AKT TRZECI
Scena I-piętrowa. Na górze dzieje się rzeczywistość, na dole — identyczny sen. Na dole Matka w fotelu. Scena I piętra wyobraża półkulę, jak w akcie II, parter — tak samo, tylko obok Matka w fotelu. Półmrok z niewyraźnym światłem.
[SCENA I]
MATKA
półgłosem
Nic nie wiedząc jeszcze przed godziną,
niosłam duszę w glinianej skorupie,
a tu minął czas, a minął w trupie,
który spadnie, po nim się otworzy
kołys drzew i zielonawe morze.
Cisza.
Już zanosi cisza, już przemija,
już się lot na okręgi nawija,
na okręgi huczące przestrzeni,
na okręgi jak kół zaprzeczenie
i porównanie Boga.
Cisza.
Przebóg! dołem
spada cisza w dno czasu i koło za kołem
osiada znów na ziemi. Lot nie oderwany,
lot do ziemi przykuty. Ktoś mnie z głębi wzywa,
ktoś mi odejść nie daje, imieniem nazywa.
Ściemnia się. Na górze i na dole jednocześnie wchodzi Jan, sztywny, tyłem. Cały czas dudnienie głuche kotłów, z cichego coraz głośniejsze; łoskot; ustaje; echo głosu odbija od ścian albo głos podwójny.
JAN
gdy na przecięciu nieba, snu i ziemi
noc narasta cieniami i płonie od cieni,
które jest czas zabijać teraz. Ja nie stoję
o życie ani lęk, że koła mnie połamią,
ale za duży ciężar, jak na dwoje ramion,
ale konanie, kiedy tysiąc kona,
a jeden unieść musi, to zrywa ramiona,
to je zamienia w krzyże.
WRÓG
Przy łoskocie głuchym wpada, wywiązuje się walka, długa, z pojękiem, z charkotem, z uderzeniami.
MATKA
usiłuje na próżno wstać
WRÓG
Pada.
JAN
Stoi długo, chwiejąc się na nogach, wreszcie pada, wyczerpany.
MATKA
On ranny, ranny!
Zjawia się Cień na górze i na dole.
CIEŃ
on nie to jedno uniesie, ty już teraz
masz swój lot rozwiązany, już głos cię nie woła,
już umierałaś, on cię zawrócił.
Umieraj.
Rozpocznij lot po kręgach nabrzmiałych muzyką
i wznieś się, jak wznosiłaś się pierwej. Niepokój
jak kora z drzew odchodzi. Poczynaj głębokość,
poczynaj dokończenie piór smutnych anioła.
Muzyka rozwichrzona, jakby marsz żałobny grany przez pomieszaną orkiestrę.
SCENA II
JAN
A kiedy przyjdzie wiadomość, to będzie wiadomość o śmierci. Koledzy poszli gdzieś daleko, jestem sam. Na pewno wiadomość: zaginiony albo zabity dnia tego i tego, dnia tego i tego. A oni uwierzą: Matka, Joanna. Ach, żeby jakoś dać znać, żeby powiedzieć, ale nie... ta rana, ach, jak piecze. Mundur mokry cały od krwi. Mamo!
Próbuje się unieść i pada.
Cicha muzyka na fortepianie: Szopen, Preludium deszczowe.
Scena rozświetla się z wolna niebieskim światłem.
JAN
w malignie, woła
czarną chmurą jak gradem; nie ma zapomnienia,
o! kto otwiera tak niebo, za kartą kartę,
kto tak czasy otwiera jak czeluść, jak otchłań więzienia.
Widzę cienie żałobne, a każdy jak kamień się toczy,
stąpa jak martwe kolumny wypalonego kościoła,
i wszystkie ślepe, a każdy imieniem mnie woła,
i wszystkie palec jak bagnet utkwiły we mnie na wylot,
jak stado kruków kołują i przysiadają na wargach
i wszystkie krew ze mnie piją, a marmur wlewają żyłom.
Cisza. Jęk Jana.
Teraz gwiazdy dwie: jedna ciemna jak płomień,
który zgaszony ciemnością i światłem nawet nie jest,
druga, jak światła odbicie w potrójnych lustrach widziana
na morzu szumiącym nieba bladym korabiem1 się chwieje.
Znam je, ach, nadto dobrze, to tak zamknęli ludzie
dobro i zło w szatana, w anioła, w dwa płomienie
i żaden już nie umiera, i żaden z grobu nie budzi,
ale jako dwa sępy szarpią na strzępy ziemię.
O, znam je! one mi teraz — czując krwi ciemnej strumień —
zanucą pieśni, orkanem wydrą nadzieję i rzucą
w grozę zabitą milczeniem jak ciemne wieka trumien,
i kiedy wrócę na ziemię i one ze mną wrócą
i aż do śmierci bramy odwiodą mnie, a porzucą
nie prędzej, aż serce pęknie.
Robi się zupełnie jasno, światło niebieskie. Spod ziemi wyrasta jasny, ogromny Duch.
DUCH
JAN
DUCH
JAN
DUCH
JAN
kim jesteś?
DUCH
ja jestem z tobą skuty i płynę za tobą,
jestem w każdym i w każdym czasie miejsce moje,
bo ja nie sięgam tam, gdzie kończę grobem,
ale w czasach i ciałach jak pochodnia stoję
przez wieki, tylko nie znać ani po człowieku,
który nie czując — nawet mnie nie nazwie,
tylko nie znać, bo czasem jestem zapomnienie,
a gdy takim przypomnę jak ty, wtedy płonę
i wtedy z cierni ognia nakładam koronę
takim jak ty, a inni jak lawiny runą
ciemnością i przez ciemność, abyś ty mógł jaśniej
zobaczyć i byś głodem nakarmiony wołał,
i byś się stał jak ciało martwego anioła.
Chodź...
JAN
prowadź mnie i nie zamknij mi oczu, bo widzisz,
że mnie nie pęknie serce, na nic mnie nie zamknij
i na nikogo. Okaż, co mi każe imię,
którymś mnie nazwał.
- korab — statek. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Krzysztof Kamil Baczyński
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Dramat · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/baczynski-dramat/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.