Dobra Potioritatis

Prawa względem tych dóbr więcej są przychylne partykularnym2, niżeli krajowi; więcej starają się o trwałość familii, niżeli o trwałość Rzeczypospolitej; więcej w swoim zamiarze dążą do utrzymania w całości wielkich substancyj3, niźli Polski.

Wielkie dobra są krajowi nieużyteczne. Mierne4 majątki najwięcej pożytku czynią. Wielcy panowie są zaporą nieprzyrodzonej5 nierówności, nieprzyjacielem prawa, gromem wolności, kaźnią cnoty, obyczajów i charakteru narodów. Kiedy wielcy panowie upadają, znak, iż kraj powstaje. Kiedy się majątki dzielą i zmniejszają, znak, że rolnictwo wzrasta.

Takiemu dobru kraju przeciwią się prawa potioritatis w Polsce.

Nadto, te prawa zamieniają dobra dziedziczne w dobra doczesne6. W tych ostatnich użyciel7 tylko o swoim zysku myśli, a ponieważ nigdy pewnym nie jest, lecz i w sto lat być wykupionym8 może, przeto jego przemysł9 znajduje tamę. Wydatków gruntowych wielkich nie uczyni. Tak w tych dobrach bardziej do upadku, niżeli do poprawy dąży rolnictwo. A ponieważ zbawienie naszego kraju w podatkach, a przeto w rolnictwie, więc tego wydoskonalenia jak najpowszechniej w wszystkich dobrach szukać należy.

Z tych przyczyn trzeba prawa, aby dobra, w ręku powierzycielów10 per potioritatem11 kolokowane12, jeżeli w dwudziestu leciech13 wykupionemi nie będą14, tym samym zamieniały się w dziedzictwo.