Utwór 1 z 4

Pieśń XXV

Użałuj sie3, kto dobry, a potłucz zawiasy
I mnie samę wrzuć w ogień; bo prze te niewczasy4
Dobrze5 już nie szaleję, ja, furta strapiona;
Jednak6 mię ten bezmierny niepokój dokona7.

Że to żadna Boża noc nigdy nie minęła,
Abych kiedy okrutnych razów nie podjęła8
Od tych sprosnych pijanic; nie mówię o słowa,
Łatwiejsza to, kiedyby9 cała była głowa.

Co tu za mej pamięci powrozów stargano,
Wrzeciądzów10 ukręcono, młotków11 skołatano;
Teraz już głowicami12 łotrostwo mię tłucze,
A ubogi gospodarz kryje pod sie klucze.

To nietajna, że cierpię nie za swoją winą,
Ale wszeteczna pani wszystkiego przyczyną,
Która nie wiem na jaki żywot sie udała13,
Że i wstydu, i dobrej sławy zapomniała.

Ja, to Bóg wie, przestrzegam swojej powinności,
A taję, ile mogę, jej zbytków i złości.
Cóż po tym, kiedy ludzie na zęby ją wzięli14?
Ona wie, jesli fałszu czy prawdy sie jęli.

Ale jesli mię, smutną, ciężkie razy bolą,
Nie mniejszą mam przed owym nędznikiem niewolą,
Co tu noc pole nocy15 płacze mi nad głową
Ani mi spać dopuści swą żałosną mową.

«Furto — powiada — sroższa niżli pani twoja,
Mnie to na złość trzymasz sie tak mocno podwoja16;
Czemu mię w dom, smutnego, nie puścisz? Gdyż17 mojej
Skrytej prośby nie umiesz odnieść paniej swojej!

Tak-że ja, biedny człowiek, w swym ciężkim frasunku
Nie mam uznać18 na wieki żadnego ratunku?
I już mię nocleg potkać uczciwszy nie może,
A ten zimny próg muszę przyjmować za łoże?

Mych niewczasów litują nocy nieprzespane,
Litują pełne gwiazdy, wiatry niewytrwane19;
Ty sama nie chcesz baczyć ludzkich doległości20,
A swym tylko milczeniem wiecznie zbywasz gości.

Gdzieś to namniejsze słówko przez skałę przepadło21,
A na zapamiętałym22 uchu paniej siadło;
By kamień, by żelazo w sercu swym chowała,
Nie wierzę temu, żeby westchnąć raz nie miała.

Teraz na szczęsnej ręce u drugiego leży,
A moja prózna mowa przecz za wiatry bieży;
Ale ty, coś przyczyną tych wszystkich trudności,
Furto, mówię, niewdzięczna moich uczynności23,

Tobiem ja złego słowa nie rzekł jako żywo,
Co drugi rad uczyni, gdy mu miejsce krzywo,
Żebyś mi tę niewdzięczność okazować miała
A mnie całą noc płakać pod niebem niechała24.

Alem cię rychlej nowym rymem udarował
I twoje niskie progi wdzięcznie ucałował,
Com sie razów25 obrócił u twego podwoja,
Obiatami26 szukając u świętych pokoja».

To tego27 i co lepiej oni28 tam umieją,
Całą Bożą noc będzie, aż kury odpieją29.
Takżeć mię, smutną, to złe paniej obyczaje,
To tego płacz frasuje, aż mię ledwie staje30.

Ks. 1, Pieśń XXV — skarga furty skierowana do pięknej dziewczyny; klasyczny przykład gatunku zwanego paraklausithyron, którego realizacje pojawiały się już wyżej w Ks. 1, Pieśni XXI i Pieśni XXIII. Pieśń nawiązuje do elegii (I, 16) Propercjusza (do w. 25 stanowi naśladowanie, a dalej przekład). [przypis redakcyjny] ↩
W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski] ↩
użałować się (starop.) — ulitować się. [przypis redakcyjny] ↩
niewczasy (starop.) — niewyspanie, przemęczenie, niewygody. [przypis redakcyjny] ↩
dobrze (daw.) — omal. [przypis redakcyjny] ↩
jednak — tu: w końcu. [przypis redakcyjny] ↩
dokonać (starop.) — dobić, zabić (por. pokrewne: konać; dokonać żywota). [przypis redakcyjny] ↩
Abych (...) okrutnych razów nie podjęła — żebym nie doznała (nie otrzymała) okrutnych ciosów. [przypis redakcyjny] ↩
nie mówię o słowa, / Łatwiejsza to, kiedyby — nie chodzi już o to, co mówią, łatwiej by to było znieść, gdyby. [przypis redakcyjny] ↩
wrzeciądz (daw.) — zamek; urządzenie do zamykania bramy w postaci żelaznej sztaby lub drąga obracającego się na sworzniu. [przypis redakcyjny] ↩
młotek — chodzi tu o młotek wiszący na bramie i używany jako kołatka. [przypis redakcyjny] ↩
głowica — rękojeść broni. [przypis redakcyjny] ↩
na jaki żywot sie udała — jaki rodzaj życia wybrała. [przypis redakcyjny] ↩
na zęby ją wzięli — zaczęli ją obmawiać (por. dzisiejsze „wziąć kogoś na języki”). [przypis redakcyjny] ↩
noc pole nocy — noc podle nocy, czyli noc po nocy. [przypis redakcyjny] ↩
podwoja (starop. forma D. lp) — bocznej futryny drzwi. [przypis redakcyjny] ↩
gdyż — tu: skoro. [przypis redakcyjny] ↩
uznać — doznać, doświadczyć. [przypis redakcyjny] ↩
niewytrwany (starop.) — nie do wytrzymania. [przypis redakcyjny] ↩
doległość (daw.) — cierpienie, dolegliwość. [przypis redakcyjny] ↩
Gdzieś to (...) przepadło — oby przeniknęło. [przypis redakcyjny] ↩
zapamiętały — uparty w złym. [przypis redakcyjny] ↩
uczynność — tu: przysługi, podarki. [przypis redakcyjny] ↩
niechać (starop.; tu forma 3 os. lp r.ż.: niechała) — zostawić. [przypis redakcyjny] ↩
Com sie razów — ilem się razy. [przypis redakcyjny] ↩
obiata (daw.) — ofiara. [przypis redakcyjny] ↩
tego — w domyśle: tego śpiewania. [przypis redakcyjny] ↩
oni — w domyśle: kochankowie śpiewający w nocy. [przypis redakcyjny] ↩
odpieją — skończą piać. [przypis redakcyjny] ↩
mię ledwie staje (starop.) — ledwie żyję. [przypis redakcyjny] ↩

Źródło i licencja

Domena publiczna · Jan Kochanowski

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Pieśni · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/piesni/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.