Źródło i licencja tłumaczenia
Księgi pierwsze
Pieśń I
Intactis opulentior2
Gdzieś daleko gryfowie i mrówki4 kopają5;
Byś pałace rozwodził6 nie tylko na ziemi,
Lecz i morza kamieńmi zabudował7 swemi;
Któremi natwardszego umie pożyć11 sęku12,
Ani ty wyswobodzisz serca z ciężkiej trwogi,
Ani z okrutnej śmierci sideł wyrwiesz nogi13.
U których każdy swój dom wozi na kolesie15;
Lepszego rządu Gete grubi używają16,
Gdzie niwy17 nie mierzone18 wolne zboża dają19.
Sirót nędznych21, przestrzega wczasu22 z każdej strony23;
Ani z wielkim posagiem męża rządzi24, ani
Nadzieje kładzie w gładkim25 miłosniku26 pani.
A k temu obyczaje skromne i wstydliwe;
Występnych tam nie cierpią, lecz kto będzie krzywy,
Niech sie wierci, jako chce, nie zostanie żywy.
I domowe okrócić27 najazdy krwie28 chciwe,
Jesli pragnie ojczyzny ojcem być nazwany
I tymże na wysokich kolumnach pisany,
A jego sprawy przyszłe wieki więc wspomioną;
Ponieważ cnocie żywej30 my źli, nie życzemy31,
Aż gdy nam z oczu zniknie, toż32 jej żałujemy.
Przez spary — jako mówią — patrza urząd tępy33?
Po co statut i prawa chwalebne stawiamy,
Jesli sie obyczajów dobrych nie trzymamy?
Kupca kraje chciwego ani przesadzone35
Mrozem gwałtownym pola; żeglarze bywali36
Wszystek świat, jako wielki37, kołem objechali.
Czynić i cierpieć wszystko; już on i wstydowi
Mir dawno wypowiedział38, i cnocie, niedbały,
Poświęconej nie myśli dostępować skały39.
Ludzka pochwała i głos pospolity41 wzywa,
Albo w morze, przyczynę wszech nieszczęśliwości,
Perły, złoto i wielkiej kamienie drogości
I nieprawości swoich. Potrzeba kóniecznie
Złej napierwsze początki żądze42 wykorzenić,
A dziełem pracowitszym pieszczotę43 odmienić.
Na dziki źwierz z oszczepem jachać44 niegotowy,
Lepiej kufla świadomy45 albo kart pisanych46,
Każesz li dać, i kostek, prawem zakazanych.
Gotując niegodnemu spadek potomkowi:
I przybywa-ć mu47 rzkomo48, ale nie wiem czemu,
Zawżdy na czymści schodzi państwu niesporemu49.
- W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski] ↩
- intactis opulentior — pieśń jest parafrazą ody Horacego (Carmina III 24) noszącej tytuł Ad divites avaros (Do zachłannych bogaczy). Początek tej pieśni (incipit) stanowią słowa podane tu jako motto: „intactis opulentior”. [przypis redakcyjny] ↩
- byś — tu: choćbyś. [przypis redakcyjny] ↩
- gryfowie i mrówki — gryfy, mitologiczne ptaki posiadające duże skrzydła, orle dzioby i tułowia lwa; były strażnikami złota na pustyniach północnych Indii czy też w Arabii; tutaj wraz z mrówkami są przedstawione jako istoty strzegące skarbów i wydobywające złoto. [przypis redakcyjny] ↩
- kopają (starop.) — kopią, wydobywają. [przypis redakcyjny] ↩
- rozwodzić coś — budować na ogromnej przestrzeni. [przypis redakcyjny] ↩
- morza kamieńmi zabudował — jest to nawiązanie do metody budowania rzymskich willi; wprawdzie nie na morzu, ale na tamach czy kamiennych groblach wchodzących w morze. [przypis redakcyjny] ↩
- jesli (starop.) — skoro. [przypis redakcyjny] ↩
- dyjamentowe goździe — stalowe gwoździe. [przypis redakcyjny] ↩
- Mus — bogini konieczności (łac. Necessitas). [przypis redakcyjny] ↩
- pożyć (strop.) — zniszczyć, pokonać. [przypis redakcyjny] ↩
- natwardszego (...) sęku (starop.) — ogromnej trudności (określenie przysłowiowe). [przypis redakcyjny] ↩
- Ani (...) wyswobodzisz (...), Ani (...) wyrwiesz — ani nie wyswobodzisz, ani nie wyrwiesz; w staropolszczyźnie przeczenie było zawarte w spójniku „ani”. [przypis redakcyjny] ↩
- polnych Tatarów — koczowniczych Tatarów, którzy są tu odpowiednikami Scytów z pieśni Horacego. [przypis redakcyjny] ↩
- kolasa (tu forma N. lp: kolesie) — wóz chłopski, ciężarowy. [przypis redakcyjny] ↩
- Lepszego rządu Gete grubi używają — lepszy porządek jest u prymitywnych Getów, czyli u starożytnego ludu, koczującego nad Dunajem, uważanego za poprzednika Tatarów. [przypis redakcyjny] ↩
- niwa — tu: wydzielona część pola. [przypis redakcyjny] ↩
- nie mierzone — nie wymierzone na poszczególne działki, nie posiadające ustalonych granic. [przypis redakcyjny] ↩
- wolne zboża — dostępne dla wszystkich, stanowiące wspólną własność. [przypis redakcyjny] ↩
- niewinny (starop.; łac. innocens) — odznaczający się nieskazitelnymi obyczajami. [przypis redakcyjny] ↩
- nędzny* (starop.) — nieszczęśliwy. [przypis redakcyjny] ↩
- przestrzegać wczasu (starop.) — doglądać wygody. [przypis redakcyjny] ↩
- z każdej strony — tu: pod każdym względem. [przypis redakcyjny] ↩
- męża rządzi (starop.) — rządzi mężem. [przypis redakcyjny] ↩
- gładki (starop.) — piękny, urodziwy. [przypis redakcyjny] ↩
- miłosnik (starop.) — zalotnik, kochanek. [przypis redakcyjny] ↩
- okrócić (starop.) — ukrócić, poskromić. [przypis redakcyjny] ↩
- krwie (starop. D. lp rodz. ż.) — krwi. [przypis edytorski] ↩
- objeździć swą wolą (...) nieokróconą (starop.) — powściągnąć, opanować nieposkromioną samowolę. [przypis redakcyjny] ↩
- cnota żywa — prawdziwa cnota (inne możliwe rozumienie: cnota ludzi żywych). [przypis redakcyjny] ↩
- nie życzemy (starop.) — nie sprzyjamy. [przypis redakcyjny] ↩
- toż (starop.) — dopiero wtedy. [przypis redakcyjny] ↩
- Przez spary (...) patrza urząd tępy (starop.) — opieszały urząd patrzy pobłażliwie, „przez palce”. [przypis redakcyjny] ↩
- zbyteczny* (starop.) — nadmierny. [przypis redakcyjny] ↩
- przesadzony (starop.) — nadmiernie wypełniony. [przypis redakcyjny] ↩
- bywały (tu forma lm: bywali) — doświadczony; por. wyraz pokr.: bywalec. [przypis redakcyjny] ↩
- jako wielki — cały wielki. [przypis redakcyjny] ↩
- Mir (...) wypowiedział (starop.) — zerwał pokój. Obecnie „wypowiada się” wojnę; wówczas mówiono: wypowiadam pokój, opowiadam wojnę. [przypis redakcyjny] ↩
- dostępować skały (starop.) — zbliżać się do skały. [przypis redakcyjny] ↩
- spólny skarb (starop.) — wspólny skarb; chodzi tu o skarb państwowy utworzony z podatków. [przypis redakcyjny] ↩
- pospolity (starop.) — powszechny; por. wyraz pokrewny: rzeczpospolita. [przypis redakcyjny] ↩
- żądze (starop. D. lp) — żądzy. [przypis redakcyjny] ↩
- pieszczota* (starop.) — wygodnictwo, zniewieściałość. [przypis redakcyjny] ↩
- jachać (starop.) — jechać. [przypis redakcyjny] ↩
- kufla świadomy — znający się na kuflu, czyli na piciu alkoholu. [przypis redakcyjny] ↩
- karty pisane — malowane, służące do gry. [przypis redakcyjny] ↩
- przybywa-ć mu — przybywa ci mu, czyli: bogaci się. [przypis redakcyjny] ↩
- rzkomo (starop.) — rzekomo, pozornie. [przypis redakcyjny] ↩
- Zawżdy na czymści schodzi państwu niesporemu (starop.) — zawsze czegoś brakuje majątkowi, którego nie przybywa (inne rozumienie: zawsze czegoś brak, by zostać prawdziwym panem). [przypis redakcyjny] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Jan Kochanowski
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Pieśni · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/piesni/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.