Loreva
Loreva

Czaty

(Ballada ukraińska)

Z ogrodowej altany wojewoda zdyszany 
Bieży w zamek z wściekłością i trwogą. 
Odchyliwszy zasłony, spojrzał w łoże swej żony, 
Pojrzał1, zadrżał, nie znalazł nikogo. 
Wzrok opuścił ku ziemi i rękami drżącemi 
Siwe wąsy pokręca i duma. 
Wzrok od łoża odwrócił, w tył wyloty2 zarzucił 
I zawołał kozaka Nauma. 
«Hej, kozaku, ty chamie, czemu w sadzie przy bramie 
Nie ma nocą ni psa, ni pachołka? 
Weź mi torbę borsuczą3 i jańczarkę4 hajduczą,5 
I mą strzelbę gwintówkę6 zdejm z kołka». 
Wzięli bronie, wypadli, do ogrodu się wkradli, 
Kędy szpaler7 altanę obrasta. 
Na darniowym8 siedzeniu coś bieleje się w cieniu: 
To siedziała w bieliźnie9 niewiasta. 
Jedną ręką swe oczy kryła w puklach warkoczy 
I pierś kryła pod rąbek bielizny; 
Drugą ręką od łona odpychała ramiona 
Klęczącego u kolan mężczyzny. 
Ten, ściskając kolana, mówił do niej: «Kochana! 
Więc już wszystko, jam wszystko utracił! 
Nawet twoje westchnienia, nawet ręki ściśnienia 
Wojewoda już z góry zapłacił. 
Ja, choć z takim zapałem, tyle lat cię kochałem, 
Będę kochał i jęczał daleki; 
On nie kochał, nie jęczał, tylko trzosem10 zabrzęczał, 
Tyś mu wszystko przedała11 na wieki. 
Co wieczora on będzie, tonąc w puchy łabędzie, 
Stary łeb na twym łonie kołysał, 
I z twych ustek różanych, i z twych liców rumianych 
Mnie wzbronione słodycze wysysał. 
Ja na wiernym koniku, przy księżyca promyku, 
Biegę12 tutaj przez chłody i słoty, 
Bym cię witał westchnieniem i pożegnał życzeniem 
Dobrej nocy i długiej pieszczoty!» 
Ona jeszcze nie słucha, on jej szepce do ucha 
Nowe skargi czy nowe zaklęcia, 
Aż wzruszona, zemdlona, opuściła ramiona 
I schyliła się w jego objęcia. 
Wojewoda z kozakiem przyklęknęli za krzakiem 
I dobyli zza pasa naboje, 
I odcięli zębami, i przybili stemplami13 
Prochu garść i grankulek14 we dwoje. 
«Panie! — kozak powiada — jakiś bies mię napada, 
Ja nie mogę zastrzelić tej dziewki; 
Gdym półkurcze15 odwodził, zimny dreszcz mię przechodził 
I stoczyła się łza do panewki16». 
«Ciszej, plemię hajducze, ja cię płakać nauczę! 
Masz tu z prochem leszczyńskim17 sakiewkę, 
Podsyp zapał18, a żywo sczyść paznokciem krzesiwo, 
Potem palnij w twój łeb lub w tę dziewkę. 
Wyżej... w prawo... pomału, czekaj mego wystrzału, 
Pierwej musi w łeb dostać pan młody»... 
Kozak odwiódł, wycelił19, nie czekając wystrzelił 
I ugodził w sam łeb — wojewody. 
  1. pojrzał — dziś: spojrzał. [przypis edytorski] ↩
  2. wylot (daw.) — rękaw kontusza (staropolskiego wierzchniego stroju męskiego) rozcięty po wewnętrznej stronie. [przypis edytorski] ↩
  3. torba borsucza — torba myśliwska wykonana ze skóry np. borsuka. [przypis edytorski] ↩
  4. jańczarka — strzelba o długiej lufie i krótkiej zakrzywionej kolbie używana przez janczarów (żołnierzy dawnej piechoty tureckiej). [przypis edytorski] ↩
  5. hajduk — na dworach magnackich nazywano tak służących, lokai ubranych w strój węgierski. [przypis edytorski] ↩
  6. strzelba gwintówka — strzelba z lufą gwintowaną wewnątrz, co nadaje pociskowi ruch wirowy, zapewniając mu stabilniejszy lot i lepszą celność. [przypis edytorski] ↩
  7. szpaler — rząd drzew lub krzewów, odpowiednio ciętych, tworzących aleję ogrodową. [przypis edytorski] ↩
  8. darń — gęsty splot roślin na powierzchni ziemi lub na wodzie. [przypis edytorski] ↩
  9. bielizna (daw.) — biała suknia (zwykle zakładana na noc do snu lub pod wierzchnie, barwne i ozdobne szaty). [przypis edytorski] ↩
  10. trzos — w dawnej Polsce pas z kieszeniami na pieniądze. [przypis edytorski] ↩
  11. przedać — dziś: sprzedać. [przypis edytorski] ↩
  12. biegę — bieżę, biegnę. [przypis edytorski] ↩
  13. odcięli zębami i przybili stemplami — proch, kule lub śrut, materiały służące do nabijania dawnych strzelb, zakręcane były w papierowe patrony, których końce należało odciąć (a w pośpiechu odgryźć), by wsypać do lufy ich zawartość, którą następnie ubijano w lufie za pomocą długiego pręta, stempla (zw. także z niem. sztenflem). [przypis edytorski] ↩
  14. grankulki — drobne kulki, większe od najgrubszego śrutu. [przypis edytorski] ↩
  15. półkurcze — część kurka w strzelbach skałkowych, przytrzymująca krzesiwo, z którego iskra dobyta uderzeniem kurka zapalała proch na panewce i powodowała wystrzał. [przypis edytorski] ↩
  16. panewka — w daw. broni palnej zagłębienie w górnej części lufy, na które sypano proch; przy wystrzale iskra padała na proch, który zapalał się i przenosił ogień dalej, przez zapał (otwór prowadzący do lufy) do ładunku umieszczonego w lufie, powodując jego odpalenie. [przypis edytorski] ↩
  17. proch leszczyński — wyrabiany w Lesznie. [przypis edytorski] ↩
  18. zapał — w daw. broni palnej otwór prowadzący do lufy. [przypis edytorski] ↩
  19. wycelił — dziś: wycelował. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Adam Mickiewicz

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Czaty · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/czaty/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis