Źródło i licencja tłumaczenia
AKT I
Obóz Holofernesa. Na przodzie po prawej stronie namiot hetmański. Dekoracje głębokie, namioty, lud wojenny, zgiełk. Głębię zamyka góra, pomiędzy wzgórzami widać miasto Betulię.
SCENA 1
Holofernes wychodzi ze starszyzną wojskową z otwartego namiotu. — Muzyka. — Po chwili daje znak. — Muzyka milknie. — Arcykapłan, Drabant1, Żołnierz, Porucznik.
HOLOFERNES
do Arcykapłana
ARCYKAPŁAN
I los padł na Baala3.
HOLOFERNES
Niech dziś ma inny bóg udział w obiacie:
Ten, co go wszyscy niby znacie — a nie znacie;
śmiejąc się
Taki to u mnie czci największej godny!
ARCYKAPŁAN
HOLOFERNES
DRABANT
z głębokim pokłonem
HOLOFERNES
I chce wnieść skargę przeciw swemu wojewodzie4,
Niechaj tu stanie.
ŻOŁNIERZ
występując
HOLOFERNES
ŻOŁNIERZ
Przy szturmie zamku zdobyłem dla siebie
Dziewicę lubą, a tak śliczną ciałem,
Dziwną, że kiedy spojrzała, truchlałem;
A jednak ona spoglądała mile...
Była w namiocie. Wyszedłem na chwilę,
A snadź6 i innych tknęła jej uroda:
Bo po mnie zaraz wszedł sam wojewoda,
Uporną przebił, i umarła z rany.
HOLOFERNES
Lecz oskarżyciel także śmierć poniesie
do Drabantów:
Wziąć go!
ŻOŁNIERZ
HOLOFERNES
Ja, by was wypróbować, zlecenie wydałem,
A gdybym czerni7 podobnej tobie
Dał prawo skarżyć starszych w ich własnej osobie,
To ich skargom i na mnie nie byłoby końca;
A gdzieżby dla mnie wtedy znalazł się obrońca?
Jam dawno zważał, że wy szemrzecie!...
ŻOŁNIERZ
HOLOFERNES
Sam jej nie włoży — chyba zwariował8 —
Lecz ją odnosi królowi,
Wiedząc, że ona własność królewską stanowi;
I pan mu za to nie dziękuje srodze.
Jednak twą dobrą chęć ja nagrodzę:
Dziś jam łaskawy w niezwykłej mierze.
Idź, upij się mym winem, nim cię śmierć zabierze!
Drabanci uprowadzają Żołnierza w głąb.
Konia mojego okiełznać!
PORUCZNIK
HOLOFERNES
PORUCZNIK
Że każesz, wielki hetmanie.
HOLOFERNES
Myśli mi moje z pod czoła wyrywać?
Takie natrętne gniewa mnie postępowanie.
Myśl moja, to raz; a wasz czyn, to dwa;
I nie na odwrót! Pomnij!
PORUCZNIK
Niechaj mi wybaczy!
Odchodzi.
ARCYKAPŁAN
podchodząc
Na znak Holofernesa odchodzi.
HOLOFERNES
sam
Być tajemnicą wieczystą dla świata!
Nie jest nią morze: świat w nim czegoś szuka,
Znajduje; łódka pierś jego ugniata.
Ogień? Zaiste, siłę ma nie lada:
Lecz byle kuchta własność jego bada,
I byle chłystek węgle nim rozpala.
Słońce? Choć płynie i przyświeca z dala,
Jednak już śledzą dróg jego krążenie;
Szewc, krawiec, mierzą czas na jego cienie.
Lecz jam nie taki. Oni też głęboko
W szczeliny duszy mej puszczają oko,
Nie pomnąc, iż ta ciekawość uśmierca.
Chwytają z ust mych żywe słowa, by je
Przekuć na wytrych do mojego serca;
Lecz moje dzisiaj jutro już nie żyje.
Jam nie z tych próżnych głupców, co się korzą
Przed własnym ja i mają dlań cześć bożą;
Przez co też zmiany najmniejszej się strzegą,
Dzień dniem zdradzając. Nie! Ja dzisiejszego
Człowieka w sobie rwę na sztuki krwawe,
I jutrzejszemu rzucam go na strawę.
Nieraz mi zda się, przed tą moją zgrają,
W tłumie, że jestem sam jeden wśród świata,
A oni czucia wtedy nabywają
Gdy miecz mój głowy ich jak kłosy zmiata.
Oni miarkują coś: lecz zamiast sami
Biec z otwartymi, jak dzieci, rękami,
Z miłością ku mnie, pierzchają gdzieś w stronę,
Niby zające w ogniu oparzone.
Gdybym miał wroga, a tak silnej wiary
Iżby śmiał ze mną chwycić się za bary,
Och! pocałowałbym go; i żelazem
Przebił, i w walce padł śmiercią z nim razem!
Nebukadnezar, to liczba jedynie,
Która się nudząc w swój czczości9 półbożéj;
Wciąż dla rozrywki sama siebie mnoży:
Jak mucha, płodzi tysiąc much w godzinie,
Aż ćma ich słońce zasłoni na niebie.
Gdybym mu odjął Asyrię i siebie,
Skóra by tylko człowiecza została,
Wypchana sadłem bezwładnego ciała.
Ja mu świat poddam, a gdy go posiędzie,
Słabość sił jego będę miał na względzie.
SCENA 2
Poprzedzający. — Goniec Nebukadnezara.
PORUCZNIK
Zapytuje o hetmana.
HOLOFERNES
Czego tam chcą ode mnie?
Cóż dumny karku? Jestżeś giętkim tyle,
Aby się ugiąć nikczemnie?
Pan dba, byś nie zapomniał i na jedną chwilę.
GONIEC
Od wschodu słońca do zachodu sięga,
Śle pozdrowienie dla swego hetmana.
HOLOFERNES
W pokorze czekam na rozkazy pana.
GONIEC
Ludzie uznawać innych bóstw, prócz niego.
A płomieniom oddać każe
Świątynie wszelkich innych bogów i ołtarze.
HOLOFERNES
A dla samego króla — oczywista!
Bo zechce nadal modlić się, wystarczy
Mu stanąć wobec zwierciadła swej tarczy;
Chorować tylko niechaj się nie waży,
By się nie przeląkł wykrzywionej twarzy.
Dawnoż przestał wydawać chorobliwe jęki?
GONIEC
HOLOFERNES
Lepiej czcić boga w ciele aniżeli w drewnie.
Cóż dalej?
na stronie
Mam ochotę zdusić tego gońca.
GONIEC
HOLOFERNES
Ano pomyślim przy zachodzie słońca.
GONIEC
Byś życie swoje szczędził w wojennej potrzebie,
Jako cię żaden sługa i kraju obrońca
Nie zastąpi tak wiernie.
Na koniec król ci czyni nadzieję,
Że dużo jeszcze łask swoich zleje
Na głowę twoją, o Holofernie!
HOLOFERNES
Nazbyt za zdrowie króla wychylał napoju.
Odpowiedz więc, że skoro jestem mu tak drogi,
Będę sam siebie kochał: całuję go w nogi.
Goniec odchodzi.
Drabant!
DRABANT
HOLOFERNES
Niech nikt w innego boga, prócz króla, nie wierzy!
do Arcykapłana:
A gdy król innych bogów mieć nam nie pozwala,
Kapłanie! Trzeba rozbić głuchego Baala,
Z którym się włóczym jeszcze po świecie.
Drzewo w podarku sobie zabierzcie.
ARCYKAPŁAN
Chciej zważyć, panie? To byłoby...
HOLOFERNES
Rozumiem. Ale cóż ja na to zrobię?
Baal jak może, niech tam radzi sobie;
Ja zaś wyraźne polecenie mam:
Musisz go rozbić lub zabić się sam.
ARCYKAPŁAN
Spełnić twoje rozkazanie.
zgina się i odchodzi
HOLOFERNES
sam
Że-ć ta olbrzymia myśl przyszła do głowy!...
On jej nie uczci, skoślawi myśl własną!
Mnie bo od dawna rzecz ta była jasną,
Że ludzkość, odkąd słońce skrzy na niebie,
Miała cel wielki: wydać boga z siebie.
Lecz ten bóg, który ciągle jest w robocie,
Czym o swój boskiej zaświadczy istocie?
Walką wieczystą. Bogiem zwać się będzie,
Gdy miecz i ogień weźmie za narzędzie,
Gdy zmoże10 czułość i litość dla ludzi,
Gdy żadna zgroza dreszczu w nim nie wzbudzi,
Gdy ludzkość zdepcze on na proch, a ona
Z krzykiem wesela u nóg jego skona.
Nebukadnezar o to się nie stara;
Sprawia się łatwiej: Nebukadnezara
Woźny ogłasza bogiem między swémi,
Ja zaś ogłosić mam go po wszej ziemi!
Arcykapłan powraca
Baal zniszczony?
ARCYKAPŁAN
Oby dał mi przebaczenie!
HOLOFERNES
Gdy król i hetman nakazują tobie
Znaleźć gruntowne tej prawdy zasady.
Masz trzy dni czasu. Doba po dobie,
Coś przecie znajdziesz, byle ochota;
A za każdą zasadę płacę-ć uncją złota.
ARCYKAPŁAN
Arcykapłan odchodzi, wchodzi Porucznik.
PORUCZNIK
HOLOFERNES
PORUCZNIK
Kto tam imiona wszystkich pobitych spamięta?
HOLOFERNES
rzucając mu łańcuch złoty
Sprowadź ich!
Porucznik wychodzi.
SCENA 3
Poprzedzający. — Posłowie z Libii i z Mezopotamii.
Posłowie z Libii, czarni i brzydcy, rzucają się na ziemię
POSEŁ Z LIBII
Tak król libijski przed tobą się schyli,
Gdy raczysz ściągnąć do jego stolicy.
HOLOFERNES
do siebie
Czemu nie wczoraj, czemu aż w tej chwili
Przybywacie z poddaniem? Spóźniona to pora.
Droga za wielka, czy też za mała pokora?
Sąsiedzi wasi inaczej się korzą
na stronie
Wstręt mnie porywa na tę małpę bożą.
Muszę łaskawym być na czerń obrzydłą,
By nie myślało przypadkiem to bydło,
Że ich godnymi mego gniewu robię.
głośno:
Rzeczcie królowi, iż może rachować...
PORUCZNIK
wracając
Przyszło powtórne poselstwo.
HOLOFERNES
Na skinienie Holofernesa posłowie libijscy powstają i odchodzą. Wchodzą posłowie z Mezopotamii i podobnież jak pierwsi rzucają się na ziemię.
POSEŁ Z MEZOPOTAMII
Tobie poddając się, wielki hetmanie,
Jeżeli za to łaskę twą dostanie.
HOLOFERNES
POSEŁ Z MEZOPOTAMII
Lecz się łask twoich spodziewamy, panie.
HOLOFERNES
Wyście z poddaniem za długo zwlekali,
A jam zaprzysiągł na głowę mi drogą,
Że lud, co podda się ostatni, srogo
Wytępię z ziemi. Samiż rozumiecie,
Że ta przysięga krępuje mnie przecie.
POSEŁ Z MEZOPOTAMII
że lud Hebrejów walkę niecofnioną
Przedsięwziął toczyć, a żądny swobody
Zamyka bramy i szańcuje grody.
HOLOFERNES
Że łaski mojej może mieć nadzieję:
Od mych się postów o warunkach dowie.
Na skinienie Holofernesa, posłowie wstają.
Lecz mi powiedzcie, kto są ci Hebreje?
POSEŁ Z MEZOPOTAMII
Z twych gróźb, nie zważa na potęgę twą;
A więcej jeszcze, że tam Boga czczą,
Którego nikt nie słyszy, nikt nie widzi,
Nikt nie wie, kędy12 mieszka: pełni wiary,
Co dzień mu jednak składają ofiary;
Jakby na równi on z naszymi bogi13
Z ołtarza na nich wzrok opuszczał srogi.
Mieszkają w górach.
HOLOFERNES
Ile miast, hufców?
POSEŁ Z MEZOPOTAMII
Dojdzie do ładu! Lud nieufny srodze,
Zamknięty w sobie, w każdym widzi wroga.
Mniej znamy ich niż oni swego Boga.
Strzegą się z kim bądź spotykać na drodze,
Nie jedzą z nami, nie piją; najwyżéj,
Bój o pastwisko czasami nas zbliży.
HOLOFERNES
Daje znak ręką. Posłowie z Mezopotamii odchodzą w niskich pokłonach.
Niech tu najbliżsi przyjdą ich sąsiedzi,
Moabitowie i Ammonitowie!
Drabant odchodzi; Holofernes na stronie:
Jednakże lud ten zaciężył mi w głowie.
Ja czczę ich opór, lecz szkoda mi ludzi:
Muszę wytępić to co cześć mą budzi!
SCENA 4
Poprzedzający, oprócz posłów obcych. — Drużyna Moabitów i Ammonitów, pomiędzy nimi Achior.
HOLOFERNES
ACHIOR
Oni pogardy godni są, gdy idą
Na wojnę z mieczem, oszczepem lub dzidą,
Bo to w ich ręku wygląda jak cacka14,
Które też Bóg ich łamie im znienacka;
Nie chce, by oni we krwi się bryzgali
I przeto sam ich nieprzyjaciół wali.
Lecz lud ten, wodzu, strasznym jest nie lada
Gdy się w pokorze przed swym Bogiem pada,
Gdy popiół sypać na głowę zaczyna,
Gdy wielkim głosem sam siebie przeklina.
Wtedy coś wokół strasznego się dzieje:
Jakby świat w inne wstępował koleje,
Niepodobieństwo15 istotą16 się stawa,
Zda się, natura traci swoje prawa.
Więc rozstępuje się morze, bałwany
Zdumione tworzą z obu stron dwie ściany,
Środkiem ulica; to chleb z nieba spada,
Głodnym przepiórek spuszczają się stada,
Żywy zdrój tryska spod piasków pustyni.
HOLOFERNES
ACHIOR
I śmierć obcemu, który je wymienia.
HOLOFERNES
ACHIOR
wskazując na miasto
Widać ją stąd: ją teraz opasują wałem.
Lecz ich stolicą jest Jerozolima:
Tam ja świątynię ich Boga widziałem.
Nie! Wspanialszego nic na ziemi nie ma.
Kiedym zdumiony patrzył na to dzieło,
Na dół mi głowę coś gwałtownie gięło;
Że nie wiem jak się to stało, gdy z czołem
Ku ziemi u stóp świątyni klęknąłem.
Gdym powstał, znowu me bezwładne ciało
Coś nieprzeparcie do wnętrza jej pchało;
Lecz tam śmierć była. Aż jakaś dziewczyna,
Czy przez wzgląd na mą młodość, czy też trwoga
Zdjęła ją, aby przybytku jej Boga
Nie pokalała noga poganina.
Ostrzegła w porę. Słuchaj mnie, o panie!
Na moje baczność zwróć opowiadanie.
Rozkaż dowiedzieć się nasamprzód, czyli17
Oni przed Bogiem swoim nie zgrzeszyli:
Jest-li tak, uderz, a możesz być pewny
Że ich w twe ręce odda ten Bóg gniewny,
I padną u stóp twoich w jednej chwili.
Lecz jeśli Bogu swojemu są mili,
Odstąp, bo znowu użyje on cudu,
A ty się staniesz pośmiewiskiem ludu.
Tyś jest, hetmanie, i wielki, i dzielny.
Lecz on dzielniejszy niż ty — nieśmiertelny!
Jeśli nie może przeciwstawić tobie
Męża równego w mocy i ozdobie,
To zmusi ciebie, byś sam sobie wrogi,
W obłędzie zmysłów szedł i zbił się z drogi.
HOLOFERNES
Proroczyć słowa, nie pytam się o to.
Mógłbym cię skarać śmiercią lub sromotą
Że śmiesz innego, prócz mnie, bać się jeszcze,
Lecz nie uczynię tego dziś. W tym względzie
Tyś na się wyrok wypowiedział sam:
Niech los Hebrejów twoim losem będzie, do Drabanta:
Wziąć go i żywcem odwieźć do ich bram!
rozkaz wypełniają
Ten, kto go w szturmie do miasta powali,
Funt złota weźmie za głowę. Więc daléj!
Ruszamy, kędy na barkach swych góra
Dźwiga Betulię!
WSZYSCY
z okrzykiem
Obóz wprawia się w ruch. Zasłona spada.
- drabant (daw.) — żołnierz straży przybocznej. [przypis edytorski] ↩
- obiata (daw.) — ofiara z płodów rolnych bądź zwierząt. [przypis edytorski] ↩
- Baal a. Belial — bóstwo pogańskie, często wspominane w Biblii. [przypis edytorski] ↩
- wojewoda — tu: dowódca. [przypis edytorski] ↩
- potrzeba (daw.) — bitwa. [przypis edytorski] ↩
- snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski] ↩
- czerń (pogardl.) — tłum, motłoch. [przypis edytorski] ↩
- zwariował — dla rytmu należy czytać na 4 sylaby. [przypis edytorski] ↩
- czczość (daw.) — marność. [przypis edytorski] ↩
- zmóc (daw.) — pokonać. [przypis edytorski] ↩
- zadosyć — dziś popr.: zadość. [przypis edytorski] ↩
- kędy (daw.) — gdzie. [przypis edytorski] ↩
- bogi — dziś popr. forma N.lm: bogami. [przypis edytorski] ↩
- cacko (daw.) — zabawka. [przypis edytorski] ↩
- niepodobieństwo (daw.) — coś nieprawdopodobnego a. niemożliwego. [przypis edytorski] ↩
- istota — tu: rzeczywistość. [przypis edytorski] ↩
- czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Fryderyk Hebbel
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Judyta · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/hebbel-judyta/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Kazimierz Kaszewski
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.