Loreva
Loreva

Rozdział 6 z 10

EPEISODION 2

PROMETEUSZ, PRZODOWNICA CHÓRU

PROMETEUSZ

Nie sądźcie, że mnie słabość lub też upór zmusza, 
Bym milczał. Nie! To tylko szarpie się ma dusza, 
Że widzę się strącony w taką nędzę srogą. 
A któż tę władzę nowym podarował, bogom, 
Jeżeli nie ja jeden? Lecz i o tym z wami  
Nie mówię. Cóż innego, czego byście sami  
Nie znali, mógłbym jeszcze powiedzieć? Jedynie 
O ludzkiej posłuchajcie niedoli, o czynie  
Tym moim, który głupich na mędrce przemienił 
I ducha w nich rozbudził. Nie, iżbym źle cenił  
Człowieka, o tym mówię! Pragnę was o całem  
Pouczyć dobrodziejstwie, które świadczyć śmiałem 
Tym biednym śmiertelnikom. Posiadali oczy, 
A przecież, ni to ślepce, chodzili w omroczy; 
Słyszący, nie słyszeli. Niby widma senne, 
Mieszali wszystko razem. Budowy kamienne, 
Ku słońcu strzelające, były dla nich obce, 
Nieznaną i ciesiołka1. Chowali się w kopce; 
Podobni nie do ludzi, lecz do nędznych mrówek,  
Gnieździli się wśród ciemnych, jaskinnych kryjówek.  
Oznaczyć nie umieli, czym wiosna ponętna  
Odróżnia się od zimy i jakie ma piętna  
Bogata w plony jesień. Skoro na świat wyszli,  
Sprawiali się we wszystkim omacnie, bez myśli,  
Dopóki nie spostrzegli za mych wskazań wodzą, 
Gdzie jasne wschodzą gwiazdy i kędy zachodzą. 
I wiedzęm najprzedniejszą wynalazł, naukę 
O liczbach, i kunszt pisma i pamięci sztukę, 
Muz wszystkich rodzicielkę2. Jam pierwszy zwierzęta  
Oswoił, iżby moc ich, do jarzma wprzągnięta, 
Pomogła człowiekowi dźwigać ciężar wszytek. 
Jam konie, uzdom chętne, bogaty dobytek  
W bogatym skarbcu możnych, do wozu założył.  
Ode mnie któż to pierwszy spławne łodzie stworzył,  
Płóciennoskrzydłe statki odważnych żeglarzy?  
Takimi to sztukami gdy mój rozum darzy 
Człowieka, czym pomyślał, że dziś, w tej potrzebie, 
Nie znajdę oto sztuki ratunku dla siebie? 

PRZODOWNICA CHÓRU

Sromotną znosisz klęskę, płaczesz i narzekasz,  
Bezradnie się mocujesz. By3 lichy ten lekarz, 
Co, wpadłszy sam w chorobę, opuszcza już ręce, 
Wzdyć4 nie wiesz, jakim lekiem zadać kres swej męce. 

PROMETEUSZ

Posłuchajże mnie dalej, a większe o wiele 
Ogarnie cię zdumienie na one fortele, 
Na środki, którem jeszcze wymyślił5. Więc powiem: 
Największej było wagi, że jeśli ze zdrowiem  
Rozminął się kto z ludzi, to na słabość swoją  
Porady nie znał żadnej: lekarstwa, co koją, 
Co krzepią, posilają, napoje i maście6  
Bynajmniej nie istniały. Ni7 powiędłe haście, 
Tak wszyscy usychali z gryzącej choroby, 
Dopókim ja nie wskazał, jakimi sposoby  
Wypłoszyć precz od siebie zabójcze uwiądy. 
Jam także ich nauczył, jakie snować8 sądy  
Z przeróżnych wieszczb, jak ze snu odgadywać losy 
Idące; wszelkie znaki przydrożne i głosy  
Przeznaczeń niepojęte i przeznaczeń ciemnie9  
Umieją dziś pojmować i zgłębiać przeze mnie. 
I ptaków krzywoszponych rozróżniają loty, 
By wiedzieć, czy są wróżbą szczęśliwości złotej 
Czy klęski; jam ich wszystkie odsłonił zwyczaje, 
Jak plemię to skrzydlate ze sobą przestaje, 
Przyjaźnie czy też wrogo. Nikt już dziś nie pyta, 
Czy słuszną mają barwę i gładkość jelita, 
By bogom się podobać — wszystkom to ustalił10; 
Kształt żółci i wątroby, by się ogień palił  
Ofiarny należyty; tłustość ud i biodra  
Szerokość żertwiennego11 mądrość moja szczodra  
Dokładnie oznaczyła: człek już dziś świadomy  
Znaczenia całopaleń... A one ogromy  
Tych wszystkich skarbów drogich, gdzieś w głębinie ziemi  
Tak chciwie przed oczami ukrytych ludzkiemi —  
Żelazo, miedź i srebro, i złoto — któż powie, 
Prócz mnie, że je wyśledził, jeśli w swoim słowie  
Chełpliwie nie chce kłamać? Rzecz jedną i drugą  
Złączywszy: Prometeja wszelki kunszt zasługą. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Zasługą względem ludzi! Dziś ty nie myśl o niej, 
Lecz bacz, jakobyś wybrnąć mógł z tej zgubnej toni.  
Nadzieję mam, że skoro rozerwiesz te pęta, 
Zeusowej wnet dorówna twa potęga święta. 

PROMETEUSZ

Nie na tej pragnie Mojra12 uwolnić mnie drodze. 
Tysiączne męki jeszcze udręczą mnie srodze, 
Nim prysną te kajdany u mych cierpień granic: 
Gdzie panią jest Konieczność13, tam już sztuka na nic. 

PRZODOWNICA CHÓRU

A sterem Konieczności któż włada jedynie? 

PROMETEUSZ

Mojr trójca14 i pamiętne wszelkich win Erynie15. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Od mocy ich czyż lichsza Zeusowa potęga? 

PROMETEUSZ

Nie ujdzie Przeznaczeniu, co po niego sięga. 

PRZODOWNICA CHÓRU

Więc Zeusa panowanie nie potrwa na wieki?  

PROMETEUSZ

Nie pytaj, nie nalegaj! Próżne twe docieki16.  

PRZODOWNICA CHÓRU

A zatem jakąś świętość ukrywasz tajemną. 

PROMETEUSZ

Nie pora o tym mówić. O innych ty ze mną, 
Gdy chcesz, pogadaj sprawach. Największąć ja muszę  
Zachować tajemnicę, gdyż moje katusze  
Inaczej się nie skończą! Tak, jedynie wtedy  
Strzaskane ujrzę więzy, wyrwę się z tej biedy. 
  1. ciesiołka — ciesielstwo; kunszt obróbki i budowy z drewna znany cieślom. [przypis edytorski] ↩
  2. kunszt pisma i pamięci sztukę, Muz wszystkich rodzi­cielkę (mit. gr.) — pamięć o sprawach ważnych oraz umiejętność jej utrwalenia i przekazania dzięki pismu stanowi źródło wszelkich sztuk; dlatego Muzy miały być córkami Mnemozyne, tj. Pamięci. [przypis edytorski] ↩
  3. by — tu: niby, jakby, tak jak. [przypis edytorski] ↩
  4. wzdyć (daw.) — wszakże, przecież. [przypis edytorski] ↩
  5. którem (...) wymyślił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: które wymyśliłem. [przypis edytorski] ↩
  6. maście — dziś popr. M.lm: maści. [przypis edytorski] ↩
  7. ni — tu: niby, niczym, tak jak. [przypis edytorski] ↩
  8. snować — tu: wysnuwać, wyprowadzać. [przypis edytorski] ↩
  9. ciemnie — tu: mroki, tajemnice. [przypis edytorski] ↩
  10. wszystkom to ustalił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: wszystko to rozważyłem [przypis edytorski] ↩
  11. żertwienny — ofiarny, należący do zwierzęcia składanego w ofierze bogom; por. żertwa: ofiara. [przypis edytorski] ↩
  12. Mojra — jedna z trzech sióstr-prządek losu. [przypis edytorski] ↩
  13. Konieczność — tu: przeznaczenie. [przypis edytorski] ↩
  14. Mojr trójca (mit. gr.) — Mojry, trzy siostry, córki Zeusa i Temidy: Kloto, Lachesis i Atropos, boginie życia i śmierci, boginie losu, znające przyszłość i niepodlegające rozkazom bogów olimpijskich, kontrolujące przebieg i koniec życia ludzkiego; przedstawiane były jako prządki snujące i ucinające nić życia: Kloto, czyli „Prządka” nici życia, Lachesis, czyli „Udzielająca”, strzegąca wątku nici i przedłużająca go, oraz Atropos, czyli „Nieodwracalna”, przecinająca nić. [przypis edytorski] ↩
  15. Erynie (mit. gr.) — boginie zemsty, karzące zwłaszcza przewiny wobec rodziny i rodu (por. np. mit o Orestesie); Erynie przedstawiano jako kobiece postacie ze skrzydłami i z wężami we włosach; swoje ofiary doprowadzały do szału, ścigając je i dręcząc nieustępliwie. [przypis edytorski] ↩
  16. docieki — neol. skrót od: dociekania; domysły. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Ajschylos

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Prometeusz skowany · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/ajschylos-prometeusz-skowany/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Jan Kasprowicz

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Przypis