Loreva
Loreva

Rozdział 2 z 5

AKT DRUGI

SCENA I

Inverness. Dziedziniec zamkowy.
Wchodzą: Banko i Fleance, przed nimi Sługa z pochodnią.

BANKO

Jak noc daleko?  

FLEANCE

Już księżyc się schował, 
Lecz nie słyszałem bijącej godziny.  

BANKO

Księżyc zachodzi dziś koło północy.  

FLEANCE

Lecz ja bym myślał, ojcze, że jest później. 

BANKO

Weź miecz mój. — Niebo, myślę, przez oszczędność 
Wszystkie swe lampy zgasiło. — I to weź. 
Senność, jak ołów, cięży mi na oczach, 
A spać bym nie chciał. Litosne potęgi, 
Brońcie mnie, proszę, od myśli przeklętych, 
Którym natura we śnie daje przystęp! — 
Daj mi miecz. 
Wchodzi Makbet i Sługa z pochodnią. 
Kto tam? 

MAKBET

Przyjaciel. 

BANKO

Co, panie, 
Jeszcze nie w łóżku? Król spać się położył. 
Dziś był nadzwyczaj dobrego humoru, 
Sługom twym drogie rozdał podarunki, 
A ten diament twej posyła żonie, 
Najuprzejmiejszej swojej gospodyni. 
Pełny radości wszedł do swej komnaty.  

MAKBET

Gościnność nasza nieprzygotowana 
Była koniecznych niedostatków sługą, 
A chęciom naszym nie mogła wystarczyć. 

BANKO

Wszystko jest dobrze. — Miałem sen tej nocy 
O trzech przeznaczeń siostrach; co do ciebie, 
Słowa ich trochę zawierały prawdy. 

MAKBET

Nie myślę o nich. Później jednakowo, 
Jeśli sposobna nadarzy się pora, 
Chciałbym słów kilka w sprawie tej powiedzieć, 
Gdybyś mnie zechciał słuchać.  

BANKO

Każdej chwili. 

MAKBET

Gdy me podzielisz zdanie, a czas przyjdzie, 
Rzecz by ci mogła przysporzyć honoru. 

BANKO

Bylem nic z tego, co mam, nie uronił, 
Pragnąc przysporzyć, bylem mógł zachować 
Sumienie czyste i wiarę bez skazy, 
Posłucham rady. 

MAKBET

Tymczasem, dobranoc! 

BANKO

Dzięki! Racz przyjąć wzajemne życzenie 
Wychodzi.

MAKBET

Idź, powiedz pani, że skoro gotowy 
Będzie mój napój, niech mi da znać dzwonkiem. 
Wychodzi Sługa. 
Czy to jest sztylet, co przede mną błyszczy, 
Zwrócony do mej dłoni rękojeścią? 
Przyjdź, niech cię chwycę! Chociaż cię nie trzymam, 
Ciągle cię widzę. O widmo fatalne, 
Czy dotykaniu nie jesteś przystępne, 
Tak jak widzeniu? Lub czy jesteś tylko 
Sztyletem myśli, ułudnym zjawiskiem, 
Rozpalonego mózgu czczym stworzeniem? 
Widzę cię jednak w dotykalnym kształcie 
Jak sztylet, który z pochwy tej wyciągam. 
Ty drogę, którą miałem iść, wskazujesz 
Tam, gdziem miał użyć takiego narzędzia. 
Oczy me innych zmysłów są igraszką, 
Lub mi od wszystkich innych służą wierniej. 
Ciągle cię widzę; na twej rękojeści 
I twym brzeszczocie widzę krwi kropelki, 
Których przed chwilą jeszcze tam nie było. 
Wszystko to mara! — Krwawe przedsięwzięcie 
Takie mym oczom przedstawia widziadła. 
Teraz pół świata zdaje się umarło, 
Sen pod firanką dręczą złe marzenia, 
Hekacie1 składa guślarka ofiary, 
A mord wychudły, zbudzony przez wilka, 
Swojego stróża, co przeciągłym wyciem 
Hasło mu daje, do swojego celu 
Jak duch się skrada, krokiem Tarkwiniusza 
Gwałt knującego. — Ziemio nieruchoma, 
Nie patrz, gdzie zmierzam, stąpań mych nie słuchaj! 
By twe kamienie nawet nie zdradziły 
Gdziem jest, gdzie idę, nie odarły czasu 
Z tej groźnej ciszy, co mu tak przystoi. 
On żyje jeszcze, a ja tylko grożę, 
Chłodem słów moich ogień czynu mrożę. 
Słychać dzwonek. 
To znak mój; idę, dzwonek na mnie woła. 
Niech dzwon ten, królu, twych snów nie przerywa: 
On cię do piekła lub do raju wzywa. 
Wychodzi.

SCENA II

Tamże.
Wchodzi lady Makbet.

LADY MAKBET

Mnie to ośmiela, co ich upoiło, 
A co ich gasi, mnie ognia dodaje. 
Cicho! Co słyszę? Ha, to puszczyk woła 
Złowróżbnym głosem fatalne dobranoc. — 
Teraz czyn spełnia — drzwi stoją otworem, 
Dworzanie chrapiąc szydzą z powinności, 
Bo tak ich napój zaprawiłam dzielnie, 
Że śmierć z naturą spiera się, czy żyją, 
Czyli2 umarli. 

MAKBET

za sceną
Kto tam? Co tam? Hola! 

LADY MAKBET

Przebóg! Drżę cała, by się nie zbudzili; 
Rzecz niespełniona; zamiar, nie uczynek, 
Zgubą jest naszą. Cicho! — Ich sztylety 
Tak położyłam, że nie mógł ich chybić. 
Gdyby tak we śnie do mojego ojca 
Nie był podobny, ja bym rzecz spełniła. 
Mój mąż! 
Wchodzi Makbet.

MAKBET

Spełniłem. — Nie słyszałaś krzyku? 

LADY MAKBET

Hukania sowy i świerszczów ćwierkanie. 
Czy nie mówiłeś?  

MAKBET

Kiedy? 

LADY MAKBET

Teraz. 

MAKBET

Schodząc? 

LADY MAKBET

Tak jest. 

MAKBET

Słuchajmy! — Kto śpi w drugiej izbie? 

LADY MAKBET

Donalbein.  

MAKBET

patrząc na swoje ręce
Jakże bolesny to widok! 

LADY MAKBET

Szaleństwem mówić: bolesny to widok!  

MAKBET

Z dwóch jego stróżów jeden śmiał się we śnie, 
Drugi „mord!” wrzasnął; zbudzili się wzajem; 
Milcząc słuchałem; mruknęli modlitwę 
I znów usnęli. 

LADY MAKBET

Los ich nierozdzielny. 

MAKBET

Jeden zawołał: „błogosław nam Boże!” 
A drugi: „Amen!”, jakby mnie widzieli 
Z tą kata ręką. Słuchając ich trwogi, 
Do ich: „błogosław nam Boże” nie mogłem: 
„Amen” dorzucić. 

LADY MAKBET

Nie myśl o tym dłużej! 

MAKBET

Lecz czemu: „Amen” wymówić nie mogłem? 
Błogosławieństwa tak potrzebowałem, 
A przecie: „Amen” uwięzło mi w gardle! 

LADY MAKBET

O takich sprawach myśleć tak nie trzeba; 
Myśl taka zdolna odebrać nam rozum. 

MAKBET

Zda się, żem słyszał głos: „nie zaśniesz więcej! 
Makbet sen zabił, zabił sen niewinny, 
Sen, co rozplata trosk zwikłany motek, 
Śmierć dnia każdego, ciężkiej pracy kąpiel, 
Ożywczy balsam utrapionej myśli, 
Wielkiej natury drugie ludziom danie, 
Przysmak najlepszy biesiady żywota”. 

LADY MAKBET

Co chcesz powiedzieć?  

MAKBET

Ciągle do mnie woła, 
Wszędzie głos słyszę: „Już nie uśniesz więcej! 
Glamis sen zabił i dlatego Kawdor 
Nie uśnie więcej, Makbet spać nie będzie!” 

LADY MAKBET

Któż to tak woła? Co, dostojny tanie, 
Do tegoż stopnia hart duszy osłabiasz, 
Że słuchasz mózgu chorego podszeptów? — 
Weź trochę wody, i idź z twojej dłoni 
Omyj to szpetne świadectwo co prędzej. 
Po co przyniosłeś stamtąd te sztylety? 
Tam być powinny — odnieś je na miejsce, 
A śpiących dworzan krwią pomaż oblicza. 

MAKBET

Nie, tam nie wrócę, i myśleć się lękam 
O tym, com zrobił, a znów spojrzeć na to 
Nie mam odwagi. 

LADY MAKBET

Mężu słabej woli! 
Daj mi sztylety, śpiący i umarli 
Są jak obrazy; dziecko tylko straszy 
Czart malowany. Jeśli krew nie zaschła, 
Sług jego śpiących twarze nią pozłocę, 
Bo na nich musim zwalić podejrzenie.  
Wychodzi. — Stukanie za sceną.

MAKBET

Kto to być może? Co się ze mną stało, 
Że lada szelest trwogą mnie przeraża? 
Co to za ręka? Oczy mi wydziera! 
Czy wszystkie morza wielkiego Neptuna 
Krew tę z mej ręki obmyć będą w stanie? 
Ach nie! Ta ręka raczej swą purpurą 
Mórz nieskończonych wody poczerwieni, 
Zielone prądy w krwiste zmieni fale. 
Wchodzi lady Makbet.

LADY MAKBET

I moje ręce mają twoich farbę, 
Lecz bym się wstydu pokryła rumieńcem, 
Gdyby me serce było równie białe. 
Stukanie. 
Do południowej bramy ktoś tam stuka, 
Czas już do naszej schronić się komnaty. 
Czyn nasz omyje kilka wody kropli; 
Patrz, jak rzecz łatwa! Widzę, że cię męstwo 
Odbiegło w drodze. Słuchaj, znów stukanie! 
Stukanie. 
Weź nocną szatę, aby nie poznano, 
Żeśmy czuwali, jeśli nas wywoła 
Konieczność jaka. W twoich tylko myślach 
Nie gub się marnie. 

MAKBET

Wiedzieć, co zrobiłem! 
Byłoby lepiej nie wiedzieć, że jestem. 
Stukanie. 
Obudź więc twoim stukaniem Duncana! 
Gdybyś obudził! 
Wychodzą.

SCENA III

Tamże.
Wchodzi Odźwierny. Stukanie za sceną.

ODŹWIERNY

To mi się nazywa stukanie! Gdyby człowiek był odźwiernym piekielnej bramy, dobrze by musiał obracać kluczem. Stukanie. Stuk! stuk! stuk! Kto tam, w imię Belzebuba? To dzierżawca, który się powiesił, widząc, że będzie urodzaj; przybywasz w samą porę; zaopatrz się tylko w serwety, bo weźmiesz tu za to na dobre poty. Stukanie. Stuk! stuk! stuk! Kto tam, w imię drugiego diabła? Na uczciwość, to kazuista, gotów przysiąc na obie ważki przeciw każdej ważce, który się niemało zdrad dopuścił przez miłość Boga, ale nie mógł dwuznacznikiem wcisnąć się do nieba. O, wejdź, kazuisto! Stukanie. Stuk! stuk! stuk! Kto tam? A, to przychodzi angielski krawiec za skradzione sukno z francuskich spodni; wejdź, panie krawcze, nietrudno ci tu będzie zagrzać duszę do twojego żelazka. Stukanie. Stuk! stuk! Ani chwili spoczynku! Kto tam? Ale tu za zimno trochę na piekło. Nie chcę być dłużej diabelskim odźwiernym. Miałem zamiar wpuścić tu z każdej profesji jednego, co pędzi kwiecistą drogą na wieczne sobótki. Stukanie. Zaraz, zaraz! A proszę nie zapominać o odźwiernym!

Otwiera bramę. Wchodzą: Makduf i Lennox.

MAKDUF

Czyś spać tak późno poszedł, przyjacielu, 
Żeś wstał tak późno?  

ODŹWIERNY

Prawda, panie, żeśmy pili, aż drugi kur zapiał; a trunek, panie, wielkim jest sprawcą trzech rzeczy.

MAKDUF

Jakich to trzech rzeczy mianowicie sprawcą jest trunek?

ODŹWIERNY

Czerwonego nosa, panie, snu i wody. Wszeteczeństwo, panie, trunek sprawia i nie sprawia: daje chętkę, ale odbiera możność. Tak więc, panie, można by nazwać trunek dwulicznikiem wszeteczeństwa: stwarza je i niszczy; budzi je i odpędza; zachęca i odstrasza; woła do gotowości i zdradza, na domiar durzy je snem dwulicznym, a zadawszy mu kłamstwo, opuszcza je.

MAKDUF

Myślę, że trunek zadał ci to kłamstwo tej nocy. 

ODŹWIERNY

Tak jest, panie, przez samo gardło; ale zapłaciłem mu za to i zdaje mi się, że byłem za silny dla niego, bo choć mnie zwalił z nóg na chwilę, potrafiłem się go pozbyć.

MAKDUF

Czy pan twój wstał już? — Nasze go stukanie 
Zbudziło widzę, bo oto nadchodzi. 
Wchodzi Makbet.

LENNOX

Dzień dobry, panie!  

MAKBET

Dzień dobry wam obu! 

MAKDUF

Dostojny panie, czy król już się zbudził?  

MAKBET

Jeszcze nie.  

MAKDUF

Rano kazał mi się stawić, 
Boję się, żebym nie przybył za późno.  

MAKBET

Więc cię do jego izby poprowadzę.  

MAKDUF

Wiem, że to miły jest dla ciebie kłopot, 
Choć zawsze kłopot.  

MAKBET

Praca, którą lubim, 
Leczy swój kłopot. To drzwi jego izby.  

MAKDUF

Wejść się odważę, to moja powinność. 
Wychodzi.

LENNOX

Czy król odjeżdża dziś?  

MAKBET

Tak zapowiedział. 

LENNOX

Noc była straszna; gdzieśmy nocowali, 
Wiatr zwalił komin, a jak powiadają, 
W powietrzu straszne słychać było jęki, 
Krzyki, konania i głosy prorocze, 
Groźnym akcentem zapowiadające 
Łuny pożarów i zamęt wypadków, 
Świeżo wylęgłych na dni naszych klęskę. 
Noc całą puszczyk hukał przeraźliwie, 
I ziemia nawet drżeć miała z przestrachu.  

MAKBET

Noc była straszna! 

LENNOX

Młoda moja pamięć 
Nie przypomina sobie równych dziwów.  
Wchodzi Makduf.

MAKDUF

O zgrozo! zgrozo! ani cię potrafi 
Język wysłowić, ani serce pojąć!  

MECBETH I LENNOX

Cóż się więc stało?  

MAKDUF

Swego arcydzieła 
Zamęt dokonał. Kościół namaszczony 
Mord świętokradzki strzaskał, i z świątyni 
Żywota lampę wykradł gorejącą. 

MAKBET

Co mówisz? Życie? 

LENNOX

Mówisz, króla życie? 

MAKDUF

Wejdźcie do izby, tam wasze źrenice 
Widok Gorgony nowej niech oślepi! 
Nie wymagajcie słów więcej ode mnie! 
Patrzcie, a potem mówcie sami! 
Wychodzą: Makbet i Lennox. 
Wstańcie! 
Zbudźcie się! Wstańcie! Na gwałt bijcie w dzwony! 
Morderstwo! Zdrada! Banko, Donalbeinie, 
Malkolmie, wstańcie! Śmierci wizerunek, 
Sen otrząśnijcie! Na śmierć patrzcie samą! 
Wstańcie! Zobaczcie sądnego dnia obraz! 
Malkolmie, Banko, jak z grobu powstańcie, 
I jak umarłych duchy się przybliżcie, 
Aby tak wielkiej przypatrzyć się grozie! 
Uderzcie w dzwony! 
Dzwonią. Wchodzi lady Makbet.

LADY MAKBET

I cóż się to stało, 
Że jakby trąby przeraźliwej hasło 
Całego domu śpiących tu zwołuje? 
Mów! Mów! 

MAKDUF

O pani, czułe twoje serce 
Nie jest do takiej stworzone boleści. 
W kobiety ucho takie słowo rzucić, 
Jest to ją zabić! 
Wchodzi Banko. 
O Banko! o Banko! 
Nasz król zabity! 

LADY MAKBET

Przebóg, w naszym domu! 

BANKO

Gdzie bądź, czyn straszny! O drogi Makdufie, 
Odwołaj słowo, powiedz, że zmyślone! 
Wchodzą: Makbet i Lennox.

MAKBET

Czemu godziną wprzódy nie umarłem! 
Umarłbym szczęsny! Od tej bowiem chwili 
Świat ten śmiertelny stracił, co poważne; 
Wszystko jest tylko fraszką! Sława, łaska, 
Wszystko umarło! Wszystko życia wino 
Już wytoczone, w tej ciemnej piwnicy 
Tylko się na dnie męty pozostały.  
Wchodzą: Malkolm i Donalbein.

DONALBAIN

Co się to stało?  

MAKBET

Stało się nieszczęście, 
Które najciężej na serce twe spadnie. 
Krwi źródło twojej stanęło i wyschło.  

MAKDUF

Król, a twój ojciec, jest zamordowany.  

MALKOLM

O! a przez kogo? 

LENNOX

O ile się zdaje, 
Sprawcami czynu jego szambelani. 
Twarze i ręce były pokrwawione, 
Jak ich sztylety, któreśmy znaleźli 
Na ich wezgłowiach jeszcze nie otarte. 
Kto wzrok ich widział, dziki, obłąkany, 
Nie chciałby życia straży ich powierzyć. 

MAKBET

Jednak żałuję, że w wściekłości szale 
Obu zabiłem.  

MAKDUF

Czemu to zrobiłeś? 

MAKBET

Któż w osłupieniu roztropność zachował, 
Miarę wśród szału? Kto razem był wierny 
I obojętny? To nad ludzkie siły. 
Miłości mojej gwałtowne popędy 
Zimnej rozwagi prześcignęły radę. 
Tam leżał Duncan; srebrną jego skórę 
Krwi jego złotej otaczały pasy. 
Otwarte rany, jak wyłom natury, 
Dawały wejście niszczącej ruinie; 
Tam znów mordercy, naznaczeni barwą 
Swego rzemiosła, a przy nich sztylety, 
Jak w szpetnej pochwie, w zsiadłej krwi schowane. 
Któż by z miłością przepełnionym sercem, 
Z odwagą w sercu, potrafił się wstrzymać, 
Żeby miłości swej nie dowieść czynem? 

LADY MAKBET

Ratujcie! Mdleję! 

MAKDUF

Dajcie pomoc pani! 

MALKOLM

Czemu milczące nasze są języki, 
Gdy nas dotyczy sprawa ta najbliżej? 

DONALBAIN

Jak mówić, kiedy nasze przeznaczenie 
W nieznanej jamie czatuje ukryte, 
Może z zasadzki lada chwila wypaść, 
Może nas porwać? Uchodźmy stąd raczej: 
Nie są dojrzałe dotychczas łzy nasze.  

MALKOLM

O boleść nasza do czynu niezdolna! 

BANKO

Ratujcie panią! 
Wynoszą lady Makbet. 
Kiedy naszą nagość 
Od zimnych wiatru osłonim powiewów, 
Zbierzmy się razem, aby czyn ten krwawy 
Bliżej wybadać, bo w obecnej chwili 
Miotają nami trwoga i niepewność. 
Życie me w Boga potężnej prawicy, 
Pod jego pieczą wystąpię do boju 
Przeciw nieznanym jeszcze uroszczeniom 
Zbrodni i zdrady. 

MADUFF

Ja także! 

WSZYSCY

My wszyscy! 

MAKBET

W męską gotowość śpiesznie się uzbrójmy, 
Zbierzmy się potem w wielkiej sali. 

WSZYSCY

Zgoda! 
Wychodzą wszyscy prócz Malkolma i Donalbeina.

MALKOLM

Co myślisz czynić? Nie łączmy się z nimi: 
Przybrać pozory udanego żalu 
Łatwą jest sztuką dla fałszywych ludzi. 
Spieszę do Anglii.  

DONALBAIN

A ja do Irlandii; 
Los rozdzielony ustrzeże nas łatwiej. 
W ludzkich uśmiechach widzę tu sztylety, 
A krwią najbliższy najkrwawszy jest dla nas. 

MALKOLM

Ciśnięta strzała nie upadła jeszcze, 
Nie stać na celu dla nas najbezpieczniej. 
Więc na koń! Bądźmy skąpi w pożegnaniach, 
Uchodźmy tylko: wolno tam uciekać, 
Gdzie niepodobna miłosierdzia czekać. 
Wychodzi.

SCENA IV

Przed zamkiem.
Wchodzą: Ross i Starzec.

STARZEC

Lat siedemdziesiąt dobrze zapamiętam, 
W ich ciągu straszne widziałem godziny, 
I sprawy dziwne, ale przy tej nocy 
Fraszką są wszystkie minione wspomnienia. 

ROSS

Ach, dobry ojcze, widzisz, że niebiosa, 
Jakby człowieka pomieszane czynem, 
Grożą swym gniewem krwawej jego scenie. 
Wedle zegaru, to dzień, ciemność przecie 
Dnia lampę swoim zasłoniła kirem. 
Nocyż to przemoc, albo dnia wstydliwość, 
Że cień osłonił ziemi tej oblicze, 
Które blask żywy powinien całować?  

STARZEC

Jak ten czyn, wszystko naturze przeciwne: 
W ostatni wtorek, sokół w dumnym locie 
Padł pod szponami sowy myszołówki.  

ROSS

Duncana konie (rzecz dziwna, lecz pewna), 
Piękne i silne, swej ozdoba rasy, 
Zdziczały nagle, z swej wypadły stajni, 
Głuche na rozkaz, jakby chciały wojnę 
Z rodem wieść ludzkim. 

STARZEC

Mówią, że się gryzły. 

ROSS

Sam to widziałem, na mych ócz3 zdziwienie. 
Wchodzi Makduf. 
Lecz otóż Makduf. Cóż się dzieje w świecie? 

MAKDUF

Alboż nie widzisz?  

ROSS

Czyli4 już odkryto, 
Kto sprawcą tego najkrwawszego czynu?  

MAKDUF

Ci, których Makbet własną zabił ręką.  

ROSS

Przebóg! I czegóż mogli się spodziewać?  

MAKDUF

Byli kupieni. Malkolm i Donalbein, 
Synowie króla, uciekli obadwa, 
Na nich też czynu spada podejrzenie. 

ROSS

Wszystko potworne! Łakoma ambicjo, 
Pożerasz sama życia twego środki! 
Więc teraz, ile wnioskować się godzi. 
Królewska godność spadnie na Makbeta. 

MAKDUF

Już ogłoszony; na koronowanie 
Do Scone wyruszył. 

ROSS

A Duncana ciało? 

MAKDUF

Do świętych grobów Colmes-Cill wysłane, 
Gdzie przodków jego spoczywają kości.  

ROSS

Czy do Scone jedziesz?  

MAKDUF

Nie, do Fife, kuzynie. 

ROSS

Moim zamiarem jest do Scone się udać.  

MAKDUF

Bodaj tam wszystko dobrze się skończyło, 
By w nowych szatach gorzej nam nie było! 

ROSS

Żegnam cię, ojcze.  

STARZEC

Niech cię Bóg prowadzi, 
Jak wszystkich, którzy przemienić by chcieli 
Co złe na dobre, wrogów w przyjacieli! 
Wychodzą.
  1. Hekate (mit. gr.) — bogini magii, ciemności i zjaw. [przypis edytorski] ↩
  2. czyli — tu: czy też, czy może, czy aby (daw. konstrukcja z partykułą -li). [przypis edytorski] ↩
  3. ócz — dziś popr. forma D. lm: oczu. [przypis edytorski] ↩
  4. czyli — tu: czy też, czy może, czy aby (daw. konstrukcja z partykułą -li). [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · William Shakespeare (Szekspir)

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Makbet · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/makbet/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Leon Ulrich

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis