Loreva
Loreva

Utwór 2 z 2

AKT TRZECI

PRZED PAŁACEM MENELAUSA1 W SPARCIE

Helena, Pantalis, Forkiada-Mefistofeles, Chór niewolnic trojańskich

HELENA

w orszaku chóru
Powracam do ojczyzny lżona, podziwiana 
— nazbyt długą podróżą znużona; — pijana 
kołysaniem fal morskich; — z frygijskich2 wybrzeży 
na grzywach wodnej toni statek lotny bieży 
siłą wiatru, opieką Posejdona3 gnany — 
aż tu po te rodzinne, dobrze znane ściany. 
Król Menelaus powrotem moim się raduje 
i w gronie bohaterów walecznych ucztuje. 
Przywitaj mnie miłośnie, ukochany dworze, 
oto córa Tyndara4 wstąpiła w przedproże 
domu, który jej ojciec wracając z podróży 
wybudował wspaniale wśród cienistych wzgórzy. 
Otom ci z Klitemnestrą5, Polluksem, Kastorem 
w dzieciństwie na majdanie igrała przed dworem, 
który dla zacnych gości na ścieżaj otwarty 
był duszą i ozdobą dworzyszcz całej Sparty. 
Witajcie mi przyjaźnie, wy spiżowe wrota; 
patrzę na was, a w sercu wzbiera mi tęsknota 
za tym czasem odległym, gdy z grona cnych dziewic 
tędy wiódł mnie w łożnicę Menelaus królewic. 
Otwórzcież mi się znowu! Stoję u podwoi 
wierna mężowi służka, jak żonie przystoi. 
Przepuśćcie mnie! Niech ze mną szczęście wejdzie samo, 
przeszłość jak sen złowrogi zostanie za bramą. 
Odkąd w święto Cytery6 opuściłam progi, 
odkąd mnie porwał zbójca podstępny i srogi, 
aż po czasy niedawne — ileż się podziało! 
Ileż dni niepojętych i przygód przewiało, 
z których ludzie skwapliwie wyłuskując błędy, 
z rąk do rąk przerzucają obmierzłe legendy; 
dla nich to jest zabawą, ba! plotką niewieścią — 
gorze tym, którzy legend są nieszczęsną treścią. 

CHÓR

Nie przeklinajże doli swej niesłychanej, 
bezmiar szczęsnego losu tobie jest dany! 
Sławy i piękna w świecie największa cena 
nosi wszak twoje imię — zwie się: Helena. 
Bohater czynem wdałym7, sławą się puszy — 
twoja piękność go zmoże, zmiażdży i skruszy. 

HELENA

Więc z mężem-ci przybyłam, z rycerskim narodem, 
przez Menelausa właśnie wysłana tu przodem. 
Lecz jaki zamysł w głębi myśli swoich chowa? 
wracam jako małżonka? czy jako królowa? 
czyli8 jako ofiara za cierpienia księcia, 
za niefortunne greckich ludów przedsięwzięcia? 
Jak łup wracam? — nie wiem! — czy jako niewolna? 
O! droga losów moich i sławy mozolna! 
Bogowie kierowali życiem mym opacznie — 
i oto stojącej tutaj — tak w sercu rozpacznie, 
łkam w niepewności wielkiej; — podczas całej drogi 
rzadko spojrzał, a nie rzekł nic małżonek srogi! 
Jednym słowem łagodnym nie zwrócił się do mnie, 
w milczeniu podstępliwym zacięty niezłomnie. 
Gdy skrzydlate okręty zhamowały biegi 
i dziobami twardymi wspięły się na brzegi, 
witając tak ojczyznę sobą i swym cieniem, 
wyrzekł te słowa jakby za bogów natchnieniem: 
oto tutaj staniemy; zwołam rycerzyków 
i uczynię na brzegu walny przegląd szyków; 
a ty jedź dalej; przywdziej strój podróżny, lekki, 
kieruj się dolinami uprawnymi — rzekł — 
aż rumak twój kwieciste łąk kobierce minie 
i podjedzie ku sławnej ojczystej dolinie, 
którą Lacedemończyk poprzez wieki liczne 
lemieszem zmienił w łany żytnie i pszeniczne. 
A tam już stoi dwór nasz; zlustrujesz służebne, 
jejmość — oraz poczynisz porządki potrzebne 
na nasz przyjazd; więc mówię, uczyńże to skoro9; 
służby doma pod on czas ostawilem sporo 
pod wodzą starej, mądrej, oddanej szafarki10; 
każesz sobie pokazać kolie, wazy, czarki 
i całe złote mienie, co w skarbczyku leży, 
rozstawione po półkach, skrzyniach, jak należy — 
jak je ojciec twój zebrał — pomnożone mnogo 
zasobkiem czasu miru — i tym, który wrogom 
odebrałem — zwycięzca! — Służba wierna, chętna, 
na powrót z wojny pana i pani pamiętna, 
pieczołowicie dbała — od szatnych do prządek 
o rolę, stajnie, skarbczyk i domu porządek. 

CHÓR

Rozraduj serce swoje skarbów mnogością! 
Spojrzy na ciebie złoto z dumną hardością, 
spojrzą na cię iskrzące kolie, korony — 
— twe źrenice, czy wzrok ich — któż jest zdumiony? 
Któż zwycięży? Perły i złota zbroja, 
kamienie drogie, puchary — czy piękność twoja? 

HELENA

A tedy z ust władyki dalszy rozkaz padnie: 
gdy już dom i obejście zlustrujesz dokładnie, 
wejdź w sprzętów liturgicznych świątynne alkierze, 
wybierz trójnóg, naczynia potrzebne ofierze 
uroczystej, więc kotlik z przypłaskim obrębem; 
najczystszą wodę z źródeł szemrzących pod dębem 
świętym każ nalać w dzbany; niechże służba żywo 
przyładzi11 smolne szczapy i suche łuczywo; 
nóż ofiarny każ zaostrzyć i wszystko poza tym, 
co uznasz za potrzebne; jejmość znasz się na tym. 
Tak oto rzekł Menelaus. Nie wymienił wcale, 
jakie zwierzę zarzezać chce ku bogów chwale; 
to dziwne! — Cóż poradzi serce me kobiece, 
ostawiam wszystko bogom, ich mądrej opiece; 
oni zamysł swój pełnią w odpowiednim czasie, 
bez względu, czy to ludziom dobrym, czy złym zda się, 
Śmiertelni los znieść muszą; zdarza się, że mierzy 
ofiarny topór w zwierzę, co we więzach leży, 
aż oto obraz bóstwa błyśnie przed oczyma 
i podniesiony topór w powietrzu zatrzyma. 

CHÓR

Co stać się musi, tego nie zmienisz, 
zyskasz, jeśli się męstwem spłomienisz. 
Naprzód! Jak bogi chcą, tak się stanie! 
Dobry i zły los nas niespodzianie 
nawiedza zawsze; — otośmy w Troi 
u strasznych śmierci stali podwoi, 
a już po wszystkim, jakoby po śnie — 
tutaj stoimy z tobą radośnie. 
Słońce nas grzeje promieńmi swemi, 
o, najpiękniejsza pani na ziemi! 

HELENA

Niechaj się losy pełnią! Mnie trudno coś orzec; 
spełniam rozkaz — wstępuję na królewski dworzec, 
w uciechach zapomniany, w latach zagubiony, 
a oto żywy sercu w chwili wytęsknionej. 
Już mnie znużone stopy po schodach nie niosą 
jak w młodości, gdy po nich uganiałam boso. 
Wchodzi w sień dworu.

CHÓR

Porzućcie, siostry, smutki i troski, 
pomóżcie pani, swej pani boskiej 
szczęścia udźwignąć brzemię! — Powraca! 
Jakże w wspomnieniach czas się ukraca! 
wczoraj stąd wyszła, dziś w ojców progi 
kieruje kroki z dalekiej drogi. 
Chwała! cześć bogom, którzy z manowca, 
w ojczyznę wiodą szczęśnie wędrowca. 
Wolny w poczuciu radosnych skrzydeł 
mija pustynie strzyg i straszydeł; 
niewolnik w pleśni więziennej kona, 
próżno ku słońcu pręży ramiona. 
Bóg ją, daleką, w dobroci swojej 
wyrwał z pożogi płonącej Troi 
i w dworzec stary dziś w szacie nowej, 
Helenę przywiódł w jej dom ojcowy. 
Po czasach uciech i przeciwności 
w zielonych latach sercem zagości.  

PANTALIS

chórowi przewodząca
Zaprzestańcie już śpiewów, radosny wstrzymajcie krok, 
oto tam ku wierzejom skierujcie zlękniony wzrok. 
Siostry! Siostry, popatrzcie! Królowa wraca bez tchu! 
w sieniach podzwania jej krok! Królowa wraca tu! 
O! Dlaczego, królowo? — Dopieroś weszła na próg, 
czyliż cię nie przywitał radosny okrzyk twych sług? 
Jakaż groza cię zmogła? W łuk ściągasz królewską brew, 
walka w twym sercu płonie, lecz lica rumieni gniew. 

HELENA

wraca wzburzona, drzwi ostawia otwarte
Drżeć w trwodze córze Dzeusa wcale nie przystoi, 
nie z błahej też przyczyny staję u podwoi; 
przerażenie wylęgłe z łona nocy czarnej, 
ten bezmiar chmur w pioruny i grozę ciężarny, 
stuoki, sturamienny — gdy się w serce wpiera 
zatrzęsie najmężniejszą piersią bohatera. 
I oto mi przed oczy zjawa nagła, bliska 
rzuciła się purpurą w świetlicy z ogniska — 
— broni mi wejścia, progi wytęsknione kala — 
przeto jako wzgardzony gość — tu staję — z dala! 
Światła! — To nie są, wierzcie, zwidzenia niewieście; 
nie ścigajcie mnie moce, czymkolwiek jesteście! 
Jakąż ofiarą z domu straszydło wyświęcę? 
wszak dom winien być czysty jak sny niemowlęce. 

PANTALIS

Przed służkami wiernymi, wypowiedz, o Pani — 
— one cię czczą, kochają! — Co serce twe rani? 

HELENA

Com widziała? — To ujrzeć trza na własne oczy, 
jeśli wpierw noc straszydła nie schłonie w pomroczy. 
Ach! na samo wspomnienie strach przechodzi mrowiem, 
pytacie, chcecie wiedzieć? — Słuchajcie, opowiem: 
pamiętna obowiązku szłam radośnie w sienie; 
wraz struchlałam, tak głuche stało w nich milczenie; 
krok mój podzwaniał tępo w płyt kamiennej głuszy; 
pusto; nigdzie nikogo; ani żywej duszy, 
ni służebnych, co zwykle w szczebiotnej radości 
wybiegały przywitać podróżnych lub gości. 
Idę dalej, w świetlicę krok kieruję śmiele — 
i tam to, przy ognisku gasnącym w popiele, 
ujrzałam wiedźmę starą zakutaną w chusty,  
przykucniętą w naśnieniu, melankolii pustej. 
Zdziwiona, że bez ruchu siedzi ta nędzarka, 
mówię: wstań! Pewno, myślę, to owa szafarka, 
o której mąż mi prawił; — lecz ona bez ruchu 
trwa, rozkazaniom moim nie dając posłuchu. 
Po chwili, władnym ruchem wzniesionej prawicy, 
wypędza mnie niejako z domu i świetlicy. 
Odwracam się i w gniewie zmierzam, gdzie wspaniałe 
małżeńskie łoże piętrzy swe posłanie białe — 
tam bowiem do sypialni skarbczyk nasz przytyka; 
wtedy widmo, ta zmora wychudła jak tyka, 
zrywa się z pawimentu12, zabiega mi drogę, 
ślepiem razi mnie krwawym! — iść dalej nie mogę, 
chwieję się, blednę z nagła, to znów z nagła płonę, 
a oczy me i duch mój zmącone, spłoszone. 
Lecz na cóż puste słowa. Możesz słowo sprostać 
wyobraźni i w dźwięku zakląć straszną postać? 
Spójrzcie! Oto tu idzie! — Światła się nie boi! 
Lecz wystraszy ją pobrzęk pana mego zbroi. 
Tutaj, w świetle my górą! Feba13 władza święta, 
brzydotę strąci w otchłań, zabije lub spęta. 
W odrzwiach, na progu staje Forkiada.

CHÓR

Doznałam wiele, choć głowę słoni 
dziewczyński warkocz wokoło skroni! 
Patrzałam w oczy otwarte zgonu, 
w zwaliska trupów, w rozpacz Ilionu14. 
Przez zachmurzone walki skowyty, 
przez wrzawę boju — niesamowity 
krzyk ów słyszałam od niebios progów, 
jak grom walący, krzyk wiecznych bogów — 
tak się zaplotły słowa echowe 
w pogłosy waśni głuche, spiżowe — 
wzdłuż murów. 
Ach! Stały jeszcze kamieńce Troi, 
ale w płomieniach, wśród iskier roi; 
szły tak od domu ognie do domu 
pośród przerażeń krwawych pogromu, 
jak błyskawica, jak grom, jak burza, 
co się z północy nagle wynurza. 
Wtedy ujrzałam przez zgliszcza, dymy, 
wyrosłe z ognia straszne olbrzymy. 
Pośród skier burzy i krwi zalewu 
kroczyli groźnie bogowie gniewu — 
i szły te widma przerażające 
przez ciemnych ulic mroki płonące. 
Byłyż to zjawy, trwogi, majaki, 
czy przeznaczenia widome znaki? 
Nie wiem, nic nie wiem! — Lecz oto kroczy 
widmo okropne w widzące oczy; 
Stoi przed nami z mroków udręką — 
blisko, że mogę dotknąć jej ręką! 
Stoi przed nami w słońca powodzi, 
a strach nam drogę ku niemu grodzi. 
Zdasz mi się jedną z córek Forkisa15, 
twarz twa okropna, szata obwisa 
na chudym ciele; toś ty, wywłoko, 
co ząb masz jeden i jedno oko?! 
Tyś tu przybyła z nocnych rozstai 
siostro sióstr strasznych, okropnych Grai16? 
Ty-że strasząca okiem kamiennym 
stajesz przed pięknem na świetle dziennym? 
Chodź! — Twa brzydota dnia nie zohydzi, 
słońce brzydoty nie zna, nie widzi; 
ono, co świętość dnia wypromienia, 
nie widzi nigdy swojego cienia. 
Lecz nas śmiertelnych los patrzeć zmusza; 
bolą źrenice; wzdryga się dusza; 
bolą nas oczy piękna łaknące 
z patrzenia w zjawy przerażające. 
Oto nam gniewem serce już pała; 
usłysz przekleństwa! Usłysz, zuchwała! 
Ty jesteś złością, tyś jest nieszczęście, 
dosięgną ciebie słów naszych pięście; 
przeklęta! Odejdź z domu i z progów 
ludzi stworzonych na obraz bogów. 

FORKIADA

Stara, dobra przypowieść, o której snadź wiecie: 
by wstyd był przy piękności, tego nie ma w świecie. 
Idą drogą doczesną przez ciąg wieków wiela, 
nienawiść je nurtuje, nieprzyjaźń rozdziela; 
gdziekolwiek się spotkają, na jaką by drogę 
weszli — jedno drugiemu już podstawia nogę, 
a potem każde pędem w swoją zmierza stronę: 
wstydliwość zasromana, piękno niezmożone; 
obie w końcu noc wchłonie pusta, niepojęta, 
o ile je wpierw starość zgarbiona nie spęta. 
Bezczelne swawolnice, zgubione w zabawie, 
przybłędy rozgdakane, niczym te żurawie, 
co zwartym kluczem lecą w żałosnym klangorze 
jak chmura po znaczonym, przyrodzonym torze; 
krzykiem, wrzaskiem cichego wędrowca zmuszają 
do spojrzenia ku onym żurawim wyrajom —  
cóż? — wędrowiec ostaje, one mkną w żałobie; 
tak to i z nami będzie: ja sobie, wy sobie. 
Bo i któż wy jesteście, co te kolumnady 
budzicie szałem dzikim, chutne17 jak Menady18? 
co na domu szafarkę, która was wyświeca, 
wyjecie i szczekacie, jak psy do księżyca? 
Znam was dobrze, na wylot, sprośne córki wojny, 
pożóg i pobojowisk miocie niespokojny; 
łasy na chłopskie plemię, w krwie słodyczy lubej 
rycerzy i kochanków przywodzisz do zguby. 
Żyjąca z cudzej pracy, bezwstydna gromada! 
Jesteście jako szarańcz, co na zboża pada. 
Złodziejki, wszetecznice, dziewki, ladacznice, 
zdobycz przefrymarczona19, marne niewolnice! 

HELENA

Kto w służki wobec pani obelgami miota, 
nierządowi niebacznie wraz otwiera wrota; 
chwalić jako i karać prawem gospodyni 
i ona winna baczyć, co i jak kto czyni. 
Rada jestem z obsługi tej gromadki mojej; 
od chwili, gdy upadły mężne mury Troi, 
przez cały czas nużącej, obłędnej podróży, 
orszak spisał się dobrze i wiernie mi służy; 
każdy zwykł dbać o siebie, gdy się fale wełnią, 
one myślały o mnie; więc i tu wypełnią, 
sądzę, swe powinności; kto zacz, nikt nie pyta 
służby, a jeno baczy, czy w pracy obyta. 
Przeto zamilcz i nie szydź z nich! Jeżeliś mienia 
pańskiego dopatrzyła ty wedle sumienia, 
należy się dank20 tobie — lecz oto w dom stary 
wchodzi pani, więc odstąp, byś nie wzięła kary. 

FORKIADA

Małżonce pana domu, co przez szereg długi 
lat władała, przystoi karcić swoje sługi; 
ty oto wracasz, pani, uznana królowo, 
by rządy poniechane wziąć w ręce na nowo; 
panuj więc, ujmij mocno lejce dziś zwiotczałe, 
weź w posiadanie skarby, dom, bogactwo całe. 
Broń mnie, starą szafarkę, przed tych dziew gromadą, 
co przy tobie — łabędziu, jest jak gęsi stado. 

PANTALIS

Jakżeż brzydką przy pięknie staje się brzydota!  

FORKIADA

Przy mądrości w dwójnasób głupią jest głupota.  
Tu poszczególne Chóru osoby występują pojedynczo.

PIERWSZA Z CHÓRU

Mów o ojcu Erebie21, o matce twej, Nocy. 

FORKIADA

Przywołaj siostrę swoją, Scyllę22 ku pomocy.  

DRUGA Z CHÓRU

Na twym drzewie rodowym roją się potwory.  

FORKIADA

W piekle krewniaków twoich zastęp wcale spory. 

TRZECIA Z CHÓRU

Dla ciebie w piekle wszyscy za młodzi, potworo.  

FORKIADA

Tejrezjasza23 zawołaj w łoże swe, a skoro. 

CZWARTA Z CHÓRU

Mamka Oriona24 była twoją praprawnuczką.  

FORKIADA

Ciebie Harpie25 swym kałem karmiły, maluczką. 

PIĄTA Z CHÓRU

A cóż ty jadasz, wiedźmo wychudła i blada? 

FORKIADA

Nie chłepcę krwi na pewno! Ty to czynisz rada. 

SZÓSTA Z CHÓRU

Ty żywisz się trupami, trupowi podobna.  

FORKIADA

Wampirze! W ostre kielce gęba twa zasobna.  

PANTALIS

Twoją zapcham, gdy powiem, czym była twa matka.  

FORKIADA

Wyjaw, czym sama jesteś! Choć to nie zagadka. 

HELENA

Nie z gniewem, lecz z żałością patrzę na was, smutnie, 
o, służbo wszczynająca nierozważną kłótnię. 
Cóż szkodliwszego może spotkać gospodarza, 
jak swary, które służba potajemnie stwarza? 
Wtedy jego rozkazy zamierają w echu, 
miast żwawym czynem wrócić we wdzięcznym pośpiechu. 
Na próżno gromy ciska; grom powraca gromem 
i wieści wielką burzę wiszącą nad domem. 
To nie wszystko! Słowami niebacznie wołacie 
z otchłani niepoznanych straszliwe postacie, 
które krążą koło mnie — przeraźliwą zgrają 
sprzed ojcowego domu w piekło mnie wciągają. 
Czy to wspomnienie? Obłęd? Czy w tej ponurości 
żyłam kiedy? Czy żyję? Będę żyć w przyszłości 
w tych mrokach potępienia — kędy tak grobowo? 
Drżyjcie?! Więc ty mów, stara, jedno powiedz słowo. 

FORKIADA

Komu przez długie lata los się zmiennie waży, 
temu snem zda się szczęście, kiedy się przydarzy. 
Lecz ty właśnie nad miarę, nad zwykłe możności 
spotykałaś pragnienia chutne i miłości. 
Jeszcześ z latek dziewczyńskich znacznie nie wyrosła, 
już się ku tobie miłość Tezeusza26 niosła 
buńczuczna, w huraganie, z wieńcem róż u głowy! 
Mąż silny jak Herakles, piękny, posągowy. 

HELENA

Dziesięcioletnią sarenkę rzucił w otchłanie niedoli, 
w Afidzie, mieście attyckim, wcześniej zażyłam niewoli. 

FORKIADA

Ale cię Kastor i Polluks wyrwali z ciężkiej obierzy27, 
dziewosłębili28 o ciebie sławni na świat bohaterzy.  

HELENA

Lecz w sercu moim nad wszystkich skłonnością cichą przesila, 
postać zacnego Patrokla29, współtowarzysza Achilla. 

FORKIADA

Lecz wola ojca cię daje Menelausowi za żonę, 
w którym zarówno żaglowiec, jak dom ma walną obronę. 

HELENA

Oddał mu ojciec swą córkę i oddał w władanie włości 
i przyszła na świat Hermiona z naszej małżeńskiej miłości. 

FORKIADA

Lecz na wojenkę mąż poszedł zdobywać dziedzictwo, na Kretę — 
do domu gość wszedł nadobny, zastał samotną kobietę. 

HELENA

Nie przypominaj mi, stara, samotnych lat półwdowieństwa, 
straszliwe z niego powstały klęski i straszne przekleństwa.  

FORKIADA

I mnie wyprawa kreteńska zabrała wolność i dolę, 
straciłam dom i rodzinę, w długą popadłam niewolę. 

HELENA

Aliści zyskałaś sobie przez szereg lat zaufanie, 
oddanoć dworzec wspaniały i skarb, i włości w władanie. 

FORKIADA

Tyś je swawolnie niechała — wabiło trojańskie miasto, 
tam zapragnęłaś miłości, nienasycona niewiasto. 

HELENA

Jedynie klęski znalazłam, losy przeciwne, żałosne 
i wniwecz się obróciły wszystkie radoście miłosne. 

FORKIADA

Lecz ponoć w dwojej postaci — jakąż to siłą nieznaną? — 
byłaś w Egipcie i Troi30 — i tu, i tam cię widziano. 

HELENA

O, nie powiększaj strachami rozterki i nie budź dziwa, 
bo w niepewności wciąż żyję, gdzie, która jestem prawdziwa. 

FORKIADA

A potem, wieści tak mówią, w krainie wieczystych cieni 
byliście, ty i Achilles, miłośnie z sobą złączeni, 
że za małżonkę cię pojął — on, co cię kochał za życia. 

HELENA

To były śluby widmowe, wykwitłe z mroków ukrycia; 
to sen był tylko, sen tylko, i w baśniach jako sen słynie 
... i teraz snem jestem, już gasnę... ja jestem cieniem jedynie. 
Słania się na ręce Chóru.

CHÓR

Zamilcz! o zamilcz, psie jednooki; 
rzucisz na panią straszne uroki! 
Kłem jednym błyskasz i grozisz, jędzo, 
słowa twe panią z życia przepędzą.  
Zło dobroczynne zwiastuje burze, 
jest jak wilk srogi w jagnięcej skórze, 
na kogo parol zagnie31 — zamiera! 
wolej32 nam spotkać w puszczy Cerbera33. 
Serce spłoszone, umysł strwożony, 
gdzie? kiedy? jaki? i z której strony 
uderzy piorun w chmurze ukryty 
mowy obleśnej, niesamowitej?!  
Zamiast przyjaźni, cichej opieki 
słów, co jak fale letejskiej rzeki34 
darzą ukojem i zapomnieniem —  
ty ukrytego gniewu zognieniem 
złą przeszłość wskrzeszasz! Złości zawieją 
jej teraźniejszość smagasz, zasmucasz — 
kir35 osmętnienia na przyszłość rzucasz, 
co rozkwitała bladą nadzieją. 
Więc — zamilcz! — Oto znika od nowa, 
ledwo powstała, nasza królowa! 
Trwaj, najpiękniejsza między pięknemi, 
jaką wyśniło słońce na ziemi!...  

FORKIADA

Spoza wiotkiej chmur zasłony błyszczy złote słońce dnia, 
jakże wzrusza i zachwyca! Cała przestrzeń mży i drga; 
cały świat opromieniony — spójrz, jak pięknie tu, a tam! 
Przezywacie mnie brzydotą, lecz rozumiem piękno, znam. 

HELENA

Wracam z pustki, strwożona, budzę się z omdlenia, 
ciszy pragnę; osłabłam, stłumiony mój głos —  
wszak dla nikogo nie ma wstydu, pohańbienia, 
że się zlęknie, opatrzy i pozna swój los. 

FORKIADA

Stajesz znowu w swej wielkości, w pięknie wyrzeczonych słów, 
wzrok twój jasny rozkazuje; co rozkażesz? — powiedz! mów! 

HELENA

Oby waśnią zamącony, czyn wasz opieszałość zmazał; 
śpieszcie! Spełnić trza ofiary tak, jak pan mój, król, rozkazał. 

FORKIADA

Wszystko w domu przyładzone36, znajdziesz trójnóg, topór, czarę, 
świętą wodę i kadzidło; — co przeznaczasz na ofiarę? 

HELENA

Tego król mi nie powiedział —  

FORKIADA

— a więc ukrył straszne słowa. 

HELENA

Czemuś rzekła: straszne słowa?  

FORKIADA

— bo ofiarą ty! Królowa!  

HELENA

Ja? —  

FORKIADA

— i one! — 

CHÓR

— my nieszczęsne! 

FORKIADA

Spadnie topór na twój kark! 

HELENA

Przeczuwałam los żałosny!  

FORKIADA

Przeznaczenie! Szkoda skarg! 

CHÓR

Z nami, z nami, cóż się stanie?! 

FORKIADA

A! Krzyczycie w wielkim strachu! 
Jej szlachetna śmierć! — Wy? — spójrzcie! Tam, gdzie krokwi występ z dachu, 
zadyndacie w porządeczku w tej huśtawie niewesołej, 
jak schwytane w sidła włosie w jałowcowych krzach37 kwiczoły38. 
Helena i Chór stoją zdumione i przerażone w ugrupowaniu wyrazistym.

FORKIADA

Jak posągowe widmo stanęłaś, gromado! 
Śmiertelne lęki cieniem na głowach się kładą: 
dzień jutrzejszy już nie wasz! Wierę — nikt nie zmieni, 
z ludzi widmom podobnych — słonecznych promieni 
ochotnie na mrok nocy —; — na to nie ma rady, 
nie umkniesz się i próżne ze śmiercią układy! 
Śmiertelni wiedzą o tym i złorzeczą nędzy! 
Tak! Zgubione jesteście! Trza kończyć co prędzej! 
klaszcze w dłonie U drzwi zjawiają się postacie karle. W miarę dalszej mowy Forkiady — Mefistofelesa spełniają zwinnie, co należy. 
Do mnie, pokurcze! Nocy zasmęcone śmiecie! 
przytoczcie się — tu szkodzić do woli możecie. 
Nuże — przynieście ołtarz zdobny w złote rogi, 
dzbany napełńcie wodą — czymże-bo się zmyje 
krew, którą trup bezgłowy wyrzyga przez szyję? 
Tu wzorzysty kobierzec niech na piachu leży, 
ofierze tak królewskiej godność się należy; 
zwłoki się nim okryje, gdy odpadnie głowa, 
i z należnym dostojnej szacunkiem pochowa. 

PANTALIS

Królowa stoi niema, w sobie zamyślona, 
dziewczęta więdną w trwodze jak trawa skoszona, 
Lecz mnie, najstarszej z chóru, z słusznością bezsprzeczną 
trza zamienić słów kilka z osobą odwieczną. 
Zdasz się nam sprzyjać, mądra jesteś, doświadczona, 
zapomnij gęgań dziewek — rzesza rozpuszczona, 
jak bicz dziadowski — zmiera! Zważ serca poczciwość, 
powiedz, znasz-li ratunku jakową możliwość? — 

FORKIADA

Wszystko zależy od królowej! w jednej chwili, 
jeżeli zechce, i wasz, i swój los przesili. 
Zdecydować się trzeba wyraźnie i szparko — 

CHÓR

O, najmądrzejsza Sybillo, o, najdostojniejsza Parko, 
zamknij złociste nożyce i obwieść nam dzień zbawienie; 
już w całym ciele czujemy te rozhojdania i drżenia, 
całą okropność wisielczą! My, niewolnice i branki! 
Do tańca tylko stworzone! My, pieszczotliwe kochanki! 

HELENA

Tchórzą! Ja cierpię jeno! Nie ma we mnie trwogi, 
lecz posłucham cię chętnie; znasz ratunku drogi? 
powiedz! Może twa mądrość i wzrok przenikliwy 
dla mnie i dla nich znajdzie ewentus39 szczęśliwy. 

CHÓR

Mów! O, powiedz! powiedz prędko! Ból i żałość nas przenika — 
jak uniknąć, jak się bronić, czym przepłoszyć widmo stryka, 
co się wokół szyi węźli, ciasnym naszyjnikiem ściska! 
Dusimy się, ratuj, Reo40! Bez pomocy twej śmierć bliska. 

FORKIADA

Macież cierpliwość cicho wysłuchać powieści? 
będzie długa i pełna treści. 

CHÓR

W słuchaniu życie nasze! niech nam duch twój wieści. 

FORKIADA

Kto dba o dom swój, skarbów domowych pilnuje, 
stare mury naprawia i nowe buduje, 
kto dach utrwala na czas wiosennych powodzi, 
temu się całe życie szczęśliwie powodzi; 
lecz kto świętego proga wydeptane stopnie 
w bezszacunku zuchwałym przekracza pochopnie 
i w świat rusza — niebaczny! — wracając w swe strony 
zastaje dom zmieniony, ile41 nie zburzony. 

HELENA

Przysłowia mi powtarzasz, sens ich dobrze znany; 
mów, co masz mówić, starej nie rozdrapuj rany. 

FORKIADA

To historia, nie wyrzut! Racz posłuchać, pani: 
Menelaus od przystani jedzie do przystani, 
w wiecznym korsarstwie łupi wyspy i wybrzeża, 
zdobycz do domu zwozi i skarbcowi zwierza, 
gdzie niszczeje na kupie; — potem Ilion burzył 
przez lat dziesięć — ile na powrót czasu zużył, 
nie wiem; — a tu tymczasem dom pusty niszczeje, 
a któż pyta, co z domem, co z państwem się dzieje? 

HELENA

Swarzeniem wiecznym, widać, myśli masz spsowane, 
nie znają tylko klątwy i naganę. 

FORKIADA

Tak długo północ Sparty stała bez opieki, 
ów kraj wzgórzy i dolin, piękny i daleki, 
aż po grzbiety Tajgetu42 — skąd wypływa strumień 
Eurotas43 i tu do nas wśród zbłyszczeń i szumień 
płynie przez oczerety44 i zrasza nam ziemię — 
i kołysze łabędzie; — tam buńczuczne plemię 
wylęgłe gdzieś spod Cymbrów45 północnej krainy, 
zajęło leśne wzgórza i plenne doliny, 
zbudowało grodzisko dla walk i obrony 
i w głąb kraju zapuszcza zaborcze zagony. 

HELENA

I mogą tak napadać? i znikąd protestu? 

FORKIADA

Osiedlili się przecież od lat wzwyż dwudziestu.  

HELENA

Mająż wodza? czyli też są rabusiów zgrają?  

FORKIADA

To nie zbójcy! I wodza odważnego mają! 
Nie narzekam na niego, trudno mu złorzeczyć, 
był tutaj z swą watahą, mógł wszystko zniweczyć, 
dom ograbić, haraczu zażądać rokrocznie — 
lecz nie! Podarki przyjął i odszedł niezwłocznie. 

HELENA

Jakiż jest? jak wygląda? 

FORKIADA

Niczego! Niezgorzej! 
Chłop na schwał zbudowany, odważny i hoży —  
gdzież tam Grekom do niego! Rozumny mężczyzna! 
Zwie się ich pohańcami, ale każdy przyzna, 
kto ich choć trochę pozna, że Grekowie butni 
bardziej byli pod Troją, zacieklej okrutni. 
Wielkoduszność władyki wzbudza zaufanie,  
a to grodzisko jego piękne niesłychanie! 
to nie wasze kamienne, niezdarne okopy, 
które ojcowie wasi jak istne cyklopy46 
pobudowali, kamień piętrząc na kamieniu; 
tam wszystko lśni w kunsztownym, zacnym obramieniu, 
a wszystko według reguł do piona i wagi — 
zewnątrz budowa cudna i pełna powagi 
w jasnym słonecznym blasku lustrzy47 się i płoni 
tak gładko, że myśl sama zślizguje się po niej; 
wewnątrz podworce zacne, pełne dziwnych czarów,  
otaczają budynki szlachetnych rozmiarów: 
tu słupy i kolumny, wykusze48, podłużne 
galerie i altany, tam rzeźby przeróżne, 
herby — 

CHÓR

— co to są herby? 

FORKIADA

Pamiętacie męża, 
który zwal się Ajaksem49? — na tarczy miał węża;  
również i ci pod Teby idący w siedmioro50 
na paiże51 rozmaite odznaczenia biorą, 
jako to: księżyc, gwiazdy wśród nocnego cienia, 
miecze, pochodnie, lutnie, bóstw wyobrażenia — 
wszystko, co dziwi bliźnich, straszy i przeraża. 
Podobnie, w jasnych barwach lud ten wyobraża 
znaki odziedziczone i wklina je w mury, 
więc lwy, orły ogromne, dzioby i pazury,  
turze rogi, skrzydliska pawie, łodzie, róże, 
lub runy w barwach czarnych, modrych i w purpurze: 
wszystko to tarcz przy tarczy wisi w salach w górze — 
a sale jak świat wielki obszerne i duże; 
miejsca też tam na pląsy! 

CHÓR

A są tam tancerze? 

FORKIADA

Chłopcy jak malowanie! złotowłose, świeże; 
aże pachną młodością; chyba jeden Parys 
tak woniał, gdy się do królowej zbliżał — 

HELENA

Zarys 
swej mowy łamiesz; zakończ opowieść, słów szkoda!  

FORKIADA

Ty ją zakończ jednym powiedzeniem: tak! zgoda! — 
a natychmiast w grodzisko zaprowadzę ciebie.  

CHÓR

Wypowiedz słowo zgody! Ratuj nas i siebie. 

HELENA

Jakoż? Lęk mam mieć w sobie? Czyliż wy wierzycie, 
że małżonek, Menelaus dybie na me życie?  

FORKIADA

Zapomniała-żeś, jaka Deifoba, brata 
poległego Parysa, spotkała zapłata52, 
co sobie rościł prawo do pięknej bratowej, 
a nawet, jak wieść niesie, zyskał względy wdowy? 
Menelaj nos mu obciął, uszy — bez obsłonki 
powiem — zbezcześcił męża, obciął wszystkie członki. 

HELENA

Istotnie tak postąpił; bronił czci niewieściej.  

FORKIADA

Z tychże samych powodów dziś ciebie zbezcześci. 
Niepodzielne jest piękno: czyim jest udziałem, 
ten woli, miast je dzielić, zgładzić pchnięciem śmiałem. 
Hejnały trąb w oddali. Wzdrygnął się Chór. 
Jak ten głos trąb mosiężnych, co w uszy się wwierca 
i jelita tarmosi — tak kąsze u serca 
męża zczajona zazdrość; pamięta stokrotnie, 
zdradzony, że co stracił, stracił bezpowrotnie. 

CHÓR

Trąby grają rozgłośnie, już dzwonią rynsztunki.  

FORKIADA

Witaj, panie! Szafarka zda tobie rachunki.  

CHÓR

Lecz my?!  

FORKIADA

Już widzę przed nią straszną śmierci drogę 
i was widzę na belce; pomóc nic nie mogę. 
Pauza.

HELENA

Więc dobrze! Postanawiam; oddalić chcę kaźnię; 
demonem jesteś strasznym, widzę to wyraźnie 
i lękam się, że z tobą dobro w złe się zmieni; 
lecz teraz chodźmy: prowadź do grodu podcieni. 
Resztę myśli ukryję! Spowiedź przed narodem 
to nie jest rzecz królewska! Chodźmy! Ty idź przodem! 

CHÓR

Z jakąż radością mkną nasze kroki! 
Za nami pomrok śmierci głęboki, 
przed nami mury, nasza ostoja, 
niechaj nas bronią, jak ongi Troja; 
dotąd by stała nad ludów zwadą, 
gdyby ją podłą nie wzięto zdradą. 
mgła napływa; tonie w niej plan dalszy najpierw, potem bliższy
Lecz cóż to siostry? cóż to się dzieje? 
Dzień nagle gaśnie, zmierzcha, ciemnieje! 
Z brzegów Eurotu, z fal świętych głębi 
mgła się wyłania, snuje i kłębi; 
już oczerety nikną, maleją, 
białe łabędzie już nie bieleją, 
co się tak niosły szumnie, radośnie — 
— znika dnia piękno — — ach! przeżałośnie! 
Lecz jeszcze słychać, słychać, jak gędzi53 
pieśnią śmiertelną kierdel łabędzi; 
czyliż, o grozo, i nam nie wieści 
zamiast ratunku — zguby, boleści? — 
nam — co się szyją chlubimy białą, 
jej — co łabędzi córą jest, chwałą! 
Wszystko się w białej mgławicy kryje, 
nic już nie widzą oczy niczyje. 
Cóż to się dzieje? — wiatr nami chwieje, 
wiatr nas unosi, zgasły nadzieje. 
Czy to po mlecznej, ślepej równinie 
Hermes przed nami w mgle sinej płynie? 
Czy to z daleka, czyli to z bliska 
w ćmie54 kaduceus55 złoty wybłyska? — 
władczo wskazuje drogę, prowadzi, 
a my płyniemy radzi, nieradzi — 
do nieznanego, groźnego kresu, 
do przepełnionych pustyń Hadesu56? 
Z nagła się widok jawi ponury, 
ciemne, sczerniałe, posępne mury — 
Kędyż prowadzi ta kuta brama? 
czy to podwórzec? przepastna jama? 
Ku strasznej, siostry, płyniemy doli, 
do niezaznanej nigdy niewoli. 

PODWORZEC ZAMKOWY

Faust, Mefistofeles-Forkiada, Linceusz-Strażnik. Helena, Pantalis Chórowi przewodnicząca. Chór niewolnic trojańskich. Wokoło fantastyczne budowle średniowieczne.

PANTALIS

O, głupie i nieoględne, rozumy iście niewieście, 
od każdej chwili zależne, wiatrem podszyte jesteście. 
W szczęściuli57, czy też w nieszczęściu postępujecie opacznie, 
gdy jedna zacznie „tak” mówić, to druga zaraz „nie” zacznie. 
Tak jedna drugiej zaprzecza, pieni się, swarzy i złości, 
jednakie jeno w boleści, jednakie tylko w radości,  
Teraz zamilczcie! Czekajcie, co postanowi władczyni, 
w sercu sumuje i waży — więc stańmy posłuszne przy niej. 

HELENA

Wróżbitko, gdzież ty jesteś? Twojego imienia 
nie znam; wyjdź z tych krużganków, z mrocznego sklepienia. 
Czyliż poszła, przezorna, zamku tego pana 
prosić, by mi gościna zacna była dana? 
Jeśli tak — dzięki tobie! Wiedź mnie doń! Dość znoju 
i dość tułactwa — łaknę ciszy i spokoju. 

PANTALIS

Próżno królowa nasza spoziera dokoła, 
zniknęła ta szkarada; któż ją znaleźć zdoła?  
Może we mgle przepadła, co nas nagła, biała, 
jakimś dziwnym sposobem w to miejsce przywiała? 
A może właśnie po tym labiryncie błądzi 
krużganków zagmatwanych, którym kaprys rządzi —  
i szuka księcia, by mu hołd złożyć należny. 
Lecz spójrz! Tam w górze pogwar, ruch jakiś rozbieżny 
w galeriach, oknach! — Służba krzątaniem ogłasza, 
że nas zamek łaskawie w gościnę zaprasza. 

CHÓR

O, jakże sercu memu naraz świetliście! 
Orszak pięknych młodzieńców zszedł uroczyście 
z wyżniego piętra; idzie ku nam w pochodzie 
kształtny, zgrabny — o! w niezwyczajnej urodzie. 
Na czyj rozkaz młodzieńców chór ku nam kroczy? 
na co patrzeć mam? na co? — gubią się oczy! 
Czy na kształty urocze, czy na krok skory, 
na czoło bieliste, złote kędziory? 
czy na liczka rumiane, skraszone ruchem, 
jak soczyste brzoskwinie omglone puchem? 
O, jakże chęć bierze ugryźć — nie można! 
smak popiołu mam w ustach! będę ostrożna. 
Lecz najpiękniejsi niosą już oto 
stopnie, tron cudny, zasłonę złotą, 
namiot, a białe wysmukłe ręce 
wiążą girlandy, wieszają wieńce 
ponad królową. — O, pani miła 
jużeś nam, piękna, na tron wstąpiła 
— nadobnym ruchem przez nich proszona; 
bielą się cudnie twoje ramiona! 
My jej też orszak utwórzmy chyży, 
stańmy na stopniach, wyżej, to niżej. 
Błogosławiona trzykroć gościna, 
co nam nad głową wieńce rozpina. 
Pantonomicznie dzieje się to wszystko, co w słowach Chóru. Skoro chłopcy i giermkowie długim korowodem zeszli schodami w dół — zjawia się na krużganku w dworskim, rycerskim odzieniu średniowiecznego kroju — Faust. Z godnością, powoli zstępuje ze schodów.

PANTALIS

bacznie go mając na oku
Jeżeli temu mężowi bogi pozwolą żyć dłużej, 
niźli zazwyczaj to czynią — wyczucie moje mu wróży, 
zważywszy wzięcie58 królewskie i słodycz jego istoty —  
los najpiękniejszy, spełnienie każdej najmniejszej tęsknoty. 
I czy to w bitwie rycerskiej wśród szczęku białych oręży, 
czy w bialogłowskich utarczkach — tu i tam zawsze zwycięży. 
Czemużby nie miał, wspaniały, raźno do swego dojść celu, 
moc jego mężów przewyższa, a znałam dostojnych wielu. 
Z powagą dworską, w skupieniu i z pochyloną w czci głową 
w dól schodzi zgrabnie, powoli — o! podnieś oczy, królowo! 

FAUST

zbliża się do tronu, obok niego człowiek w pętach
Zamiast hołd wdzięczny nieść w dani 
tej chwili niezapomnianej, 
wiodę do kolan twych, pani, 
człowieka skutego w kajdany. 
A jaki popełnił czyn —  
opowiem; wpierw klęknij przy tronie, 
słów szukaj ku swojej obronie 
i wyspowiadaj się z win. 
Wzrok ma tak bystry jak sokół, 
więc go stawiłem na wieży, 
by dawał baczenie wokół, 
jak trzeba i jak należy; 
czy to na ziemi, czy niebie 
fakt jaki — wszerz i wzdłuż, 
od zamku do modrych wzgórz, 
w każdej okazji, potrzebie, 
czy to, że trzoda skądś bieży, 
czy to o zjawie59 rycerzy —  
zdawać miał pilny rachunek, 
ostrowidz, ten strażnik mój, 
bym wiedział, czy biec na ratunek, 
czy szyki sprawować na bój. 
Dziś opieszałość nie lada! 
Przybywasz, królowo, do wrót, 
a on mi nic nie powiada! 
Milczący zastajesz gród! 
Wszak bym słał wici60 przez włość, 
otrąbił na cztery strony, 
że w święty dzień — wytęskniony 
zawitał w progi me gość. 
Strasznie zawinił! — I ninie61 
u twoich przeświętych stóp 
klęczy! — Rozstrzygaj o winie — 
w twych rękach żywot i grób. 

HELENA

Zaszczyt nie lada; szczęśliwą się mienię 
twą łaskawością; mam sprawować sąd? 
Czyli62 mnie, panie, wieść chcesz w pokuszenie? 
Lecz wpierw wysłucham; — jakiż był twój błąd? 

STRAŻNIK LINCEUSZ63

Cóż istnienie? Cóż mi grób? 
Życie szczęsne! Zgon szczęśliwy! 
U przeświętych klęczę stóp 
pani cudnej, miłościwej. 
Dziś rano w blasku zórz 
słońca szukam w barw powodzi —  
aż tu nagle spoza wzgórz 
na południu słońce wschodzi! 
Więc w tę stronę ślę mój wzrok, 
a tu góry, lasy płyną! 
Ziemię, niebo chłonie mrok —  
widzę tylko ją! Jedyną! 
I na próżno w bezmiar lśnień 
oczy moje wpijam rysie —  
nie wiem, czy to noc, czy dzień, 
czy to jawa, czy sen śni się. 
Gwiazd zawieja! Tęcze! Skry! 
Blaski się na wieże tłoczą — 
mgły się wiją — nikną mgły —  
cud się boski jawi oczom! 
A modlitwa moich rąk 
idzie ku jasności onej; 
wszędzie jasność! Słońce w krąg! 
I tak stoję — oślepiony. 
Przeto mój strażniczy róg 
zamilkł w tej świetlistej porze —  
zjawił mi się piękna Bóg! 
Cóż mnie złego spotkać może?! 

HELENA

Jakże mi karać twoje przewiny? 
Z mojej-ci one, z mojej przyczyny! 
O, ja nieszczęsna! — Kędy się zjawię, 
błądzą mężowie w złości, w niesławie; 
bo takie we mnie zgubne wyroki, 
iż mężnych pchają w pomrok głęboki. 
Tak idą za mną od urodzenia 
rabunki, zbrodnie i uwodzenia; 
po wszystkie lata na wszystkie strony —  
bohaterowie, bogi, demony 
muszą się swarzyć. Z mego kochania 
jeno zło snują i zamieszania. 
I tak się wszystkich przekleństwem staję 
i jeno nędzę nędzy przydaję. 
Oczarowany, stałeś bezwładnie — 
włos ci, strażniku, z głowy nie spadnie. 

FAUST

Ze zdumieniem, królowo, patrzę i niegniewnie 
na rannego i ciebie, co trafiasz tak pewnie. 
Widzę łuk, który wysłał tak niechybne groty, 
z których jednym ten trafion! A strzał tych przeloty 
migają — we mnie mierzą! W uskrzydlonym gwarze 
łecą ponad basztami, poprzez krenelaże64. 
I czymże teraz jestem? Bunt rzuciłaś w sługi, 
już i mury niepewne, zluźniłaś kolczugi. 
Obawiam się, że wojsko, by uniknąć klęski — 
niezwyciężonej pani podda się — zwycięskiej! 
Cóż uczynię? — Już chyba przed twą królewskością 
złożę to, co niebacznie zwałem był własnością —  
i siebie! U twych kolan hołd złożę potędze 
twej i wierność potwierdzę w wieczystej przysiędze. 

LINCEUSZ

wraca ze skrzynią, za nim niosą słudzy skrzyń sporo
Znów mnie, królowo, do stóp twych żenie65, 
do ócz, co słońcem się złocą! 
Bogacz o jedno żebrze spojrzenie, 
nędzny, lecz możny twą mocą. 
Czymże dziś jestem? Czym wczoraj byłem? 
Na cóż me oczy sokole? 
Spojrzałem na cię, wzrok mój straciłem 
i sprawność czynu, i wolę. 
Przyszliśmy z wschodu, w walnej potrzebie 
prąc ku zachodnim wyrajom; 
naród nasz liczny jak gwiazdy w niebie, 
pierwsi ostatnich nie znają. 
Padł pierwszy szereg, już wstawał wtóry, 
trzeci na pomoc wraz bieży; 
wzmożeni sobą lecim jak chmury, 
któż padłych liczy żołnierzy! 
Jak burza mkniemy błyskaniem krwawem, 
grodem i borem, i łanem, 
gdzie dziś mój jeno rozkaz był prawem, 
jutro kto inny jest panem. 
Zagon szeroki! Zwycięskie szlaki! 
Czas krótki na pohulanki! 
Ten wołów stada, tamten rumaki, 
ów najpiękniejsze kradł branki. 
Lecz ja wśród znojnych rycerskich biegów, 
najrzadsze zbierałem wiano; 
te wszystkie łupy moich kolegów, 
to dla mnie omłot i siano. 
Chytry na skarbów lśniące pożytki, 
jak sowa szukałem wśród cieni —  
w lot odkrywałem skrzynie i skrytki 
i tajemnice kieszeni. 
Rychło w bród miałem drogich kamieni, 
klejnotów cennych, złotości: 
a oto szmaragd zacnej zieleni, 
godny twej, pani, piękności.  
O, niechaj wzrok twój cudny nie stroni 
od tych szlachetnych łez morza; 
wierzaj, rubinu czerwień przysłoni 
różana lic twoich zorza. 
Oto pokłosie bitw srogich wielu, 
pokłosie bardzo szczęśliwe —  
u stóp twych leży, a więc u celu —  
tu jego miejsce właściwe.  
Niosę ci ciężkie, okute skrzynie, 
w skarbcu ostało ich sporo; 
pozwól mi uczcić w tobie władczynię —  
niech skarby ręce twe biorą. 
Zaledwieś, pani, na tron wstąpiła, 
chyli się w hołdzie i korzy 
Rozum, bogactwo, męstwo i siła —  
przed zjawą władzy twej bożej. 
Przeto dziś skarby strzeżone w dumie, 
stają się twoją własnością. 
Jakżem je cenił! — Dzisiaj rozumiem, 
że były tylko marnością. 
Wszystko, co zwałem skarbem i mieniem 
poszło jak plewy na nice; 
wskrzesić ich wartość zdolą spojrzeniem 
twoje przeczyste źrenice. 

FAUST

Odsuń co rychlej łupy, plon potrzeby hardej, 
ostaną bez nagrody, dobrze, że bez wzgardy. 
Już to wszystko jej własność, ta grodu wspaniałość, 
po cóż więc dawać szczegół, gdy już jej jest całość. 
Idź, strażniku — zbierz, ułóż wielkie nasze skarby 
i niewidzialny przepych ustrój w kształt i farby 
urocze! — Spraw, by stropy jak niebios sklepienie 
zbłękitniały pogodnie, z martwych zbudź olśnienie, 
a poprzez korytarze, sale, wieczerniki, 
pod stopy jej rzuć wonne kobierców kwietniki; 
niechaj krok jej nie dotknie posadzek ni progów, 
oczy jej paś przepychem godnym wiecznych bogów. 

LINCEUSZ

Sługa musi, pan każe —  
siły nie poradzą —  
drobiazg! Wszakżeśmy w jej czarze! 
wszystko pod jej władzą! 
Wojsko hart swój mężny traci, 
stępiały brzeszczoty —  
ba! — przed zjawą jej postaci 
gaśnie promień słońca złoty! 
Przed bezcennym jej obliczem 
wszystko pustką jest i niczem. 
Wychodzi.

HELENA

do Fausta
Pragnę z tobą pomówić, wszak ten tron na dwoje, 
miejsce czeka na władcę — zapewnia mi moje! 

FAUST

Wpierw pozwól, pani cudna, klęknąć i twe ręce 
łaskawe ucałować w hołdzie i podzięce. 
Przyjm mnie jako współwładcę niezmierzonych włości, 
który ci służyć pragnie wiernie i w miłości —  
razem: czciciel i sługa, i strażnik szczęśliwy. 

HELENA

Na wielkie dziwy patrzę, słyszę jeno dziwy! 
Pełna zdumienia pytać chciałabym tak wiele, 
lecz o jedno zagadnąć jeno się ośmielę: 
czemu ta mowa twoja melodią uroczą 
poi mnie tak radośnie? — dźwięki słów się toczą 
jak złotodźwięczne kręgi — nim zadrży rozgłośnie, 
już drugi mknie pierwszemu na sukurs66 miłośnie. 

FAUST

Jeśli ci dźwięk mej mowy przemawia do duszy, 
jakżeż cię śpiew dopiero zachwyci i wzruszy! 
A więc pocznijmy zaraz — wszak w myśli wymianie 
śpiew zrodzi się najłatwiej i pośród nas wstanie. 

HELENA

Więc powiedz, jak mi składać tak urocze słowa? 

FAUST

Najpiękniejsza jest serca nieuczona mowa; 
gdy się i oczu tęsknota poprzez myśli snuje 
patrzysz wkoło i pytasz — 

HELENA

— kto z tobą współczuje. 

FAUST

Czymże wtedy dla ducha mijanie i czas? 
Jedynie teraźniejszość —  

HELENA

— uszczęśliwia nas. 

FAUST

Tak, to jest skarb nad skarby, wian wieńczący skroń 
ale któż go uwije, miła — 

HELENA

— moja dłoń. 

CHÓR

Czyliż poczytać można za błędy 
te pani naszej dla pana względy? 
Wszakże wyznajcie — wszystkie w niewoli 
żyjem od czasu złowieszczej doli, 
gdyśmy z Ilionu, nieszczęsne płaczki 
ruszyły w odmęt groźnej tułaczki. 
Branki na męską chuć zawsze zdane 
mogąż wybierać? — Są wybierane! 
Cóż, znawczyniami są; — a sposobność 
nastręcza już-to zacną dorodność 
młodych i złotowłosych pasterzy, 
indziej Faun sprośny zęby swe szczerzy —  
tym, tamtym branka równo rozdziela; 
przelewne ciało pod nich podściela. 
Lecz oto spójrzcie! Mocno wtuleni 
siedzą miłośnie w siebie wpatrzeni; 
tak ramię w ramię, noga do nogi, 
ręka ku ręce szuka swej drogi. 
Tak się nad tronem społem kołyszą 
i nic nie widzą, i nic nie słyszą! 
W obliczu ludu, aż nazbyt śmiele —  
do cna wtopieni w miłosnym dziele. 

HELENA

Jakobym-ci daleko, a przecież tak blisko! 
Dziewosłębią67 me słowa upojnym uściskom. 

FAUST

Serce bije, drżę cały, słowo mrze wśród pieszczeń! 
To śnienie niepojęte! Znika czas i przestrzeń.  

HELENA

Wszakżem-ci już nie żyła! Otom odrodzona! 
Wierna nieznajomemu i w niego wpleciona.  

FAUST

Niechaj dociekać przyczyn myśli się nie silą 
obowiązkiem dziś byt nasz — chociażby był chwilą. 

FORKIADA

wchodzi gwałtownie
Ach! miłostek pierwsze zgłoski 
to nauka bardzo lekka;  
łacno68 czulić się bez troski —  
czas nie czeka — czas ucieka!  
Nie słyszycie? — Dudnią grzmoty! 
Granie surm i walk łoskoty! 
Zguba wasza niedaleka!  
Zbrójcie się! Do walki srogiej 
już Menelaus w nasze progi 
idzie — za nim tłum — jak rzeka! 
Tu pośród zgrai niewieściej 
wróg cię schwyci i zbezcześci —  
na złeć wyjdzie dziew opieka! 
Stryk dla trzódki gotów marnej, 
dla niej zładzon stos ofiarny, 
pień i ostry topór czeka! 

FAUST

Bezczelne przeszkadzanie! wstrętni! nierozważni! 
Nawet w niebezpieczeństwach bezmyślność mnie drażni 
Najpiękniejszego szpeci zła wiadomość posła — 
ciebie, najszkaradniejsza, wieść nieszczęsna niosła, 
jak zawsze! Lecz tym razem nie uda się sztuka, 
niech sobie mowa twoja wiatru w polu szuka! 
Nie ma niebezpieczeństwa za tymi murami, 
a gdyby nawet było — ja gardzę groźbami! 
Sygnały, eksplozje na basztach, hejnały trąb i surm, muzyka wojenna, gromki przemarsz wojsk.

FAUST

Wraz się wysypią dzielni z bram, 
w rycerskim staną kole, 
ten jeno godzien względów dam, 
kto je obronić zdole69. 
do wodzów, którzy spośród hufców wychodzą i w kole stają, Faust tak przemawia
Oto północy młode lwy, 
tu wschodu kwiat-potęga —  
w ślepiach ich gniewu płoną skry 
moc ich po laury sięga! 
Zakuta w stal błyskaniem lśni 
brać mężna i zwycięska, 
idą, a zda się w chmurach grzmi: 
„sława!!” — a wrogom: „klęska!” 
W Pylos wysiedliśmy na brzeg 
— nie żyje Nestor70 stary —  
państw drobnych związek u stóp legł 
zdobywców pełnych wiary! 
Teraz mi chybko71 sprzed tych bram 
przepędźcie Menelaja 
na morze! Niech korsarzy tam 
i on, i jego zgraja!  
Królowej Sparty złóżcie ślub, 
zwycięskich serc orędzie —  
kraj wolny rzućcie jej do stóp, 
a państwo waszym będzie!  
Rycerze! Piersi waszych wał 
Koryntu zbawi włoście, 
a u achajskich starych skał 
las dzid, mur tarczy wzroście. 
A wy w Messenie72 dzierżcie straż! 
Wy idźcie do Elidy73! 
Rycerski obowiązek wasz 
to wielkość Argolidy74. 
Tedy wrócicie w domu schron 
w obronie powołani —  
i sławą skwitnie Sparty tron, 
ojczyzna waszej pani! 
Wszyscy i każdy suty łup 
ożeni z wieczną sławą —  
zyszczecie w zgodzie u jej stóp 
świetlany mir i prawo.  
Zstępuje z tronu. Wodzowie otaczają go zwartym kręgiem, wysłuchują rozkazów i rozporządzeń.

CHÓR

Ten, co piękną niewiastę pragnie posiadać, 
niechaj w mieczu nadzieję umie pokładać. 
Umizgami75 ją zdobył — skarb przedostojny —  
nic zażyje go w ciszy, nijak bez wojny; 
chytrzy zdrajcy ją zmamią; obleśni zbóje 
zechcą ją uwieść, wykraść; niechaj pilnuje. 
Księcia naszego chwalę, wysoko cenię, 
możni bacznie na jego patrzą skinienie; 
mądrze i mężnie czyni! — Przeto słuchają —  
tym jego dzięki skarbią i korzyść mają; —  
tak więc i wilk jest syty, i owca cała, 
dla obu sława rośnie, zakwita chwała. 
Któż mu ją wydrze ninie76, władcy możnemu? 
już to jemu należna i tylko jemu! 
Dwakroć cześć mu! Z nią razem wyrwał nas z toni, 
wewnątrz nas murem, zewnątrz wojskami broni. 

FAUST

Dary rozdane rycerzom —  
każdemu udzielne księstwo; 
pójdą i światy przemierzą —  
pawężą77 naszą ich męstwo. 
Bronić cię będą, kraino78, 
wyspo-niewyspo w fal więzi —  
spięta pasmem z gór rodziną 
Europy ostatnia gałęzi.  
Kraju! O, niechże z twej dani 
wszystkim lśni słońce i chwała! 
Otoś zwrócony mej pani, 
co na cię ongi spojrzała, 
gdy wśród szelestu szuwaru 
zrodzona w chwili przeźroczej, 
urzekła potęgą czaru 
rodzeństwa i matki oczy. 
Do stóp twych łany pól żyzne 
kłonią się, bory i gaje —  
niechaj twe serce ojczyznę 
nad wszystkie ukocha kraje. 
A gdy się góry na wierchach zrumienią 
w zimnym zalewie skośnych słońca strzał —  
zaledwie skała omszy się zielenią, 
kozica skubie swój chudobny dział79. 
Źródło wytryska, żwawy bieg strumieni —  
już się zielenią hale80 i manowce —  
na stu pagórkach falistej przestrzeni 
pasą się w dzwonków rozdzwonieniu owce.  
Rozważnie, wolno idą trzody w rzędzie, 
nad przepaściami przez zbooza urwiste —  
schron przyładzony dla wszystkich i wszędzie: 
w sto grot się sklepią ściany gór skaliste. 
Pan je tam strzeże; nimfy wód ochocze 
rzeźwiący chłodem zamieszkują parów — 
drzewa z tęsknotą w błękitne przeźrocze 
prężą ramiona rozchwianych konarów. 
Puszcze prastare! Głuche dębów bory 
stoją jak hufy z dumą i protestem! 
Sokiem słodzistym spęczniałe jawory 
łagodnie szumią na wietrze szelestem. 
W leśnych podcieniach, w zielonej pomroce 
rodzą wymiona białe, ciepłe mleko; 
zasobne łęgi podają owoce, 
a dziuple grają złotych pszczół pasieką. 
Błogość tu mieszka w urodzie weselnej, 
uśmiech na wargach, uśmiech w oczach lśni — 
nikt tu nie cierpi, nikt nie jest śmiertelny, 
w zdrowiu radosne lud przeżywa dni.  
Urocze chłopię dojrzewa świetlanie,  
już się ojcowski w nim słoneczni cud; 
w podziwie sercu nadajesz pytanie: 
czyli to ludzie, czyli bogów ród? 
Ponoć Apollo81, jak klechda82 powiada, 
pośród pasterzy żył pięknych jak on! 
bo gdzie przyroda nieskalanie włada —  
wszechświat ma zgodny, harmonijny ton! 
usiadł obok Heleny
Więc społem nas krajobraz ten zachwyca, 
ostaw za sobą, miła, przeszłość wszelką; 
praojca bogów miałaś za rodzica, 
złotego wieku cna obywatelko. 
Nie dla cię murów cień i baszt strzelistych! 
Jeszcze młodzieńczy cudów świat otwarty —  
i tam nasz przebyt, wśród łanów kwiecistych, 
w wonnej Arkadii przy granicach Sparty. 
Tobie znaczono w rajskim mieszkać czarze, 
przetoś podana ku wielkiej radości! 
Trony się mienią w kwietne wirydarze83! 
O, szczęście arkadyjskie! O kraju wolności!  
Tu następuje zupełna zmiana scenerii.

ARKADIA

Faust, Mefistofeles, Forkiada, Helena, Euforion Pantalis, Chór, Dziewczyna. Rozległe uroczysko leśne ujęte w strome ściany skał. Liczne groty, altany zasłonięte bluszczem i winem. Faust i Helena niewidoczni, Chór, rozdzielony na grupy.

FORKIADA

Jakże już długo śpią dziewczynki w cieniu! 
Nie wiem, czyli84 dojrzały w sennym przywidzeniu 
to, co wyraźnie me oczy widziały?! — a no 
trzeba je zbudzić! Ejże! Zdziwią się, gdy wstaną! 
Brodacze! Zbudź się i ty, gromado zaspana! 
Cuda niewiarygodne! Spójrzcie, co za zmiana! 
Hej! Wstawać! Przetrzeć oczy! Włosy gładźcie prędko! 
cóż ślepia tak bałuszysz? — Idę z pogawędką — 

CHÓR

Mów nam, mów nam! Opowiadaj, jakie dziwa? jakie czary? 
Chcielibyśmy coś zasłyszeć, coś takiego nie do wiary! 
bo nas nuda żre okrutna — wciąż spozierać po skał szczycie — 

FORKIADA

Ledwoście otwarły oczy, dzieci, a już się nudzicie? 
A tam w grotach i altanach, i jaskiniach, w wiecznej wiośnie —  
ślubne łoża i komnaty, gdzie z królową pan miłośnie 
pieści się w spokoju, w ciszy —  

CHÓR

— jak to? tutaj? 

FORKIADA

W samotności! 
Tylko mnie ze służby całej przywołali, bo ufności 
byłam godna; w kornej czci stałam na boku; aż w momencie 
pewnym poszłam zioła zbierać na czary i na zaklęcie; 
miłość żąda samotności. 

CHÓR

Mówisz, jakby w tych grotach całe światy właśnie 
były: lądy i łąki, stawy, rzeki! — Baśnie! 

FORKIADA

Oczywiście, niewierni! W tej bezbrzeżnej dali 
podwórze przy podwórzu i sala przy sali. 
Raz szłam cichcem galerią pośród kolumn cieni, 
aż tu pogłosy śmiechu zadzwonią w przestrzeni —  
patrzę: — aż ci to chłopczyk miły, cale85 gładki86 
z ojcowych kolan skacze na kolana matki. 
Uściski, przymilania przekornej miłości, 
przeplatają się z śmiechem prawdziwej radości. 
Nagus, geniusz87 bez skrzydeł, Faun88 bez zwierzęcości, 
skacze po pawimencie89 w wiewiórczej zwinności, 
podłoga go odrzuca, podbija — a mały 
po drugim, trzecim skoku już sięga powały. 
Matka zstrachana woła: „drogą dookolną 
wkoło komnaty biegaj, lecz latać nie wolno!” 
Ojciec roztropny mówi: „ziemia, jak odskocznia, 
skok twój w loty zamienia i wraz podobłocznia; 
dotknijże stopą ziemi jak Anteusz90 drugi, 
poczujesz w krew płynące przemożne sił strugi”. 
A nasz chłopaczek skacze, jak piłka pomyka 
po skałach, turniach — ledwo stopą skał dotyka. 
Aż w jakiejś rozpadlinie znika niezgłębionej, 
my wszyscy w krzyk! A echo powtarza: zgubiony! 
Matka płacze, a ojciec, choć zgnębiony srodze, 
pociesza ją — ja stoję bezradna i w trwodze. 
Aż tu nowe zjawisko! Przecudne! Świetliste! 
Wraca odziany w szaty jak łąka kwieciste! 
Ręce, piersi we wstęgach! Opleciony cały 
szarfami! W rękach lutnia! Słowem — Febus91 mały. 
Dziw wielki! Tak tam stoi na wyżnim kamieniu! 
Rodzice się całują w szczęsnym uniesieniu, 
a wkoło głowy chłopca promienie się złocą —  
czy to diadem? czy światło ducha skwitłe mocą? 
A już-ci w każdym ruchu wielki dźwięk się ziszcza, 
gest każdy wieści piękno — piękna tego mistrza, 
który nie stwarza pieśni, bo cały jest pieśnią! 
Lecz wnet się cuda oczom waszym ucieleśnią. 

CHÓR

Nie maż92 poezji wieszczej na Krecie? 
Czemuż więc cudem zjawisko zwiecie? 
Czyliż ci rytmem złotym nie dzwoni 
pieśń starych podań Hellady, Jonii? 
Wszystko, co dzisiaj dzieje się, stwarza —  
przebrzmiałym echem wielkość powtarza. 
Jakoż nam równać treść twej powieści 
z wzniosłym nad prawdę kłamstwem, co wieści 
o sprytnym synu Mai uroczej93, 
o czynach jego w dziejów pomroczy. 
Ledwo się zrodził zgrabny i hoży94, 
już niańki, mamki — każda go łoży 
na lniane płótna — rączki i nóżki 
krępują, wiążą w pulchne pieluszki — 
klaszcze i śpiewa stróżek gromada, 
z każdego ruchu dziecięcia rada. 
Hożo i zgrabnie lepak95 swe członki 
gibkie wyciągnął z lnianej osłonki, 
chytrze wyłazi na przekór chustom — 
frunął. — Kołyskę ostawił pustą; 
jak motyl, który z poczwarki swojej 
wyjdzie, skrzydełka suszy i stroi, 
prostuje — wzlata w przestwór słoneczny, 
lekkoduch zwinny, latawiec wieczny. 
Tak i syn Mai od dni początku 
był wichrzycielem ładu, porządku; 
patron złodziei, frantów96 i łgarzy —  
swawoli, psoci, gdzie się przydarzy. 
Prędko mórz władcy trójząb wykradnie, 
Ares97 bez miecza stoi bezradnie, 
Febus98 bez łuku i bez kołczana, 
Hefajst99 bez obcęg; — dziecina szczwana 
na kradzież gromów Dzeusa się waży, 
ale się cofa, bo ogień parzy. 
W wyścig z Erosem skrzydlatym bieży 
podstawia nogę — już Eros leży! 
Cypryjskiej pani podczas pieszczoty 
wykrada sprytnie pas szczerozłoty. 
Z głębi wydzwania się urocza melodia arf100, wszyscy podają się ku niej wzruszeni. Odtąd akompaniament pełnobrzmiącej muzyki towarzyszy dalszej akcji.

FORKIADA

Miłe dźwięki, każdy przyzna; 
z czaru klechd101 umkniecie wcześnie, 
Wasze bogi to starzyzna, 
co minęło — już nie wskrześnie. 
Nikt ich już nie potrzebuje, 
żądza nasza wiecznie żywa: 
ta pieśń serca oczaruje, 
która z serca wprost wypływa. 
Skrywa się poza skałami.

CHÓR

Jeśli ty, o, przeraźliwa, 
skłaniasz słuch ku dźwięków mowie —  
nas ogarnia niemoc tkliwa, 
z każdym tonem wraca zdrowie.  
Czemu blask słońca? — Niechaj gaśnie! 
Dusze nasze jutrznią dnieją, 
wszystkie ziemi zgasłe baśnie 
w sercach naszych kwieciścieją. 
Helena, Faust i Euforion.

EUFORION102

w znanej nam z opisu szacie
Pieśni wygrywam dziecięce, 
a wam się dziecięctwo śni; 
bierzcie mnie za ręce 
jak za najrańszych dni. 

HELENA

Miłość człowiecza dwa serca sprzęga 
i uszczęśliwia dwoje, 
bożych zachwytów żywa potęga 
słoneczni się we troje. 

FAUST

Serca ku sobie dążą, 
w tym się treść bytu znaczy; 
jedne ogniwa nas wiążą, 
mogłożby być inaczej? 

CHÓR

Świetlisty, taneczny krąg 
szczęsnej parze błogosławi —  
dar dziecięcych, małych rąk. 
Któż to pojmie! Któż wysławi?! 

EUFORION

Pląsy wołają, 
tańce czekają —  
wichry mnie niosą! 
kędy w błękicie, 
modrzy się życie —  
tam ku niebiosom! 

FAUST

Serce się boi, 
byś w żądzy swojej 
nie upadł w locie! 
O, dziecię lube, 
wpędzisz nas w zgubę 
zmrzemy w tęsknocie! 

EUFORION

Ziemia mnie nuży! 
Nie stać mi dłużej! 
Już nie ustoję! 
Puśćcie me ręce, 
szaty i wieńce 
moje są! moje! 

HELENA

Nie jesteś przecie 
sam jeden na świecie! 
Pieśń twa przestrasza! 
W smutku przekwita 
z trudem zdobyta 
troistość nasza.  

CHÓR

O, szczęsny związku! Lękam się, trwożę 
Żądza podniebna zetrze go, zmoże!  

HELENA I FAUST

Cud miłowania 
niech ci zabrania —  
powstrzymaj loty! 
Nuć pieśni sielskie —  
tym rodzicielskie 
ukój zgryzoty. 

EUFORION

Dla was jedynie, rodzice drodzy, 
moje tęsknoty trzymam na wodzy. 
przewija się poskroś chóru, do tańca zniewala 
Wichru powiewem 
dziew zmierzwię łan 
— do wtóru z śpiewem 
zawiedźmy tan. 

HELENA

Tańcom sposobne 
splataj nadobne 
tęczami przędzy. 

FAUST

Oby się, miły, 
tańce skończyły — 
oby najprędzej! 
Euforion i Chór poczynają korowód taneczny. Wtórują śpiewem.

CHÓR

Ruch twych ramion nadobny, rąk twych oploty! 
kędzierzawej glowiny miękki włos zloty! 
Gdy twoja stopa powiewna nie muska ziemi, 
gdy cię gonimy krok w krok pląsami swemi —  
osiągnęłeś cel wdzięczny, dziecię kochane, 
już wszystkie serca nasze tobie oddane. 
Pauza.

EUFORION

O, sarnionogi chórze płochliwy! 
Do mnie! Na nowe wołam cię dziwy! 
Wyście zwierzyną, a jam myśliwy! 

CHÓR

Chcesz nas ułowić? — O, żądzy płona! — 
Toćże z nas każda ciebie spragniona, 
na twojej szyi splecie ramiona! 

EUFORION

Przez las, dąbrowy — niech się pląs snuje! 
łup bez mozołu mnie nie smakuje —  
to, co zdobyte, jeno raduje! 

HELENA I FAUST

O, lekkomyślne, młodzieńcze szały! 
Któż je poskromi! — Słyszycie granie? 
Poprzez doliny, dąbrowy, skały 
huczy głos rogu! Wrzawa! Wołanie! 

CHÓR

wraca grupkami; szybko
Wzgardził nami! Jedną ściga! 
Pognał w gęsty las! 
Wraca — wraca — kogoś dźwiga —  
ach! — najdzikszą z nas.  

EUFORION

wnosi młodą dziewczynę
Rwiesz się z rąk? — czyliż cię straszę? 
Zwyciężyłem i miłuję! 
Pragnę ciebie, trwożne ptaszę, 
piersi twoje wycałuję —  
lśnienie ócz, ust słodkie zdroje 
po sile i woli — moje! 

DZIEWCZYNA

Puść mnie! Puść mnie! W moim ciele 
siły się płomienne złocą! 
Wolę twoją w proch spopielę —  
nie mnie, nie mnie brać przemocą! 
Myślisz — że jestem w udręce —  
myślisz — że silne twe ramię —  
0! za słabe twoje ręce, 
ciało twoje, wolę — złamię! 
rozgorzała płomieniem zanika w górze płonąca 
Wzlatuj za mną pod obłoki! 
Zatępuj za inną do pieczary! 
Szlak wysoki — szlak głęboki —  
leć za marą! Szukaj mary! 

EUFORION

strąca z siebie ostatek płomieni
Skały za mną i pode mną, 
w koło gęste, zwarte krze103 —  
oczy moje się nie zdrzemną, 
młodość we mnie kipi, wrze! 
Wichry grają na mych włosach! 
Szumi, huczy przypływ fali! 
Płoną stepy na niebiosach! 
Dalej, dalej, dalej, dalej!! 
Pnie się po skałach coraz wyżej.

HELENA, FAUST I CHÓR

Z turni104 na turnię skacze jak kozica. 
Groza serce przejmuje! O! zasłońmy lica!  

EUFORION

Coraz wyżej, wyżej dążę! 
Wzrok ogarnąć musi światy; 
ziemię z niebem pieśnią zwiążę! 
Jakże kraj tu przebogaty: 
kraj Pelopsa105 — wyspy — morza —  
woda, ląd — jedne przestworza! 

CHÓR

Wróć do nas, w miasta i sioła, 
gdzie żyjemy w szczęsnym śnieniu; 
cisza, spokój dookoła 
w przyrodzie i w naszym sumieniu! 
Damy tobie winne grona, 
wonne jabłka pozłociste —  
wróć — wołają cię ramiona —  
wróć nam chłopię, wróć świetliste! 

EUFORION

Ciągle śnicie o pokoju; 
śnijcie tę glorię przygasłą. 
Wojna! Wojna w wiecznym znoju 
i zwycięstwo — moje hasło!  

CHÓR

Kto w czasie pokoju tęskni za wojną, 
dzień ma beznadziejny, noc nieukojną.  

EUFORION

Kto się w wolnym kraju rodzi, 
wolnym, chociaż w klęskach tonie, 
kto wolności tej przewodzi, 
w kim odwagi ogień płonie, 
kto pośród smętnych chorałów 
jasną nadzieją króluje 
i krwi swej nie pożałuje, 
i nie zapiera się szałów —  
ten walczącym błogosławi orężom, 
a ci, którzy z nim pójdą — zwyciężą! 

CHÓR

Spójrzcie! Spójrzcie! Jego droga coraz górniejsza —  
postać jego nie maleje, nic się nie zmniejsza! 
Jak w złocistym pancerzu, cały w skrach woli, 
w spiżu błyskach i stali, w skrach, w aureoli. 

EUFORION

Nie marne mury, nie wały! 
Świadomość woli wystarcza! 
Zamek strzelisty, wytrwały —  
to pierś mężna —: mur i tarcza! 
Stań w potrzebie106 w polu szczerem 
u granic wolności, u mety —  
dziecię — stań się bohaterem —  
amazonkami107 — kobiety! 

CHÓR

Poezjo święta — napowietrzna twoja jazda! 
Z dali, z bezbrzeżnej dali — błyszczysz jako gwiazda! 
Promień twej łaski w nas mierzy — a w serca ciszy 
każdy twą pieśń skrzydlatą, radosną słyszy. 

EUFORION

Zjawiłem się nie dziecięciem, 
lecz młodzieńcem w zbroi złotej —  
wolności, zwycięstwa orlęciem 
uskrzydlonym ogniami tęsknoty. 
Lot mój, wielka ducha sprawa, 
lot, który się nie naniży, 
a w błyskańcach coraz wyżej 
mknie, gdzie słońce: sława! 
Sława!! 

HELENA I FAUST

Ledwo, synu, wszedłeś w życie 
już się radość w smutek mieni; 
w tęsknocie stanąłeś na szczycie 
w obliczu zawrotnej przestrzeni. 
A my z tobą patrzymy 
z zapartym w piersiach tchem —  
o, już my nic nie znaczymy! 
Nasz związek był tylko snem! 

EUFORION

Burze mierzwią mórz głębiny —  
grzmią, a grzmotom góry wtór! 
I idzie dudniący chór 
ku granicy mglistosinej, 
kędy108 huf się w hufy wpiera, 
kędy gwałty gwałt odpiera, 
kędy bój, 
kędy znój, 
kędy w oczyn śmierć zaziera. 

HELENA, FAUST I CHÓR

Przerażenie! Serce kona! 
Czyliż tobie śmierć znaczona?!  

EUFORION

Z dali patrzeć mam? w spokoju? 
Nie! — Mnie odmęt trosk i znoju! 

HELENA, FAUST I CHÓR

Szaleństwo! — Klęską — przestworze! 
Gorze ci! Gorze! 

EUFORION

Uwolniony z ziemskich sideł, 
w kołysaniu bożych skrzydeł 
w przestrzeń, w światło, w wolność lecę! 
Rzuca się w przestrzeń. Unoszą go szaty na chwilę. Głowa świetliścieje. Za nim smuga światla.

CHÓR

Zagłada! 
Światło ostawia nam w darze! 
O! Biada! 
Ikarze! Ikarze109! 
Piękne chłopię runęło do nóg rodzicielskich; w zabitym dopatrują się wszyscy rysów znajomych, lecz powłoka cielesna niebawem znika, aureola wznosi się jak kometa ku niebu. Ostaje jeno: odzienie, płaszcz i lira.

HELENA I FAUST

Po dniach szczęścia — boleść droga —  
o! żałości!  

GŁOS EUFORIONA

z głębi
Nie ostawiaj, matko droga, 
syna w mroku, samotności! 
Pauza.

CHÓR

chorał żałobny110
O nie mów, nie mów, żeś jest samotny, 
choć odgrodzony niewidną mgłą; 
choć lot twój górny, lot bezpowrotny —  
uczucia nasze ku tobie lgną. 
Jakoż nam wytrwać w tej żalu siępie111? 
Z zazdrością tobie rzucamy zew, 
w dni świetlistości i w dni posępie 
moc twoja wielka, wzniosły twój śpiew.  
Do szczęścia jeno byłeś stworzony, 
syn zacnych ojców — twoim był świat! 
Zbyt wcześnie lotny, snem zagubiony, 
złamałeś wątły młodości kwiat. 
Ziemia otwarta! Wzrok bystry, jasny! 
Najlepszych kobiet miłość i żar! 
Śpiew nieuczony, serdeczny, własny, 
jednania uczuć wrodzony dar.  
Duch tobie szeptał: „w swobodzie butnej 
ponad praw złudę wzlatuj i leć!” —  
z tobą skłócony i bałamutny 
wpadłeś, bezwolny, w niewodną sieć. 
Chciałeś ludzkości całe ogromy 
przeniknąć w dumie, w nadmiarze sił —  
leciałeś w błękit, słońca łakomy, 
jak Ikar padłeś w przyziemny ił. 
Któż byt ogarnie w żądzy zwycięskiej? 
pytanie puste; losy z nas drwią! 
Na próżno ludzkość w strasznych dniach klęski 
w proch kornie pada i ścieka krwią. 
Lecz niech serc waszych ból nie oniemia, 
zbyjcie żałości! Kwieci się glob! 
Niezwyciężona, wciąż młoda ziemia, 
podaje sercom pszeniczny snop. 
Długa pauza. Muzyka milknie.

HELENA

do Fausta
Słusznie mówi przysłowie i mądrze bezsprzecznie, 
że ani szczęście, oni piękno nie trwa wiecznie. 
Zerwane więzy życia i więzy miłości! 
Jedno i drugie żegnam — a ciebie w żałości 
raz ostatni oplotą znużone ramiona! 
Niechaj wraz z synem matkę przyjmie Persefona112.  
Obejmuje Fausta, cielesność jej znika, szata jeno i zasłona zostają w jego rąku.

FORKIADA

do Fausta
Dzierż113 mocno Fauście! Chociaż zniknęło jej ciało, 
jest jej odzienie; trzymaj mocno, co zostało! 
Już demony gromadą nadleciały nocną —  
wydrzeć pragną ci szatę! Trzymajże ją mocno. 
Zapadła się bogini! Na wieki stracona! 
Lecz boską jest jej szata i boską zasłona; 
umiejże mądrze zażyć bezcennego daru, 
wznieś się z jego pomocą do skał tych wiszaru, 
wznieś się nad pospolitość zrzędną i skrzeczącą —  
w eter czysty się unieś świetlisty i lekki — 
dopóki nie poczujesz, że się zmysły mącą... 
Spotkamy się gdzie indziej! W krainie dalekiej... 
Szaty Heleny zmieniają się w obłoki. Otaczają Fausta, unoszą go i odpływają z nim.

FORKIADA

podnosi ubranie Euforiona, płaszcz i lirę, wkracza na proscenium, unosi tę śmiertelną puściznę114 i mówi
Puścizna szczęśliwie ostała —  
i płaszcz, i lira, i szata —  
dusza jak płomień zetlała —  
niewielka szkoda dla świata! 
Wystarczy! Zdołam poswarzyć 
poetów i zawiść w nich wzbudzić; 
nie mój dział — talentem ich darzyć, 
lecz mogę tą szatą łudzić. 
Siada przy kolumnie na proscenium.

PANTALIS

Nuże dziewczęta! Nareszcie prysły mamidła! 
Podarte wiedźmy tesalskiej upiorne sidła! 
Cisza po szorstkiej niestrojnych brzmień zawierusze, 
która słuch nasz raniła — co gorsza — duszę! 
A teraz do Hadesu115! Panią naszą stopy 
tam właśnie w mroki niosły; chodźmyż więc w jej tropy. 
Wiernych służebnic orszak towarzyszy pani; 
w nieodgadłej znajdziemy królową otchłani. 

CHÓR

Królowom dobrze jest wszędzie 
nawet w hadesowej ciszy; 
dostojna w jednym rzędzie 
z Persefoną towarzyszy. 
Lecz my zdane na przedpole, 
na asfodelowej116 łące, 
jak nieruchome topole, 
lub jak wierzby będziemy płaczące 
stały nad wód czarną topielą; 
a jeśli się wargi ośmielą 
słowo wyrzec — to słowo to właśnie, 
jak pisk nietoperzy lękliwy, 
jak poszum jesiennej iwy117 
zaszeleści żałośnie i zgaśnie.  

PANTALIS

Kto nazwiska nie zyskał w mozole, 
kto nie łaknie tego, co szlachetne —  
niech się rychło rozpłynie w żywiole! 
Bezimienne, żegnajcie, bezświetne! 
Ja tam idę, gdzie królowa moja; 
wierną jestem, kochającą sługą; 
dziś zasługa to nasza ostoja, 
lecz największą jest wierność zasługą. 
Odchodzi.

CHÓR

Światłości wrócone słonecznej 
u osobowości kresu — 
dzień będziem miały bezpieczny; 
nie wrócimy do Hadesu. 
Stoimy u przyrody nieśmiertelnej bramy, 
przyroda żąda nas, a my jej pożądamy. 

CHÓRU CZĘŚĆ PIERWSZA

My pośród harf konarowych w poszepty, w szelest, w rozdrżenie 
zaklęte — pląsem wieczystym cicho żywotne strumienie 
z korzeni wabimy w gałęzie — aż drzewo w liście i kwiaty 
strojne jak drużka krakowska — swe barwy i aromaty 
w owoc zamienia; już owoc dojrzewa! Rumiane gody 
nęcą natychmiast radosny lud, nęcą ochotne trzody; 
zewsząd zbiegają się chętni, łasi na owocobrania; 
jak przed bóstwem gromada się schyla i w pas się nam kłania. 

CHÓRU CZĘŚĆ DRUGA

My, w tle przestworzy zbłękitnionych, u turni ściany gładkiej, 
cichym wiewem kołysane — mgieł i świateł czujne swatki  
— gór słuchamy! — Czy dźwięk fletni, czyli118 orłów gniewna zwada, 
czy krzyk Pana119 przeraźliwy — głos nasz echem odpowiada. 
Gdy bór szumi — my szumimy! Grzmi — odkrzykujemy grzmotem 
i walimy w wierchów ściany dziesięćkrotnie burzy młotem. 

CHÓRU CZĘŚĆ TRZECIA

My, siostry zwinne i płoche — płyńmy w rzek lśniące przeźrocza! 
wabią nas dale błękitne i olśnione gór zbocza. 
Coraz warciej, coraz głębiej, w meandrycznym pląsie wody 
syćmy sobą łąki, niwy i osiedla, i ogrody; 
a topole nadwiślańskie niechaj nad brzegami rosną, 
niechaj znaczą szlak, niech patrzą w żwawych nurtów grę radosną! 

CHÓRU CZĘŚĆ CZWARTA

Dążcie wedle waszej woli, siostry nasze, latawice — 
my krążymy zwiewnym pląsem, kędy w słońcu lśnią winnice. 
Tam z dnia na dzień serca cieszy żmudna praca, trud winiarza, 
co w pilności miłującej z niepewności wiarę stwarza; 
kopie, miali, wiąże, prości, tnie, przycina wciąż, bez końca. 
Modli się do wszystkich bogów — najmocniej do boga słońca. 
A ladaco Bachus120 gnuśny mało wzrusza się trudami 
sługi swego; — leży w cieniu, pogziwając się z faunami, 
w wiecznym półśnie i zawianiu; bo już jego dba drużyna, 
by w piwnicach w zacnym chłodku nie zabrakło w dzbanach wina. 
Lecz bogowie nie próżnują: Helios121 sam się żwawo zwija, 
winne grona wietrzy, rosi, złotym żarem opowija; 
kędy winiarz skrzętnie baczył, plon stokrotny daje praca —  
nich się wszczyna na dojrzeniu, każdy krzew się gnie i zzłaca. 
Skrzypią kosze, dzwonią wiadra — lud się krząta, śpieszy, ładzi122, 
zbiera grona, w znojnym trudzie znosi do ogromnej kadzi; 
tam jagody ciepłe, wonne, naciepane w beczek mroczy 
bezlitośnie zgniata, spienia i na miazgę mięsi, tłoczy. 
Aż tu zewsząd brzmi muzyka, kotły, fletnie i cymbały —  
już z misteriów się wyłania Dyoniza123 krąg wspaniały. 
Idzie orszak kozłonogów, kozionóżek chybotliwy, 
a pośrodku — zatkaj uszy! — kłapoucha ryk chrapliwy: 
I już wszystko pomierzwione! Wstyd do kąta! W koło drepce 
nóg i kopyt, racic rzesza; — każdy cmoka, siorbie, chłepce; 
pcha się zgraja, ręce pręży, bełkotliwie woła: wina! 
Czasem się ktoś opamięta — alić rychło tumult wszczyna 
i na umór pije dalej, aż się zwali z nóg pijany! 
Na moszcz124 miejsce! Na moszcz miejsce! Trza wypróżnić stare dzbany! 
Zasłona spada.
Na proscenium Forkiada prostuje się, olbrzymieje, zstępuje z koturnów, zdejmuje maskę i zasłoną, poznajemy Mefistofelesa, jeśli potrzeba, z całą gotowością wypowie objaśniający epilog.
  1. Menelaos — król Sparty; porwanie przez Parysa jego żony, Heleny, stanowiło przyczynę wojny trojańskiej. [przypis edytorski] ↩
  2. Frygia — kraj w zachodniej części Azji Mniejszej, gdzie miała znajdować się Troja. [przypis edytorski] ↩
  3. Posejdon (mit. gr.) — bóg morza, żeglarzy, trzęsień ziemi, brat Zeusa; przedstawiany z trójzębem. [przypis edytorski] ↩
  4. córa Tyndara — Helena była właściwie córką Zeusa i Ledy, której mężem był Tyndar. [przypis edytorski] ↩
  5. Klitemnestra a. Klitajmnestra — córka Tyndara i Ledy, żona i zabójczyni Agamemnona, za którą zbrodnię poniosła śmierć a ręki swego syna Orestesa. [przypis edytorski] ↩
  6. Cytera — wyspa na północ od Krety oraz przydomek Afrodyty. Helena została porwana przez Parysa w czasie składania ofiary Cyterze. [przypis edytorski] ↩
  7. wdały (daw.) — piękny. [przypis edytorski] ↩
  8. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski] ↩
  9. skoro (daw.) — szybko. [przypis edytorski] ↩
  10. szafarka — służąca dysponująca majątkiem. [przypis edytorski] ↩
  11. przyładzić — tu: przygotować. [przypis edytorski] ↩
  12. pawiment — podłoga, posadzka, zwł. ozdobiona mozaiką. [przypis edytorski] ↩
  13. Feb (mit. gr.) — przydomek Apolla, boga słońca. [przypis edytorski] ↩
  14. Ilion — Troja. [przypis edytorski] ↩
  15. Forkis (mit. gr.) — bóstwo morskie, syn Gai i Pontosa. [przypis edytorski] ↩
  16. Graje (mit. gr.) — inne określenie Forkiad. [przypis edytorski] ↩
  17. chutny (daw.) — pożądliwy. [przypis edytorski] ↩
  18. Menady — kobiety z orszaku boga Dionizosa, zachowujące się w sposób dziki i wyzywający. [przypis edytorski] ↩
  19. przefrymarczony — przehandlowany. [przypis edytorski] ↩
  20. dank (daw.) — podziękowanie. [przypis edytorski] ↩
  21. Ereb (mit. gr.) — bóg ciemności bądź najmroczniejsza część krainy zmarłych. [przypis edytorski] ↩
  22. Scylla — potwór morski z Odysei Homera. [przypis edytorski] ↩
  23. Tejrezjasz (mit. gr.) — ślepy wróżbita obdarzony długim życiem, którego część przeżył jako kobieta. [przypis edytorski] ↩
  24. Orion (mit. gr.) — myśliwy z Beocji, po śmierci przeniesiony na nieboskłon i ścigający Plejady; określenie: „mamka Oriona” oznacza bardzo starą kobietę. [przypis edytorski] ↩
  25. Harpie (mit. gr.) — demony w formie ptaków z kobiecymi głowami. [przypis edytorski] ↩
  26. Tezeusz (mit. gr.) — bohater ateński, zabójca Minotaura, który uprowadził dziesięcioletnią Helenę do Afidy pod Atenami. [przypis edytorski] ↩
  27. obierz (daw.) — pułapka, zwł. zastawiana na zwierzęta podczas polowania. [przypis edytorski] ↩
  28. dziewosłębić (daw.) — wysyłać swatów. [przypis edytorski] ↩
  29. Patrokles — bohater Iliady Homera, wojownik grecki, najlepszy przyjaciel Achillesa, zginął z ręki Hektora podczas ataku na Troję. [przypis edytorski] ↩
  30. byłaś w Egipcie i Troi — wg niektórych poetów greckich, np. w tragedii Eurypidesa Helena, Hermes uniósł rzeczywistą Helenę do Egiptu, Parys zaś porwał tylko jej cień. [przypis edytorski] ↩
  31. zagiąć parol (daw.) — upatrzyć sobie kogoś. [przypis edytorski] ↩
  32. wolej (daw.) — lepiej. [przypis edytorski] ↩
  33. Cerber (mit. gr.) — trzygłowy pies, pilnujący bram piekła. [przypis edytorski] ↩
  34. letejska rzeka (mit. gr.) — Leta, rzeka w Hadesie (krainie umarłych), łyk jej wody przynosił zapomnienie o życiu ziemskim. [przypis edytorski] ↩
  35. kir — czarny materiał, symbol żałoby. [przypis edytorski] ↩
  36. przyładzić (daw.) — przygotować. [przypis edytorski] ↩
  37. kierz (daw. a. reg.) — krzak. [przypis edytorski] ↩
  38. kwiczoł — leśny ptak łowny. [przypis edytorski] ↩
  39. ewentus (z łac.) — zdarzenie. [przypis edytorski] ↩
  40. Rea (mit. gr.) — siostra i żona Kronosa, pramatka bóstw olimpijskich. [przypis edytorski] ↩
  41. ile (daw.) — tu: jeśli. [przypis edytorski] ↩
  42. Tajget — najwyższe pasmo górskie na Półwyspie Peloponeskim. [przypis edytorski] ↩
  43. Eurotas — główna rzeka Sparty. [przypis edytorski] ↩
  44. oczerety — zarośla nadbrzeżne. [przypis edytorski] ↩
  45. Cymbrowie — plemię germańskie; Goethe nawiązuje do najazdu wojsk Alaryka (ok. 370–410), króla Gotów, na Spartę. Faust przejmuje tu niejako rolę gockiego władcy. [przypis edytorski] ↩
  46. cyklop (mit. gr.) — jednooki olbrzym, budujący sobie domy z nieobrobionych głazów. [przypis edytorski] ↩
  47. lustrzyć się (daw.) — błyszczeć. [przypis edytorski] ↩
  48. wykusz — element budynku wystający ze ściany i zawierający pomieszczenie. [przypis edytorski] ↩
  49. Ajaks — jeden z bohaterów Iliady Homera. [przypis edytorski] ↩
  50. ci pod Teby idący w siedmioro — wg mitu siedmiu bohaterów, z polecenia Polinika wyruszyło przeciw Tebom, żeby pozbawić tronu Teoklesa, brata Polinika. [przypis edytorski] ↩
  51. paiża — rodzaj metalowej tarczy. [przypis edytorski] ↩
  52. jaka Deifoba, brata poległego Parysa, spotkała zapłata — wg mitu Deifobos po śmierci swego brata Parysa przywłaszczył sobie Helenę, za co został okaleczony przez Menelausa. [przypis edytorski] ↩
  53. gędzić (daw.) — muzykować. [przypis edytorski] ↩
  54. ćma (daw.) — ciemność. [przypis edytorski] ↩
  55. kaduceusz (mit. gr.) — laska herolda, atrybut Hermesa, posłańca bogów. [przypis edytorski] ↩
  56. Hades (mit. gr.) — bóg śmierci, władca zaświatów, także: nazwa samych zaświatów. [przypis edytorski] ↩
  57. szczęściuli — „szczęściu” z partykułą -li. [przypis edytorski] ↩
  58. wzięcie (daw.) — sylwetka i sposób poruszania się. [przypis edytorski] ↩
  59. zjawa — tu: pojawienie się. [przypis edytorski] ↩
  60. wici — wezwanie na wojnę rozsyłane w formie gałązek (witek). [przypis edytorski] ↩
  61. ninie (daw.) — teraz. [przypis edytorski] ↩
  62. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski] ↩
  63. Linceusz — jeden z uczestników wyprawy argonautów, cechujący się bystrym wzrokiem; imię pochodzi od łac. lynx, tj, ryś. [przypis edytorski] ↩
  64. krenelaż (z fr.) — blanki, zębate zwieńczenie murów obronnych, stanowiące osłonę dla obrońców. [przypis edytorski] ↩
  65. żenąć (daw.) — gnać. [przypis edytorski] ↩
  66. sukurs (daw.) — wsparcie. [przypis edytorski] ↩
  67. dziewosłębić — swatać. [przypis edytorski] ↩
  68. łacno (daw.) — łatwo. [przypis edytorski] ↩
  69. zdolić — dziś popr.: zdołać. [przypis edytorski] ↩
  70. Nestor — król Pylos, najstarszy uczestnik wojny trojańskiej, symbol wieku i związanego z nim doświadczenia. [przypis edytorski] ↩
  71. chybko (daw.) — szybko. [przypis edytorski] ↩
  72. Messenia — poł.-zach. część Peloponezu. [przypis edytorski] ↩
  73. Elida — zach. część Peloponezu. [przypis edytorski] ↩
  74. Argolida — płn.-wsch. część Peloponezu. [przypis edytorski] ↩
  75. umizgi (daw.) — zaloty. [przypis edytorski] ↩
  76. ninie (daw.) — teraz. [przypis edytorski] ↩
  77. pawęż (daw.) — tarcza. [przypis edytorski] ↩
  78. bronić cię będą, kraino — mowa o Peloponezie. [przypis edytorski] ↩
  79. swój chudobny dział — sens: to, co się jej należy. [przypis edytorski] ↩
  80. hala — górska łąka. [przypis edytorski] ↩
  81. Apollo (mit. gr.) — przewodnik dziewięciu muz, bóg sztuki, wróżbiarstwa i gwałtownej śmierci. [przypis edytorski] ↩
  82. klechda — podanie ludowe. [przypis edytorski] ↩
  83. wirydarz (daw., z łac.) — ozdobny, zacieniony ogród. [przypis edytorski] ↩
  84. czyli — czy z partykuła pytajną -li. [przypis edytorski] ↩
  85. cale — (daw.) całkiem. [przypis edytorski] ↩
  86. gładki (daw.) — piękny. [przypis edytorski] ↩
  87. geniusz — tu: duch opiekuńczy. [przypis edytorski] ↩
  88. faun (mit. gr.) — bożek leśny, symbol lubieżności. [przypis edytorski] ↩
  89. pawiment — podłoga, posadzka, zwł. ozdobiona mozaiką. [przypis edytorski] ↩
  90. Anteusz (mit. gr.) — olbrzym pokonany przez Heraklesa; zyskiwał siły dotykając ziemi, więc Herakles musiał go w czasie walki trzymać w powietrzu. [przypis edytorski] ↩
  91. Febus — przydomek Apollina, przewodnika dziewięciu muz, boga sztuki, wróżbiarstwa i gwałtownej śmierci. [przypis edytorski] ↩
  92. maż — czasownik „ma” z partykułą pytajną -ż. [przypis edytorski] ↩
  93. sprytny syn Mai uroczej (mit. gr.) — Hermes, patron kupców i złodziei, posłaniec bogów. [przypis edytorski] ↩
  94. hoży — piękny i zdrowy. [przypis edytorski] ↩
  95. lepak (daw.) — jednak. [przypis edytorski] ↩
  96. frant (daw.) — spryciarz. [przypis edytorski] ↩
  97. Ares (mit. gr.) — bóg wojny. [przypis edytorski] ↩
  98. Febus — przydomek Apollina, przewodnika dziewięciu muz, boga sztuki, wróżbiarstwa i gwałtownej śmierci. [przypis edytorski] ↩
  99. Hefajstos — syn Zeusa i Hery, bóg kowali, złotników i ognia. Przedstawiany jako kulawy, gdyż Zeus zrzucił go z Olimpu, gdy Hefajstos wstawił się za Herą. [przypis edytorski] ↩
  100. arfa — dziś popr.: harfa. [przypis edytorski] ↩
  101. klechda — podanie ludowe. [przypis edytorski] ↩
  102. Euforion (mit. gr.) — syn Achillesa i Heleny, uosobienie poezji; w Fauście jego los to alegoryczne przedstawienie życia Byrona. [przypis edytorski] ↩
  103. kierz (reg.) — krzak. [przypis edytorski] ↩
  104. turnia — szczyt górski. [przypis edytorski] ↩
  105. Pelops (mit. gr.) — syn Tantala, zabity przez ojca, lecz przywrócony do życia przez bogów; od jego imienia miała pochodzić nazwa Peloponezu. [przypis edytorski] ↩
  106. potrzeba — daw. także: bitwa. [przypis edytorski] ↩
  107. Amazonki (mit. gr.) — plemię wojowniczych kobiet. [przypis edytorski] ↩
  108. kędy (daw.) — gdzie. [przypis edytorski] ↩
  109. Ikar (mit. gr.) — syn Dedala, otrzymał od niego skrzydła spojone woskiem, na których uniósł się tak wysoko, że wosk stopił się w słońcu, a Ikar runął w morze. [przypis edytorski] ↩
  110. chorał żałobny — stanowi on pieśń żałobną na śmierć Byrona. [przypis edytorski] ↩
  111. siępa — deszczowa pogoda (por. siąpić). [przypis edytorski] ↩
  112. Persefona (mit. gr.) — żona Hadesa, bogini świata podziemnego. [przypis edytorski] ↩
  113. dzierżyć (daw.) — trzymać. [przypis edytorski] ↩
  114. puścizna — dziedzictwo pozostałe po zmarłym. [przypis edytorski] ↩
  115. Hades (mit. gr.) — bóg świata podziemnego bądź nazwana od jego imienia kraina umarłych. [przypis edytorski] ↩
  116. asfodel — śródziemnomorska roślina ozdobna; także kwiat świata podziemi poświęcony bogini Persefonie. [przypis edytorski] ↩
  117. iwa — gatunek wierzby. [przypis edytorski] ↩
  118. czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski] ↩
  119. Pan (mit. gr.) — bóg pasterzy. [przypis edytorski] ↩
  120. Bachus (mit. rzym.) — bóg wina, odpowiednik gr. Dionizosa. [przypis edytorski] ↩
  121. Helios (mit. gr.) — bóg słońca. [przypis edytorski] ↩
  122. Skrzypią kosze, dzwonią wiadra — lud się krząta, śpieszy, ładzi itd. — fragment wykorzystany w powieści Emila Zegadłowicza Motory jako utwór jej głównego bohatera. [przypis edytorski] ↩
  123. Dyoniz (mit. gr.) — właśc. Dionizos (rzym. Bachus) syn Zeusa i Semele, bóg wina i życiodajnych sił przyrody; ocalony przez ojca przed zemstą zdradzonej Hery, wychowany przez nimfy i satyrów. [przypis edytorski] ↩
  124. moszcz — niesfermentowany sok z winogron. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Johann Wolfgang von Goethe

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Faust, część druga · Okładka na podstawie: xlibber@Flickr, CC BY 2.0

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: CC-BY-2.0

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: cover

Faust, część druga · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/goethe-faust-czesc-druga/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Emil Zegadłowicz

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis