Rozdział dwudziesty ósmy Czarowna noc na wodzie

Na lewo od pasażerskiej przystani Wołżańskiej Państwowej Żeglugi Rzecznej stał Wielki Kombinator ze swym przyjacielem i najbliższym pomocnikiem — Kisą Worobianinowem.

Nad przystaniami łopotały flagi. Dym, skłębiony jak kalafior, walił z kominów. Służba okrętowa wpijała żelazne szpony w bele bawełny. Na przystani żelazne garnczki tworzyły czworobok, leżały wilgotne skóry, paki drutu, skrzynie z taflami szklanymi, kłębki szpagatu1 do wiązania snopów, kamienie młyńskie, dwubarwne kościste maszyny rolnicze, drewniane widły, obszyte parcianką2 kobiałki3 z czereśniami i beczki śledzi.

Skriabina nie było. To bardzo niepokoiło Hipolita Matwiejewicza.

— Jak się czujecie? — spytał Ostap. — Wyobraźcie sobie, że Skriabin jest już tutaj. Lecz w jaki sposób dostaniecie się tam? Gdybyście nawet mieli pieniądze na kupno biletu, to i wówczas byłyby z tego nici. Statek ten bowiem nie zabiera żadnych pasażerów.

Ostapowi jeszcze w pociągu udało się pokonferować z zawhydroprasem, monterem Miecznikowem, i zasięgnąć od niego języka. Statek Skriabin, wydzierżawiony przez Narkomfin4, miał odbyć przejażdżkę do Stalingradu5, zatrzymując się koło każdej przystani i dokonując ciągnienia pożyczki państwowej. W tym celu wyjechała z Moskwy cała ekspedycja — komisja pożyczki państwowej, kancelaria, orkiestra dęta, kinooperator, korespondentki pism stołecznych i Teatr Kolumba. Zadaniem teatru było wystawianie po drodze sztuki popularyzujące ideę pożyczek państwowych.

Aż do Stalingradu teatr miał być na kompletnym utrzymaniu komisji pożyczkowej, a następnie na własne ryzyko i odpowiedzialność udać się z gościnnymi występami na Kaukaz i Krym.

Przybyły z Moskwy aparat propagandowy rozbił tymczasem namioty na przystani.

Delikatne stworzenia z walizeczkami i pledami podróżnymi siedziały na pakach drutu, pilnując swych Underwoodów6 i ze strachem spoglądając na marynarzy podnoszących hakiem ciężary. Na kamieniu młyńskim rozłożył się obywatel z hiszpańską bródką. Na kolanach jego leżał szpikulec z emaliowanymi tabliczkami. Na górnej — każdy, kto był ciekaw, mógł przeczytać — „Oddział rozrachunkowy”. Biurka na słupkach i rozmaite stoły — stały jedno na drugim.

Koło opatrzonej pieczęciami kasy ogniotrwałej stał na warcie szyldwach7. Reprezentant „Warsztatu”, Persicki, obserwował plac jarmarczny przez powiększającą ośmiokrotnie lornetkę Zeissa8, potem pokręcił się, dowiedział się, że Skriabin nadejdzie dopiero za pięć godzin, i udał się do miasta.

W cieniu prasy hydraulicznej na krześle Worobianinowa siedziała Agafia Tichonówna i flirtowała z grającym na bałałajce wirtuozem, dobrze ułożonym młodzieńcem o europejskim wyglądzie.

Wirtuoz czuł się doskonale w pokrewnym środowisku. Z wdziękiem usiadł na jednym z Worobianinowych krzeseł, nie bacząc na to, że Gałkin, Pałkin, Małkin, Czałkin i Załkind zmuszeni są kontentować się w piątkę tylko dwoma krzesełkami.

Dokoła krzeseł krążyli jak szakale nasi aferzyści. Ostapa oburzał zwłaszcza wirtuoz od bałałajki.

— Co to za ptaszek? — szeptał do Hipolita Matwiejewicza. — Byle osioł siedzi sobie na waszych krzesłach. Wszystko to są skutki waszego ordynarnego psiarstwa!...

— Czego się mnie czepiasz? — beknął Worobianinow. — Nawet słowa takiego nie znam — psiarstwo.

— Szkoda. Psiarstwo to zalecanie się do młodych dziewcząt w nieczystych zamiarach. Wasze wypieranie się jest bezczelne. Liza wszystko mi opowiedziała. Cała Moskwa pokłada się ze śmiechu. Wszyscy wiedzą o waszych psich zalotach.

Wspólnicy, wymyślając sobie po cichu, kręcili się dokoła krzeseł. Wirtuoz zaprosił Agafię Tichonownę na obiad do „Paryskiej Komuny”.

Realizacja dźwiękowa westchnęła i powlokła się do knajpy „Pod tratwą”. Aferzyści ożywili się.

— Może zaryzykujemy? — rzekł nagle Ostap, zbliżając się bezwiednie do krzeseł. — Wy dwa, ja dwa, i drapaka! Co? Rajsko by to było, do kroćset!

Obejrzał się. Uciekać trzeba było wzdłuż wału, aż do zatarasowanej wozami ulicy Rożdziestwieńskiej. A i poprzez tłum tragarzy niełatwo byłoby przecisnąć się. Na dobitkę Koczkarew i Podkolesin wałęsali się w pobliżu. Oczywista, wszczęliby ogromny hałas, gdyby tylko dostrzegli zamach na meble, pochodzące rzekomo z wytwórni Fortinbrasa przy Umsłompogasie imienia Baltazara. Ostap oklapł.

— Trzeba będzie jechać! Lecz w jaki sposób? W ostateczności można by było wsiąść na „Paryską Komunę”, dojechać do Carycyna i tam czekać na trupę, lecz forsa, forsa! Ach, Kisa, Kisa, niech was diabli porwą! Czy zrozumieliście już ogrom swego łajdactwa?

Przyjaciele pobiegli na przystań, do której już zbliżał się, idąc przeciw prądowi, parostatek Skriabin. Na jego pokładach sterczały drewniane tarcze z olbrzymimi wizerunkami tęczowych obligacji. Statek ryknął, naśladując krzyk mamuta, a może innego zwierzęcia, zastępującego w przedhistorycznych czasach syrenę okrętową.

Finansowo-teatralny biwak ożył. Biegli na wyścigi pracownicy loterii. W tumanach kurzu toczył się w stronę statku pulchniutki Platon Płaszczuk, Gałkin, Pałkin, Czałkin i Załkind wybiegli z knajpy „Pod tratwą”.

Koło kasy ogniotrwałej uwijali się już tragarze. Instruktor akrobatyki, Żorżeta Tyraspolskich — sprężystym krokiem zbiegła po kładce. Symbijewicz-Syndyjewicz w trosce serdecznej o dekoracje, wzywając niebo na świadka, wyciągał błagalnie dłonie do stojącego na mostku kapitana. Kinooperator niósł swój aparat wysoko ponad głowami tłumu i w drodze jeszcze domagał się, by na laboratorium przydzielono mu czteroosobową kajutę.

Przez pomost przemaszerowali muzykanci uzbrojeni w miedziane trąby. Z obrzydzeniem spoglądali oni na saksofony, fleksatony9, butelki od piwa i opaski Esmarcha, w które była zaopatrzona realizacja dźwiękowa.

— Zafajdana banda! — rzucił klarnet, zrównawszy się z piątką.

Gałkin, Pałkin, Czałkin i Załkind nic nie odrzekli, lecz w duszy poprzysięgli zemstę.

Koła loteryjne przywieziono na Fordzie. Była to wielce skomplikowana machina, złożona z sześciu wirujących, połyskujących od miedzi i szkła cylindrów.

W sali loteryjnej urządzano na gwałt estradę, przybijano do ścian plakaty i transparenty, ustawiano drewniane ławy dla zwiedzających i łączono przewodniki elektryczne z kołami loteryjnymi. Biurka umieszczono na rufie, w kajucie maszynistek rozlegało się — przeplatane śmiechem — stukanie maszyn do pisania. Blady człowiek z hiszpańską bródką chodził po całym statku i do poszczególnych drzwi przybijał emaliowane tabliczki: „Oddział rozrachunkowy”, „Dział osobowy”, „Kancelaria”, „Maszynownia”. Do dużych tablic człowiek z bródką dodawał mniejsze tabliczki: „Wchodzić tylko za interesem”, „Nie przyjmuje się”, „Obcym wstęp wzbroniony”, „Wszelkich informacji udziela kancelaria”.

Salon pierwszej klasy był przeznaczony na wystawę znaków pieniężnych i bonów. Wywołało to wybuch oburzenia Gałkina, Pałkina, Małkina i Załkinda.

— Gdzie wobec tego będziemy jadać? — oburzali się. — A jeśli będzie deszcz?

— Oj — rzekł Nik. Siestrin do swego pomocnika — nie wytrzymam!... Jak myślisz, Sierioża, a może obeszlibyśmy się bez relacji dźwiękowej?

— Niemożliwe, Nikołaju Konstantynowiczu! Artyści przyzwyczaili się do rytmiki.

Akurat zaczął się nowy rwetes. Piątka wywąchała, że autor widowiska capnął wszystkie cztery krzesła do swojej kajuty.

— Tak, tak — mówiła ironicznie piątka — próbę odbywać będziemy na łóżkach wiszących, na czterech krzesłach zaś usadowi się Nikołaj Konstantynowicz z żoną swą, Gustą, która na domiar jest poza nawiasem naszej wspólnoty. A może i my chcielibyśmy zabrać w podróż swoje żony!

Wielki Kombinator spoglądał z brzegu z pasją na propagandowy statek.

Nowy wrzask dotarł do uszu wspólników.

— Dlaczego przed tym nie powiedzieliście mi o tym? — krzyczał członek komisji.

— A skądże mogłem wiedzieć, że on zachoruje.

— Skandal! Jedźcie niezwłocznie do Rabisu10 i zażądajcie, by odkomenderowano nam malarza.

— Po cóż mam tam jechać? Jest już godzina szósta. Rabis dawno zamknięty. A i statek odchodzi za pół godziny.

— A więc sami musicie rysować. Podjęliście się udekorowania statku, ponoście teraz z łaski swej konsekwencje.

Ostap biegł już po kładce, odpychając łokciami tragarzy, dziewczynki i zwykłych gapiów. Przy wejściu zatrzymano go.

— Ależ ja tylko do tego obywatela.

— Wszystko jedno. Trzeba mieć przepustkę.

— Towarzyszu! — wrzasnął Bender. — Pst! Pst! Grubasku! Panie, któremu potrzeba malarza!

Po pięciu minutach Wielki Kombinator siedział już w kajucie grubaska, kierownika gospodarczego pływającej pożyczki, i omawiał warunki pracy.

— A więc, towarzyszu — klarował tłuścioszek — żądamy od was: wykonania artystycznych plakatów i napisów oraz wykończenia transparentu. Zaczął go robić nasz malarz, lecz rozchorował się nagle i zmuszeni byliśmy zostawić go tutaj w szpitalu. No i oczywista, należeć do was będzie ogólny nadzór nad częścią artystyczną. Możecie się tego podjąć? Uprzedzam: roboty huk.

— Tak, mogę się tego podjąć! Miewałem już tego rodzaju robotę.

— I możecie natychmiast jechać z nami?

— Niezbyt łatwe to, lecz postaram się.

Kierownikowi gospodarczemu spadł wielki ciężar z piersi. Promiennym wzrokiem, z dziecinną niefrasobliwością tłuścioch spoglądał na nowego malarza.

— Warunki? — spytał zuchwale Ostap. — Proszę wziąć pod uwagę, że nie jestem zakładem pogrzebowym.

— Warunki ustalone przez związek. Według cennika Rabisu.

Ostap skrzywił się, co go niemało kosztowało.

— Oprócz tego bezpłatny wikt — dorzucił spiesznie tłuścioch — i osobna kajuta.

— Niech już tam — westchnął ciężko Ostap — zgadzam się. Lecz mam z sobą chłopaka asystenta.

— Co do chłopaka, to już nie wiem. Na chłopaka nie dali mi kredytów. Jeśli chcecie wziąć go na własny rachunek, z miłą chęcią. Niech sobie mieszka w waszej kajucie.

— No, niech już i tak będzie. Chłopak zahartowany. Przyzwyczaił się do spartańskiego trybu życia. Strawy dacie mu?

— Niech przychodzi do kuchni, może się tam co znajdzie.

Ostap dostał przepustkę dla siebie i dla chłopca, włożył do kieszeni klucz od kajuty i wyszedł na gorący pokład. Niemałe zadowolenie odczuwał przy dotknięciu klucza. Po raz pierwszy w życiu. Klucz i mieszkanie miał. Nie miał tylko pieniędzy. Lecz były one tuż obok w krzesłach. Wielki Kombinator wpakował ręce do kieszeni i spacerował po pokładzie, nie dostrzegając pozostającego na brzegu Worobianinowa.

Hipolit Matwiejewicz dawał milczące znaki, a potem ośmielił się z lekka piszczeć. Lecz Bender był głuchy. Odwróciwszy się tyłem do marszałka imprezy, obserwował uważnie proces opuszczania prasy hydraulicznej na dno okrętu.

Robiono ostatnie przygotowania do odbicia statku.

Rozległ się drugi sygnał. Wskutek straszliwych tych dźwięków stłoczyły się jak gdyby obłoki. Słońce spąsowiało i zginęło za horyzontem. W mieście zapalono lampy i latarnie. Od strony rynku słychać było skrzek gramofonów, popisujących się wobec ostatnich klientów. Ogłuszony i samotny Hipolit Matwiejewicz krzyczał, lecz nie było go nic a nic słychać. Turkot kołowrotu zagłuszał wszystkie inne dźwięki.

Ostap Bender lubił efekty. Dopiero przed trzecim sygnałem, gdy Hipolit Matwiejewicz nie miał już ani krzty wątpliwości, iż pozostawiono go na łasce losu, Ostap raczył go dostrzec.

— Czego tak stoicie jak urzeczony? Myślałem, że od dawna już jesteście na statku! Zaraz zdejmą kładkę! Pędźcież czym prędzej! Przepuśćcie tego obywatela! Proszę, oto jego przepustka.

Hipolit Matwiejewicz, płacząc niemal, wbiegł na statek.

— To ma być wasz chłopak? — spytał podejrzliwie zaw-choz.

— Chłopak — odrzekł Ostap — może zły? Typowy chłopak. Ten, kto odważy się powiedzieć, że to dziewczyna, niechaj rzuci we mnie kamieniem.

Tłuścioch odszedł srodze zasępiony.

— No, Kisa — zauważył Ostap — trzeba będzie od samego rana zakasać rękawy. Przypuszczam, że potrafi pan rozrabiać farby, proszę sobie zapamiętać: jestem malarzem, skończyłem Wchutemas11, a pan jest moim pomocnikiem. Jeśli wydaje się panu, że tak nie jest, to zmykaj pan stąd czym prędzej na brzeg.

Spod rufy buchnęła czarnozielona piana. Statek drgnął, klasnęły miedziane talerze, flety, klarnety i basy wykonały dźwięczny marsz, po czym miasto, kręcąc się i balansując, przewędrowało na lewą stronę burty.

Statek, dygocąc wciąż, przyjął odpowiedni kierunek i popłynął szybko z prądem. Z tyłu migotały gwiazdy, lampy i portowe różnobarwne znaki. W ciągu minuty statek tak się oddalił od brzegu, że światła miejskie wyglądały jak rozżarzone główki szpilek.

W kajucie pierwszej klasy Ostap rozciągnął się jak długi — w butach — na skórzanej kanapie i patrząc w zamyśleniu na pas ratunkowy, obciągnięty w zielone płótno, wypytywał Hipolita Matwiejewicza:

— Umiecie rysować? Nie? Wielka szkoda. I ja, niestety, nie potrafię.

— A jak z literami? Też nie potraficie? Całkiem niedobrze! Przecież dostaliśmy się tutaj jako malarze. W ciągu dwóch dni będziemy jakoś kręcić, a potem wyrzucą nas. W ciągu tych dwóch dni musimy zrobić wszystko, czego nam potrzeba. Sprawa komplikuje się nieco. Dowiedziałem się, że krzesła są w kajucie reżysera. Lecz i to ostatecznie nic strasznego. Najważniejsze, że jesteśmy na statku. Póki nas nie wyrzucą, musimy obejrzeć dokumentnie wszystkie krzesła. Dziś już za późno. Reżyser śpi w swej kajucie...