Loreva
Loreva

Rozdział 5 z 7

AKT TRZECI

SCENA I

Fedra, Enona

FEDRA

Ach! Niechaj te zaszczyty złożą w inne ręce: 
Mogęż1 się oczom ludzkim ukazać w tej męce? 
Jakąż zwodniczą dolę twe słowa mi wróżą? 
Ukryj mnie dobrze raczej: mówiłam zbyt dużo! 
Szaleństwo me na zewnątrz wykipiało ze mnie: 
Rzekłam to, co jest zbrodnią pomyśleć tajemnie. 
Nieba! Jak on mnie słuchał! Przez jakie udania, 
Nieczuły precz odsuwał z wzgardą me wyznania! 
Jak skwapliwie do rychłej ucieczki się stroił! 
Jakże rumieniec jego mą hańbę podwoił! 
Czemuś mą rękę wtedy wstrzymała szaloną! 
Ha! Kiedym mieczem jego godziła w me łono, 
Czy zbladł za mnie? Czy wydrzeć miecz próbował z dłoni? 
Starczyło, iż ma ręka dotknęła tej broni, 
Jużem ją oczom jego wstrętną uczyniła, 
Już byłaby mu ręce ta szpada skaziła! 

ENONA

Tak więc, wciąż dla swych żalów szukasz strawy świeżej? 
Wciąż sycisz ogień, który zdławić ci należy! 
Czyż Minosa nie byłoby godniejszym córze 
Dla szlachetniejszych zadań wzrok podnieść ku górze; 
Wbrew niewdzięcznemu, gdy mu uchodzić tak pilno, 
Panować i ster rządów ująć dłonią silną? 

FEDRA

Ja, panować! Ja, rządy sprawować w tej dobie, 
Kiedy mój wątły rozum nie panuje sobie, 
Gdy nad zmysłami mymi królowania niecham2, 
Gdy pod hańbiącym jarzmem zaledwie oddecham3, 
Gdy umieram! 

ENONA

Więc uchodź. 

FEDRA

Nie mogę. Rozumiesz? 

ENONA

Więc umiałaś go wygnać, a rzucić nie umiesz? 

FEDRA

Za późno: już mych ogniów przejrzał tajemnicę; 
Już surowego wstydu zdeptane granice. 
Już hańbę moją poznał duszy mej wydzierca, 
I nadzieja, wbrew chęci, wkradła się do serca. 
Ty sama, krzepiąc moją odwagę zemdlałą, 
Budząc duszę, gotową już rzucić to ciało, 
Rady zwodnymi4 nową wskazałaś mi drogę 
I błysłaś mi nadzieją, że kochać go mogę. 

ENONA

Ach, może twym rojeniom byłam zbyt powolna5; 
By cię ocalić, czegóż nie byłabym zdolna? 
Lecz jeśli czuć zniewagę serce twoje harde 
Umie jeszcze, czyż zdoła śmiałka ścierpieć wzgardę? 
Z jakim okrutnym wzrokiem pycha jego wściekła 
Cierpiała, jakeś niemal u stóp mu się wlekła! 
Jak wstrętną mi, zaiste, ta duma się zdała! 
Czemuż Fedra w tej chwili mych oczu nie miała! 

FEDRA

Ach, może jeszcze zbyć się tej hardości młodej; 
Wzrosły w lasach, w nich czerpał dziką chęć swobody; 
W surowym obyczaju lat strawiwszy wiosnę, 
Po raz pierwszy dziś słyszy wyznanie miłosne: 
Może zdumienie było milczenia przyczyną, 
I, być może, przedwcześnie skargi z ust mych płyną. 

ENONA

Pomnij, iż dzika Scytka na świat go wydała. 

FEDRA

Choć dzika i Scytyjka, i ona kochała. 

ENONA

W swej wzgardzie całą naszą płeć wyzwał do walki.  

FEDRA

Nie trzeba mi się będzie obawiać rywalki. 
Słowem, o rady próżne w tej chwili nie stoję: 
Wspieraj nie mój rozsądek, lecz szaleństwo moje. 
Serce jego miłości nie da się uchodzić; 
Starajmy się go w jakiś czulszy punkt ugodzić. 
Powab korony, władzy, zdawał się go kusić, 
Ateny go nęciły, nie mógł tego zdusić; 
Okręty już gotowe do odjazdu stały 
I wzdęte żagle z wiatrem pomyślnym igrały. 
Idź żywo, w mym imieniu pospiesz doń, Enono: 
Ambitnego młodzieńca połechtaj koroną; 
Powiedz, iż czoło w diadem łacno ubrać może, 
Pragnę jeno zaszczytu, iż ja mu go włożę. 
Chętnie dlań berło, dla mnie zbyt ciężkie, porzucę. 
Będzie mojego syna ćwiczył w władzy sztuce; 
Być może, że w nim ojca znajdzie ta dziecina: 
Oddaję pod moc jego i matkę, i syna. 
By go zmiękczyć, do ofiar bądź wszelkich gotowa: 
Łatwiej doń twoja trafi niż moja wymowa; 
Jęcz, szlochaj, mów że Fedra wpół żywa się słania; 
Nie wahaj się w potrzebie uderzyć w błagania: 
Wszystko poświadczę; w tobie życie moje, zdrowie. 
Idź, czekam na twój powrót, nim coś postanowię. 

SCENA II

FEDRA

sama
O ty, coś zaprzysięgła klęskę mego domu, 
Nieubłagana Wenus, dość ci męki, sromu? 
Bardziej twe okrucieństwo nie mogło być dzielne. 
Tryumf twój pełny; wszystkie twoje groty celne. 
Okrutna, jeśli nowej dziś pożądasz chwały, 
Gódź w wroga, co ci opór bardziej da zuchwały; 
W Hipolita: wszak jego duma niesłychana 
Nigdy przed twym ołtarzem nie zgięła kolana; 
Imię twoje obraża uszy jego harde: 
Pomóż, bogini; wspólną mścić nam trzeba wzgardę. 
Niech kocha. Lecz co widzę! Enona już wraca! 
Mów: czy mnie nienawidzi? Daremna twa praca? 

SCENA III

Fedra, Enona

ENONA

Nad czczym rojeniem trzeba ci odnieść zwycięstwo; 
Pani, przywołaj w pomoc swe dawniejsze męstwo: 
Król, co go już mniemano zmarłym, oto żywie; 
Tezej do naszych brzegów zawitał szczęśliwie. 
Aby go ujrzeć, ludu mknie gromada zbita; 
Z twego rozkazu biegłam szukać Hipolita, 
Kiedy okrzyk, co w niebo potężnym wiwatem... 

FEDRA

Mój małżonek, Enono, żyje; dość mi na tem. 
Niegodnych mych płomieni zdradziłam upały; 
On żyje: te dwa słowa los mój znaczą cały. 

ENONA

Jak to!  

FEDRA

Wszak ci mówiłam; słuchać mnie nie chciałaś: 
Przed mą słuszną zgryzotą prym swym żalom dałaś. 
Umarłabym dziś rano, łez i westchnień godna, 
Poszłam za twoją radą, umieram wyrodna.  

ENONA

Umierasz?  

FEDRA

Wielkie nieba! O losów wyroku! 
Mój małżonek tu stanie, syn przy jego boku, 
Będzie patrzał, ten świadek mych niecnych płomieni, 
Czy się na widok męża twarz moja zrumieni, 
Z sercem od westchnień wzdętym, na które on głuchy, 
Z okiem od łez wilgotnym, gdy jego wzrok suchy! 
Czy mniemasz, iż on, czuły na cześć Tezeusza, 
Kryć będzie przed nim ów żar, co łono me wzrusza? 
Iż ojca swego, króla, oszukać pozwoli? 
Iż wstręt nie buchnie z niego, bodaj mimo woli? 
Próżno by milczał: sama znam ogrom swej zdrady, 
Enono: ja nie umiem iść w tych kobiet ślady, 
Które w zbrodni bezwstydną ciesząc się pogodą, 
Z niezmąconym obliczem dni spokojne wiodą. 
Pomnę wszystkie me szały, wszystkie omamienia, 
Zda mi się, że te mury, te oto sklepienia, 
Przemówią i, przeciwko mnie świadczyć gotowe, 
Wraz z gniewem męża runą na mą biedną głowę. 
Umrzeć! Stek zbrodni ze mną wraz zejdzie ze świata: 
Czyż tak wielkim nieszczęściem istnienia utrata? 
W nieszczęśliwym śmierć grozę niełatwo obudzi: 
Drżę jeno o to imię, co przetrwa u ludzi. 
Smutne dziedzictwo wezmą po mnie biedne dziatki! 
Krew Jowisza przekaże im dumy zadatki; 
Lecz jak bądź mogą pysznić się boskiej krwi darem, 
Zbrodnia macierzy strasznym jest pono ciężarem! 
Drżę, iż kiedyś głos ludu, ach, nazbyt prawdziwy, 
Rzuci im w oczy winy matki nieszczęśliwej; 
Drżę, iż, dźwigając smętnie to haniebne brzemię, 
Nie będą śmiały podnieść oczu wbitych w ziemię. 

ENONA

Ani wątpić: ich dolę ty, pani, masz w ręku, 
I nigdy nikt nie żywił słuszniejszego lęku. 
Więc po cóż, po cóż, hańby im tyle przyczyniać? 
Dlaczego siebie samą chcesz, pani, obwiniać? 
Tak jest! Rzekną, iż Fedra, przepełniwszy miarę, 
Sama słuszną z rąk męża uprzedziła karę. 
Hipolit szczęśliw będzie, iż, w sądu godzinie, 
Schodząc ze świata, własnej dasz świadectwo winie. 
Cóż odpowiem mu, jeśli oskarży cię śmiało? 
Wbrew jego słowom, moje zaważy zbyt mało; 
Będę patrzeć, jak szpetnym tryumfem się puszy, 
I rozgłos twojej hańby wszystkim trąbi w uszy. 
Niech raczej piekieł spalą mnie wszystkie pożogi! 
Ale, mów szczerze, zali on jeszcze ci drogi? 
Jak ci się widzi teraz ów książę wzgardliwy? 

FEDRA

Jest oczom moim jako potwór przeraźliwy. 

ENONA

Dlaczegóż więc zwycięstwo tak łatwym mu czynić? 
Lękasz się go: śmiej tedy pierwsza go obwinić 
O ten, co w tobie tli się, płomień świętokradczy. 
Któż ci kłam zada? Wszystko przeciw niemu świadczy 
Miecz, tak szczęśliwie w twoim ręku porzucony, 
Twe wzruszenie w tej chwili, twój smutek miniony, 
Ojciec, dawno przez twoje uprzedzony skargi, 
I wygnanie, twoimi ubłagane wargi. 

FEDRA

Niewinnego oskarżać...! Przez bogi na niebie...! 

ENONA

Tylko milczeć, a resztę biorę ja na siebie. 
I mnie nie jest to lekko; ja również drżę cała; 
Tysiąc śmierci bym raczej wycierpieć wolała. 
Lecz, skoro ciebie stracić trzeba mi inaczej, 
Życie twe jest mi pierwsze: wszystko inne raczej! 
Obwinię go. Tezeusz, przeze mnie podszczuty, 
Prostym wygnaniem pomści te ciężkie zarzuty: 
Ojciec jest zawsze ojcem, nawet gdy się sroży; 
Lekka pokuta w pełni gniew jego umorzy. 
Ale gdyby i życie niewinny miał stracić, 
Możnaż cześć zagrożoną zbyt drogo opłacić? 
Skarb to nazbyt kosztowny, twoja dobra sława; 
Trzeba ulec, bądź jakie podyktuje prawa; 
Tak, królowo: by chronić to najwyższe mienie. 
Trzeba poświęcić wszystko, nawet i sumienie. 
Idą; widzę Tezeja. 

FEDRA

Widzę Hipolita; 
W jego zuchwałych oczach zguba ma wyryta. 
Czyń co zechcesz, na ciebie we wszystkim się zdaję. 
By samej coś przedsięwziąć, sił mi już nie staje. 

SCENA IV

Tezeusz, Fedra, Hipolit, Enona, Teramenes

TEZEUSZ

Wreszcie los, po miesiącach tęsknoty i bólu, 
Powracając objęciom twym... 

FEDRA

Wstrzymaj się, królu; 
Powściągnij uczuć swoich tak lube zapędy: 
Nie zasługuję dzisiaj na te słodkie względy. 
Wracasz, by oto zastać dom swój znieważony; 
Nie oszczędziły losy zawistne twej żony. 
Niegodnej twego serca i twego widoku, 
Trzeba mi jeno szukać ukrycia i mroku. 

SCENA V

Tezeusz, Hipolit, Teramenes

TEZEUSZ

Co znaczy, synu, owo szczególne witanie?  

HIPOLIT

Fedra jedynie może cię objaśnić, panie. 
Lecz, jeśli prośba syna u ciebie coś znaczy. 
Niech twa dobroć z pobliża jej zwolnić mnie raczy; 
Pozwól, niechaj na zawsze Hipolit strwożony 
Opuści ziemię, która mieszkaniem twej żony. 

TEZEUSZ

Co, synu...?  

HIPOLIT

Nie jam, panie, szukał jej widoku; 
Na brzeg ten zawitała z twojego wyroku. 
Ty sam brzegom Trezeny dwie szacowne głowy 
Powierzyłeś: Arycji, panie, i królowej, 
Mnie nad nimi zlecając czujne straże trzymać. 
Lecz dzisiaj, cóż mnie w miejscach tych zdoła zatrzymać? 
Dość długo młodość moja w zabawie próżniaczej 
Lichego przeciwnika krwią te bory znaczy 
Kiedyż zdołam, młodzieńczej pozbywszy pustoty, 
Szlachetniejszą zdobyczą uświęcić me groty? 
Młodszyś ode mnie, ojcze, był6, a już posoka 
Niejednego tyrana, poczwarnego smoka, 
Pod ciosem przemożnego ramienia pociekła; 
Już, chlubny prześladowca niecnych mocy piekła, 
Dwu mórz brzegiś oczyścił7 z zakały odwiecznej; 
Już imię twoje sławił wędrowiec bezpieczny; 
Już Herakles, twej siły witając zadatek, 
Na barki twoje zdawał swoich prac ostatek. 
A ja, nieznany, mimo ojcowskie przykłady, 
Daleki aby wstąpić bodaj w matki ślady...! 
Ścierp, niechaj męstwo moje dłużej się nie płoni: 
Ścierp, jeżeli monstr8 jaki zdołał ujść twej dłoni, 
Niech wraz rzucę pod stopy twe trofej9 wspaniały 
Lub niech wspomnienie zgonu pięknego i chwały, 
Uwieczniając dni moje pośmiertnym wawrzynem, 
Światu całemu głosi, że byłem twym synem. 

TEZEUSZ

Co słyszę? Jakaż klątwa wisi nad tym progiem, 
Że na mój widok pierzcha wszystko, co mi drogie? 
Jeśli lęk tylko budzę, a czucia tak mało, 
O nieba! na cóż więźnia ratować się zdało? 
Miałem jednego druha: płomienie szalone 
Kazały mu Epiru władcy porwać żonę; 
Odmówić mu pomocy nie było sposobu; 
Ale snać10 los zgniewany oślepił nas obu. 
Bez broni mnie znienacka zdołali zaskoczyć! 
Trzeba mi było mego Piritoja zoczyć11, 
Jak go ów barbarzyńca potworom straszliwym 
Wydał, które sam karmi ludzkim mięsem żywym. 
Mnie spętanego wtrącił w jaskinię posępną, 
Bliską królestwa cieniów, mroczną, niedostępną. 
W pół roku bogi na mnie nareszcie wejrzały: 
Zdołałem zmylić oczy, które strzec mnie miały. 
Na podłym wrogu krzywdym wszystkie pomścił krwawo; 
Sam dla swoich potworów stał się godną strawą: 
I kiedy, wolny, kroki wraz pędzę chyżemi12 
Ku wszystkiemu, com tutaj zostawił na ziemi, 
Co mówię? gdy ma dusza, sobie przywrócona, 
Po dawne szczęście tęskne wyciąga ramiona, 
Wszystko tu drży przede mną, wszystko co mi bliskie 
Pierzcha z trwogą i chroni się przed mym uściskiem; 
Ja sam, przejęty grozą widną13 w ich spojrzeniu, 
Wolałbym trwać dziś jeszcze w epirskim więzieniu! 
Mów. Fedra się użala, żem jest znieważony. 
Kto mnie zdradził? Dlaczego nie jestem pomszczony? 
Zali14 Grecja, co dłoni mojej tyle dłużną, 
Miałaby kryć winnego pomocą usłużną? 
Nie odpowiadasz? Syn mój, własny syn, bogowie! 
Z nieprzyjaciółmi mymi miałby dziś być w zmowie? 
Wejdźmy: precz z tajemnicą, która mnie znieważa; 
Muszę natychmiast poznać winę i zbrodniarza 
I z ust Fedry usłyszeć, co jej łez powodem. 

SCENA VI

Hipolit, Teramenes

HIPOLIT

Dokąd zmierzały słowa, co ścięły mnie lodem? 
Zali15 Fedra, niepomna na nic, oszalała, 
Samą siebie oskarżać i zgubić by chciała? 
Co król rzeknie? Bogowie! Ileż męki, sromu16, 
Miłość zdradnym swym tchnieniem zażegła w tym domu! 
Ja sam płonący ogniem, który po sto razy 
Depce zuchwale ojca surowe zakazy...! 
Najstraszniejsze przeczucie duszę moją nęka: 
Lecz cóż wreszcie: i czegóż niewinność się lęka? 
Idźmy: trzeba próbować, przez jakie starania 
Zdołam w ojcowskim sercu wzbudzić czulsze drgania. 
Wyznać miłość, co może gniew jego obudzi, 
Lecz której wydrzeć z piersi nie zdoła nikt z ludzi. 
  1. mogęż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż, o funkcji pytajnej; znaczenie: czy mogę. [przypis edytorski] ↩
  2. niechać (daw.) — tracić. [przypis edytorski] ↩
  3. oddecham — dziś popr.: oddycham. [przypis edytorski] ↩
  4. zwodny (daw.) — zwodniczy. [przypis edytorski] ↩
  5. być powolnym (daw.) — być posłusznym czemu a. komu. [przypis edytorski] ↩
  6. młodszyś (...) był — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika: byłeś młodszy. [przypis edytorski] ↩
  7. brzegiś oczyścił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika: oczyściłeś brzegi. [przypis edytorski] ↩
  8. monstr — skrócone od: monstrum; potwór. [przypis edytorski] ↩
  9. trofej (z ros.) — trofeum; zdobycz. [przypis edytorski] ↩
  10. snać a. snadź — widocznie. [przypis edytorski] ↩
  11. zoczyć — zobaczyć. [przypis edytorski] ↩
  12. kroki (...) chyżemi — dziś popr. forma N. lm: krokami chyżymi. [przypis edytorski] ↩
  13. widny (daw.) — widoczny, dostrzegalny. [przypis edytorski] ↩
  14. zali (daw.) — czyż. [przypis edytorski] ↩
  15. zali (daw.) — czyż. [przypis edytorski] ↩
  16. srom (daw.) — wstyd. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Jean Baptiste Racine

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Fedra · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/fedra/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Tadeusz Boy-Żeleński

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis