Loreva
Loreva

Salamandra

Przez obcy szedłem las — posępny stał; 
ciemniał w nim dzień — wilgotne mchy 
słały się u mych nóg, z nadwodnych skał 
zwisały zimne, brudne, ślisko szły 
w parowów głąb. Potoku pienny1 nurt 
po progach wył wzdłuż drogi, to znów cichł, 
z kamiennych w toń się przelewając furt. 
Wśród gonnych2 drzew tu owdzie, jakby mnich 
(dalekich Tatr widziadło), karli3 smrek4, 
obrosły gąszczem konarów aż do stóp, 
w milczeniu stał i ciszy leśnej strzegł. 
I nic nie rwało jej; jak ciemny grób 
milczał ten las, tonąc w ponury mrok. 
Tam szedłem sam — szeleścił w ścieli5 krok, 
to patyk trząsł, to bełkło6 trzęsawisko. 
Gdziem był? — tak, wiem: ja byłem ludziom blisko, 
ale mój duch, jak niegdyś na Jeziorze 
Królewskim, zszedł z kolisk ludzkiego świata, 
i wszystkie w tłum zbiegły się ku mnie lata, 
przeżytych dni, przeżytych godzin morze... 
Wszystko, com czuł, czegom przepragnął w życiu, 
zbiegło się ku mnie w tłum — wszystkie tęsknice, chęci; 
widziałem tam, jak pasmo wzgórz w odbiciu 
kliszy: zebrane współ7 epoki mej pamięci. 
I moja krew, i mózg mój, i marzenia, 
porywy duszy, woli mojej sny, 
nadzieje, wiary: wśród tego milczenia 
ozwały się, przyszły i ze mną szły 
mówiące do mnie, w mrok. A głos to jeden był, 
ogromne, straszne jedno zapytanie: 
Co pozostało z nich?... Ze skalnych brył, 
gdy spadną w dół, skruszony rum8 zostanie, 
kamieni stos — lecz co zostało z nich? 
Co z duszy mej i z mojej krwi żywota? 
Czyliż, jak kurz od koła leci szprych, 
tak z życia duszy treść odlata i robota? 
Wewnętrznej pracy wóz przetoczy się wśród dróg, 
i nie zostaje nic, jakby nie przebiegł wcale? 
I gorzki żal się wśród czeredy9 wzmógł 
mych myśli, czuć. Po cóż — mówiły — po co 
byłyśmy, jeśli mniej trwania w nas, niźli w skale 
podłej, z której się żwir i głazy wygruchocą? 
Po coś ty rodził nas i my rodziły ciebie? 
Pytały tak, a ja, jak gdybym na pogrzebie 
pochodnią tylko był i więcej niczym, wkoło 
świecąc na smutku mrok i na zgryzotne kiry10, 
tak szedłem — — milczał las, woń stęchłą zioło 
dawało z błot, i mchy, nad wodne wiry 
zwisłe, dławiły dech... I ciągły szum: Gdzie my? 
Gdzie żywot twój, co z nas się plótł, jak z sita11 
plecie się kosz? Gdzie my: twe myśli, sny, 
gdzie żywot twój?... Cóż powiem? Pod kopyta 
wtrącił was Czasu rumak i Nicości? 
Zdeptał was, jako koń Atylli12 złém 
kopytem deptał wsie? Kędyście13 w toń tej czczości14, 
co się przeszłością zwie, kędyście w grób, w pokłady 
strawionych ludzkich rzeczy zapadły — czyż ja wiem?... 
Wtem u mych stóp, pod zboczem usypiska, 
wśród mokrych nor, patyków, jako gady 
pełznących w las, nad miejscem, gdzie połyska 
bagienka szkło: ujrzałem nieruchomie 
stojącą salamandrę. Czarne ciało, 
pomalowane w żółte plamy, słało 
się tuż nad ziemią i w leśnym ogromie 
wiązało do się wzrok, jak świeca w ciemnej sali. 
Przez długą chwilę przeciweśmy stali, 
aż mi się zdało, że w tej wędrownicy 
pustkowi leśnych, w tej wiecznego cienia 
mieszkance niemej: wszystkie me pragnienia 
i cały bezmiar żywota tęsknicy, 
i wszystko, co się w mym życiu nie stało, 
wraz15 się skupiło i wraz zamieszkało, 
ażeby błądzić tu, w wiecznej mrocznicy 
obcego lasu... Dni, godziny, lata, 
co za mną z głuchym zapytaniem gnacie, 
widma cmentarne, czyliż16 wy w warsztacie 
natury wiecie, jakim kręgiem lata 
koło wszechbytu? Czy znacie pierścienia 
początek i kres? Czy wiecie, że współ wraz 
może wam wszystkim ten odpowiedź daje las ? 
Że wszystkie zżyte sny, sny zżyte i natchnienia 
i cały skarb, co człowiek w sobie miał, 
może się taką ot straconą rzeczą stał, 
jak salamandra ta wśród lasu mrocznych głębi? 
Więc nie pytajcie mnie, kędy jesteście, 
ani pytajcie mnie, czy się z was co zezrębi17, 
ani się za mną w tłum tych mar żałobnych nieście, 
bo nie wiem nic — — widzicie: milczy las... 
Jeżeli tu przez wszystek bytu czas 
błądzić człowieka los — może i to, co zżył, 
wieczyście błądzi kędyś — tuman sił 
straconych w wieczny mrok... 
  1. pienny — spieniony. [przypis edytorski] ↩
  2. gonny (o drzewie) — wysoki i prosty. [przypis edytorski] ↩
  3. karli — tu: karłowaty. [przypis edytorski] ↩
  4. smrek (reg.) — świerk. [przypis edytorski] ↩
  5. ściela — ściółka. [przypis edytorski] ↩
  6. bełkłąć — zabulgotać. [przypis edytorski] ↩
  7. współ — razem. [przypis edytorski] ↩
  8. rum — gruz, rumowisko. [przypis edytorski] ↩
  9. czereda — tłum. [przypis edytorski] ↩
  10. kir — czarna tkanina, symbolizująca żałobę. [przypis edytorski] ↩
  11. sito — tu: sitowie. [przypis edytorski] ↩
  12. Atylla — popr.: Attyla (406–453), wódz Hunów, znany z okrucieństwa, wielokrotnie atakował Cesarstwo Rzymskie. [przypis edytorski] ↩
  13. kędy — gdzie. [przypis edytorski] ↩
  14. czczość — pustka, coś nieznaczącego. [przypis edytorski] ↩
  15. wraz — naraz, jednocześnie. [przypis edytorski] ↩
  16. czyliż — czy z partykułą pytajną -li i wzmacniającą -ż. [przypis edytorski] ↩
  17. zezrębić — zacząć stanowić zrąb, fundament. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Salamandra · Okładka na podstawie: Vase & Saucer, Steve Snodgrass@Flickr, CC BY 2.0

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: CC-BY-2.0

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: cover

Salamandra · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/przerwa-tetmajer-salamandra/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis