Loreva
Loreva

Rozdział 4 z 7

AKT DRUGI

SCENA I

Dziedziniec w zamku hrabiego Gloucester.
Edmund i Curan wchodząc, spotykają się.

EDMUND

Szczęść Boże, Curanie!

CURAN

I tobie, panie! Właśnie co opuściłem twojego ojca; przyniosłem mu wiadomość, że książę Cornwall i księżna jego Regan przybędą tu do niego tej nocy.

EDMUND

Co ich do tego spowodowało?

CURAN

Nie wiem. Czy słyszałeś, jakie krążą wiadomości? Chcę mówić o nowinach, które ludzie szepcą sobie do ucha; bo dotąd są to sprawy tylko w poufałych rozmowach dotykane.

EDMUND

Nie słyszałem nic wcale. Powiedz mi, proszę, co to za nowiny?

CURAN

Czy nie słyszałeś, że jak się zdaje, przyjdzie do wojny między książętami Cornwall a Albany?

EDMUND

Ani słowa.

CURAN

To usłyszysz o tym niebawem. Żegnam cię, panie.

Wychodzi.

EDMUND

Przybywa książę! Tym lepiej, tym lepiej! 
To w sprawę moją wybornie się wplata. 
Ojciec na brata pozastawiał czaty; 
Ja mam odegrać delikatną rolę;  
Pośpiechu, przybądź na pomoc z fortuną! 
Zejdź, bracie! Bracie, mam ci coś powiedzieć. 
Wchodzi Edgar. 
Ojciec mój czuwa; radzę ci, uciekaj! 
Twoja kryjówka już mu jest wiadoma, 
Ale na szczęście noc cię uratuje. 
Czy nie mówiłeś źle o księciu Cornwall? 
Tej nocy z wielkim zjeżdża tu pośpiechem, 
Z nim Regan. Rozważ, czyś się nie wygadał 
O jego przeciw Albany knowaniach? 

EDGAR

Nie, nigdy słowa o tym nie mówiłem. 

EDMUND

Ojciec się zbliża. Przebacz, dla pozoru 
Muszę oręża dobyć przeciw tobie; 
Ty udaj opór. A teraz uciekaj! 
Poddaj się! Musisz iść ze mną do ojca. 
Hej, światła! Hola! Uciekaj, mój bracie! 
Hola, pochodni! Bądź zdrów! Nie trać czasu! 
Wychodzi Edgar. 
Kilka krwi kropli lepszym będą świadkiem rani się 
Wściekłego starcia. Widziałem pijaków, 
Siekących głębiej dla prostej zabawy. 
Stój! Ojcze! Niktże w pomoc mi nie przyjdzie? 
Wchodzą: Gloucester i Słudzy z pochodniami.

GLOUCESTER

Powiedz Edmundzie, gdzie jest ten nikczemnik? 

EDMUND

Tu stał w ciemności, z dobytym orężem, 
Mamrocąc czary, zaklinając księżyc, 
By mu dopomógł — 

GLOUCESTER

Lecz gdzie jest? Odpowiedz. 

EDMUND

Widzisz krew moją, panie? 

GLOUCESTER

Gdzie ten nędznik? 

EDMUND

W tę uciekł stronę. Próżno usiłując — 

GLOUCESTER

Hej, w pogoń za nim! Wychodzi Sługa. 
A co usiłując? 

EDMUND

Wciągnąć mnie, ojcze, w spiski na twe życie, 
Bo mu odrzekłem, że na ojcobójców 
Wszystkie pioruny mściwe niebo ciska, 
Mówiłem, jak są potężne łańcuchy 
Wiążące dziecko do ojcowskich piersi,  
On też, gdy spostrzegł upór nieugięty 
Przeciw wyrodnym swoim przedsięwzięciom, 
Rzucił się na mnie z dobytym orężem, 
I gdym nie myślał o zdradnej napaści, 
Przeszył mi ramię; lecz gdy się przekonał, 
Że mi nie brakło na duchu i woli 
Stanąć w obronie dobrej mojej sprawy, 
Może i moim przestraszony krzykiem, 
Uciekł co prędzej. 

GLOUCESTER

Niechże więc ucieka! 
Lecz mu niełatwo skryć się na tej ziemi; 
Raz schwytanego spieszny czeka koniec. 
Pan mój łaskawy tej nocy przybywa, 
Jego powagą ogłoszę po kraju, 
Że ten na wdzięczność moją ma rachować, 
Który zbrodniarza pod miecz przyprowadzi: 
Kto go ukryje, gardłem to zapłaci. 

EDMUND

Gdym mu odradzał występne zamiary, 
A on upornie1 w swym trwał przedsięwzięciu, 
Odkryciem całej sprawy mu groziłem, 
A on mi na to: «At, biedny bękarcie! 
Czy myślisz, jeśli kłamstwo ci zarzucę, 
Twe słowa ludziom wiarę jaką dadzą 
W twą zacność, cnotę, wartość lub przymioty? 
Nie, nie, bo proste moje zaprzeczenie 
(A rachuj na nie, choćbyś miał na dowód 
Własne me pismo), proste zaprzeczenie 
Starczy, by całej sprawie dać pozory 
Twych spisków, twoich knowań i podstępów. 
Musiałbyś wprzódy świat cały odurzyć, 
By nie pomyślał, że mnogie korzyści, 
Które z mej śmierci dla ciebie urosną, 
Nie były dosyć potężną ostrogą, 
By cię do knowań na życie me popchnąć». 

GLOUCESTER

O zatwardziały, o występny nędznik! 
Świadectwu własnej zaprzeczyłby ręki! 
Nie jam go spłodził! Słychać trąby za sceną. 
Słyszysz? trąby księcia. 
Nie wiem, dla jakich przybywa powodów. 
Wszystkie mu zamknę porty; nie ucieknie; 
Książę tę łaskę musi mi wyświadczyć. 
Roześlę przy tym jego wizerunek, 
Żeby na niego oko miał kraj cały. 
Wynajdę sposób, ty wierny mój synu, 
By ci zapewnić moich ziem dziedzictwo. 
Wchodzą: Cornwall, Regan i Orszak.

CORNWALL

Ledwo żem przybył, a już, przyjacielu, 
O jakże dziwnych usłyszałem wieściach! 

REGAN

Jeśli to prawda, na zbrodnię podobną 
Nie ma dość ciężkiej kary! Jak twe zdrowie, 
Milordzie? 

GLOUCESTER

Pani, serce moje pękło, 
Pękło! 

REGAN

Co? Chrzestny syn mojego ojca 
Na twoje godził życie? Ten, któremu 
Mój ojciec swoje dał imię, twój Edgar? 

GLOUCESTER

O pani, wstyd mój chciałby to utaić! 

REGAN

Czy nie przestawał z rozpustnym rycerstwem, 
Ojca mojego strażą? 

GLOUCESTER

Nie wiem, pani. 
O, zbyt to straszny, zbyt to grzeszny zamach! 

EDMUND

Tak, pani, zwykle żył w ich towarzystwie. 

REGAN

To mnie nie dziwią złe jego uczucia. 
Oni na życie starca go podszczuli, 
By spólnie jego przemarnować mienie. 
Dziś właśnie siostra ich postępowanie 
Dokładnie w swoim opowiada liście. 
Jeśli przybędą w moim osiąść domu, 
Mnie tam nie znajdą. 

CORNWALL

Ani mnie, zaręczam. 
Edmundzie, mówią, że twojemu ojcu 
Synowskich uczuć złożyłeś dowody. 

EDMUND

Tylkom dopełnił mojej powinności. 

GLOUCESTER

Odkrył mi jego spiski, a tę ranę 
Odebrał, pragnąc zatrzymać zbrodniarza. 

CORNWALL

Czyś wysłał za nim pogonie? 

GLOUCESTER

Wysłałem. 

CORNWALL

Jeśli go schwycą, bądź pewny, na przyszłość 
Nikomu nowej krzywdy nie wyrządzi. 
Wedle twej woli rządź moją potęgą. 
A ty Edmundzie, który nam w tej sprawie 
Złożyłeś dowód cnót i poświęcenia, 
Będziesz na przyszłość moim, bo nam trzeba 
Ludzi tak wiernych i tak poświęconych. 
Biorę cię z sobą. 

EDMUND

Możesz liczyć, panie, 
Na wierność moją, jeśli nie na więcej. 

GLOUCESTER

Panie, dziękuję w jego ci imieniu. 

CORNWALL

Nie wiesz, dlaczego tutaj przybywamy — 

REGAN

W niezwykłą porę, o tak późnej nocy. 
Ważna to sprawa, szlachetny Gloucesterze, 
W której pragniemy twej zasięgnąć rady. 
Odbieram listy od ojca i siostry 
O ich niezgodzie; uznałam za dobre 
Nie z mego domu przesłać im odpowiedź; 
Stąd moje do nich wyprawię poselstwo. 
Pociesz się, dobry, stary przyjacielu; 
Twej nam potrzebnej nie odmówisz rady 
W sprawie najmniejszej zwłoki niecierpiącej. 

GLOUCESTER

Na twe rozkazy, pani, jestem gotów; 
Tymczasem przyjmij w mym domu gościnność. 
Wychodzą.

SCENA II

Przed zamkiem Gloucestera.
Wchodzą z przeciwnych stron: Kent i Oswald.

OSWALD

Dzień dobry, przyjacielu. Czyś z tego domu?

KENT

Tak jest.

OSWALD

Gdzie możem postawić nasze konie?

KENT

W błocie.

OSWALD

Proszę cię, jeśli mnie kochasz, powiedz.

KENT

Nie kocham cię wcale.

OSWALD

W takim razie i ja o ciebie nie dbam.

KENT

Gdybym cię trzymał, gdzie myślę, nauczyłbym cię dbać o mnie.

OSWALD

Dlaczego mnie w ten sposób traktujesz? Nie znam cię wcale.

KENT

Ale ja znam cię dobrze, mopanku,

OSWALD

Za kogo mnie bierzesz?

KENT

Za hultaja, za łotra żyjącego niedogryzkami; za podłego, dumnego, płytkiego, żebrzącego, trójbarwnego, stofuntowego, rudnopończosznego hultaja; za procesowicza z zajęczym sercem, za sk...syna, fircyka, lizusa, dubeltowego opryszka; za gałganiarza, za łotra, co chciałby zostać rajfurem przez zbytek usłużności, a jest tylko mieszaniną hultaja, żebraka, tchórza, rajfura, a synem i dziedzicem kundlicy. Zbiję cię na kwaśne jabłko, jeśli zaprzeczysz jednej sylabie twoich przymiotów.

OSWALD

Co za potworne z ciebie stworzenie, że możesz tak lżyć człowieka, którego nie znasz i który cię nie zna.

KENT

Miedzianego czoła z ciebie pachołek, skoro utrzymujesz, że mnie nie znasz. Czy nie dwa dni temu, jak ci przystawiłem stołek i wygarbowałem ci skórę w przytomności króla? Dobądź szabli, łotrze! bo choć noc jeszcze, to księżyc świeci; na placek cię spłaszczę, ty sk...synie, obrzydliwy golibrodo! Dobądź szabli!

Dobywa szabli.

OSWALD

Idź sobie z Bogiem! Nie mam nic z tobą do czynienia.

KENT

Dobądź szabli, hultaju! Przybywasz z listami przeciw królowi; trzymasz stronę lalki próżności przeciw majestatowi jej ojca. Dobądź szabli, hultaju, albo cię zbiję na zrazy! Dobądź szabli, hultaju, i broń się!

OSWALD

Rety! Hola! Rozbój! Rety!

KENT

Rąb, niewolniku, broń się! Broń się, niewolniku, a rąb!

Bije go.

OSWALD

Rety! Hola! Rozbój! Rozbój!

Wchodzą: Edmund, Cornwall, Regan, Gloucester i Służba.

EDMUND

A to co się znaczy? Rozłączcie się!

KENT

A więc i z tobą, dobry chłopczyku, jeśli łaska! zbliż się, poskrobię cię, zbliż się młody paniczu!

GLOUCESTER

Nie gwałćcie pokoju, jeśli życie ma dla was cenę! Zapłaci gardłem, kto raz jeszcze uderzy. O co wam idzie?

REGAN

To są posłańcy naszej siostry i króla.

CORNWALL

Co dało powód do waszej sprzeczki? Mówcie!

OSWALD

Ledwo oddycham, milordzie.

KENT

Nic dziwnego, tak zmordowałeś twoje męstwo. Tchórzliwy hultaju, natura ciebie się wyrzeka; krawiec cię uszył.

CORNWALL

Dziwne z ciebie stworzenie; krawiec uszył człowieka?

KENT

Krawiec, panie! Rzeźbiarz albo malarz nie mógłby tak źle go zrobić, choćby tylko dwie godziny swoje praktykował rzemiosło.

CORNWALL

Powiedz, skąd wszczęła się wasza kłótnia?

OSWALD

Ten stary hajdamak, panie, któremu darowałem życie na prośbę siwej jego brody —

KENT

A ty iks, sk...synie, ty niepotrzebna litero! Milordzie, jeśli mi pozwolisz, na wapno rozdepcę tego łajdaka i potynkuję nim mury wychodka. Ulitowałeś się nad moją siwą brodą, ty pliszko!

CORNWALL

Cicho, hultaju! Czy nie znasz respektu? 

KENT

Znam, ale swoje ma gniew przywileje. 

CORNWALL

Powiedz mi, gniew twój jaki powód zbudził? 

KENT

Że miecz podobny śmie nosić niewolnik, 
Co odrobiny nie nosi honoru. 
Tacy hultaje z uśmiechem na ustach, 
Jak szczury święte przegryzają węzły, 
Zbyt ścisłe, żeby rozwiązać je można; 
I namiętności wszystkie zbuntowane 
W swych panów sercu podsycają skrzętnie, 
Na ogień olej, śnieg na lód ciskają; 
Przeczą i twierdzą, i dziób zimorodka 
Wedle przywidzeń panów obracają2, 
Jak pies za tropem tylko iść umieją. 
Do Oswalda: 
Zaraza na twą twarz epileptyczną! 
Z mych słów się śmiejesz jak z błazeńskiej mowy? 
O gdybym, gąsko, pod Sarum cię trzymał, 
Do Camelotu gęgałbyś przede mną3! 

CORNWALL

Czy oszalałeś, starcze? 

GLOUCESTER

Skąd ta kłótnia? 

KENT

Nie ma dwóch rzeczy antypatyczniejszych4, 
Jak ja z tym łotrem. 

CORNWALL

Czemu zwiesz go łotrem? 
W czym ci zawinił? 

KENT

Twarz mi jego wstrętna. 

CORNWALL

Może nie więcej jak moja, jej, jego. 

KENT

Rzemiosłem moim, panie, szczerze mówić; 
Zdarzyło mi się lepsze widzieć twarze, 
Niźli te, które obecnie spostrzegam, 
Na jakichkolwiek stojące ramionach. 

CORNWALL

To jakiś ptaszek, co czasem chwalony 
Za swą rubaszność, teraz afektuje 
Zuchwałą szorstkość, na gwałt swej naturze 
Przybiera rolę. Nie może pochlebiać! 
Uczciwy prostak, prawdę musi mówić! 
Kto się nie zgorszy, tym lepiej; kto zgorszy, 
Tylko szczerotę5 jego może ganić. 
Znam ja te ptaszki; prostoty płaszcz kryje 
Więcej chytrości i celów występnych 
Niż czołobitne, pokorne pokłony 
Dwudziestu dudków kornie się płaszczących. 

KENT

Na prawdę, panie, a na szczerą prawdę, 
A z przeproszeniem waszej dostojności, 
Której wpływ niby ogień promienisty 
Na jasnym czole Feba — 

CORNWALL

Co to znaczy? 

KENT

Zmianę mojego stylu, który się dostojnemu panu tak nie podobał. Wiem, panie, że nie jestem pochlebcą; ten, który cię oszukał udanym tonem szczerości, był hultajem, którym, co do mnie, być nie chcę, choćby mnie do tego zachęcała nadzieja ułagodzenia twojego gniewu, milordzie.

CORNWALL

Czym go skrzywdziłeś? 

OSWALD

Nie skrzywdziłem wcale. 
Król, a pan jego, źle myśl mą tłumacząc, 
Niedawno rękę podniósł na mnie w gniewie, 
A on, by panu swojemu pochlebić, 
Podstępem z nóg mnie powalił na ziemię, 
Obalonego z szyderstwem pokrzywdził, 
I tyle swoim junactwem dokazał, 
Że pochwałami swymi król obsypał 
Gwałt na bezbronnym spełniony człowieku. 
Zapewne pamięć tej jego dzielności 
I tu mu dobyć kazała oręża. 

KENT

Każdy z tych łotrów tchórzliwych językiem 
Na tchórza zmieni samego Ajaksa. 

CORNWALL

Przynieście dyby! Stary ty hultaju, 
Sędziwy śmiałku! My cię nauczymy — 

KENT

Za stary jestem, panie, do nauki. 
Daj pokój dybom; ja królewski sługa, 
Na króla rozkaz do ciebie przybywam; 
Byłoby znakiem zbyt wielkiej pogardy 
Dla pana mego dostojnej osoby, 
Złośliwie w dyby kuć jego posłańca. 

CORNWALL

Przynieście dyby! Na honor przysięgam, 
Że do południa musi w nich wysiedzieć. 

REGAN

Co, do południa? Do nocy, milordzie, 
I przez noc nawet. 

KENT

Gdybym psem był tylko 
Twojego ojca, nie powinnaś, pani, 
Tak mnie traktować! 

REGAN

Ale tak traktuję 
Jego pachołków. 

CORNWALL

To jeden z paniczów, 
O których nasza siostra nam donosi. 
Przynieście dyby! 
Przynoszą dyby.

GLOUCESTER

Nie rób tego, panie! 
Wiem, że zawinił; dobry król, pan jego, 
Skarci go za to, lecz sromotna kara, 
Którą mu grozisz, dotyka jedynie 
Lud najpodlejszy, ostatnią hołotę 
Za kradzież albo i gorsze występki. 
Król to za krzywdę weźmie osobistą, 
Jeżeli jego sługa i posłaniec 
Ulegnie karze tak upadlającej. 

CORNWALL

Odpowiem za to.  

REGAN

Moja by też siostra 
Jeszcze za większą wziąć mogła obrazę, 
Że jej dworzanin, pełniąc jej rozkazy, 
Był w tak niegodny sposób pokrzywdzony. 
Skujcie mu nogi! Biorą Kenta w dyby. 
Idźmy teraz, panie! 
Wychodzą: Regan i Cornwall.

GLOUCESTER

Żal mi cię, bracie; to wola książęcia, 
Którego światu znany jest charakter: 
Wstrętny mu opór. Wstawię się za tobą. 

KENT

Nie, dobry panie, nie rób tego, proszę! 
Czuwałem, drogę odbyłem mozolną, 
Część nocy prześpię, a resztę prześwistam. 
Z pięt może wyróść szczęście uczciwemu. 
A więc dobranoc! 

GLOUCESTER

Źle postąpił książę; 
Czyn jego będzie na złe tłumaczony. 
Wychodzi.

KENT

Dobry mój królu, stwierdziłeś przysłowie, 
Z chłodu pod skwarne dostałeś się słońce. 
Zbliż się, księżycu, do tej ciemnej kuli, 
Pożycz mi światła, by ten list przeczytać! 
Nędzarze tylko czasem cuda widzą. 
To list Kordelii. Szczęśliwym zrządzeniem 
Doszły ją wieści o moim przebraniu. 
Znajdzie czas ona w tych bolesnych sprawach 
W pomoc nam przybyć i krzywdy uleczyć. 
Przymruż się, oko, czuwaniem znużone, 
Aby nie widzieć tego hańby domu. 
Teraz dobranoc, fortuno! Uśmiechnij 
Znowu się do mnie, a koło twe obróć! 
Usypia.

SCENA III

Step.
Wchodzi Edgar.

EDGAR

Publikowane me imię słyszałem; 
W spróchniałym drzewie uszedłem pogoni; 
Nie ma jednego portu, nie ma miejsca, 
Gdzie by straż czujna nie czyhała na mnie. 
Postanowiłem, aby się ratować, 
Przybrać pozory najpodlejszej nędzy, 
Co kiedykolwiek wzgardzonego człeka 
Do bydlęcego przybliżyła stanu. 
Twarz skalam błotem, płachtą się owinę, 
Włosy me wszystkie w kołtuny pozwijam, 
W mojej nagości z wiatrów będę szydził 
I z niepogody surowego nieba. 
Już wzór znalazłem sobie na tej ziemi: 
Żebraków z Bedlam, co wśród dzikich ryków 
Tkają w gangreną otrętwiałe ręce 
Szpilki, gałązki rozmarynu, gwoździe, 
A potem, hydne pokazując rany, 
Po biednych siołach, młynach i owczarniach, 
Czasami prośbą, czasem przekleństwami 
Zmuszają ludzką litość do jałmużny. 
Tylko Tomaszkiem biednym jestem teraz; 
To jest coś jeszcze — a Edgar jest niczym. 
Wychodzi.

SCENA IV

Przed zamkiem Gloucestera.
Wchodzą: król Lear, Błazen i Dworzanin.

KRÓL LEAR

To jednak dziwna, że dom opuszczając, 
Nie odprawili mojego posłańca. 

DWORZANIN

Wiem, że ostatniej nocy nie myślano 
O tej podróży. 

KENT

Witaj, dobry panie! 

KRÓL LEAR

Czy na rozrywkę takąś wybrał hańbę? 

KENT

O nie, milordzie. 

BŁAZEN

Ha, ha! Nosi okrutne podwiązki. Konie przywiązują za głowy, psy i niedźwiedzie za szyje, małpy za lędźwie, a ludzi za nogi. Zbyt gorącemu w nogach człowiekowi dają drewniane pończochy.

KRÓL LEAR

Kto tak nie zważał na twe stanowisko, 
Że cię tu wsadził? 

KENT

On, panie, i ona, 
Twój syn i córka. 

KRÓL LEAR

Nie.  

KENT

Tak jest.  

KRÓL LEAR

Nie, powtarzam. 

KENT

A ja powtarzam: tak jest. 

KRÓL LEAR

Nie, nie, nigdy by się na to nie odważyli! 

KENT

Odważyli się jednak.  

KRÓL LEAR

Nie, przysięgam na Jowisza! 

KENT

A ja przysięgam na Junonę, tak jest! 

KRÓL LEAR

Na krok ten nigdy by się nie ważyli, 
Zrobić by tego nie mogli, nie chcieli. 
Czyn od morderstwa gorszy, taką krzywdę 
Poszanowania godnemu wyrządzić. 
Powiedz natychmiast, jaka twoja wina, 
Że w taki sposób ważyli się karać 
Mego posłańca? 

KENT

Panie, w ich pałacu 
Zaledwo twoje listy im wręczyłem, 
Zanim powstałem, bo im na kolanach 
Mój hołd złożyłem, przybywa posłaniec, 
Oblany potem, zziajany pośpiechem, 
Bez tchu, zaledwo zdolny wybełkotać 
Goneril, pani swojej, pozdrowienie; 
Oddał list, który czytali z pośpiechem, 
Zwołali orszak, bez najmniejszej zwłoki 
Dosiedli koni, a z zimnym spojrzeniem 
Dali mi rozkaz, bym gonił za nimi 
I na odpowiedź ich cierpliwie czekał. 
Tu, gdy spotkałem drugiego posłańca, 
Co pozdrowieniem swoim zatruł moje 
(A tym posłańcem był właśnie ów panicz, 
Co się tak krnąbrnie panu memu stawił), 
Chętniejszy słuchać serca niźli głowy, 
Dobyłem szabli, a tchórz ten nikczemny 
Krzykami trwogi cały dom poruszył 
I sądem syna twojego i córki 
Czyn mój zasłużył na hańbiącą karę, 
W której mnie widzisz. 

BŁAZEN

Zima nieskończona, 
Gdy dzikie gęsi w tamtą lecą stronę. 
Ślepe są dzieci przed ojcem w łachmanach; 
Przed ojcem z workiem dzieci na kolanach. 
Drzwi swych fortuna biednym nie otwiera. 

Ale z tym wszystkim, dostaniesz od twych córek tyle krzyżów, ile potrafisz zliczyć przez rok cały.

KRÓL LEAR

Niewieścia słabość, hysterica passio, 
Pnie się do serca! Spadnij, czarny smutku, 
Nie tak wysoko twoje są żywioły! 
Gdzie jest ta córka? 

KENT

W pałacu tym z hrabią. 

KRÓL LEAR

Czekajcie na mnie, sam się z nią rozmówię. 
Wychodzi.

DWORZANIN

I prócz obrazy, którąś opowiedział, 
Nie było innej? 

KENT

Nie, nie było żadnej. 
Ale dlaczego z tak małym orszakiem 
Król tu przybywa? 

BŁAZEN

Gdyby cię za to pytanie w dyby okuto, dobrze byś na to zasłużył.

KENT

Dlaczego, błaźnie?

BŁAZEN

Poślemy cię do szkoły mrówek, abyś się tam nauczył, że się w zimie nie pracuje. Wszystkimi, co idą za nosem, kierują oczyma, wyjąwszy ślepych; a nie ma jednego nosa na dwadzieścia, który by nie zwietrzył tego, co śmierdzi. Puść wielkie koło, kiedy się z góry toczy, bo gdybyś chciał za nim pędzić, kark sobie skręcisz; ale gdy to koło pnie się pod górę, daj mu się ciągnąć bezpiecznie. Jeżeli jaki mądry człowiek da ci lepszą radę, zwróć mi moją; chciałbym, żeby tylko urwisze6 jej słuchali, bo daje ją błazen.

Ten, który goni tylko za zyskiem, 
I tylko z pozoru służy, 
Z pierwszym piorunów ucieknie błyskiem 
I zostawi cię śród burzy. 
Lecz ja zostanę, co bądź mnie czeka, 
Niech mędrek ucieka sobie; 
Błaznem się robi łotr, co ucieka, 
Ja z błazna łotra nie zrobię. 

KENT

Gdzie się tego nauczyłeś, błaźnie? 

BŁAZEN

Nie w dybach, błaźnie. 
Wchodzi król Lear z Gloucesterem.

KRÓL LEAR

Nie chcą mnie widzieć? Chorzy są, znużeni 
Nocną podróżą? Marne to wybiegi, 
Jawne oznaki buntu i odstępstwa! 
Przynieś mi lepszą odpowiedź. 

GLOUCESTER

Mój panie, 
Znasz dobrze księcia ognisty charakter, 
Wiesz, jak w zamiarach swoich nieugięty. 

KRÓL LEAR

Zemsta! Zaraza! Śmierć i zamieszanie! 
Co, nieugięty? Charakter? Gloucesterze, 
Z księciem i żoną jego pragnę mówić. 

GLOUCESTER

Już mu doniosłem o tym, dobry panie. 

KRÓL LEAR

Doniosłem? Człeku, czy mnie ty rozumiesz? 

GLOUCESTER

Rozumiem, panie. 

KRÓL LEAR

Król chce się rozmówić 
Z księżęciem Cornwall; ojciec kochający 
Od swojej córki chce usługi żądać. 
Czy wiedzą o tym? — Na krew mą i oddech! 
Ognisty! Książę ognisty! Idź, powiedz 
Temu książęciu ognistemu! — Czekaj! 
Jeszcze nie; może naprawdę jest chory. 
Choroba zawsze zaniedbuje służby,  
Której spełnienie potrzebuje zdrowia. 
Nie jest sam sobą człowiek, gdy natura 
Z cierpiącym ciałem duszy każe cierpieć. 
Poczekam; własną popędliwość winię, 
Że w gorączkowym wybryku choroby 
Postanowienie zdrowej widzę woli. 
Spoglądając na Kenta. 
Śmierć i zagłada! Dlaczego on w dybach? 
Czyn mi ten stwierdza, że ta ich choroba 
Jest czczym wybiegiem. Wypuście mi sługę! 
Idź do nich, powiedz, że chcę z nimi mówić, 
Teraz, natychmiast! Niechaj się tu stawią, 
Albo pod drzwiami ich bić będę w bębny, 
Aż sen zabiję! 

GLOUCESTER

Idę, chciałbym, panie, 
Spór ten zagodzić. 
Wychodzi.

KRÓL LEAR

O Boże, me serce! 
Wzdęte boleścią serce! Ale cicho! 

BŁAZEN

Wołaj do niego, wujaszku, jak kucharka do węgorzy, gdy je żywcem wsadzała do pasztetu. Bijąc je po łbie kijem: „cicho, cicho, psubraty!” wołała. Jej to był brat, co przez czystą dobroć dla swojego konia siano masłem mu smarował.

Wchodzą: Cornwall, Regan, Gloucester i Służba.

KRÓL LEAR

Dzień dobry obu! 

CORNWALL

Witamy cię, panie! 
Kent wypuszczony.

REGAN

Dostojny królu, z radością cię widzę. 

KRÓL LEAR

Wierzę ci, córko, mam tego powody; 
Gdyby mój widok nie był ci radosny, 
Ja bym się rozwiódł z twojej matki grobem: 
Byłby to tylko grób cudzołożnicy. 
Do Kenta. 
Ha, jesteś wolny? Ale później o tym. 
Droga Regano, siostra twa niegodna, 
pokazując na serce: 
Tu utopiła jakby szpony sępa 
Ostry ząb swojej grzesznej niewdzięczności. 
Zaledwie mogę mówić; nie uwierzysz,  
Z jaką wyrodną złością — o Regano! 

REGAN

Cierpliwość, panie! Zdaje mi się bowiem, 
Żeś jej wartości łatwiej mógł nie poznać, 
Niż nie dopełnić ona powinności. 

KRÓL LEAR

Jak to rozumiesz? 

REGAN

Sądzę, że ma siostra 
Niezdolna zgwałcić swoich obowiązków. 
Jeśli przypadkiem położyła tamę 
Wrzaskliwej twego orszaku rozpuście, 
Tak słuszne miała do tego powody, 
Że od wszelkiego wolną jest zarzutu. 

KRÓL LEAR

Niech Bóg ją skarze!  

REGAN

Panie, jesteś stary; 
Natura w tobie kresów swych dobiega. 
Czas byłby dać się kierować rozumom, 
Lepiej od ciebie stan twój pojmującym. 
A więc cię proszę, wróć do naszej siostry, 
Wyznaj otwarcie, że ją obraziłeś. 

KRÓL LEAR

Co? Więc ją prosić mam o przebaczenie? 
Zważ, jak to godne ust ojcowskich słowa: 
«Wyznaję, droga córko, żem jest stary; 
Starość nie radość; błagam na kolanach, 
Racz mi dać pokarm, ubranie i łoże!» 

REGAN

Dość tego! Są to żarty nieprzystojne; 
Wróć do mej siostry! 

KRÓL LEAR

Nie, nigdy, Regano! 
Pół mi mojego odjęła orszaku, 
Z gniewnym spojrzeniem serce mi przeszyła 
Od żądła żmii zjadliwszym językiem. 
Niech niebios zemsta wszystkie swe pioruny 
Wyrzuci na nią! Zatrute powietrze 
W młode jej kości niech powieje niemoc! 

CORNWALL

Fe, wstydź się, panie! 

KRÓL LEAR

Lotne błyskawice, 
Zgaście swym ogniem wzrok jej pogardliwy! 
Zniszczcie jej piękność, wyziewy bagniste, 
Wyssane ogniem potężnego słońca! 

REGAN

Ach, dobry Boże! Te same przekleństwa 
W wybuchu gniewu na mnieś gotów rzucić. 

KRÓL LEAR

Nie, nigdy me cię nie dotknie przekleństwo; 
Obca czułemu sercu twemu twardość. 
Jej wzrok jest straszny, gdy twoje źrenice 
Tylko pociechę przynoszą, nie palą. 
Moim zabawom nie będziesz ty skąpić, 
Zmniejszać orszaku, słowem mnie obrażać, 
Szczuplić7 dochodów, na wszystkiego domiar 
Bram twych zakładać przede mną ryglami. 
Ty powinności natury znasz lepiej, 
Lepiej dziecinnych8 obowiązków prawa, 
I wymagania należnej wdzięczności; 
Nie zapomniałaś połowy królestwa, 
Którą ci dałem. 

REGAN

Do rzeczy, mój ojcze! 

KRÓL LEAR

Kto w dyby okuł mojego człowieka? 
Słychać trąbkę za sceną.

CORNWALL

Co to za trąbka? 
Wchodzi Oswald.

REGAN

Wiem, to moja siostra; 
List jej donosi, że wkrótce przybędzie. 
To pani twoja? 

KRÓL LEAR

To właśnie niewolnik, 
Który pożyczył dumy i zuchwalstwa 
Od zmiennej łaski tej, której jest sługą. 
Precz z moich oczu! 

OSWALD

Co to znaczy, panie? 

KRÓL LEAR

Kto w dyby okuł mego sługę? Myślę, 
Że nie wiedziałaś nic o tym, Regano. 
Kto się to zbliża?  
Wchodzi Goneril. 
Jeśli starość kochasz, 
Jeśli, o niebo, twoich praw nakazem 
Jest posłuszeństwo, jeśliś samo stare, 
Twoją ma sprawa, stań po mojej stronie! 
Do Goneril: 
Czy nie masz wstydu na brodę tę spojrzeć? 
Zdołaszli9 ścisnąć rękę jej, Regano? 

GONERIL

Cóż jej zabrania? W czymże przewiniłam? 
Nie wszystko winą, czemu winy imię 
Sąd lekkomyślny lub zgrzybiałość daje. 

KRÓL LEAR

O piersi moja, jakżeś jest10 kamienna, 
Że znieść to możesz! Kto mojego sługę 
W dyby śmiał okuć? 

OSWALD

Ja rozkaz wydałem, 
Lecz on zuchwalstwem na więcej zasłużył. 

KRÓL LEAR

Ty rozkaz dałeś? 

REGAN

Proszę cię, mój ojcze, 
Czas już na koniec, byś swą słabość uznał. 
Jeżeli wrócisz do siostry mej domu 
Z końcem miesiąca z połową orszaku 
Będziesz mógł przybyć do mego pałacu. 
Dziś jestem w drodze; dziś byś tam nie znalazł 
Nic potrzebnego na twoje przyjęcie. 

KRÓL LEAR

Ja wrócić do niej? Z połową orszaku? 
Nie, nigdy! Wolę raczej zrzec się dachu, 
Wolę z wichrami i burzą wojować, 
Być towarzyszem wilków i puszczyków. 
O konieczności twarda! Wrócić do niej! 
Królu Francuzów, z krwią gorącą w żyłach, 
Coś bez posagu najmłodszą wziął córkę, 
Równie bym chętnie przed tronem twym klęknął 
I o jałmużnę jak giermek cię błagał. 
Aby spodlone życie me przeciągnąć. 
Ja, wrócić do niej! O nie, radź mi raczej, 
Bym popychadłem został obrzydłego 
Twego pachołka! 
Wskazując na Oswalda.

GONERIL

Jak ci się podoba. 

KRÓL LEAR

Proszę cię, córko, nie rób mnie szalonym! 
Nie chcę cię dłużej trudzić, bądź mi zdrowa! 
Na tej się ziemi nie zobaczym więcej. 
A przecie jesteś mym ciałem, krwią, córką! 
Lub raczej ciała mojego chorobą, 
Którą konieczność zwać mi każe moją, 
Czyrakiem, krwi mej zgniłej karbunkułem. 
Lecz cię nie będę gromił; niechaj hańba 
Przyjdzie, gdy zechce, nie ja ją przyzywam, 
Przed sąd Jowisza nie ja skargi niosę. 
Czas ci zostawiam; popraw się, gdy możesz; 
Czekać cierpliwie mogę u Regany 
Z stu rycerzami mojego orszaku. 

REGAN

Nie tak zupełnie; nic u mnie w tej chwili 
Nie jest gotowe na twoje przyjęcie. 
Usłuchaj siostry; bo ci, co rozumem 
Twe uniesienia mierzą, sprawiedliwie 
Zgodzić się muszą, żeś stary, że starość — 
Wie ona dobrze, co robi. 

KRÓL LEAR

Tak sądzisz? 

REGAN

Tak sądzę szczerze. Orszak pięćdziesięciu 
Czy to nie dosyć? Potrzebaż11 ci więcej? 
Czy nawet tyle? Gdy przeciw tej liczbie 
Niebezpieczeństwo i wydatek mówią? 
Pod jednym dachem jak żyć może zgodnie 
Taki tłum ludzi pod dwoma panami? 
Bardzo to trudno, raczej niepodobna. 

GONERIL

Czy równie dobrej nie miałbyś usługi 
Od dworzan siostry naszej lub od naszych? 

REGAN

Prawda, a wtedy łatwo by nam było 
Wszelkie niedbalstwo naszych sług ukarać. 
Jeśli więc zechcesz przybyć do mnie, ojcze, 
By grożącego ujść niebezpieczeństwa, 
Proszę cię, przybądź z dwudziestu i pięciu; 
Na więcej nie mam miejsca ni zasobów. 

KRÓL LEAR

Wszystko wam dałem. 

REGAN

A czas już był wielki. 

KRÓL LEAR

Na opiekunów moich was wybrałem, 
Lecz liczbę mego orszaku zastrzegłem. 
Mamże12 z dwudziestu pięciu tylko przybyć 
Do twego zamku? Czy tak powiedziałaś? 

REGAN

I tak powtarzam; ni jednego więcej. 

KRÓL LEAR

A jednak piękna jest grzesznic tych postać! 
Obok grzeszniejszych i najgorszą nie być 
Jest już zasługą. Do Goneril: 
A więc pójdę z tobą: 
Pięćdziesiąt dwakroć jest dwadzieścia i pięć, 
Twoja więc miłość jest dwa razy większa. 

GONERIL

Słuchaj mnie, ojcze, na co ci się zdadzą 
Dwudziestu pięciu, dziesięciu lub pięciu 
W domu, gdzie służba dwa razy liczniejsza 
Na twój jest rozkaz? 

REGAN

Po co jeden nawet? 

KRÓL LEAR

O, nie mierz życia tylko koniecznością! 
Ostatni żebrak ma zbytek w swej nędzy. 
Zamknij człowieka w granicach potrzeby, 
A będzie tani wiódł żywot jak bydlę. 
Ty jesteś panią; gdyby twoim sądem 
Ciepło się trzymać wielkim było zbytkiem, 
Jestże potrzebny ten przepych ubioru, 
Który zaledwo ogrzać cię jest w stanie? 
Lecz co koniecznie potrzebne — o Boże, 
Daj mi cierpliwość! Jej mi tylko trzeba! 
Widzisz tu, Boże, ubogiego starca 
Lat i boleści zgiętego brzemieniem! 
Jeśli ty serca córek tych buntujesz 
Przeciwko ojcu, nie rób ze mnie głupca 
W pokorze ducha znoszącego krzywdę, 
Ale szlachetnym pierś mą natchnij gniewem! 
Niech broń niewieścia, łza, lic mych nie kala! 
Nie, czarownice wyrodne! Ja na was 
Takiej dokażę zemsty, że świat cały — 
Dokonam — jeszcze nie wiem, co dokonam — 
Lecz wiem, że będzie to postrachem ziemi! 
Myślicie może, że ja płakać będę? 
Nie będę płakał. 
Mam ja powody płakać, lecz to serce 
Na sto tysięcy kawałków wprzód pęknie, 
Niźli zapłaczę. Błaźnie, oszaleję! 
Wychodzą: król Lear, Gloucester, Kent, Błazen.

CORNWALL

Czas się oddalić, bo nadciąga burza. 
Burza w odległości.

REGAN

Ten dom jest mały, trudno, aby starzec 
Z całym orszakiem mógł się w nim pomieścić. 

GONERIL

To jego wina, sam się z domu wygnał, 
Niech teraz cierpi za swoje szaleństwo. 

REGAN

Samego chętnie przyjmę w moim zamku, 
Lecz ni jednego z jego towarzyszy. 

GONERIL

I ja tak myślę. Gdzie jest milord Gloucester? 

CORNWALL

Poszedł za starcem. Ale oto wraca. 
Wchodzi Gloucester.

GLOUCESTER

Król jest jak wściekły. 

CORNWALL

Gdzie pragnie się udać? 

GLOUCESTER

Nakazał wyjazd, lecz nie wiem, gdzie zmierza. 

CORNWALL

Najlepiej będzie wolność mu zostawić, 
Niech gdzie chce jedzie. 

GONERIL

Nie proś, żeby został. 

GLOUCESTER

Ach, noc nadciąga, wściekły wicher wyje, 
A krzaka nie ma na kilka mil wkoło! 

REGAN

Nauczycielem dla upartych ludzi 
Musi być krzywda, która ich dosięga 
Przez własną winę. Rozkaż bramy zamknąć. 
Orszak się jego składa z paliwodów13; 
Roztropność radzi mieć się na baczności 
Przeciw zamachom, do których zbyt łatwo 
Mogą swoimi pchnąć go podszeptami. 

CORNWALL

Noc straszna! Zamknij bramy! Dobra rada 
Mojej Regany. Schrońmy się przed burzą! 
Wychodzą.
  1. upornie — uporczywie. [przypis edytorski] ↩
  2. Przeczą i twierdzą, i dziób zimorodka (...) obracają — było mniemanie, że powieszony zimorodek w tę stronę dziób obraca, z której wiatr wieje. [przypis redakcyjny] ↩
  3. Do Camelotu gęgałbyś przede mną! — wedle jednych aluzja do miasta Camelot, słynnego w romansach o królu Arturze; wedle innych Camelot jest miasteczko w hrabstwie Somerset, otoczone bagnami, na których chowają wielkie stada gęsi. [przypis redakcyjny] ↩
  4. antypatyczny — tu: odpychający się z innym przedmiotem; nawiązanie do działania sympatycznego i antypatycznego wyjaśnianego przez teorię magnetyzmu. [przypis edytorski] ↩
  5. szczerota — szczerość. [przypis edytorski] ↩
  6. urwisz — urwis, łobuziak. [przypis edytorski] ↩
  7. szczuplić — uszczuplać. [przypis edytorski] ↩
  8. dziecinny — dziś w tym znaczeniu: dziecięcy (właściwy dziecku). [przypis edytorski] ↩
  9. zdołaszli — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: czy zdołasz. [przypis edytorski] ↩
  10. jakżeś jest — konstrukcja z partykułą -że i ruchomą końcówką czasownika; dziś: jakże jesteś. [przypis edytorski] ↩
  11. potrzebaż — konstrukcja z partykułą -że (skróconą do -ż); znaczenie: czy potrzeba. [przypis edytorski] ↩
  12. mamże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy mam. [przypis edytorski] ↩
  13. paliwoda — buntownik, zawadiaka. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · William Shakespeare (Szekspir)

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Król Lear · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/krol-lear/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Leon Ulrich

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis