Loreva
Loreva

Na jagody

Tuż nad Bugiem, z lewej strony, 
Stoi wielki bór zielony. 
Noc go kryje skrzydłem kruczem1, 
Świt otwiera srebrnym kluczem, 
A zachodu łuna złota 
Zatrzaskuje jasne wrota. 
Nikt wam tego nie opowie, 
Moje panie i panowie, 
Jakie tam ogromne drzewa, 
Ile ptaszyn na nich śpiewa,  
Jakie kwiatków cudne rody, 
Jakie modre w strugach wody, 
Jak dąb w szumach z wichrem gada, 
Jakie bajki opowiada!  
Mało komu tam się uda 
Napatrzyć się na te cuda, 
Mało kto w wieczornej ciszy 
Tę borową baśń usłyszy, 
Mało kogo bór przypuści 
Do tajemnych swych czeluści, 
Gdzie się kryją jego dziwy: 
Świat jak z bajki — a prawdziwy! 
Długo na to czekać trzeba, 
Aż się wicher ukoleba2, 
Aż drożyny mech wygładzi, 
Aż nas dzięcioł poprowadzi, 
Aż się w dziuplach pośpią sowy, 
Aż zadrzemie dziad borowy, 
Aż obeschną w trawach rosy, 
Aż utkają dywan wrzosy. 
Wtedy — niech się co chce dzieje, 
Dalej, dzieci! Idźmy w knieje!  
Żeby tylko, chowaj Boże, 
Nie napotkać gdzie ślimaka... 
Jak nic drogę zajść nam może, 
A to straszny zawadiaka!  
Płaszcz zwinięty ma na grzbiecie, 
Różki stawia na widecie3. 
Wali tego cała rota4: 
— Raz, dwa, trzy, i marsz, piechota!  
A nad nimi lecą osy, 
Grają, trąbią wniebogłosy, 
Aż się echa w boru5 gonią... 
Nie zaczepiaj, bo pod bronią! 
Zaraz brzęk się ozwie krótki, 
Do ataku brzęk pobudki, 
Zaraz idą na bagnety... 
Utnie która? — Gwałtu, rety!  
A tam siedzi we fortecy 
Pająk, co ma krzyż przez plecy 
I krzyżakiem się nazywa: 
Bestia sroga a złośliwa!  
Myślisz — nic, a tu zasadzka: 
Jak nie chwyci cię znienacka, 
Jak nie zwiąże w łyka, w sznury, 
To nie poznasz własnej skóry. 
I choć nic cię nie zaboli, 
Wziętyś, bratku, do niewoli! 
Co krok strachy, co krok trwogi... 
Z wojskiem ciągną marudery6 
Gąsienice w poprzek drogi; 
A od głównej gdzieś kwatery 
Adiutanty7 złotem świecą, 
Na motylich skrzydłach lecą, 
Aż im z czubów idzie para: 
— Lewo w tył, i — naprzód, wiara!  
Zanim dojdziem8, zanim staniem9 
Pod borowych szumów graniem, 
Nim na roścież się otworzy 
Świat borowy, nasz, a boży, 
Posłuchajcie, jak w poranek 
Na czernice, na jagody 
Szedł do boru mały Janek, 
Jakie w boru miał przygody. 
Ledwo ranne słonko wstało, 
Patrzcie tylko, już jest w lesie! 
Między sosny idzie śmiało, 
Dwie krobeczki10 w ręku niesie; 
Kapelusik wziął czerwony, 
Żeby go się bały wrony, 
A choć serce mu kołata, 
Nic nie pyta! Kawał chwata! 
— Na bok, tarnie11 i wikliny! 
Dziś są Mamy imieniny: 
Niespodziankę Mamie zrobię, 
Jagód zbiorę w krobki obie, 
Leśna rosa je obmyje, 
Paprociany liść nakryje. 
Ciszkiem, chyłkiem po polanie 
Wrócę, zanim Mama wstanie, 
No, i będzie niespodzianka: 
Dar od boru i od Janka! 
A czy jakie zamówienie12?... 
Szuka Janek, co ma siły, 
A tu — żeby na nasienie13! 
Tak jagódki się pokryły14.  
Szuka w prawo, szuka w lewo, 
Między brzozy, między sosny, 
Wreszcie tam, gdzie ścięte drzewo, 
Siadł zmęczony i żałosny.  
Na płacz mu się zbiera prawie... 
Wtem, gdzie szara ziemi grudka, 
Tuż przed sobą ujrzy w trawie 
Brodatego Krasnoludka.  
Krasnoludek, wszakże wiecie, 
To najmniejszy człeczek w świecie 
I nie straszny ani trocha, 
A nad wszystko dzieci kocha! 
Krasnoludek różny bywa: 
Jeden Polny — ode żniwa, 
Drugi Pszczelny, rządzi ulem, 
Ten był — Jagodowym królem.  
Jagodowy król po borze 
Jak po własnym chodzi dworze, 
Mech mu leśny łoże ściele, 
Z wilg i drozdów ma kapelę, 
Gdzie bądź stąpi15 — kwiaty, zioła 
Pochylają wonne czoła, 
A w największą nawet ciszę 
Trzcina przed nim się kołysze.  
Jagodowy król — pan z pana! 
Szata na nim cudnie tkana, 
Korony zaś nie używa, 
Bo za duża jest i krzywa. 
Lecz i bez niej w jednej chwili 
Obaj z Jankiem się zmówili.  
Król zaświstał w orzech pusty. 
Wnet szastnęło między chrusty16 
— Król ma służbę znakomitą, 
Wiewióreczki z rudą kitą — 
I w skok chyże17 jego posły18 
Obie krobki19 w bór poniosły.  
— To i my idźmy za niemi20! — 
Rzekł do Janka król łaskawie. 
Idą, a tu czerń na ziemi: 
Wielkie mrówki pełzną w trawie... 
Ledwie przeszły, pająk srogi 
Kosmatymi stąpa nogi21...  
Zatrwożył się nasz chłopczyna. 
— Nic się nie bój! — król mu powie. 
— Włos nie spadnie ci na głowie! 
To jest dobry starowina, 
Pierwszy tkacz mojego dworu, 
Od sajety22 i bisioru23. 
Ten pas, spojrzyj, srebrno-złoty, 
Jego właśnie jest roboty... 
To zaś moje pracowniki24 
Stawią mosty i chodniki. 
Krocie25 tego mamy, krocie! 
A wtem cień ich objął chłodem, 
Weszli w gąszcz, między paprocie, 
Jaś za królem, a król przodem.  
Idą, aż tu nowe dziwy! 
Krzyknął Janek, podniósł głowy: 
Jako w sadzie stoją śliwy, 
Tak tu gaj był jagodowy. 
A jagody wszędzie wiszą, 
Na szypułkach się kołyszą.  
A tak każda pełna soku, 
Że się prawie czerni w oku. 
Zapatrzył się nasz chłopczyna, 
A król podparł boki oba: 
— Tu się państwo me zaczyna: 
Jakże waści26 się podoba?... 
I pod wąsem się uśmiecha, 
A miał wąsy jako strzecha27.  
A wtem nagle się ukaże 
Dwór królewski. Jak wspaniały! 
Dach go kryje srebrnobiały, 
Ślimak trzyma przed nim straże,  
A żywiczna cienka ściana 
Świeci słońcem wyzłacana. 
Przede dworem, jak się godzi, 
Królewicze stoją młodzi  
I witają pięknie gościa 
Oraz ojca Jegomościa. 
A na każdym kubrak siny28, 
Jakby z czarnej jagodziny, 
Jasne oczy zmyte rosą, 
Krągłe mycki, nogi boso. 
Macie w całej tu postaci 
Jagodowych siedmiu braci.  
Król nie wyrzekł ani słowa, 
Tylko w róg zatrąbił złoty 
I wnet dziatwa Jagodowa29 
Porwała się do roboty. 
Co tam krzyku! Co tam śmiechu! 
Co zabawy i pośpiechu! 
Na krzewiny, na łodygi 
Pną się, lezą na wyścigi, 
Na wyścigi, na wyprzody 
Najpiękniejsze rwą jagody.  
I tak prawie w jednej chwili 
Całą krobkę napełnili, 
Którą wiewióreczki-posły 
W skok po czubach drzew przyniosły.  
— Popłyniemy teraz dalej, 
Gdzie borówek jest kraina! — 
Królewicze rzekną mali. — 
W imię Ojca, Ducha, Syna, 
Chlust na wodę! Szust po fali! 
Tęga łódka — drzewna kora, 
Setny żagiel — liść z jawora... 
Nie potrzeba nam i wiosła,  
Sama struga będzie niosła, 
Nie potrzeba i sternika, 
Powiedzie nas kaczka dzika! 
Szumią trzciny, tataraki, 
Modra ważka cicho leci... 
Pyta żabka: — Kto tam taki? 
— Jagodowe płyną dzieci!  
Poza strugą, poza wodą 
Jazda wierzchem przez burzany! 
Cztery konie z stajni wiodą, 
Każdy rumak zawołany. 
Dosiadają oklep grzbieta 
I — hop cwałem!... Heta! Heta!  
Na bok, trawy i paprocie, 
Bo stratujem30 wszystko w locie! 
Umykajcie, tarnie, głogi, 
Jaszczureczki, na bok z drogi! 
Leci tętent przez pustosze31, 
Aż się echo niesie w ciszy... 
Pędzą! Któż by odgadł, proszę, 
Że wierzchowce — leśne myszy? 
Co to jeszcze z tego będzie! 
W Janku aż się śmieje dusza, 
Ledwie że nie zgubił w pędzie 
Czerwonego kapelusza.  
A wtem — prrr! — zakrzykną społem32 
I wstrzymują konie rącze. 
Patrzą — siedzą panny kołem 
(Powój się nad nimi plącze).  
Każda białą sukieneczkę 
I czerwoną ma czapeczkę, 
Każda warkoczyki złote, 
Każda w ręku ma robotę 
I to samo pilnie czyni, 
Co i pani Ochmistrzyni33.  
Szastną chłopcy ukłon żwawo, 
Oczy w lewo, nosy w prawo, 
Jak przystoi dla honoru 
Młodzi wychowanej w boru. 
A najstarszy śmiało powie: 
— Prezentuję was, panowie: 
To jest gość nasz, mały Janek, 
To — pięć panien Borówczanek.  
I od słowa wnet do słowa 
Potoczyła się rozmowa! 
Jako panny są sierotki 
Na opiece swojej ciotki, 
Imci pani Borówczyny; 
Jakie w boru są nowiny, 
Jak się czyżyk czubi z żoną, 
Jak jastrzębia powieszono, 
Co wybierał drozdom dzieci, 
Jakie dudek stroi psoty, 
Jak tu miesiąc34 nocą świeci, 
Jako pannom promień złoty 
Powyzłacał nocą włosy, 
Jak się myją w kroplach rosy, 
Jak im brzózki suknie tkały, 
Srebrnej kory dodawały, 
Jak pończoszki te zielone 
Na igliwiu są robione, 
Jak biedronki mód nie znają 
I w kropeczki suknie mają, 
Jako jednej pannie Basia, 
Drugiej Julka, trzeciej Kasia, 
Czwartej Zosia, piątej Hania, 
Jak je słowik uczy grania... 
Wtem kiwnęły wszystkie główki, 
Piękny dyg — i frr... w borówki.  
Nie minęła jeszcze chwila 
Na zegarku u motyla, 
Nakręconym jak należy, 
Podług złotej słońca wieży, 
Kiedy panny już zebrały 
Słodkich jagód koszyk cały.  
Wnet dla pani Borówczyny 
Niosą hamak z pajęczyny 
I związawszy u lebiody35 
Nuż kołysać się w zawody36! 
Jak zabawa, to zabawa! 
Choć kto spadnie, miękka trawa. 
Jagodowi królewicze 
Poszli z piasku kręcić bicze, 
Hania gospodarzy z ciotką, 
Pcha co siły hamak Basia. 
A zaś Julka, Zosia, Kasia 
Przyśpiewują piosnkę słodką. 
Wtem ich ciotki głos doleci: 
— Panny! Panny!... Dzieci! Dzieci! 
Pójdźcie podjeść, czym bór darzy37, 
Hania dzisiaj gospodarzy! 
Biegną; każdy się sadowi, 
Idzie Hania z ciemną rzęsą. 
Królewicze Jagodowi 
Jedzą, aż się uszy trzęsą...  
Imci pani Borówczyna 
Niesie półmich wprost z komina, 
Przy niej służba nieustanna: 
To ta panna, to ta panna... 
Śmiech i wrzawa! Lecą głosy: 
«A sio, osy! A sio, bąki!» 
A już trawy pełne rosy, 
Już liliowe dzwonią dzwonki... 
Zza gór kędyś i zza morza 
Wieczorowa idzie zorza.  
Więc się chłopcy porwą z ziemi: 
— Dziękujemy za gościnę! — 
Nożętami — szast — bosemi, 
I wio, na wóz — na drabinę! 
Parskną konie, zarżą sobie 
(Garniec owsa miały w żłobie) 
I wyciągną kłus tak tęgi, 
Aż lejc trzeszczy i popręgi38!  
Jakby z wiatrem pędzi bryka... 
Janek trzyma się koszyka, 
Inni, jako który może, 
W drabkach39 stoją na rozworze40. 
Jeszcze nie zabłysły gwiazdy, 
Jeszcze zachód gra nad borem, 
Kiedy z tej szalonej jazdy 
Przed królewskim wytchli41 dworem. 
Król im przeciw wyszedł stary, 
Miły uśmiech lśni z oblicza. 
— A prr... gniady! A prr... kary42! 
Ognia z pakuł! Pif, paf z bicza!  
Przecknął43 Janek na trzask bata: 
— Co to było? Jak to było? 
Znikła króla srebrna chata... 
Czyżby mu się tylko śniło? 
Czyżby przespał tyle czasu 
Na sosnowym pniu wśród lasu? 
— Gdzież tam! Wszakże jakby żywą 
Widzi króla brodę siwą, 
Królewicze na bosaka, 
Hanię, co ma z róż buziaka, 
Cztery konie, wóz w drabiny, 
Czepiec pani Borówczyny, 
Słyszy śmiechy i okrzyki, 
Słyszy nawet turkot bryki! 
A tu wkoło nic — ni śladu... 
Przypomina Janek sobie... 
Dziwy, dziwy mu się roją, 
Ani sposób dojść do ładu... 
A wtem spojrzy — krobki obie 
Pełne jagód przy nim stoją. 
Wrócił, cicho stanął w progu. 
Mama śpi? — To chwała Bogu! 
Złotych jaskrów narwał w dzbanek, 
Kwieciem potrząsł44 obrus biały.  
A tuż obok filiżanek 
Dwie krobeczki jagód stały. 
Zaś napisał na arkuszu: 
„Mojej Mamie zdrowia życzę!” 
Nad tym, pełen animuszu, 
Wymalował królewicze45, 
A zaś niżej jak róż wianek 
Dał pięć panien Borówczanek. 
Jak się mama ucieszyła, 
Jak wyborna kawa była, 
Jak jagody zaraz dano 
Z miałkim46 cukrem i śmietaną, 
Jak się wszyscy — starzy, mali, 
Królewiczom dziwowali. 
Jak dom cały, kręcąc głową, 
Stał przed panien tych obrazem, 
O tym chyba książkę nową 
Napiszę wam innym razem!  
  1. kruczem — dziś popr. forma: kruczym. [przypis edytorski] ↩
  2. ukoleba — dziś popr. forma: ukolebie; ukolebać — ukołysać; tu: uspokoić. [przypis edytorski] ↩
  3. wideta (daw.) — posterunek strażniczy, warta; tu: straż przednia. [przypis edytorski] ↩
  4. rota — tu: oddział. [przypis edytorski] ↩
  5. w boru — w lesie. [przypis edytorski] ↩
  6. maruder (z fr. marauder: włóczęga, rabuś) — cywilna osoba idąca za oddziałem wojska (dla handlu lub zdobyczy np. na polach bitwy) lub żołnierz pozostający na tyłach kolumny wojsk, nienadążający za oddziałem; także: osoba ociągająca się, niechętnie włączająca w działania. [przypis edytorski] ↩
  7. adiutant — oficer przyboczny, pomocnik dowódcy. [przypis edytorski] ↩
  8. dojdziem — dziś popr. forma: dojdziemy. [przypis edytorski] ↩
  9. staniem — dziś popr. forma: staniemy. [przypis edytorski] ↩
  10. krobeczka (zdr.), krobka — koszyk. [przypis edytorski] ↩
  11. tarń, tarnina — kolczasty krzew, dający drobne, cierpkie owoce. [przypis edytorski] ↩
  12. zamówienie — tu: zły urok, czary. [przypis edytorski] ↩
  13. żeby na nasienie — [jagód nie ma] nawet w małej ilości. [przypis edytorski] ↩
  14. pokryć — tu: pochować, ukryć. [przypis edytorski] ↩
  15. gdzie bądź stąpi — gdziekolwiek uczyni krok. [przypis edytorski] ↩
  16. chrusty — dziś popr. forma: chrustami. [przypis edytorski] ↩
  17. chyży — szybki, zwinny. [przypis edytorski] ↩
  18. chyże jego posły — dziś popr. forma: chyży jego posłowie. [przypis edytorski] ↩
  19. krobka (daw.) — koszyczek, łubianka. [przypis edytorski] ↩
  20. niemi — dziś popr. forma: nimi. [przypis edytorski] ↩
  21. nogi — dziś popr. forma: nogami. [przypis edytorski] ↩
  22. sajeta (daw.) — cienkie sukno. [przypis edytorski] ↩
  23. bisior — cienka, delikatna tkanina, wytwarzana w starożytności z jedwabiu morskiego (wydzieliny małży), a potem z cienkiej wełny lub innych włókien. [przypis edytorski] ↩
  24. moje pracowniki — dziś popr. forma: moi pracownicy. [przypis edytorski] ↩
  25. krocie — mnóstwo, bardzo wiele. [przypis edytorski] ↩
  26. waść — daw. forma grzecznościowa: pan, szanowny pan. [przypis edytorski] ↩
  27. strzecha — dach ze słomy. [przypis edytorski] ↩
  28. siny — tu: ciemnoniebieski. [przypis edytorski] ↩
  29. dziatwa Jagodowa — dzieci lub poddani Jagodowego Króla. [przypis edytorski] ↩
  30. stratujem — dziś popr. forma: stratujemy. [przypis edytorski] ↩
  31. pustosza — miejsce opustoszałe, bezludne. [przypis edytorski] ↩
  32. społem — razem. [przypis edytorski] ↩
  33. ochmistrzyni — zarządczyni dworu kobiecego (królowej); tu: gospodyni, opiekunka dzieci i nauczycielka domowa. [przypis edytorski] ↩
  34. miesiąc (daw.) — księżyc. [przypis edytorski] ↩
  35. lebioda — gatunek rośliny jednorocznej; inaczej: komosa biała. [przypis edytorski] ↩
  36. w zawody — na wyścigi. [przypis edytorski] ↩
  37. czym bór darzy — czym las obdarowuje. [przypis edytorski] ↩
  38. lejc, popręgi — elementy uprzęży konnej. [przypis edytorski] ↩
  39. drabki, drabiny — boczne ściany wozu drabiniastego, wykonane z drążków drewnianych. [przypis edytorski] ↩
  40. rozwora — drąg łączący przednią i tylną część wozu. [przypis edytorski] ↩
  41. wytchli — dziś popr. forma: wytchnęli. [przypis edytorski] ↩
  42. gniady, kary — nazwy maści (koloru sierści) koni. [przypis edytorski] ↩
  43. przecknąć, właśc. przecknąć się — przebudzić się, otrzeźwieć z drzemki. [przypis edytorski] ↩
  44. potrząsł — tu: posypał. [przypis edytorski] ↩
  45. królewicze — dziś popr. forma: królewiczów. [przypis edytorski] ↩
  46. miałki — drobny, sypki. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Maria Konopnicka

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Na jagody · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/na-jagody/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis