Loreva
Loreva

Rozdział 10 z 10

EXODOS

SCENA 1

PROMETEUSZ, PRZODOWNICA CHÓRU

PROMETEUSZ

A jednak przyjdzie chwila, że ten władca boży, 
Choć tak jest dzisiaj dumny, głowę swą ukorzy,  
Albowiem postanowi takie zawrzeć śluby, 
Co z tronu go powalą, strącą w przepaść zguby.  
Wypełni się naonczas klątwa jego ojca, 
Kronosa, którą wyrzekł, gdy z niebios ogrojca  
Przemocą był wypędzon. Jakby mógł, zwycięski,  
Uniknąć tej niechybnej a sromotnej klęski, 
Nikt z bogów tego nie wie, oprócz mnie jedynie — 
Ja środki znam ku temu. Na swojej wyżynie  
Niech sobie więc króluje, niech wierzy, zuchwały, 
W swe gromy napowietrzne, w swe płomienne strzały.  
Już nic go nie ocali, nic go nie powstrzyma —  
W haniebną runie przepaść! Strasznego olbrzyma  
Gotuje przeciw sobie, cudo niezmożonej  
Potęgi! On ci iskrę rzuci w nieboskłony, 
Jaśniejszą od błyskawic, on stworzy łoskoty, 
Co hukiem swym zagłuszą piorunowe grzmoty. 
On mocy swej doświadczy nawet na trójzębie, 
Na berle Posejdona, które morza głębie 
Rozburzą i przestrachem w krąg napełnią lądy. 
Przekona się naonczas Zeus, co znaczy rządy  
Mieć w ręku, a co w kaźni jęczeć służebniczej. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Z życzeniem twego serca twa groźba się liczy.  

PROMETEUSZ

Nie! Z prawdą! Acz przyznaję: mam takie życzenie. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Więc będzie ktoś, co Zeusa strąci w mrok i cienie. 

PROMETEUSZ

O, stokroć większych jeszcze doczeka się znoi1. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Twe serce czyż się słów tych bluźnierczych nie boi? 

PROMETEUSZ

Ja — bać się!? Ja, co nigdy nie złożę się w grobie!? 

PRZODOWNICA CHÓRU

Lecz bole jeszcze krwawsze może sprawić tobie. 

PROMETEUSZ

Niech sprawi! Mną już żadne męki nie zachwieją. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Ten mędrcem, kto się kornie godzi z Adrasteją2. 

PROMETEUSZ

Czcij, módl się, schlebiaj, klękaj przed kata obliczem! 
Lecz dla mnie moc Zeusa jest już dzisiaj niczem. 
Niech sierdzi się do woli, niech się władzą mami, — 
Niedługo, a utraci berło nad bogami. 
Lecz patrzcie! Oto ku nam poseł Zeusa bieży3,  
Tyrana-samodzierżcy służka ci4 to świeży, 
Zapewne coś mi całkiem nowego obwieści. 

SCENA 2

PROMETEUSZ, HERMES

HERMES

Do ciebie ja przychodzę, ty, co z bożej cześci 
Igrzysko uczyniwszy, przez miłość dla człeka 
Zostałeś ogniokradcą! Niechżeć już nie zwleka 
Twój język, arcygorzki mądralo, w tej porze  
Wyjawić, jaki związek z rąk wytrącić może 
Naszemu rodzicowi świętą jego władzę? 
Bo wszak się tym przechwalasz! Dlatego ci radzę,  
Wytłumacz mi się jasno, bez żadnych zagadek, 
Nie zmuszaj mnie tu wracać. Sam ci5 jesteś świadek, 
Że Zeus się niezbyt gładko z takimi obchodzi. 

PROMETEUSZ

Wyniosłe twoje słowa i butne! Ja — złodziej, 
Odpowiem: tak przystało mówić służalcowi! 
Na nowy dzisiaj sposób rządzicie wy, nowi 
Bogowie, niemyślący, że się w gruz rozwali  
Grodziszcze waszej mocy królewskiej. Azali  
Tyranów dwóch ginących6 nie miały me oczy  
Przed sobą? Teraz ujrzą, jak się trzeci stoczy  
Sromotnie i niebawem! Mniemaszli7, że z trwogi  
Pokornie zechcę sławić twoje nowe bogi? 
Dalekim ci8 od tego, daleki! Ty zasię 
Uciekaj, skąd przyszedłeś, w jak najprędszym czasie! 
Niczego się nie dowiesz ode mnie zaiste! 

HERMES

Twój upór tu cię wtrącił, twe cię oczywiste  
Bluźnierstwa do tej strasznej przystani zawiodły. 

PROMETEUSZ

Jać9 wolę me nieszczęście od twej służby podłej, — 
Wiedz o tym, mego losu na twój nie zamienię! 

HERMES

Przykutym być do głazu we większej masz cenie, 
Niż wierną pełnić służbę u ojca Zeusza. 

PROMETEUSZ

Tak bywa, że pogarda do wzgardy nas zmusza. 

HERMES

Za szczęście więc uważasz tę swoją niedolę? 

PROMETEUSZ

Za szczęście? Takie szczęście niech zmiażdży w swym kole 
Mych wrogów! Rad i ciebie ujrzałbym w tym stadzie. 

HERMES

Więc język twój i na mnie jakąś winę kładzie? 

PROMETEUSZ

I owszem. Nienawidzę wszystkie bogi twoje, 
Że takie mi za dobroć zgotowały znoje. 

HERMES

Niemała snadź10 choroba mocuje się z tobą. 

PROMETEUSZ

Tak, jeśli nienawidzić wrogów jest chorobą. 

HERMES

Któż z tobą by wytrzymał, gdybyś był przy zdrowiu? 

PROMETEUSZ

O biada!  

HERMES

Zeus nie słyszy; wołasz na pustkowiu. 

PROMETEUSZ

We wszystkim nas pouczy czas, gdy idzie w lata. 

HERMES

Jak dotąd, mądrość twoja wcale nie bogata. 

PROMETEUSZ

Zapewne! Nie gadałbym z parobkiem daremnie! 

HERMES

Nie powiesz, o co ojciec pyta się przeze mnie. 

PROMETEUSZ

A jużci! Na tę łaskę wszakże on zasłużył! 

HERMES

Co? Będziesz mnie, jak chłopca nieletniego, durzył11? 

PROMETEUSZ

Nie jesteśże12 ty głupszy od chłopca, jeżeli 
Sądziłeś, że ci tego język mój udzieli? 
Chytrości nie ma takiej, ni takiej katuszy, 
By Zeus mógł to wyznanie wycisnąć mi z duszy, 
Dopóki mnie z tych więzów nie zwolni! W swym domie13 
Siedzący napowietrznym, niechaj na mnie płomię14  
Ogniste rzuca z góry; śniegowe szarugi 
Czy wstrząsające ziemią gromy, jego sługi, 
Niech wszystko w proch roztrącą, rozniosą, zdruzgocą, 
Mnie zasię15 i największą nie przynagli mocą,  
Ażebym miał powiedzieć, kto go z tronu zwali! 

HERMES

O rozważ, czy ten hardy upór cię ocali? 

PROMETEUSZ

Już wszystkom ja rozważył16 i zarządził. 

HERMES

Nieba! 
Zastanów się, szaleńcze, zastanów, jak trzeba 
Rozsądku, aby wiedzieć, co dobre, co szkodzi. 

PROMETEUSZ

Poprzestańże mnie topić w pustych słów powodzi!  
Wiedz o tym, że mnie żadna nie przymusi trwoga, 
Bym miał nienawistnego zaklinać tu Boga, 
Bym, tchórz najostatniejszy, załamywał ręce 
Niewieścim obyczajem i żebrał, aż męce  
Tych więzów kres położy!... Nie moją to rzeczą! 

HERMES

Na próżnom tyle mówił; snadź17 już nie wyleczą, 
Nie zmiękczą cię me prośby! Jak ten rumak młody, 
Raz pierwszy zaprzągnięty, rozbijasz przeszkody,  
Wędzidło gryziesz, dęba stajesz i, niesforny, 
Rwiesz lejce poza sobą. Lecz duch twój przekorny 
Omamion: nie jest siłą upór, jeśli straży  
Rozsądku nie podlega! Niech serce twe zważy, 
Na jakie będziesz jeszcze wystawion wichury, 
Na jaką falę cierpień, jeżeli tak z góry  
Odrzucasz moją radę! Śród łyskań i gromów  
Zeus strzaska tę opokę na kawały złomów, 
Zaś postać twą nieszczęsną okrutnie pogrzebie 
W otchłannym, pełnym mroków nieprzebytych żlebie. 
A światło kiedy ujrzysz znów po długim czasie, 
Wnet Zeusa pies skrzydlaty, orzeł, co się pasie  
Krwi strawą, na kęs ciała twego wraz się rzuci 
I będzie, nieproszony gość, w żarłocznej chuci 
Codziennie się skradając, twą czarną wątrobą  
Straszliwy głód swój sycił. A końca już z tobą, 
Znoszącym takie męki, nie będzie dopóty, 
Dopóki się nie zjawi bóg, co, twojej lutej  
Męczarni pragnąc ulżyć, zejdzie w Hadu ciemnie, 
W czeluścię Tartarową. To wiedząc przeze mnie,  
Zastanów się! Nie zmyśla mój język, nie trwoży  
Groźbami, mówi prawdę! Wszakże wardze bożej  
Zeusowej kłamstwo obce; ziści się, co powie. 
Więc rozważ to, roztrząśnij dobrze w swojej głowie,  
Ażebyś wreszcie doszedł do myśli tej wątku, 
Że upór nie powinien być panem rozsądku. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Zda mi się Hermes słuszną wypowiedział radę: 
Chce, iżbyś rzucił upór i bezpłodną zwadę. 
Posłuchaj, niech się duch twój roztropnością rządzi,  
Albowiem wstyd to wielki, jeśli mędrzec błądzi. 

PROMETEUSZ

Dawno mi znana tej nauki treść! 
Lecz ja wiem dobrze, iż nie zhańbion18 wróg, 
Jeżeli wróg mu szarpie jego cześć. 
Niechże naciągnie swój płomienny łuk, 
Dwuzębnym berłem niech godzi w mój kark! 
Od jego grzmotów niechaj zadrży w krąg 
Ogrom powietrza! Niech zerwie się wark19  
Wichrów szalonych! Chciwe krwawych mąk, 
Niech rozpętają złość swą stada burz, 
Ziemię na strzępy niech starga ich szpon! 
Niech się zakłębią głębie wszystkich mórz 
I fale miecą20 aż po gwiezdny skłon! 
Niech mnie w Tartaru czarną strąci noc, 
Na Konieczności twarde rzuci łoże, —  
Przecież mnie jego rozwścieklona moc  
Całkiem uśmiercić nie może! 

HERMES

Oto szaleństwa niechybnego znak —  
Wyniosła pycha przebluźnierczych słów! 
Do obłąkania cóż ci jeszcze brak? 
Jakbyś się sprawiał, wyswobodzon? Mów! 
A wy, dziewice, którym jego błąd  
Rozbudza w sercach miłosierdzia zdrój, 
Jak najpośpieszniej uciekajcie stąd, 
Zanim żywiołów rozpocznie się bój. 
Albowiem zamęt błyskawicznych rózg, 
Nawała grzmotów i gromów w przestworze,  
Łatwo zamąci przerażony mózg, 
Do szału przywieść was może! 

CHÓR

Innych, Hermesie, udzielaj mi rad, 
Jeśli chcesz we mnie mieć posłuchu dość!  
Wszak do haniebnych nakłaniasz mnie zdrad,  
W słowach się twoich nędzna kryje złość.  
Lecz nie uwiedzie mnie twój lichy kłam!  
Cierpieć z nim razem będę aż po wiek, 
A zaś dla zdrajców tylko wzgardę mam.  
Obyś się zbrodni tej na zawsze strzegł, 
Bo z wszystkich chorób, które zsyła los 
Na tego świata nieszczęsne rozdroże, 
Cóż ponad zdrady niespodzianej cios  
Ohydniejszego być może? 

HERMES

O, bądźcie pomne, o to błagam was,  
Tych słów życzliwych, co padły z mych warg, 
Byście, gdy Doli21 pojawi się czas, 
Nie uciekały się do pustych skarg, 
Byście nie rzekły, że was niebios król  
Znienacka strącił w ten nieszczęścia dół! 
Nie! Z waszej winy spadnie na was ból! 
Że nierozsądek tak wam ducha skuł. 
Dola w swą wielką uwikła was sieć: 
Wszak wyjawiłem wam zamiary boże, 
Byście się mogły na baczności, mieć, — 
Rozum li22 zbawcą być może! 
Znika. Błyskawice. Gromy. Tumany kurzu. Trzęsienie ziemi.

PROMETEUSZ

Oto się słowo zamienia już w czyn, 
Ziemia się trzęsie w krąg! 
Obłoków czarny zwał  
Rozdziera łysk i grom! 
Orkanny23 szaleje młyn, 
Burze prą śladem burz, 
Złom się rozbija o złom, 
Kłębami zrywa się kurz  
Z lecących w przepaście skał! 
Wyją wichury,  
W zamęcie mąk 
Strop się już zlewa ponury  
Z smaganą głębią mórz,  
Strasznie zwichrzoną aż do dna 
Oto się spełnia już 
Wyrok, co na mnie padł 
Z Zeusowych rąk! 
Spojrzyj, o matko czcigodna, 
Na moje leże! 
Spojrzyj, jak cierpi twój syn! 
O ty, Eterze, 
Co światłem zapładniasz świat24 
Patrz, jakie muszę 
Bezprawne znosić katusze! 
Zapada się w głąb ze skałą i z chórem Okeanid.
  1. znoi — dziś popr. forma D.lm: znojów; trudów, cierpień. [przypis edytorski] ↩
  2. Adrasteja (mit. gr.) — córka Ananke, bogini sprawiedliwości i losu (jej imię tłumaczy się jako „Nieodwracalna”, „Nieunikniona”, „Nieuchronna”, „Ta, której nic nie umknie”), utożsamiana z Nemezis; także: opiekunka gór; godzić się z Andrasteją: godzić się ze swym losem. [przypis edytorski] ↩
  3. bieżyć (daw.) — iść, zmierzać. [przypis edytorski] ↩
  4. ci — tu: partykuła wzmacniająca. [przypis edytorski] ↩
  5. ci — tu: partykuła wzmacniająca wymowę zdania. [przypis edytorski] ↩
  6. tyranów dwóch ginących — przed Zeusem dzierżył pano­wanie najpierw Uranos, potem Kronos. [przypis edytorski] ↩
  7. mniemaszli — konstrukcja z partykułą -li; inaczej: czy mniemasz. [przypis edytorski] ↩
  8. ci — tu: partykuła wzmacniająca wymowę czasownika w zdaniu. [przypis edytorski] ↩
  9. jać — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą do -ć. [przypis edytorski] ↩
  10. snadź (daw.) — widocznie, najwyraźniej, zapewne. [przypis edytorski] ↩
  11. durzyć — tu: zwodzić, ogłupiać. [przypis edytorski] ↩
  12. jesteśże — konstrukcja z partykułą -że w funkcji pytającej oraz wzmacniającej wymowę frazy; inaczej: czy jesteś. [przypis edytorski] ↩
  13. w domie (daw.) — dziś popr. forma N.lm: w domu. [przypis edytorski] ↩
  14. płomię (daw.) — dziś rzecz. r.m.: (ten) płomień. [przypis edytorski] ↩
  15. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski] ↩
  16. wszystkom ja rozważył — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: ja wszystko rozważyłem. [przypis edytorski] ↩
  17. snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski] ↩
  18. zhańbion (daw.) — forma skrócona; dziś tylko: zhańbiony. [przypis edytorski] ↩
  19. wark — skrót od: warkot a. warczenie. [przypis edytorski] ↩
  20. miecą (daw.) — dziś popr. forma: miotają; miotać: rzucać, szczególnie na znaczną odległość. [przypis edytorski] ↩
  21. dola — tu: los, przeznaczenie. [przypis edytorski] ↩
  22. li — konstrukcja z partykułą li w funkcji wzmacniającej wymowę zdania; znaczenie: tylko, sam (sama itd.), wyłącznie. [przypis edytorski] ↩
  23. orkanny (neol., daw.) — huraganowy; właściwy orkanowi, tj. porywistej wichurze. [przypis edytorski] ↩
  24. Eterze, co światłem zapładniasz świat (mit. gr.) — Eter, syn Erebu (Ciemności) i Nyks (Nocy): bóg światła, uosobienie wyższych rejonów nieba i powietrza górnego (powietrze niższe, aer zamieszkiwali bogowie olimpijscy); w starogreckiej filozofii przyrody eter był piątym elementem (obok powietrza, ziemi, ognia i wody), materią kosmosu, tj. świata pozaziemskiego, „nadksiężycowego”. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Ajschylos

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Prometeusz skowany · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/ajschylos-prometeusz-skowany/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Jan Kasprowicz

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Przypis