Źródło i licencja tłumaczenia
Trzecie księgi które w sobie zamykają trzeci wiek człowieka poczciwego, to jest już stars…
Trzecie księgi które w sobie zamykają trzeci wiek człowieka poczciwego, to jest już starszych lat jego, które mu przypadają od średnich lat jego aż do powinnego dokończenia jego
Estote parati quia nescitis diem nec horam1
Ten nabezpieczniej wędruje.
Porzuć czary,
Im się2 wiary,
Gotuj miary,
By bez wiary,
Diabeł szary,
Do swej fary,
Za swe dary,
W swe browary,
Na przewary,
Nie wziął cię na święta,
Jaśnie Wielmożnemu Panu
Panu Spytkowi Jordanowi, na Melsztynie, kasztellanowi krakowskiemu, staroście przemyskiemu, kamionackiemu etc., panu a dobrodziejowi sobie zawżdy łaskawemu4
Odprawiwszy wiek młodości i średnich czasów człowieka poczciwego, a przyszedszy ku trzeciemu wiekowi ksiąg tych, który w sobie zamyka czasy, sprawy i powinności poczciwego człowieka już w statecznych leciech postanowionego, i jako swe lata a onę poczciwą szedziwość5 swą wedle sławy a poczciwości swojej i wedle powinności krześcijańskiej swojej stanowić a zachować by miał, nie zdało mi się, abych tu W. W.6 wspomionąć nie miał, pana a dobrodzieja swego. A acześ W. W. jeszcze laty a czasy do takiego wieku nie przyszedł, ale dary bożymi, które Pan z łaski swej w osobie i w stanie W. W. jaśnie okazować raczy, tedyś W. W. snać ze wszystkimi stany już wieków doskonałych nie tylko porównał, ale snać i daleko przerównał. A trudno mi kto w tym pochlebstw przyczyść ma, bo nie tylko ja, ale snać i wszytka korona ta sławna to W. W. przyczyta, i słusznie przyczytać7 może. A nawięcej dla tego słusznie mi się tu stan W. W. przytoczyć zdało, widząc ty zawikłane czasy nasze, w jakim niedbalstwie prawie na małej pieczy zostały, co jawnie oczy widzą, i u każdego człowieka poczciwego a rozważnego już pełne ucho tego dźwięku. Gdyż prawa nasze a wolności nasze są z dawnych czasów tak ustanowione, iż rozliczni stanowie imi szafują, i je stanowią, i ich stróżmi są, acz pana swego przyrodzonego (właśnie tak mogę rzec) mamy tak dobrego, tak sławnego, a i wszyscy to znamy, iż ku wszemu dobremu państwa swego bacznego, pilnego, i przychylnego, ale mali się prawda rzec, jasny gniew Pański a różność, a niezgoda stanów koronnych zakopała a zamieszała nam drogę, iż nie możemy przyść ku żadnej porządnej a postanowionej sprawie naszej już od czasów niemałych. A iż z przeźrzenia a miłosierdzia swego Pan Bóg raczył W. W. w tej sławnej koronie pierwszego między stany świeckimi posadzić i postanowić, i takimi dary obdarzać, które się na wszytko dobre i poczciwe sławnej koronie tej i jej Rzeczypospolitej przygodzić mogą. Przeto mi się też tu W. W. zaniechać nie chciało, aby W. W. owszem ta sława więcej ruszała, która się już głośno o W. W. rozniosła, abyś tym ochotniej kopał a robił w tej winnicy bożej, aby oni wieprzowie dzicy, których i w domowych oborach snać dosyć mamy, i około naszych granic pełno ich wszędy ryje, wżdy mogli być jakokolwiek pohamowani, domowi z sławnych a zacnych spraw i przykładów W. W. a postronni z roztropnej a uważonej rady a przestrzeżenia W. W. Boć już zaprawdę i naprostszy się tego doczyść8 mógł żeć nam o płatne9 idzie. A to też k’temu, aby dobrych a sławnych ludzi a wiernych miłośników Rzeczypospolitej sława i na potym potomstwu naszemu w uszy kołatała, aby się im też tego zachciewało, gdy o tym czytać będą, takiejże sławy, jakiej ich przodkowie byli, cnotami swymi a poważnymi a uczciwymi sprawami swymi osięgać a pozyskawać. A przytym wiernie tego iście10 W. W. życzę, aby w dobrym zdrowiu W. W. się tej sławy im dalej, tym więcej przymnażało ku czci Panu Bogu a ku sławie i ku pociesze sławnej Koronie tej; aby i inni z tego sobie dobry przykład brali. Datum z Myślimic11 trzydziestego dnia września 1567 roku.
W. W.
a prawie domowy W. W.
Na herb Trzy Trąby12
Ale na wiele przyczyn potrzebnych sprawiony.
Trąbą ludzi hetmani budzą ku dzielności,
Trąba w każdą potrzebę dodawa chciwości.
I Jozue, Jerycha kiedy dobywać miał,
Z rozkazania Pańskiego głośno trąbić kazał.
Tak że się same mury przed strachem padały,
A zawżdy w wielkiej sławie ty trąby bywały.
Myśliwcy, gdy swe pany na myślistwo łudzą,
Tymi je też trąbami i z wieczora budzą.
Iże muszą czujno spać a czasy rozmyślać,
A co z nimi przypaść ma, pilno sobie kryślać.
Trąbą wilka pasterze straszą więc od stada,
Na wiele rzeczy trąba przygodzi się rada.
Ludziom zacnym, w czujnościach co zawżdy bywali,
Tedy ty trąby za herb królowie dawali,
Aby sławnie trąbili w rzeczach znamienitych,
Tak w swoich jako i też w sprawach pospolitych.
Co słychamy i w Polszcze, iż ty trąby huczą,
A zawżdy gdzie przystoi ku cnym sprawam łuczą13.
Bychmy z tymi trąbami nie mieli innego,
Jedno Spytka Jordana, pana krakowskiego.
Tej się trąby głos niesie na strony rozliczne,
Podawając od siebie ony głosy śliczne.
Tak w sprawach pospolitych, takież w obyczajoch,
Że to trąba jest zacna, snać i w inszych krajoch.
By k’temu bębennicy14 Polszczy przybijali,
Potrzebną by muzykę nam na wszem dawali.
Boć iście po ty czasy tych trębaczów trzeba,
Co by ich głos po ziemi latał i do nieba.
By się mury padały uporów wszetecznych,
A wilcy też nie mieli tak swobodek wiecznych,
Którzy, by o gromnicach, bardzo stady chodzą,
A tę nędzną owczarnią Pańską srodze głodzą15.
Trzeba trębić na zachód, na wschód, na południe,
A z tych trzech trąb trzy głosy na wszem idą cudnie.
Acz i doma tych głosów barzo by nam trzeba.
Kiedyby nam czwartego jako dostać z nieba.
Każdej bychmy nadobnie piosnki dośpiewali,
Które się kozim wrzaskiem barzo pomieszali.
Do pana szedziwego, doszłego ku trzeciemu wieku, przemowa16
Pilnie się trzeba uczyć człowiekowi cnemu,
Jako już ma do końca przez to morze płynąć,
Aby się gdzie na brzegu nie przyszło ochynąć17.
Bo by to szpetny przewóz, minąwszy głębiny,
Do końca przypłynąwszy, łapać się szeliny18.
Ano flaga19 ze wszech stron od brzegów odbija,
Straszno, gdy kto do portu przypłynąwszy, mija.
A tak tuć trzeba pilno iście wiosłem ruszyć,
Bo jeśli się uniesiesz, trudnoć sobie tuszyć.
Bowiem kto się odbije na głębią od brzegu,
Już więc tam trudno naleźć po myśli noclegu.
Także też ty w starości, mój namilszy bracie,
Chociaj postronne wiatry przypadają na cię,
Miej się, radzęć, na pieczy, byś portu nie minął,
Byś się dalej odgrzebszy, głębiej nie ochynął.
Bo tam barzo zły przewóz i łodzia się chwieje,
A on stary przewoźnik, czekając, się śmieje,
Który u portu strzeże u piekła samego;
Szkoda, byś miał na starość być gościem u niego.
Lecz chceszli go oszukać a rozumem schodzić,
Iżeć by nic w przewozie twym nie mógł zaszkodzić,
Sprawujże się gwiazdami a patrz pilnie w niebo,
Tam, gdzie on jest sławny port już Pana twojego.
A Temu wiernie dufaj w uprzejmej stałości,
Poruczając swe sprawy Jego wielmożności.
Sprawując swe poczciwe na tym morzu sprawy,
Byś się na wszem zachował jako człowiek prawy.
A Ten, gdy będzie raczył z miłosierdzia swego,
Snadnie cię przywieść może do portu swojego.
A tak czytaj ty książki, nie maszli co działać,
Poduczysz się, jako masz swą powinność chować
I jako masz bezpiecznie dufać Panu swemu,
I jako masz szedziwość swą zachować Jemu.
Poganiaj, póki czas!
- Estote parati quia nescitis diem nec horam (łac.) — Bądźcie gotowi, gdyż nie wiecie dnia ani godziny [Mt 25, 13]. [przypis redakcyjny] ↩
- im się (starop. forma) — chwyć się. [przypis redakcyjny] ↩
- golić (starop.) — postępować. [przypis edytorski] ↩
- Panu Spytkowi Jordanowi, na Melsztynie, kasztellanowi krakowskiemu, staroście przemyskiemu, kamionackiemu (...) — Pod tym nazwaniem przytacza Niesiecki Wawrzyńca Spytka Jordana, kasztelana krakow[skiego], starostę przemyskiego, kamionackiego i czechowskiego. Był on kaszt[elanem] sądeckim w 1549, a w rok potem już podskarbim w[ielkim] koronnym, w 1556 wojewodą sandomierskim, w 1563 krakowskim, na koniec w 1565 na kasztelanię krakowską postąpił. Chwalony z gładkiej wymowy, biegłości w prawie koronnym i miłości ku ojczyźnie. Pisał się ten Wawrzyniec z Melsztyna, który matka jego z Tarnowskich i Jarosławskich jedynaczka w dom Jordanów wniosła. Z Anny, córki Miko[łaja] Sieniawskiego, w[ojewo]dy ruskiego, hetmana w[ielkiego] koronnego, miał 5 córek. Umarł 1565 r. pochowany w Krakowie u św. Katarzyny, gdzie kaplicę przodków grób przyozdobił. [przypis redakcyjny] ↩
- szedziwość (starop.) — sędziwość. [przypis edytorski] ↩
- W. W. — skrót od: wasza wielmożność; tu zwrot grzecznościowy wielką literą jak w liście (dedykacyjnym). [przypis edytorski] ↩
- przyczytać (starop.) — przyznać; [dziś: przypisać]. [przypis redakcyjny] ↩
- doczyść (starop. forma) — doczytać. [przypis redakcyjny] ↩
- o płatne idzie (starop.) — [idzie] o wielką rzecz. [przypis redakcyjny] ↩
- iście (starop.) — zaiste. [przypis redakcyjny] ↩
- datum z Myślimic — dane z Myślenic; tzn. pisane z Myślenic. [przypis edytorski] ↩
- herb Trzy Trąby — trzy trąby czarne myśliwskie, oprawne w 4 obwódki złote w polu białym, każda z nawiązaniem złotym, wszystkie trzy cieńszymi dworami zbiegają się w jedno. Na hełmie pierwiastkowo, podobnie jak tu, dwie trąby myśliwe zakrzywione do góry, z korony wychodzące, a z tych lewa czarna, prawa złota, u innych snać później miasto pomienionych trąb znajduje się pięć piór strusich. Herb ten ma pochodzić z Alzacji. Słynął pod imieniem tego herbu i słynie, Mikołaj Trąba arcybiskup gnieźnieński za Jagiełły w 1422 roku zmarły. Używali go Brzezińscy, Cyrynowie, Dziewałtowscy, Falczewscy, Gorzkowscy, Hryczynowie, Jaszczołdowie, Jordany, Iwaszkiewicze, Kierocie, Kosmowscy, Narbutowie, Ościki, Chojnowscy, Pszonki, Radziwiłły, Rozwadowscy, Rudominowie, Siruciowie, Winiarscy, Wołkowie, Wojny i Zagele. [przypis redakcyjny] ↩
- łuczyć (starop.) — trafiać, ugadzać, dosięgać; [strzelać z łuku]. [przypis redakcyjny] ↩
- bębennicy (starop.) — bijący w bębny, tu za całe snać rycerstwo. [przypis redakcyjny] ↩
- głość (starop.) — zjadać; tu: 3.os.lm: głodzą, tj. zjadają. [przypis edytorski] ↩
- Do pana szedziwego, doszłego ku trzeciemu wieku, przemowa — inna wersja tytułu: „Do pana starszego już dojrzalszego wieku przedmowa” (tak w wyd. BN. w oprac. J. Krzyżanowskiego). [przypis edytorski] ↩
- ochynąć (starop.) — wywrócić. [przypis redakcyjny] ↩
- łapać się szeliny (starop.) — [łapać się] gałęzi, krzaków nadbrzeżnych, ratując się z upadku w wodę. [przypis redakcyjny] ↩
- flaga (starop.) — burza, wicher. [przypis redakcyjny] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Mikołaj Rej
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Żywot człowieka poczciwego · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/rej-zywot-czlowieka-poczciwego/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.