Rok pański 1684

Rok pański 1684 zacząłem tamże w Olszówce — daj, Boże, szczęście! I ten rok co do publicznych okazyj był szczęśliwy, ale co do mojej osoby, po jarmarku zły targ1.

W tym roku już wojska nasze nie łączyły się cum Caesarianis2, bo już sami mogli subsistere3, wziąwszy serce z wiktoryjej przeszłoroczniej — jako powiedają: ugłaskanego i ujeżdżonego konia lada kto osiądzie, hardego bystro non item4; a do tego, że colligati principies5 czynili aversionem belli6. Wenetowie trzymali na sobie magnam partem7 jego wojska, które de necessitate8 musiało attendere9 od tamtej strony morzem. Nasz też król z wojskiem koronnym sam personaliter10 poszedł za Dniestr i tam longe lat [eque]11, zawojowawszy tamte kraje, zatrzymał na sobie owę kardynalną państwa tureckiego potencyją, którą to imperium potissimum floret12, to jest, Tatarów krymskich, nohajskich, białogrodzkich i budziackich13, a przy tym Wołoszą i państwo multańskie, którzy wszyscy tam by byli pewnie poszli przeciwko Niemcom, gdyby nie ta awersyja. Całą tedy kampanią, tot conflictus14 nasi z nimi odprawili, wytrzymując potentissimos impetus15 z wielką zgubą ich, ale też i naszych; bo najwięcej naszej czeladzi brali na czatach, przy koszeniu traw, przy pasieniu koni, jaka jest z dawna tego narodu moda. A Niemcy tymczasem Turków jak biją, [tak biją]; znieśli ich wstępnym bojem w tym roku dwa razy, pobrali miasta, fortece, Nowe Zamki, Budę i insze superioris et inferioris Hungariae16 dawno zawojowane i od Turków pobrane kraje. Wenetowie wzięli także Makłaków17, którzy się im dobrowolnie poddali, rebelizowawszy Turkom, regnum Moreae18 wzięli i inszych miast in collateralitate19 wiele nabrali. Po prostu smarowno20 rzeczy idą, kiedy się to dwaj zmówią na jednego. A przecie nasi Polacy tego szczęścia po łasce boskiej największym są powodem, et praecipue21 król, że się rezolwował oburzyć22 na tego całemu światu strasznego nieprzyjaciela, sam personaliter23 i z wojskiem poszedł, począł im go i podał na obrót24, a oni też właśnie jako leniwszy od rączego, z obrotu porwawszy na opiekę swoję wymordowanego zwierza, już nie puszczą, aż uszczwają i prędzej się obłowią, niżeli ów, co im podał w obrót. Wszak i to często widujemy, że nikczemny i leniwy prędzej się czasem (...)25 niepodobieństwo i w tej naszej koligacyjej; zaczęliśmy im, pomogliśmy im szczerze, obłowili się już przy nas i podobno jeszcze lepiej obłowią, wojując z nimi, którzy effeminati illa diuturna pace, molles et imbelles facti26 (bo ich tak status imperii Ottomanici27 umyślnie chciał zostawić imbelles28, po zawojowaniu obrociwszy ich do agrykultury29 i inszych robot ex ratione30, żeby nie rebelizowali). A nam dostały się do zabawy narody te, ktore nie dosyć na tym, że z starożytności swojej zawsze były wojenne i niezwyciężone, ale to większa, że zawsze są w ustawicznym ćwiczeniu in continuo belli opere; verbo dicam31, ich to żywot ustawicznie wojować i z wojny żyć: a choćbyśmy ich i zwojowali, nie siłabyśmy się na nich pożywili, bo chudzi pacholcy. Zgoła, dobrą sobie nasi koligaci obrali sortem32, jak owę z cymentem33 i słodkimi kondymentami34 dobrze zaprawną portionem35, nam zaś coś z chrzanem czy do ostrego pieprzu zostawili. Daj Boże, żeby od tego zęby nie trętwiały, bo to, widzę, jest uva acerba36, a żeś dał z łaski Swojej dobry początek, racz[ż]e zdarzyć i dobry koniec!