam pomocy, by złożyć. [przypis autorski] ↩
hań (gw.) — tam. [przypis edytorski] ↩
nikta — nikt ta. [przypis autorski] ↩
niechby się te gniewy Boże skońcą — niechby się skończyły i niech się skończą (zaczyna mówić przypuszczeniem, kończy pewnikiem). [przypis autorski] ↩
nie zdawało — nie zdawało stosownym. [przypis autorski] ↩
wraził (gw., daw.) — włożył. [przypis autorski] ↩
potrza (gw.) — potrzeba, trzeba. [przypis edytorski] ↩
hań (gw.) — tam. [przypis edytorski] ↩
w drewutnie (daw., gw.) — dziś forma N.lp: w drewutni. [przypis edytorski] ↩
sklamrzyć — tu: skamleć, narzekać. [przypis edytorski] ↩
kaindziej (gw.) — gdzie indziej. [przypis edytorski] ↩
hańte (gw.) — tamto. [przypis edytorski] ↩
swarzyć — tu: krzyczeć. [przypis edytorski] ↩
przyodziwa (gw.) — ubranie, przyodziewek. [przypis edytorski] ↩
jużci a. juści (gw.) — pewnie, oczywiście. [przypis edytorski] ↩
beze mnie (gw.) — przeze mnie. [przypis edytorski] ↩
zesujesz (gw., daw.) — zesypiesz. [przypis autorski] ↩
wszyćko (gw.) — wszystko. [przypis edytorski] ↩
do studnie (gw., daw.) — do studni. [przypis autorski] ↩
powrósło — sznur, wstęga do przewiązywania snopów zboża, chrustu, polan drewna, najczęściej upleciona z traw, słomy a. wikliny; także: przewiąsło. [przypis edytorski] ↩
słomne (gw.) — ze słomy, słomiane. [przypis autorski] ↩
rozumię (gw.) — rozumiem. [przypis edytorski] ↩
tela (gw.) — tyle. [przypis edytorski] ↩
a jeszcze — a! jeszcze i to. [przypis autorski] ↩
na ścieżki — idź na ścieżki. [przypis autorski] ↩
bez natonie (gw.) — przez podwórko na tyle dworu. [przypis autorski] ↩
haw (gw.) — tu. [przypis edytorski] ↩
bez (gw.) — przez. [przypis edytorski] ↩
był (...) wyciągnął — konstrukcja czasu zaprzeszłego; znaczenie: wyciągnął uprzednio, wyciągnął wcześniej. [przypis edytorski] ↩
przeklena (gw.) — przeklęła. [przypis edytorski] ↩
cie (gw.) — cię. [przypis edytorski] ↩
wyżena (gw., daw.) — wygoniła. [przypis autorski] ↩
nieswojo — niemiło, niespokojno. [przypis autorski] ↩
przeklena (gw.) — przeklęła. [przypis edytorski] ↩
wziena (gw.) — wzięła. [przypis edytorski] ↩
cobym zaś (gw.) — gdzieżbym zaś, [ależ czemu; WL]. [przypis autorski] ↩
przyjena (gw.) — przyjęła. [przypis edytorski] ↩
wbiegła na izby — do izb (izb jest tam kilka). [przypis autorski] ↩
tela (gw.) — tyle, tak dużo. [przypis edytorski] ↩
wszyćko (gw.) — wszystko. [przypis edytorski] ↩
żeby poradziła unieść — żeby dała radę ciężarowi i udźwignęła. [przypis autorski] ↩
wkiedy (gw.) — kiedyś, czasem. [przypis edytorski] ↩
młożą (gw.) — mnożą. [przypis autorski] ↩
namniejszy (gw., daw.) — najmniejszy. [przypis autorski] ↩
swobodno (gw., daw.) — swobodnie. [przypis autorski] ↩
obstoicie (gw., daw.) — potraficie. [przypis autorski] ↩
mie się pytać (gw.) — mnie się pytać. [przypis autorski] ↩
pono (gw.) — podobno, najwyraźniej. [przypis edytorski] ↩
hań (gw.) — tam. [przypis edytorski] ↩
wiedę (gw.) — wiodę, prowadzę. [przypis edytorski] ↩
że prze mnie (gw.) — że przeze mnie. [przypis autorski] ↩
nad obima — nad oboma. [przypis edytorski] ↩
pojeni (gw.) — pojęli, zrozumieli. [przypis edytorski] ↩
hań (gw.) — tam. [przypis edytorski] ↩
bramy edeńskie — bramy rajskie. [przypis autorski] ↩
wy Boga mi nie gródźcie — nie zagradzajcie mi [drogi do] Boga. [przypis edytorski] ↩
jakiesi (gw.) — jakieś. [przypis edytorski] ↩
zwidzyska (gw.) — przywidzenia. [przypis autorski] ↩
w giezłeczkach (gw., daw.) — w koszulkach. [przypis autorski] ↩
przygodziła — godnie ubrała. [przypis autorski] ↩
pożywię (gw., daw.) — pożyję. [przypis autorski] ↩
Nieba Empirejskie — wyrażenie znane chłopom z kolędy. [przypis autorski] ↩
zali (daw, gw.) — czy, czyż. [przypis edytorski] ↩
sięże (daw., gw.) — sięgnie, dosięgnie. [przypis edytorski] ↩
chyta (gw.) — chwyta. [przypis autorski] ↩
upowita — spowita. [przypis edytorski] ↩
lęże (daw., gw.) — legnie, polegnie, położy się. [przypis edytorski] ↩
przenieść — znieść, przecierpieć. [przypis edytorski] ↩
przeczże — przecież. [przypis edytorski] ↩
gorze — gore, [płonie; WL]. [przypis autorski] ↩
k’tobie (daw., gw.) — ku tobie, w twoją stronę. [przypis edytorski] ↩
pospoły — pospołu, wespół, razem. [przypis edytorski] ↩
we czworą świata stronę (gw.) — w cztery świata strony. [przypis edytorski] ↩
ostawić (daw., gw.) — zostawić. [przypis edytorski] ↩
natonie (gw.) — podwórko na tyle domu. [przypis autorski] ↩
kędyś (daw., gw.) — gdzieś. [przypis edytorski] ↩
hań (gw.) — tam. [przypis edytorski] ↩
kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski] ↩
kajby (gw.) — gdzieżby. [przypis edytorski] ↩
gorzeć (daw., gw.) — palić się, płonąć. [przypis edytorski] ↩
prose (gw.) — proszę. [przypis edytorski] ↩
hajnok (gw.) — tam gdzieś. [przypis edytorski] ↩
zwólże (daw., gw.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że; znaczenie: pozwól. [przypis edytorski] ↩
sproszą — uproszą, doproszą się. [przypis autorski] ↩
coście (...) dopuścili — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: co [którzy] dopuściliście. [przypis edytorski] ↩
trza (gw.) — trzeba, potrzeba. [przypis edytorski] ↩
prawie (daw., gw.) — prawdziwie, naprawdę, rzeczywiście. [przypis edytorski] ↩
gorzeć (daw., gw.) — palić się, płonąć. [przypis edytorski] ↩
trza (daw., gw.) — trzeba, potrzeba. [przypis edytorski] ↩
letą ka dwór (gw.) — lecą, gdzie jest dwór. [przypis autorski] ↩
łyskać — błyskać, połyskiwać. [przypis edytorski] ↩
u kalenice (daw., gw.) — na szczycie dachu, strzechy. [przypis autorski] ↩
trzepotą (gw.) — trzepocą, trzepotają. [przypis autorski] ↩
do samice (gw., daw.) — do samicy. [przypis autorski] ↩
spokoić — uspokajać. [przypis edytorski] ↩
wnetki (gw.) — wnet. [przypis autorski] ↩
kaj (gw.) — gdzie. [przypis edytorski] ↩
trzepotą (gw. forma) — trzepocą. [przypis edytorski] ↩
mir — pokój. [przypis edytorski] ↩
więtsze (gw.) — większe. [przypis autorski] ↩
jaskółce (gw.) — jaskółki. [przypis autorski] ↩
mgleją (gw.) — mdleją. [przypis autorski] ↩
wylęgnione — wylęgnięte; te, które się wylęgły. [przypis edytorski] ↩
dostrzegłszy gołębi — dziś z B.: dostrzegłszy gołębie. [przypis edytorski] ↩
mienić się (daw., gw.) — zmieniać się. [przypis edytorski] ↩
piecysko (gw.) — forma augmentatywna od piec; wielki piec. [przypis edytorski] ↩
wrzescy (gw.) — wrzeszczy. [przypis edytorski] ↩
poozdzierane — porozdzierane. [przypis edytorski] ↩
strzyga — w wierzeniach ludowych upiór żywiący się ludzką krwią; posiadał zdolność zmieniania kształtów, często przybierał postać kobiecą. [przypis edytorski] ↩
hań (gw.) — tam. [przypis edytorski] ↩
haw (gw.) — tu. [przypis edytorski] ↩
mierzała — zmierzała, kierowała się. [przypis edytorski] ↩
dyć — przecież. [przypis edytorski] ↩
napróżny — próżny, daremny, nadaremny. [przypis edytorski] ↩
więtszy (gw.) — większy. [przypis edytorski] ↩
krwie (daw., gw.) — dziś D.lp: krwi. [przypis edytorski] ↩
ożóg — płonąca żagiew, polano. [przypis edytorski] ↩
koł — kołek, drąg. [przypis edytorski] ↩
ozwarty (gw.) — otwarty. [przypis edytorski] ↩
wrotka — drzwiczki; małe wrota. [przypis edytorski] ↩
hań (gw.) — tam. [przypis edytorski] ↩
onę (gw.) — ją. [przypis edytorski] ↩
haw (gw.) — tu. [przypis edytorski] ↩
wstrętem się gnie — wygina się ze wstrętem. [przypis edytorski] ↩
dzierżyć — trzymać. [przypis edytorski] ↩
mocą — siłą; tu: przemocą, na siłę. [przypis edytorski] ↩
prze — napiera. [przypis autorski] ↩
imać się czegoś — chwytać się za coś. [przypis edytorski] ↩
haw (gw.) — tu. [przypis autorski] ↩
z hawtąd (gw.) — stąd. [przypis autorski] ↩
boisko — tu: część podwórza przeznaczona do bicia kłosów cepami w celu wyłuskania ziaren zboża; zwykle płaska, pusta przestrzeń. [przypis edytorski] ↩
poginiewa (gw. forma) — poginiemy. [przypis edytorski] ↩

Źródło i licencja

Domena publiczna · Stanisław Wyspiański

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Klątwa · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/wyspianski-klatwa/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.