Źródło i licencja tłumaczenia
AKT V
Sala w pałacu MINDOWY.
SCENA I
MINDOWE, ROGNEDA, siedzi na przodzie sceny.
MINDOWE
Widzę, błyszczą z daleka buntowników zbroje.
Jak tygrys w klatce, chyba mury te rozłamię.
Nigdym się nie bał śmierci — teraz się nie boję,
Lecz rozpacz ogarnęła, wściekłość mnie porywa.
ROGNEDA
I kto z ufnością boskim wyroczniom zawierza.
Słuchaj.... nie możesz zginąć jak z ręki rycerza,
Który poległ zabity za twoim rozkazem.
Ufaj i śmiało ludzkim pogardzaj żelazem,
Chyba umarli wstaną...
MINDOWE
Którzy poszli do piekła... Kto? te Niemcy harde,
Którzy z życiem wrodzonej pozbyli się dumy.
Dla żywych i umarłych równą czuję wzgardę,
Umarłych się nie lękam...
ROGNEDA
MINDOWE
Gdyby ci wstawać mogli, których grób pokrywa,
Nie śmiałyby się żony ubrane w żałobie,
Ani dziedziców radość byłaby tak żywa.
Matko — i ja nie wrócę, gdy dziś w grobie zasnę.
O! zamku, co przetrwałeś długie wieków burze,
Ciebie najprzód powita jutro słońce jasne,
Ja ciebie żegnam.... Zamku na wysokiej górze!
Byłeś ty gniazdem orła, orzeł ciebie wsławił,
W tobie zasypiał, w tobie zwykł łupy pożerać,
I nieraz cię krwią ofiar niewinną zakrwawił;
Ale czyż orzeł w gnieździe powinien umierać?
ROGNEDA
MINDOWE
Bezbożny, zbójca, tyran, obłudnik, morderca:
Jedna z tych zbrodni ludzkie wypali sumienie,
Jam wszystkie spełnił — zimno — znużony po zbrodniach
Głębiej teraz spać będę i w grobowe cienie
Przejdę przy jasnych wiosek krzyżackich pochodniach.
Ach matko! ciężkie, ciężkie było moje życie,
Czułem, choć twarzą boleść wskazywałem rzadko.
Nikt mnie nie kochał!...
ROGNEDA
Kochałam cię...
MINDOWE
ROGNEDA
Przekleństwo zapomniane!
MINDOWE
Słodkiem winem, truciznę przymięszam do wina.
sypie truciznę
O matko! tu Aldona idzie obłąkana.
Wchodzi ALDONA i w obłąkaniu zdaje się kogoś prowadzić za sobą.
ALDONA
I ty za głośno stąpasz... słyszy moje ucho
Ciężkość twoich odetchnień — szelest twojej szaty...
po chwili
Tam na grobie rosną kwiaty,
A w grobie?... grób ten dwoje kochanków przykryje.
po chwili
Chodź za mną, daj mi rękę, jak twe serce bije?
Bije zanadto głośno, Mindowe usłyszy!
Czego tak głośno stąpasz? w pałacowej ciszy
O sklepienie się każde westchnienie roztrąca.
I uśmiech taki zimny — i dłoń taka drżąca.
idzie do okna
Czemu tak wcześnie? czemu tak wcześnie?
Już mię porzucasz, drogi mój! miły!
Jeszcze gmach cały spoczywa we śnie,
Ledwo wieczorne gwiazdy zalśniły.
Lecz oko twoje moich unika
I łzami smutna błyszczy źrenica.
Czy cię tak smuci ten głos słowika?
Czy cię tak smuci ten blask księżyca?
MINDOWE
I któż by z ludzi sądził, żeby serce moje
Miało tyle litości?
podaje ALDONIE czarę
Dowmunt ci przysyła
Ten napój, wypij, zaśniesz...
ALDONA
z uśmiechem
MINDOWE
ALDONA
Czułam, jak się myśl moja rozdzielała ze mną
I mowa z wątkiem myśli stała się niezgodna.
Straszna to była chwila, jeszcze w noc tak ciemną.
Lecz dawniej, kiedyś — w tej samej dobie,
Była straszniejsza chwila w tej sali...
Aldono! tyś pobladła — Aldono, co tobie?
Nic mi, mój luby... czy słyszysz dźwięk stali?
Chroń się; o Boże! wyłam okien kraty...
śmieje się, z obłąkaniem
Tam na grobie rosną kwiaty,
A w grobie...
śmieje się dziko
Aldono! tyś pobladła — Aldono, co tobie?
Nic mi, mój luby... bywaj zdrów na wieki!
Wychodzi zamyślona.
MINDOWE
ROGNEDA
Patrz, oto klucz od świątyń — przez te drzwi komnaty
Uchodź — tam będą bronić wielkie Litwy Bogi,
Tam w ołtarzu odemkniesz potajemne kraty,
Jest wyjście do ogrodu, kędy lampa świeci...
Zapomnij przekleństw.
MINDOWE
wskazując na jedne z drzwi
Wychodzi innymi drzwiami.
ROGNEDA
sama
I te już nikną... poszedł — wszędy grobu cisze...
po chwili
Gdzież jestem? czy młodości wróciła godzina!
Wszyscy są tu koło mnie — książęca rodzina
Otoczyła mnie wkoło. Nie są to obrazy,
Które z płótna się patrzą nieruchomym wzrokiem;
Widzę ich — na obliczu czas nie wyrył skazy,
Nie zakryli się żadnym posępnym obłokiem.
Jak wczoraj pożegnani.
mówi do otaczających ją duchów
Ryngolcie! mój mężu!
Siądź tu przy mnie... Patrz, jak ta dziecina na łonie
Uśmiecha się i w twoim podoba orężu.
Nie rusz miecza, Mindowe, okaleczysz dłonie.
Masz kwiatek, baw się z kwiatem, dziecię, duszo moja!
Ty się uśmiechasz, mężu — Ryngolcie kochany.
słychać szczęk broni
Broń jęknęła — Ryngolcie, czy to twoja zbroja
Zajęczała tak smutnie? czy miecz spadł ze ściany?
Ty znikasz, pójdę z tobą — nigdy się nie chwiałam,
Czy przyjmiesz mnie do grobu? czy przyjmiesz?
przez kilka chwil milczy zamyślona — TROJNAT ze sztyletem w ręku, blady, przechodzi przez głąb sali — i wchodzi do pokoju dzieci przez drzwi, na które MINDOWE wskazał, oddalając się
Słyszałam!
Tak, to on był!
MINDOWE wraca.
MINDOWE
ROGNEDA
z zadziwieniem.
Po coś tu przybył! po co szukasz tu schronienia?
Uciekaj! miecz ukryty spadnie na twą głowę.
MINDOWE
Który po raz ostatni pada na te ściany.
Matko, widać nieszczęściem umysł masz zbłąkany.
Próżna ucieczka, losy niechaj się uiszczą.
Byłem w świątyni, zewsząd zdradne miecze błyszczą.
Czy był tu kto?
ROGNEDA
Zdaje się, że widziałam sztylet — we krwi brodził.
MINDOWE
Chciałbym ukarać sprawcę niegodnego czynu.
Matko, powiedz! ach powiedz! nim chwila przeminie,
Będzie za późno...
ROGNEDA
z rozpaczą
Nie lękaj się — nie zginiesz od Trojnata dłoni,
Siła wyroczni ciebie od zgonu zasłoni;
Chyba umarli wstaną, chyba Dowmunt wstanie.
MINDOWE
Zaledwo się od wschodu rozwidnia noc ciemna,
Srebrne mgły się podnoszą. Zda mi się, że słyszę,
Jak smutno szumią wody błękitnego Niemna,
Jak posępnie litewskim borem wiatr kołysze.
Matko, czujesz przez okna tej gotyckiej sali
Kwitnących jodeł płynie balsamiczne tchnienie.
O Litwo moja! syn twój na ciebie się żali,
Zdradzasz go. Niech już słońca zabłysną promienie.
Nie wytrzymam, tak srodze duszę moję1 nęka
Ta nad głową z sztyletem zawieszona ręka.
Podczas ostatnich słów wchodzi DOWMUNT w krzyżackiej zbroi, z zapuszczoną przyłbicą. ROGNEDA do końca aktu siedzi nieporuszona.
DOWMUNT
Boisz się umrzeć — zgonu boisz się, tyranie!
Płacz i głoś żal za życiem niewieścimi słowy,
Nakarmię dziką zemstę bojaźnią Mindowy,
Ujrzę płacz rzewny dziecka.
MINDOWE
Dzieci tylko przeraża zbroja i krzyż czarny,
Broń się...
biją się i po długiej walce zastanawiają się2 oba
A więc innego użyjmy sposobu.
Oba odrzućmy zbroje — ten, kto mnie zabije,
Musi wprzód wejść do grobu, potem powstać z grobu.
DOWMUNT
MINDOWE
DOWMUNT
podnosi przyłbicę
Patrz, kto ja jestem!
MINDOWE
DOWMUNT
Broń się, nieszczęsny! cała wściekłość mi wróciła.
Odemszczę w krwi tyrana nieszczęścia mej żony.
MINDOWE
DOWMUNT
I choćby serce uschło, ją mój wzrok ożywi,
Będziemy jeszcze razem, będziemy szczęśliwi,
Jak dziecka strzec jej będę i osłodzę płacze.
Powiedz, że ona żyje! wszystko ci przebaczę,
Nawet tę wieść ostatnią okropną i ciemną.
MINDOWE
DOWMUNT
przebija go
Wybiega.
MINDOWE
opiera się o filar sali
Matko moja! chodź, zamknij! zamknij oczy syna.
Jak się ciężką wydaje ta żelazna zbroja,
Ten miecz okropny mrozem krew mi w żyłach ścina.
Czyżeś mię opuściła? matko! matko moja!
Przekleństwo wam! o mnichu! mnichu, precz mi z krzyżem.
Na tron nieście, a w mnichy Trojnata postrzyżem.
A ty po co nade mną szepcesz te pacierze?
Boże mój — Boże, ciągle odzywa się we mnie,
Precz, mnichu! sen przerywasz, niech boleść uśmierzę,
Niech zasnę! och, niech zasnę! daremnie! daremnie!
W strasznych bolach o wszystkiem w świecie zapominam,
Świat i siebie przeklinam — i dzieci przeklinam.
Wszystkich przeklnę. — O matko! gdzie są moje dzieci?
TROJNAT wychodzi z dzieci pokoju ze sztyletem, blady.
TROJNAT
Gdzież ta korona? gdzież jest? zabić bez nagrody.
Gdzież jest moja korona? gdzie purpura księcia.
Jak mi ciężko — okropnie...
patrzy przez okno
Słyszę ranne chłody,
Spojrzę na ziemię, róża jest jak twarz dziecięcia,
Spojrzę na niebo, księżyc jest jak twarz dziecięcia,
Wszystko mi przypomina. Raz pierwszy krew leję,
Potem przywyknę — teraz pot się sączy z czoła.
Noc straszna. Włos od zgryzot przez noc mi zbieleje.
Jakiś szmer słychać — może to mnie dziecię woła?
Czy wrócę ich dokonać? Nie, tak mi się zdało.
Ciemno lampa płonęła, jedno z dzieci spało
Po płaczu utulone jak na łonie matki,
I przez sen niespokojne marzyło wyrazy;
Drugi już się przebudził — i wołał o kwiatki,
I niewyraźne dawał piastunce rozkazy;
Potem nagle zapłakał, gdy żadnej nie było,
I jakby mu się jeszcze coś strasznego śniło,
Jeszcze zapłakał — jęknął — znów cicho w komnacie,
I jeszcze — jeszcze jęknął.
MINDOWE
Skończ! skończ! przekleństwo tobie! o boleść straszliwa!
Mocniejsza teraz, kiedy życie dogorywa.
Gryzłbym z jękiem te twarde kolumny marmuru.
Przeklinam ciebie — matko, ty przeklnij mordercę!
Twych przekleństw ja doznałem. Boleści tortury!
O, gdyby prędzej skończyć! przebij mi to serce,
Lecz nie tym mieczem, którym zabijałeś dzieci,
Precz! precz! czuję, duch z jękiem ostatnim uleci.
Och! och! och!
Kona.
DOWMUNT wpada prędko, prowadząc za sobą obłąkaną ALDONĘ.
DOWMUNT
ALDONA
śpiewa z obłąkaniem
Winie mi się wrzeciono,
A ja śpiewam dziecinie:
Jeśli się nić uwinie,
Uwieńczona koroną,
Będziesz kiedyś królową;
przestaje śpiewać
Pamiętam, tak mi niegdyś piastunka śpiewała,
Czy się ta nić uprzędła? czyli się urwała?
Nie wiem — już nie pamiętam, to tak dawno było.
DOWMUNT
z rozpaczą
ALDONA
zimno
We śnie. Tyle mi twarzy na świecie się śniło,
Któż sny pamięta.
DOWMUNT
Dlatego nie poznała.
bierze lampę i z nią przystępuje do ALDONY
Patrz! twój Dowmunt żyje.
Stoi przed tobą. Patrzaj! choć nieszczęście zmienia,
Nie zmieni rysów twarzy — zginął stróż więzienia,
Ja odzyskałem wolność...
ALDONA
Idę do ślubu, wianek zawieszę na czoło.
Jeden kwiat polnej róży
I dużo rozmarynu,
Niechaj mi szczęście wróży;
Dwie gałązki jaśminu
I jeden liść paproci.
Patrzaj! oto poranek blado niebo złoci.
I tak mi słabo — tak mi w oczach ciemno.
DOWMUNT
Nie płacz — czas wszystko zgładzi, zmysły ci powrócą,
Strzec cię będę jak kwiatu, otoczę kwiatami,
Żadne ponure myśli szczęścia nie zakłócą,
Łzy moje cicho będą płynąć z twymi łzami.
ALDONA
wpatrując się w DOWMUNTA, z uśmiechem
DOWMUNT
ALDONA
oglądając się
To kwiaty na podłodze...
DOWMUNT
Chodź! chodź! oto ich twarze pobladły z przestrachu.
ALDONA
śmiejąc się z obłąkaniem
I ból. Niech go uczuje głębiej. — Och! rozdziera,
Rozdziera mi wnętrzności. Wyrwij mi go z łona.
Już widmo ciemne myśli bladnie — obumiera.
I wszystko przeszło. Boże och! och! och!
Umiera.
DOWMUNT
padając przy niej na kolana
Wchodzi KRZYŻAK.
KRZYŻAK
do TROJNATA
A lud radosnym krzykiem jego wybór święci.
TROJNAT
Lecz głos dumy — sumienia boleści rozprasza,
Może o tem zapomnę, gdy włożę koronę.
Dowmuncie! chodź z tej sali...
DOWMUNT
Jaka blada, jak zimna — to Aldona!
TROJNAT
Ach właśnie taka bladość była dzieci twarzy,
Tak były ciche, zimne... Okropna to zdrada!
Zabijać dzieci! dzieci! Ale mi się marzy,
Że jeden jeszcze westchnął... pójdę tam — zobaczę,
Nie, nie, to było tylko konających drganie.
Tyle razy słyszałem z ich kolebek płacze,
Nie dziw, że mi się marzą.
KRZYŻAK
TROJNAT
Matko! matko Mindowy! spełnione twe chęci.
Cóż to? nie słyszysz, matko?... Nic nie odpowiada.
Rognedo! twego syna ziemia dziś pokryje.
Rognedo? cóż ty milczysz?
zbliża się do nieruchomie siedzącej ROGNEDY
Przebóg! jaka blada,
Nieruchoma, skościała — zimna —
bierze ją za rękę
Już nie żyje.
1829.
Źródło i licencja
Domena publiczna · Juliusz Słowacki
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Mindowe · Okładka na podstawie: Carla Brain@Flickr, CC BY-SA 2.0
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: CC-BY-SA-2.0
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: cover
Mindowe · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/slowacki-mindowe/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.