Loreva
Loreva

Rozdział 8 z 10

EPEISODION 3

IO, PROMETEUSZ

IO1

wbiega pędem
Co to za kraj? 
Co za lud? 
Któż to tam leży? Któż? 
O skalny powalon cios, 
Za coś igraszką burz? 
W pętach za jakie cierpisz winy? 
Wiadomość mi daj, 
Do jakiej mnie dzisiaj wwiódł  
Dziedziny 
Mój los?... 
Ach, ach! 
Znowu napada mnie giez! 
Argos, syn ziemi2, 
Znów mnie oczami ściga tysiącznemi!  
Strach! Co za widok! Strach! 
Pies! Stróż! Naganiacz! Pies!  
Przeszywający wzrok! Hej! Czyje  
Zniosą go oczy? 
Ziemię przewierci!  
Ziemia go nawet po śmierci 
Nie skryje! 
Z ciemnego jej wnętrza wyskoczy,  
Zęby wyszczerzy 
I — w cwał! W cwał! —  
Będzie mnie biedną gnał, 
Śród morskich przepędzał wybrzeży. 

STROFA

A oto woskiem pozlepiana trzcina3 
Już ci mi nucić zaczyna  
Usypiający wtór! 
Ojej! O rety! Ojej  
Do jakich mnie kniej, 
Mnie, najnędzniejszą z cór, 
Rozdrożne4 prowadzą drogi? 
O srogi 
Synu Kronosa5, o ty boży synu, 
Jakiegoż ja się dopuściłam czynu, 
Że nie chcesz folgi dać niedoli mej!? 
Ojej! 
W straszneś mnie jarzmo wprzągł! 
O męko mąk! 
Znowu mnie bodzie giez! 
Gdzie kres?! Gdzie kres?! 
Spal mnie swym gromem, spal, 
Lub strąć mnie w ziemi głąb, 
Lub zagrzeb w odmęcie fal! 
Zstąp ku mnie, władco, zstąp, 
Usłysz mój żal! 
Śród błędnych błądzę dróg 
I nie wiem, kto by dziś mógł  
Wybawić mnie z doli niezbożnej?  
Czy słyszysz to wołanie dziewki krowiorożnej? 

PROMETEUSZ

O jakżebym nie słyszał? Gzem ci to pędzona 
Inacha młoda córa6 co miłość śród łona 
Zbudziła Zeusowego. Z bólu snadź7 umiera: 
Po drogach ją rozstajnych mściwa pędzi Hera. 

ANTYSTROFA

IO

Skąd ci nazwisko mego ojca znane? 
Odgadłeś duszy mej ranę, 
Ty, który cierpisz sam! 
Ojej! O rety! Ojej! 
Powiedzieć mi chciej, 
Kogo przed sobą ja mam —  
Któż moje straszne cierpienia  
Wymienia, 
Ach, tak prawdziwie? Przez mściwą boginię  
W gorzkiej chorobie dziś me życie ginie! 
Przez nią przypędził mnie do pustki tej —  
Ojej! — 
Rozpaczy morderczy szał! 
Hery mnie gnał 
Nieposkromiony gniew! 
Jak burzy wiew, 
Biegłam, śród błędnych błądząc dróg, 
W ten skalny biegłam kraj, 
Ścigana nawałą trwóg! 
Lecz ty lekarstwo mi daj, 
Mów, kto by mógł 
Złagodzić mój cierpki los? 
Bo ciężki tych dotknął cios, 
Co w równej, jak ja, giną nędzy! 
Jeżeli tylko zdołasz, mów, pomóż co prędzej. 

PROMETEUSZ

Nie ciemną, zawikłaną i nie zagadkową, 
Lecz jasną na to wszystko odpowiem ci mową, 
Do takiej bowiem przyjaźń usta moje zmusza: 
Masz ogniodawcę ludzi, mnie, Prometeusza! 

IO

O biedny Prometeju, zbawicielu człeka, 
Mów, z jakiej ci przyczyny ten ból dziś dopieka? 

PROMETEUSZ

Dopierom się poprzestał na swą dolę skarżyć. 

IO

A zatem już mnie nie chcesz swą łaską obdarzyć? 

PROMETEUSZ

Odpowiedz, czego pragniesz? Wszystko ci wyjaśnię. 

IO

Kto przykuł cię do skały? To chcę słyszeć właśnie. 

PROMETEUSZ

Zeusa twarda wola, Hefajstosa ręka. 

IO

Za jakąż cię to zbrodnię taka kara nęka? 

PROMETEUSZ

Ponadto nic ci więcej powiedzieć nie mogę. 

IO

Więc wskaż, czy mnie nieszczęsną, na tę błędną drogę  
Rzuconą, jaki kiedy spoczynek ukoi? 

PROMETEUSZ

Nie wiedzieć o tym lepiej jest dla duszy twojej. 

IO

Przynajmniej nie ukrywaj, co mam cierpieć jeszcze. 

PROMETEUSZ

Tej łaski nie odmawiam; jeśli chcesz, obwieszczę. 

IO

Przecz8 tedy się ociągasz? Mów, z jakiej przyczyny? 

PROMETEUSZ

Nie chciałem cię zatrwożyć, to powód jedyny. 

IO

Nie lękajże się więcej, niźli ja się trwożę. 

PROMETEUSZ

Chcesz tego, więc posłuchaj! Wszystko ci wyłożę. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Nie jeszcze... Racz i naszej pofolgować woli: 
Niech ona nam opowie o dzisiejszej doli, 
A skoro to się stanie, ty uczyń jej zadość 
I wyjaw, co ją czeka: smutek, czy też radość. 

PROMETEUSZ

O Io, twą to sprawą nie odwracać lica 
Od próśb ich, wszak to siostry twojego rodzica9 
A zresztą czyż nie dobrze10 na swe losy wraże11 
Pożalić się słuchaczom, którym płakać każe  
Współczucie razem z tobą, cierpieć razem z tobą? 

IO

Nie mogę się nie poddać, dzielę się żałobą — 
Słuchajcie więc, opowiem, chociaż wstyd mnie ściska, 
Że muszę się do tego przyznać pośmiewiska, 
Do klęski, którą Bóg mnie tak sromotnie płaci, 
Każący w tej zmienionej błądzić mi postaci. 
Co nocy mą dziewiczą zwiedzały komnatę  
Ułudne sny i, w słowa pokusy bogate, 
Mówiły: „Hej! Dlaczego, dziewico szczęśliwa, 
Twój żywot tak ci długo w dziewictwie upływa, 
Gdy oto najświetniejsze czeka cię zamęście? 
Ukłuty strzałą żądzy, Zeus chce dać ci szczęście,  
Podzielić pragnie z tobą jego miłość boża 
Kiprydy rozkosz12! Dziewczę, nie odpychaj łoża, 
Na łąki spiesz lernejskie13, bujną tchnące krasą, 
Na trawy, gdzie się stada twego ojca pasą —  
Tam widok twój niech oczy nasyci Zeusowe...”. 
Sny takie opadały mą nieszczęsną głowę 
Co nocy, aże wreszcie nabrałam śmiałości, 
By wyznać przed rodzicem, jakich miewam gości. 
Do Pyto i Dodony słał ci mnogie posły14 
Mój rodzic, by mu stamtąd wiadomość przyniosły, 
Co czynić, co ma mówić, chcący15 przyjaźń bogów  
Zachować po dni swoje. Od świątynnych progów  
Wracali ci wysłańce, przynosząc wyrocznie  
Niejasne, zagadkowe. Lecz Inach nie spocznie, 
Dopóki wyraźnego nie zyszcze16 rozkazu, 
Ażeby mnie za próg swój wypędził od razu, 
Za krańce swej dziedziny: na okrajach ziemi17  
Mam tułać się, tak słowy rzekł mi okrutnemi, 
Bo jeśliby nie wygnał, jest ci18 Zeus na niebie, 
Co gromem swym ród cały w popiele pogrzebie.  
Posłuszny wyrocznemu parciu Loksyjasza19, 
Z rozpaczą mnie, rozpaczy pełną, precz wypłasza:  
Przemocy uległ bożej, bo komuż to sprostać 
Wędzidłu Zeusowemu? W te tropy ma postać  
Zmieniła się i duch mój; z rogami na czole —  
Spojrzyjcie, jak wyglądam! — popędziłam w pole,  
Szaleństwa żądłem kłuta. By20 podmuch zawiei, 
Do wzgórz mknęłam lernejskich, do źródlisk Kerchnei, 
A za mną, w trop śledzący wszystkie moje kroki,  
Biegł Argos, pasterz wołów, syn ziemi stuoki — 
Odebrał ci21 mu życie los niespodziewany22, 
Lecz ja się błąkać muszę. Tak z łanów na łany  
Bogini mściwym biczem bez tchu mnie popędza!  
Słyszałeś teraz wszystko, wiesz, jaka ma nędza, 
Więc jeśli możesz wskazać, co jeszcze mnie czeka, 
To mów — lecz tylko prawdę! Litości daleka  
Niech będzie twoja wieszczba. Najgorszej boć23 znamię  
Choroby, jeśli słowo w naszych uściech kłamie. 

CHÓR

Ach, ach! Umilknij! Stój! 
Ach! 
Przenigdy, przenigdy mój  
Nie myślał duch, 
Że mi się takie niesłychane słowa  
Wrażą gdykolwiek w słuch. 
Ból, męka, rozpacz, strach  
Miecz dla mnie kowa24! 
Miecz, obosiecznie ostrzony, 
Pierś mi przeszywa!  
O dolo nieszczęśliwa! 
O dolo! Ty dolo Iony! 

PROMETEUSZ

Za wcześnie pełnaś trwogi, jęczysz wniebogłosy, 
Poczekaj jeszcze końca, przyszłe poznaj losy. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Mów, poucz! Rad jest chory, jeśli wczas25 się dowie, 
Co spadnie na to jego skołatane zdrowie. 

PROMETEUSZ

Bez trudu wasze pierwsze spełniłem żądanie — 
Już wiecie, coście chciały; sama o swej ranie  
Mówiła wam okrutnej, teraz ja wam w szczerej  
Wyjawię opowieści, jakie ją z rąk Hery  
Czekają jeszcze trudy. Córko Inachowa, 
Dziewico, wraźże sobie w serce moje słowa, 
Byś stała się świadoma swej tułaczki końca: 
Nasamprzód więc, zwrócona ku wschodowi słońca, 
Przebiegniesz ugorzyska, kraj pusty i dziki, 
Aż dotrzesz, gdzie skityjskie bitne koczowniki, 
W dalekonośne łuki zbrojne, mają z łozy 
Plecione kosze-strzechy, rzucone na wozy. 
Ty do nich się nie zbliżaj, lecz pędź jak najżwawiej 
Wzdłuż brzegu26, co się w szumach morskich głębin pławi. 
Po lewej Chalybowie mieszkają, kowale27. 
Lud srogi, gościnności nieznający wcale — 
I tych unikać trzeba. W tej drodze dalekiej, 
Do słusznie tak nazwanej Rwistej dojdziesz rzeki, 
Lecz nie myśl o przeprawie — nikt jej nie przepłynie — 
Dopóki na najstromszej nie staniesz wyżynie, 
Na szczycie góry Kaukaz, skąd właśnie ta rzeka 
W szalonych, rozhukanych bałwanach ucieka. 
Przebywszy gwiazdosiężne wierzchoły, na stoki 
Zawrócisz południowe, aż chyże twe kroki 
Wypoczną śród Amazon mężowrogiej rzeszy28, 
Co ma śród temiskirskich zamieszkać pieleszy29, 
Około Termodontu30, gdzie w morskiej rozścieży 
Zdradliwa Salmidessu31 opoka się jeży, 
Nieprzyjaciółka statkom, macocha żeglarzom. 
Tu one ci przechętnie dalszą drogę wskażą: 
Ku bramie dojdziesz morskiej, ku wąskiej cieśninie 
Kimeryjskiej32, byś potem, gdy tę krok twój minie, 
Meocką33 przepłynęła zatokę — przeprawa, 
Skąd wielka u śmiertelnych wyrośnie ci sława, 
Zaś przesmyk ten na wieki będzie od tej doby 
Bosporu miał nazwisko34. Takimi sposoby, 
Rzuciwszy Europę35, wraz powitasz kraje 
Azyjskie... Ha! Powiedzcie, jakżeż wam się zdaje? 
Azali36 władca bogów nie jest ci37 jednaki 
Gwałtownik w wszelkiej mierze? Na obłędne szlaki 
Wypędził tę śmiertelną, z którą chciał się wprzódy 
W miłosnym spleść uścisku, na nędzę i trudy! 
O, gorzki to zalotnik! Coś tu usłyszała, 
Ma dziewko, mąk to twoich li38 przygrywka mała. 

IO

O biada mi, biada! 

PROMETEUSZ

Co? Łkasz i jęczysz znowu? A cóż koniec zada  
Twym płaczom, skoro dalsze klęski ci obwieszczę? 

PRZODOWNICA CHÓRU

Więc pragniesz jej wyjawić i coś więcej jeszcze? 

PROMETEUSZ

Tak! Bólów niesłychanych rozburzone morze! 

IO

Ach! Po co żyję nadal? Po co tak się trwożę, 
Miast39 rzucić się co prędzej z poszarpanej grani 
I męki swej się zbawić w przepastnej otchłani? 
Nie lepiej to raz umrzeć, skryć się w grobu głuszę,  
Niżeli co dzień znosić bezmierne katusze? 

PROMETEUSZ

A jakżebyś ty zniosła te ciężkie brzemiona, 
Gniotące mnie, skazańca, co nigdy nie skona? 
Nie dla mnie śmierć, jedyna szczera zbawicielka;  
Zakończy się zaś wówczas ma niedola wszelka, 
Gdy Zeus swe nad bogami straci panowanie. 

IO

Azali40 stracić może? Kiedyż to się stanie? 

PROMETEUSZ

Już widzę, jak ogromne czułabyś rozkosze. 

IO

Jakożby nie? Przez niego te cierpienia znoszę. 

PROMETEUSZ

A zatem wiedz, że wnet się ta godzina zbliży. 

IO

Któż berło mu wytrąci? Któż go tak poniży? 

PROMETEUSZ

On sam, przez nieroztropne, zuchwałe zamiary. 

IO

Mów, jeśli się nie lękasz jakiej nowej kary. 

PROMETEUSZ

Przez śluby marnie zginie, przez małżeńskie śluby. 

IO

Bogini czy ziemianka sprawczynią tej zguby? 

PROMETEUSZ

Na próżno mnie się pytasz, tegoć41 nie wyjaśnię. 

IO

Przez żonę więc królewska jego władza zgaśnie? 

PROMETEUSZ

Silniejszy, niźli ojciec, syn mu się narodzi. 

IO

Odwrócić nikt nie zdoła ciosu, co weń godzi? 

PROMETEUSZ

Ja tylko, gdy opadną ze mnie te okowy. 

IO

Któż może cię uwolnić wbrew woli Zeusowej? 

PROMETEUSZ

Wiedz: jeden z twych potomków zdejmie te obroże. 

IO

Co mówisz? A więc syn mój wybawić cię może? 

PROMETEUSZ

Potomek w rodzie trzeci po innych dziesięciu. 

IO

Zagadka to zbyt ciemna mojemu pojęciu. 

PROMETEUSZ

Dlatego przestań pytać o swe dalsze znoje. 

IO

Przyrzekłeś, nie odmawiaj, spełnij prośby moje. 

PROMETEUSZ

Z dwóch spraw ja tylko jednę42 chcę wyłuszczyć tobie. 

IO

Więc pozwól mi wybierać i wymień je obie. 

PROMETEUSZ

Wybieraj: o czym mówić? O twej przyszłej doli, 
Czy o tym, kto mnie z ciężkich tych kajdan wyzwoli? 

PRZODOWNICA CHÓRU

O jednym tę objaśnij, zasię drugą sprawę  
Mnie wyłóż. Jej twe słowo oznajmi łaskawe, 
Na jaki jeszcze pójdzie tułaczy manowiec, 
A mnie, kto cię uwolni — o to błagam — powiedz. 

PROMETEUSZ

Jeżeli tak pragniecie, przeto niech tak będzie, 
Niczego nie zataję w tym i tamtym względzie. 
Wprzód, Io, twych wędrówek odsłonię ci nędzę —  
A wszystko to głęboko zapisz w ducha księdze: 
Przebywszy wpław cieśninę dzielącą dwa lądy, 
Masz rzucić się w nurt morza, w rozplenione prądy, 
Gdzie słońca wschodzącego palą się płomienie, 
Dopóki w gorgonejskiej nie spoczniesz Kistenie! 
O kształtach tam łabędzich trzy Forkisa córy  
Mieszkają, pogrążone w wieczny mrok ponury. 
Tym strasznym, jednookim, jednozębnym tworom 
Ni słońce nie przyświeca, ni też nocną porą  
Księżyca krąg, srebrzystą siejący poświatę. 
Tuż obok wężowłose trzy siostry, skrzydlate  
Gorgony43, nienawiścią żyjące do ludzi; — 
Na widok ich — śmiertelnym krew się w żyłach studzi:  
Tych strzeż się, to ci mówię! Również dla przestrogi 
O jednym jeszcze wspomnę, o sforze złowrogiej  
Psów Zeusa, ostrozębnych, niemych gryfach44. Dalej 
Unikaj Arimaspów45 jezdnych, co u fali  
Błękitnej Plutonowej harcują. Na krańce  
Ziemicy potem dojdziesz, gdzie czarni mieszkańce  
Źródliska Heliosowe46 oblegli, skąd bierze  
Początek rzeka Ajtiops47. Na jego wybrzeże  
Miej oko, aż nie dotrzesz hen ku wodogrzmotom48, 
Gdzie z szczytów wzgórz Byblosu49 swoją falę złotą 
Przelewa święty Neilos50. Wybrzeżami swemi 
Zawiedzie on cię potem do trójkątnej ziemi51 
Neilotis. W tym dalekim kraju, o Iono, 
I tobie, i twym dzieciom osiąść przeznaczono52 
Jeżeli w moich słowach widzisz jakie ciemnie,  
Zapytaj, a o wszystkim dowiesz się ode mnie, 
Boć wczasu53 mam tu więcej, niż wytrzymać mogę. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Już wszystkoś jej powiedział na tułaczą drogę? 
Czyś może co zapomniał? Jest co do dodania, 
To dodaj, a zaś język twój niech się nie wzbrania 
I nam wyświadczyć łaskę. Pomnisz, o czym mowa. 

PROMETEUSZ

Zna całą swą wędrówkę. A że się nie chowa 
Kłamliwość w mojej wieszczbie, więc jej dla pewności  
Przytoczę, jakie dotąd przebiegała włości, —  
Tym stwierdzę wróżb mych prawdę. Lecz, aby nie wielu  
Używać słów, od razu zwrócę się do celu  
Jej drogi. Skoroś przyszła do równin Molossy54 
I świętych wzgórz Dodony55, tak cię dębów głosy, 
Zeusa tesprockiego spełniając wyrocznię, 
Przyjęły jasną mową — cud ci to widocznie 
Przedziwny, niesłychany — jako pełną chwały 
Oblubienicę boga: czyż ci się nie zdały  
Pochlebstwem te ich hołdy? Stamtąd wzdłuż wybrzeży, 
Przez gza kąsana, biegłaś ku miejscom, gdzie leży  
Zatoka wielka Rei56, by potem, śród burzy 
Pędząca, tu się w znojnej zatrzymać podróży. 
Lecz wiedz, że od tej pory kąt owej topieli  
Nazwano Morzem Jońskim57, aby ludzie mieli  
Pamiątkę twej tułaczki. Niechaj ci to będzie  
Dowodem, iże duch mój w swym wieszczym zapędzie  
Odkrywa, co innemu zakryte jest oku... 
Teraz, do pierwotnego powracając toku, 
Wyłuszczę już wam razem los jej ostateczny. 
Na samych kresach ziemi, w krainie nadrzecznej, 
Gdzie Neilos ma swe ujście, jest gród, co się zowie  
Kanobos58. Tam ci Zeus powróci już zdrowie, 
Łagodną pogłaskawszy cię dłonią; tam, w onej  
Dziedzinie, znów odzyskasz rozum utracony 
Za jego li dotknięciem; przez nie się też z ciebie  
Epafos zrodzi59 czarny, co będzie na glebie, 
Neilosa nurtem zlanej, owoc zbierał mnogi. 
Lecz piąte pokolenie rzuci te rozłogi. —  
Pięćdziesiąt młodych dziewic niechcących małżeństwa60  
Z stryjeczną swoją bracią, od tego krewieństwa 
Ucieknie, wbrew swej woli, do Argos. Za nimi  
Popędzą jednak tamci, jak skrzydły61 lotnymi  
Sokoły gonią stado gołębi. Zdobyczy  
Nieprawnej przedsię Bóg im tutaj nie użyczy,  
Zazdroszcząc im ciał dziewic: w Pelasgji polegną,  
Albowiem gdy ich żądze niewczesne rozżegną, 
Powali ich wnet czujna bezsenność odwagi: 
Niewiasty we krwi mężów zrumienią swój nagi,  
Dwusieczny miecz! Niech Kypris62 tak mych wrogów kładzie! 
Lecz jedna z owych dziewczyn nie stanie na zdradzie 
Swojemu kochankowi. Miłością wiedziona, 
Pozwoli się przebłagać i ducha mu z łona 
Nie wydrze: jedno z dwojga wybiera, chce raczej, 
By zwano ją niewiastą, którą słabość znaczy, 
Niżeli morderczynią. Z niej się też narodzi  
Królewskie plemię Argos. Lecz by w słów powodzi  
Nie gubić się, toć rzekę: Przesławny wyrośnie 
Z twojego szczepu łucznik, mąż, który miłośnie  
Uwolni mnie z tych cierpień. Oto wróżba wielka! 
Temida mi ją dała, moja rodzicielka, 
Tytanka praodwieczna. A jak się to stanie  
I kiedy? Próżne słowa, czasu nie ma na nie! 

IO

Ojej! Ojej! Ojej! 
Żar na mnie bije! Płomienieję!  
Szaleństwo wżera się w mózg, 
Rozum mój sczezł63! 
Ognisty mnie siecze giez!  
W znękanej piersi mej  
Strwożone serce się tłucze  
Bez tchów! Bez tchów! 
Źrenice krwawy zasłania mi bluzg! 
Uciekam! Pędzę! 
Precz za mej drogi koleje 
Burze rzucają mnie krucze! 
Język kołczeje64, 
Zwichrzonych zamęt słów  
O straszną rozbija się nędzę! 
Wybiega.
  1. Io (mit. gr.) — nimfa, córka Melii (jednej z okeanid) i Inachosa (syna Okeanosa i Tetydy), boga rzeki o tej samej nazwie, płynącej w Argolidzie, najstarszego króla Argos. Io była kapłanką Hery w Argos; zakochał się w niej Zeus i, aby ukryć swój romans przed żoną Herą, otaczał całą okolicę chmurą (a. zbliżał się do Io pod postacią chmury). W jednej z wersji mitu zamienił swoją wybrankę w krowę, również w celu ukrycia swego związku z Io (Ioną) przed Herą; inna wersja podaje, że to zazdrosna Hera, dowiedziawszy się o niewierności Zeusa, przemieniła Io w krowę, a następnie zażądała od męża, aby ta właśnie krowa została jej poświęcona; bogini umieściła Io w swej świątyni i postawiła przy niej na straży stuokiego, wiecznie czuwającego olbrzyma Argosa. Zeus wykradł Io przy pomocy Hermesa, który uśpił Argosa grą na flecie (a. opowieściami), uciął mu głowę i uwolnił Io. Wówczas Hera zesłała na przemienioną w krowę Io szał (pod postacią gza, który ją dokuczliwie kąsał), który gnał ją po świecie. Ostatecznie Io dotarła do Egiptu, gdzie Zeus przywrócił jej ludzką postać. Wówczas urodziła syna (była w ciąży z Zeusem) Epafosa i poślubiła króla Egiptu, po którym jej syn odziedziczył tron. Io bywa też utożsamiana z boginią księżyca, będąc przedstawiana jako kobieta o rogach ze złota. [przypis edytorski] ↩
  2. Argos, syn ziemi (mit. gr.) — Argos, syn Gai, był olbrzymem o stu wiecznie czuwających oczach. Zazdrosna bogini Hera kazała mu strzec nimfy Io przemienionej w krowę, aby nie zbliżył się do niej Zeus; ten jednak wysłał Hermesa, który grą na flecie uśpił Argosa, następnie uciął głowę olbrzymowi i wykradł Io. Hera, litując się nad losem Argosa, przeniosła jego oczy na ogon poświęconego sobie ptaka, pawia. [przypis edytorski] ↩
  3. woskiem pozlepiana trzcina — fletnia; instrument pasterski w staroż. Grecji. [przypis edytorski] ↩
  4. rozdrożne drogi — rozstajne drogi. [przypis edytorski] ↩
  5. syn Kronosa — tu: Zeus. [przypis edytorski] ↩
  6. Inacha młoda córa — nimfa Io była córką Inachosa, boga rzeki argolskiej o tej samej nazwie. [przypis edytorski] ↩
  7. snadź (daw.) — widocznie, najwyraźniej, zapewne. [przypis edytorski] ↩
  8. przecz (daw.) — dlaczego, czemu. [przypis edytorski] ↩
  9. wszak to siostry twojego rodzica — jako bóg rzeczny Inachos, ojciec Io, był synem Okeanosa i Tetydy, a więc bratem Okeanid. [przypis edytorski] ↩
  10. czyż nie dobrze (...) pożalić się — zdanie eliptyczne z pominiętym orzeczeniem; inaczej: czyż nie jest dobrze (...). [przypis edytorski] ↩
  11. wraży — obcy, wrogi; nienawistny. [przypis edytorski] ↩
  12. Kiprydy rozkosz — rozkosz Afrodyty, bogini miłości (nosiła przydomek Kipryda, ponieważ szczególny kult oddawano jej na Cyprze). [przypis edytorski] ↩
  13. łąki lernejskie (mit. gr.) — dolina lernejska w Argolidzie; znana także z mitu o hydrze lernejskiej zgładzonej przez Heraklesa. [przypis edytorski] ↩
  14. do Pyto i Dodony słał (...) posły — tj. do wyroczni w Delfach, gdzie losy przepowiadała wieszczka Apollina Pytia, oraz do wyroczni w dębowym gaju poświęconym Zeusowi w Dodonie w Epirze. [przypis edytorski] ↩
  15. chcący (daw.) — forma imiesłowowa odpowiadająca dzisiejszemu imiesłowowi przysł. współczesnemu: chcąc. [przypis edytorski] ↩
  16. zyszcze (daw.) — dzisiejsza forma: zyska. [przypis edytorski] ↩
  17. na okrajach ziemi — na krańcach ziemi. [przypis edytorski] ↩
  18. ci — tu: partykuła wzmacniająca wymowę czasownika w zdaniu. [przypis edytorski] ↩
  19. Loksyjasz a. Loksias — przydomek Apollina delfickiego (od gr. loxos: ciemny, dwuznaczny). [przypis edytorski] ↩
  20. by — niby, jakby, tak jak. [przypis edytorski] ↩
  21. ci — tu: partykuła wzmacniająca wymowę czasownika w zdaniu. [przypis edytorski] ↩
  22. Odebrał (...) mu życie los niespodziewany — Argos, pasterz wołów, syn ziemi stuoki... [przypis edytorski] ↩
  23. boć — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą do -ć; znaczenie: bo przecież. [przypis edytorski] ↩
  24. kować (daw.) — dziś: kuć, wykuwać. [przypis edytorski] ↩
  25. wczas (daw.) — zawczasu; uprzednio, wcześniej. [przypis edytorski] ↩
  26. pędź (...) wzdłuż brzegu — wzdłuż wybrzeża Morza Czarnego, mijając kraj koczowniczych ludów scytyjskich. [przypis edytorski] ↩
  27. Chalybowie (...) kowale — Chalibowie, plemiona zamieszkujące tereny dzisiejszej płd.-wsch. Armenii (staroż. Anatolii), które znały sekret produkcji żelaza; gdy ok. 1200 r. p.n.e. ich państwo zostało rozbite przez Hetytów, Chalibowie opuścili swe siedziby i, wędrując po kontynencie, szerzyli wiedzę dotyczącą metalurgii i kowalstwa. [przypis edytorski] ↩
  28. śród Amazon mężowrogiej rzeszy — wśród Amazonek, na poły legendarnego plemienia walecznych kobiet, tu przedstawionego (przez epitet „mężowroga rzesza”) jako z zasady wrogiego mężczyznom. [przypis edytorski] ↩
  29. śród temiskirskich (...) pieleszy — Temiskira a. Temiskyra miała być stolicą państwa Amazonek. [przypis edytorski] ↩
  30. Termodont — trudna do przeprawy rzeka w Azji Mniejszej, nad którą miały zamieszkiwać Amazonki. [przypis edytorski] ↩
  31. Salmidessu opoka — znane było staroż. miasto Salmidessos w Tracji; tu ma być położone na skalistym wybrzeżu Morza Czarnego. [przypis edytorski] ↩
  32. Cieśnina Kimeryjska (łac. Bosporus Cimmerius) — dziś: Cieśnina Kerczeńska; płytki, wąski przesmyk między Płw. Kerczeńskim a Płw. Tamańskim, łączący Morze Azowskie z Morzem Czarnym; jego długość wynosi ok. 40 km, szerokość 15–4 km, przy głębokości od 13 do zaledwie 3 m. [przypis edytorski] ↩
  33. Meocka zatoka — Jezioro Meockie, tj. Morze Azowskie w terminologii staroż. Greków. [przypis edytorski] ↩
  34. Bosporu (...) nazwisko — nazwę cieśniny wywodzono błędnie od słów boos poros, oznaczających przeprawę krów (tj. nimfy Io przemienionej w krowę). [przypis edytorski] ↩
  35. rzuciwszy Europę — Cieśnina Kimeryjska (Bosporus Cimmerius) stanowiła w starożytności granicę Europy i Azji. [przypis edytorski] ↩
  36. azali (daw.) — czyż. [przypis edytorski] ↩
  37. ci — tu: partykuła wzmacniająca wymowę czasownika w zdaniu. [przypis edytorski] ↩
  38. li — partykuła użyta tu w funkcji wzmacniającej wymowę zdania; znaczenie: tylko, wyłącznie. [przypis edytorski] ↩
  39. miast — tu skrót od: zamiast. [przypis edytorski] ↩
  40. azali (daw.) — czyż. [przypis edytorski] ↩
  41. tegoć — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą do -ć. [przypis edytorski] ↩
  42. jednę (daw.) — dziś popr. forma B.lp: jedną. [przypis edytorski] ↩
  43. wężowłose (...) skrzydlate Gorgony (mit. gr.) — Gorgony były to trzy siostry-potwory: Steno, Euryale i Meduza, córki bóstw morskich Forkosa i Keto, przedstawiane ze skrzydłami, ostrymi kłami dzika, szponami drapieżnych ptaków oraz wężami zamiast włosów; ich spojrzenie obracało ludzi w kamień. [przypis edytorski] ↩
  44. gryf (mit. gr.) — istota o ciele lwa ze skrzydłami, głową i szponami orła; gryfy często pełniły rolę strażników skarbów (przede wszystkim złota). [przypis edytorski] ↩
  45. Arimaspowie — staroż. lud koczowniczy zamieszkujący obszary doliny górnego Obu i Irtysza oraz okolic Ałtaju; szczyt rozwoju kultury Arimaspów przypada na VI–V wiek p.n.e., utrzymujący z nimi kontakty Scytowie zwali ich „jednookimi” a. „kozłonogimi”. [przypis edytorski] ↩
  46. źródliska Heliosowe (mit. gr.) — ciepłe jezioro w Etiopii (tj. na płd. od Egiptu), w którym wypoczywać miały nocą konie z rydwanu boga Słońca, Heliosa. [przypis edytorski] ↩
  47. rzeka Ajtiops — w istocie część Nilu przepływająca przez Etiopię (Abisynię) i Sudan (w tym staroż. Nubię). [przypis edytorski] ↩
  48. wodogrzmot — wodospad. [przypis edytorski] ↩
  49. wzgórza Byblosu — miasto Byblos, położone na pagórkowatym wybrzeżu Morza Śródziemnego; zostało założone w epoce brązu przez Kananejczyków i nosiło nazwę Gubal, w źródłach egipskich nazywane Kebny, w epoce żelaza występowało jako Gebal w tekstach fenickich i jako Geval w Biblii hebrajskiej, w czasach wypraw krzyżowych zwane Gibelet, dziś: Dżubajl w Libanie (ok. 40 km od Bejrutu); przez fenickie Byblos importowano papirus do Grecji, stąd pochodzi gr. słowo biblos oznaczające papirus, papirusową księgę; taki sam jest źródłosłów nazwy Biblii jako zbioru ksiąg. [przypis edytorski] ↩
  50. święty Neilos — Nil, tu: jako bóstwo w mit. egipskiej. [przypis edytorski] ↩
  51. trójkątna ziemia Neilotis — Delta Nilu. [przypis edytorski] ↩
  52. tobie i twym dzieciom osiąść przeznaczono — Io, do­szedłszy w swej tułaczce do Egiptu, miała odzyskać dawną postać, urodzić syna Epaphosa i zostać żoną króla egipskiego Telegona. [przypis edytorski] ↩
  53. wczas (daw.) — czas wolny, wypoczynek. [przypis edytorski] ↩
  54. równiny Molossy — Epir nad mo­rzem Jońskim. [przypis edytorski] ↩
  55. święte wzgórza Dodony — Dodona, miejscowość w Epirze, u podnóża góry Tomaros, słynęła z najstarszej w staroż. Grecji wyroczni poświęconej Zeusowi, gdzie wróżono z szumu liści drzew w świętym gaju dębowym. [przypis edytorski] ↩
  56. zatoka wielka Rei — Morze Jońskie wraz z Adriatykiem; akwen poświęcony bogini Rei, żonie Kronosa. [przypis edytorski] ↩
  57. od tej pory kąt owej topieli nazwano Morzem Jońskim — nazwę Morza Jońskiego wywodzi się tu od imienia Io. [przypis edytorski] ↩
  58. Kanobos — nad Morzem Śród­ziemnym, na płn. krańcu Egiptu [przypis edytorski] ↩
  59. Za jego (...) dotknięciem (...) Epafos zrodzi — Io urodziła Zeusowi syna Epafosa, którego imię wywodzone jest się od czasownika epaphao: dotknąć. [przypis edytorski] ↩
  60. piąte pokolenie (...) pięćdziesiąt młodych dziewic niechcących małżeństwa — chodzi o córki Danaosa, Danaidy, które uciekając przed małżeństwem ze swymi braćmi stryjecznymi, synami Aigyptosa (brata Danaosa), przybyły z ojcem do Argos (a więc „porzuciły rozłogi” Egiptu). Wkrótce nadciągnęli za nimi syno­wie Aigyptosa, chcąc je zmusić do małżeństwa. Danaos zgodził się pozornie na małżeństwo córek, ale nakazał im zgładzić mężów w nocy poślubnej Córki wykonały rozkaz z wyjątkiem jednej, Hypermestry, która ocaliła męża swego, Lynkeusa. Dalekim potomkiem Lynkeusa i Hypermestry był Herakles, wybawca Prometeusza. [przypis edytorski] ↩
  61. skrzydły — daw. forma N.lm; dziś popr.: skrzydłami. [przypis edytorski] ↩
  62. Kypris a. Kipryda (mit. gr.) — przydomek Afrodyty, bogini miłości, od Cypru, przy brzegu którego wyłoniła się z piany morskiej; na wyspie znajdował się też jeden z najważniejszych ośrodków kultu bogini, patronującej również żeglarstwu. [przypis edytorski] ↩
  63. sczeznąć (daw.) — umrzeć. [przypis edytorski] ↩
  64. kołczeć — zamieniać się w kołek; drętwieć. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Ajschylos

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Prometeusz skowany · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/ajschylos-prometeusz-skowany/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Jan Kasprowicz

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis