Rozdział 4 z 24

Pieśń IV

W twardej kamiennej wieży i za troistemi
Drzwiami siedząc Danae nieprzełomionemi,
Pod strażą nieuspionych spartańskich złajników3,
Mogła wiecznie nie uznać4 nocnych wszeteczników,

By była z Akryzego Wenus nie szydziła,
Stróża zamknionej panny; bo ta obaczyła5,
Że Jowisz, w upominku złotym utajony,
Miał mieć bezpieczny przystęp i gmach otworzony6.

Złoto śrzodkiem janczarów zbrojnych pójdzie snadnie7,
A przez twardą opokę gwałtowniej przepadnie8
Niżli raz piorunowy: upadł nieszczęśliwy
Dom proroka greckiego9, prze zysk niecnotliwy

Z gruntu wykorzeniony; przebił bramy twarde
Zacnych miast Macedończyk10 i podkopał11 harde
Tyranny datkiem; datkom hetmani hołdują,
Którzy daleko świetnym nawom rozkazują.

Wielkich pieniędzy wielka troska naszladuje12;
A im człowiek w pokładzie13 swoim więcej czuje,
Tym jeszcze więcej pragnie; słusznie moje oko
I nigdy przedtym, i dziś nie zmierza wysoko.

Im sobie człowiek więcej pomierny14 ujmuje,
Tym mu więcej od Boga z łaski przystępuje15;
Nic nie mając, z tymi, co nic nie chcą, przestaję,
A buntów dobrowolnie bogatych sie kaję16.

Pan znaczniejszy, gdy państwem17 wzgardzę, niżbych wszytki
Żóławskie18 urodzaje i gdańskie pożytki
W jednym szpichlerzu zamknął, a sam, siedząc w cieniu19,
Nie mógł sie chleba najeść, nędznik w dobrym mieniu20.

Zdrój przeźroczystej wody, lasu średnia miara
I zasiewku mojego niepochybna wiara21
Rządźcy płodnej Afryki, szerokowładnemu,
Nie da sie znać, że w szczęściu przerównana jemu.

Acz mi miodu podolskie pasieki nie dają
Ani w mym lochu wina seremskie22 stawają,
Ani bogate stada owiec niezliczonych
Strzygą23 odrosłą trawę po górach zielonych;

Przedsię nazbyt ubóstwa nie znać w domu moim,
A by mi więcej trzeba, ufam w Bogu swoim;
Ale gdy niepotrzebne chciwości odprawię24,
Lepiej daleko płatu sobie tym poprawię25,

Niżbych bogate pola węgierskie z porządnym26
Państwem węneckim złączył. Ludziom wielożądnym
Wiela i nie dostawa; niech przyjmuje z dzięką,
Komu ścisłą27, co dosyć, Bóg udzielił ręką.

Ks. 1, Pieśń IV — pieśń jest parafrazą ody Horacego (Carmina III 16) noszącej tytuł Ad C. Maecenatem (Do C. Mecenasa). [przypis redakcyjny] ↩
W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski] ↩
nieuspionych (...) złajników — sfory nie dających się uśpić psów; por. złaja (starop.): sfora. [przypis redakcyjny] ↩
wiecznie nie uznać — nigdy nie poznać. [przypis redakcyjny] ↩
obaczyć — tu: przewidzieć. [przypis redakcyjny] ↩
W twardej kamiennej wieży (...) gmach otworzony — Danae została zamknięta w wieży przez swego ojca Akrisjosa („Akryzego”), pragnącego uchronić jej cnotę; Jowisz dostał się jednak do niej w postaci złotego deszczu, w wyniku czego została matką Perseusza. [przypis redakcyjny] ↩
Złoto śrzodkiem janczarów zbrojnych pójdzie snadnie — złoto zwojuje nawet zbrojnych żołnierzy. [przypis redakcyjny] ↩
przepadnie — tu: przeniknie. [przypis redakcyjny] ↩
prorok grecki — tu: chodzi o Amfiaraosa, króla Argos, który wybrał się na wyprawę przeciw Tebom, choć jako prorok wiedział, że znajdzie tam śmierć; schowanego w kryjówce zdradziła żona przekupiona złotym naszyjnikiem. [przypis redakcyjny] ↩
Macedończyk — wg popularnej anegdoty Filip Macedoński mawiał, że nie ma muru tak wysokiego, by nie przeskoczył go osioł objuczony złotem. [przypis redakcyjny] ↩
podkopać — tu: doprowadzić do upadku. [przypis redakcyjny] ↩
Wielkich pieniędzy (...) naszladuje — idzie za wielkimi pieniędzmi. [przypis redakcyjny] ↩
pokład (daw.) — skarbiec. [przypis redakcyjny] ↩
pomierny (daw.) — skromny. [przypis redakcyjny] ↩
przystępować* (daw.) — przybywać. [przypis redakcyjny] ↩
A buntów dobrowolnie bogatych sie kaję — wystrzegam się związków z bogatymi. [przypis redakcyjny] ↩
państwo — tu: status wielkiego pana. [przypis redakcyjny] ↩
żóławski (daw.; dziś popr.: żuławski) — pochodzący z urodzajnych Żuław koło Gdańska. [przypis redakcyjny] ↩
siedząc w cieniu — żyjąc na uboczu. [przypis redakcyjny] ↩
nędznik w dobrym mieniu — biedak wśród bogactwa. [przypis redakcyjny] ↩
zasiewku (...) niepochybna wiara — pewna wiara w to, co wyrośnie po zasianiu. [przypis redakcyjny] ↩
seremskie — ze Sremu na Węgrzech. [przypis redakcyjny] ↩
strzyc — tu: skubać. [przypis redakcyjny] ↩
odprawić — tu: odpędzić. [przypis redakcyjny] ↩
płatu (...) poprawię — zwiększę dochody; por. współcz.: płacić, płatność. [przypis redakcyjny] ↩
porządny (daw.) — sprawnie rządzony. [przypis redakcyjny] ↩
ścisły (daw.) — oszczędny. [przypis redakcyjny] ↩