Źródło i licencja tłumaczenia
Pożegnanie Rzymu
Kogo z trzęsawiska łęgów3 magicznej bogini
Wzgórza witają (która Odysowi podała ongi4 kubek, łagodnie
Śpiewanie słodkie wznosząc przy kołowrotku),
Szczęsnym niechaj się mieni, chmurne,
Melancholijne, nasycone gorączką,
Podmuchy Romy zostawiwszy w tyle!
Który prawi, że tutaj synowi Zewsa7 woły w jarzmie zagrabiono, a tam
Wiekuisty głaz zakopał Romulus,
Tu, ponad zdrojem Egerii,
Gdzie niegdyś gaje szemrały, pił
Numa8 mądrość, czyżże się godzi?
Ciekawość to miejsce okropne, gdzie zewłok10 krwawy Cezara
Leżał, a nadto ową kolumnę, gdzie padł, boskiego wodza kolumnę,
Który w Farsalii wycieńczon11, Tempy doliną
Uciekał, doliną tą eleuzyjską,
Gdzie z bożka rzecznego urny wpodłuż
Łęgów zielonych złote tonie cieką.
Nie bez zgryzoty, nie bez oka zasnutego mgłą żalu
Śmiertelnego wroga zewłok ujrzał zwycięzca, pomny minionych dni przyjaźni,
Lub opłakując w duszy Romy losy, on sam
Rzymianin, bluźniący, który
Zwalił ją. Przewalały się czasy,
A Roma padała, padała i pada.
Wspaniałemu ładowi umysłu, co gwiezdne pieśni harmonii
Z onego świata — przywodzi nużącemu życiu kramarzy, piętnowan12
Marzyciela mianem, sam jeden wszystko jasno ważący;
Wszelako obładowany nad miarę pochyla
W pył powoli zamyśloną głowę
Wciąż niżej, pełen boleści.
Tyranów przepych. Świeży pędzie palmy wschodzącej wiarą,
Która jeno głębokomyślne cienie wokół rzucałaś ponad stygmaty praczasów,
Czyli13 poblask i pompy czarodziejskie sztuczki cię ocaliły?
Niechaj barki ludu dźwigają
Okapujące od klejnotów karło14,
Które wznosi namiestnika Boga!
Wspiera, grabież uwieczniając, twój arcykapłan niedorzecznie
Własne świątynie, szpetotę z pięknem na darmo
W jedno spajając. San Pietro15 w zenit wznosi
Dostojne kopułami stropy:
Tytaniczną budowlę wszelako
Burzy twardy mnich z Wittenbergi16.
On, który miasto świata i kręgi ziemskie darzy błogosławieństwem:
Jeno wspomnienie zostało. Wydarło z rozrytej gleby legendę prastarych herojów17:
Krwawiąc, dyszy ciężko pasujący się18 o wieniec atleta,
Groty ostrzone miota bóg
Śpiewu, niezmilkłe19 żale budzi
Uroczo piękny druh Hadriana20...
Niepokój dygoce nieśmiało, jak dusza dziewczęcia,
Która z gromady wdzięcznych zalotników obrać ma najwdzięczniejszego:
Nadmiernym rozkoszom nierzadko ulega duch.
Silnym nie przystoi przeszłość,
Jako że uczeń pojętny sztuki
Nie wyuczy się poprzez kunszty.
Doskonałość źrałe22 wydaje owoce na wypróbowanych
Pniach, przyjacielu! Greckiemu duchowi nie hołduj przedwcześnie! Skrzydła woskowe
Przylepia jeno do ramion naśladowca lotu:
Ale kwitną w poblasku strefach
Temu jasne plejady,
Kogo rozmach zatrzyma u szczytu.
Długim mozołem hieroglificzną jeno urodę
Pozna i wdzięcznie formuje kształt nieśmiertelny. Budzi u różanego,
U srebrnego pluskania górskiego potoku
Od nowa stary tan olimpijski;
Tak wyprowadził Thordwaldsen23
Z bogów zmierzchania świetlistość.
Z dala unoszą mu serce od gonitwy za zwierzem;
Bez ścieżki, w zaroślach się błąka, po kniei, wzdłuż szczątków skalnych i borów liściastych,
Wreszcie wodogrzmot w górskiej kotlince
Rozprasza wszelką melodię i sny.
Opustoszały zbocza, znowu
Tropi swą ścieżkę myśliwiec.
Kto odrodzon26 się czuje, zmierza do kształtu nowego,
Komu istnienie wiekuiste zda się, a śmierć nawet wymysłem despotów,
Zamyślenie o której podwiązuje puls szczęścia:
Chętnie taki opuszcza radośnie,
Kapitolu, państwo tych cieni,
Wasz przepych, cmentarze Romy!
Przyjmij druha twojego, szumiącą go opłyń zatoką,
Z której ongi (tak klechda prawi pradawna) urocza wyłoniła się piękność;
Mirty29 pobrzeża, kwiecista piana toni we włosach;
Jej to na brzegu Bakchos30,
Gdy stopą ziemi dotknęła,
Szczep winny podał i tyrsos31!
Z Hellady wracającego zgon go przemożny zaskoczył;
Wszelako nie Romy wzgórza okryły popioły w urnie zamknięte przedwcześnie:
«Niech kości moje, tak tchnieniem przekazał ostatnim,
W Neapolu odpoczną,
Gdziem w gajach złocistych owoców
Śpiewał pasterzy, zboże, herojów32».
- wpodłuż — wzdłuż. [przypis edytorski] ↩
- droga Appijska — Via Appia Antica, najstarsza droga rzymska, zaczynająca się w Rzymie przy Circo Massimo, na przedmieściach przebiegająca w pobliżu ruin willi staroż. rodów rzymskich oraz niedaleko katakumb, a następnie biegnąca na południe w okolice Kapui pod Neapolem, a stamtąd na wschód, prowadząc aż do wybrzeża Adriatyku, do Brindisi. [przypis edytorski] ↩
- łęg — podmokła łąka, często porośnięta krzewami. [przypis edytorski] ↩
- ongi a. ongiś — kiedyś, swego czasu. [przypis edytorski] ↩
- godziż się — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy się godzi. [przypis edytorski] ↩
- klechda — podanie ludowe wywodzące się z tradycji, z miejscowych wierzeń. [przypis edytorski] ↩
- Zews — własc.: Zeus. [przypis edytorski] ↩
- Numa Pompiliusz (715–673 p.n.e.) — wg legendy drugi król Rzymu. [przypis edytorski] ↩
- pustać — pustka. [przypis edytorski] ↩
- zewłok — zwłoki. [przypis edytorski] ↩
- wycieńczon — dziś: wycieńczony. [przypis edytorski] ↩
- piętnowan (daw.) — skrócona forma r.m.; dziś: piętnowany. [przypis edytorski] ↩
- czyli — tu: konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: czy też. [przypis edytorski] ↩
- karło — fotel o wygiętych nogach, popularny we Włoszech. [przypis edytorski] ↩
- San Pietro — Święty Piotr; tu: bazylika św. Piotra. [przypis edytorski] ↩
- mnich z Wittenbergi — Martin Luter (1483–1546), niem. reformator religijny, teolog, współtwórca luteranizmu; jako jeden z momentów wyznaczających początek reformacji wskazywany jest jego sławny akt przybicia na drzwiach kościoła zamkowego w Wittenberdze 95 tez potępiających sprzedaż odpustów przez kościół katolicki (31 października 1517). [przypis edytorski] ↩
- heroj — bohater. [przypis edytorski] ↩
- pasować się — walczyć z kimś. [przypis edytorski] ↩
- niezmilkły — nieuciszony; niemilknący. [przypis edytorski] ↩
- uroczo piękny druh Hadriana — sformułowanie to może dotyczyć albo Greka Antinousa (ok.110/115–130 r. n. e.), młodziutkiego przyjaciela cesarza Hadriana (76–138 r. n.e.), którego ten, nieutulony w żalu po jego przedwczesnej śmierci, rozkazał deifikować, albo też wiersza autorstwa Hadriana, zaczynającego się od słów: „Animula vagula, blandula / Hospes comesque corporis (...)”, tj. „Duszyczko, tkliwa i ruchliwa, / Gościu i druhu mojego ciała”. [przypis edytorski] ↩
- wprzódy — najpierw. [przypis edytorski] ↩
- źrały (starop.) — dojrzały. [przypis edytorski] ↩
- Thordwaldsen, Bertel (1770–1844) — duński rzeźbiarz pochodzenia islandzkiego, przedstawiciel klasycyzmu, autor licznych rzeźb figuralnych o tematyce mitologicznej (Amor, Psyche, Apollo, Adonis), a także płaskich reliefów przedstawiających sceny m.in. z Iliady. [przypis edytorski] ↩
- podobien — skrócona forma r.m.; podobny. [przypis edytorski] ↩
- kląskać — tu: śpiewać. [przypis edytorski] ↩
- odrodzon — skrócona forma r.m.; odrodzony. [przypis edytorski] ↩
- wiośnianość — tu: młodość. [przypis edytorski] ↩
- partenopejski — związany z Republiką Partenopejską, państwem na Półwyspie Apenińskim istniejącym w 1799 r. [przypis edytorski] ↩
- mirt — rodzaj rośliny. [przypis edytorski] ↩
- Bakchos (gr.) — przydomek Dionizosa. [przypis edytorski] ↩
- tyrsos a. tyrs — laska, atrybut Dionizosa. [przypis edytorski] ↩
- heroj — bohater, heros. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · August von Platen
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Pożegnanie Rzymu · Okładka na podstawie: Lima Pix, CC BY 2.0
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: CC-BY-2.0
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: cover
Pożegnanie Rzymu · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/pozegnanie-rzymu/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Stefan Napierski
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.