VI. Dzień dzisiejszy

1. Von Blaks, radca dworu, bankier
2. Paweł, członek parlamentu
3. Hr. Alfred, młody światowiec
4. Hugo, porucznik
5. Tolo, chłopak dwudziestoletni
6. Stefan
7. Psyche, kochanka Von Blaksa
8. Lokaj

Nie można, panowie! Nie można! Nie można!

Ależ królowo!...

Ależ wariaci! Fałszujecie starą i piękną piosenkę! „Póki życia nam starczy” — śpiewa się — „oręż zdzierży dłoń zdrowa...”

Tak się niegdyś śpiewało, ale to już bardzo dawno temu! Dzisiaj inaczej...

A cóż to za nowe błazeństwo?

Nie błazeństwo, jeno uczczenie nowo obranej pijackiej królowej naszej! Wiwat!

Spóźniłeś się, Stefku, a my tu... ha, ha, ha! Pijemy tymczasem...

Niech ucałuje za karę pantofelek królowej!

Tak! Tak!

Ależ chętnie...

No, już dosyć! Dosyć!

Dosyć!!!

Ale patrzcie! Ten młodzieniec wszedł sobie tutaj z kapeluszem i w płaszczu...

Przepraszam, ale posłyszawszy w przedpokoju...

Tu nie ma usprawiedliwienia! Niech pije za karę!

Niech pije! Tolo! Kieliszek szampana!

Już jest!

A teraz za to, że się spóźnił — duszkiem!

Tak! Jeszcze jeden kieliszek!

Jest i drugi!

To już dość będzie chyba...

Nigdy dość! My tu od południa pijemy!

Oj, pijaki! Pijaki!

Tak swych poddanych obrażasz, królowo?

Ech, co tam! Pijmy, przyjaciele drodzy!

Pijmy! Pijmy!

Tak mi wśród was dobrze, ha, ha, ha! — Tak mi wesoło...

Ależ to cudownie! — Niczego więcej nie pragniemy!

Skromne macie wymagania, ha, ha, ha!

Przepraszam. — Paweł mówił tylko za siebie...

Naturalnie! — Bo co do nas...

Idź, malcze! — A wiecie wy, że ja w tym cudownym człowieku, co dziś tak mało wymaga, kochałam się niegdyś na zabój?

Królowo! Jak możesz zakrwawiać nam serca takim wyznaniem!

Ale to już dawno... Ty, Pawełku, nawet o tym nie wiedziałeś...

Żałuję mocno, zwłaszcza, że musiałem być wówczas nieco młodszy — bo dzisiaj...

Ha, ha! I ja byłam młodsza! — Ale to przeszło, przeszło, przeszło! — Jak tyle innych rzeczy...

A czemuż ty, Stefku, milczysz tak uporczywie? Czemu nie pijesz wraz z nami? Czemu się nie śmiejesz?

Daj mu pokój, królowo! Wszak wiesz, że on jest idealista! Zasępia go twoja wesołość!

Ach! Zapomniałam! — Więc w imię ideałów patrzysz na nas z pogardą? Ha, ha, ha! Śmiej się z tego! I ja niegdyś miałam ideały — uwierzycie?

Ideały? — To doskonałe! Pijmy!

Nieszkodliwa odra dziecięca — szybko przechodzi i bez śladu!

Tak! — Szaleństwa! Szaleństwa! — Dajcie mi wina jeszcze! Stefku! Pij i kpij razem z nami z wszystkich ideałów! To gorycz jeno a zawód.

Ma pani słuszność: gorycz i zawód!

Panowie! Kiedy mowa o ideałach...

Cicho! Hugo mówkę palnie!

Tak jest. Otóż, panowie, to mi przypomniało, że piliśmy różne zdrowia, a zapomnieliśmy jeszcze o jednym, iż tak rzekę1 — najważniejszym!

Masz słuszność! — Nie wiem wprawdzie o jakim, ale z pewnością zapomnieliśmy!

Proszę o uwagę! — Wznoszę zdrowie naszego nieocenionego, a tu nieobecnego radcy, właściciela tych win cudownych, które spijamy, kochanego i złotego — dosłownie! — złotego bankiera von Blaksa, barona! Zdrowie pochwalne i dziękczynne...

Wiwat!

...jako że miał ten nadzwyczajny rozum i za przyjaciółkę wziął sobie — a raczej: nam — tę oto miłościwie nam panującą pijacką królowę naszą, uroczą Psychę!

Niech żyje!

Nie macie mnie prawa obrażać!

Co to?

Ależ królowo...

Obawiam się, czyśmy nie wypili dzisiaj za wiele szampana — wszyscy! Stajesz się, pani, niewytłumaczenie drażliwą...

Niewytłumaczenie!...

Voilà, ma chérie! Ce ne sont pas de bonnes manières2, rzucać kieliszkami. Nikt cię nie miał zamiaru obrażać.

Oczywista...

A jednak obraziłeś ją — ty!

Hola! — Kto ci dał prawo?...

Proszę się nie ujmować za mną! —

Ci panowie mieli słuszność, pijąc to zdrowie, bo przecież w rzeczywistości... ha, ha, ha! — Tak jest, to był najwłaściwszy toast ze względu na mnie — i na was, na was! Moi panowie...

Tego nie pojmuję...

A jednak — to takie proste, hrabio! Czyż nie znajdujesz się wraz ze mną w domu Blaksa? Nie jestżeś3 jego... przyjacielem w tym — dzisiejszym tego słowa znaczeniu? Ha, ha! Zależysz od niego w sprawach majątkowych, niemalże i rodzinnych! Twoje hrabstwo wiekowe korzy się przed jego wczorajszym, ale złotym baroństwem! — Hrabio!

Pani...

Albo ty, Pawle! Jesteś członkiem parlamentu, człowiekiem zasad, posłem i rzecznikiem ludu! A przecież za Blaksa pieniądze i z jego woli tam się dostałeś! Czynisz, co on ci każe, jego spraw bronisz, ty nieskazitelny człowiecze, któryś mi się niegdyś wydawał... ha, ha! I cóż wy lepszego jesteście ode mnie, któram jest4 jego...

Psyche! Milcz...

Tak jest, moi panowie! — I dlatego... przepraszam was, żem się mimo woli uniosła. Teraz ja sama z kolei wzniosę toast — pijcie go wraz ze mną! Niech żyje Blaks, wasz pan i...

Słyszałem moje nazwisko w twych ustach, najpiękniejsza... Nie dokończyłaś jeno...

Rzeczywiście, piliśmy twoje zdrowie, baronie...

Wdzięczny jestem niesłychanie. Jak widzę, dobrze się panowie bawicie? Witam, panie Pawle! Rad jestem, że pana tu spotykam. Właśnie idę z parlamentu i chciałem parę słów... Czy mogę pana prosić, hrabio? I pan mi może być w tej sprawie pomocnym... Przepraszam cię, moja piękna.

Służę panu, baronie.

A ja — czy nie mógłbym być panu również użytecznym?

Dziękuję ci, poruczniku. Chyba innym razem.

Ha, ha!

Żegnam panią...

Przebacz mi...

Psyche! Dlaczego ty... dlaczego?

Nie wiem. Może dla przekory... Tak mi strasznie... Ty jeden...

Powiedz!

Zadziwiające! To trzeba zaraz...

Właśnie też mówię...

Więc... więc?...

Tęsknię za tobą...

Kocham cię... Kiedy?

Dziś. Gdy odejdzie. — Cicho!

No, nigdy bym nie był przypuścił...

A jednak tak jest, moi panowie! I to się nazywa rozum polityczny! Gdybym ja tak nieoględnie postępował, nie miałbym tych milionów, które mam.

Tak, ale też właśnie dlatego jesteś pan potężniejszy dzisiaj niż prezydent ministrów...

Tak... gabinet cały jest poniekąd ode mnie zawisły — myślę więc, że ta sprawa da się ostatecznie załatwić...

Niewątpliwie, panie baronie. Moją to już rzeczą będzie.

Żegnam pana, panie radco...

Cóż to, odchodzi pan?

Teraz dopiero spostrzegam, że popsułem państwu zabawę... Przepraszam, jeślim przeszkodził...

Ależ, panie baronie, to myśmy raczej winni...

I tak mieliśmy właśnie odchodzić...

Nie mam prawa zatrzymywać panów, chociaż doprawdy przykro mi... A raczcie, panowie, pamiętać, o co prosiłem...

Masz mi co do powiedzenia?

Nic.

Chcesz mi robić wyrzuty?

Nie.

A więc czego chcesz ode mnie?

Nie chcę niczego. Póki ich wszystkich razem spotykam u ciebie... możesz się bawić.

A gdybyś spotkał... jednego? To co?

Wtedy...

Wtedy?

Nie mówmy o tym.

Owszem! Mówmy — ja chcę...

A więc — podarowałbym cię temu, kogo bym tu zastał...

Ty śmiesz... do mnie? Ha, ha, ha! Straszysz mnie! Mam się tego lękać? — Czyż nie wiesz o tym, że ja ciebie nienawidzę, że nie ma we mnie jednego nerwu, który by nie drgał na myśl o tobie wstrętem, obrzydzeniem, odrazą? — Że niczego nie pragnę więcej jak — wyzwolenia się od ciebie?

Wiem o tym, ale... cóż mi to szkodzi? Wszakże i ja nie z miłości trzymam cię tutaj. Nie! — Lubię tylko moją potęgę, nieodpartą potęgę złota, i dlatego... Byłaś najniedostępniejsza, więc cię zdobyłem; jesteś najkosztowniejsza, więc cię posiadam. Stać mnie na to. A co do wyzwolenia...

Nie wyzwolisz się, póki ja cię sam nie puszczę. Kupiłem cię — gruntownie!

Och!

Czekaj. Mówmy spokojnie. I jakież mogłoby dzisiaj być wyzwolenie dla ciebie? Chcesz powrócić do dawnego życia? — Ależ ty wiesz dobrze, że to, co się stało, jest nieodwołalne... A zresztą — to dawne życie twoje! Znam je aż nadto dobrze! I czegóż sobie życzysz? Czy sielanki swego dzieciństwa? Nieokreślonych tęsknot i poszukiwań wieku dziewczęcego? Czy może późniejszych mistycznych uniesień albo nieopatrznego, ślepego zakochania się w tak zwanym pięknie, które zrujnowało twój majątek — boś ty przecie była bogata! — Lub też nierozumnego zapału dla ideałów ludzkości, które są — he, he — pustymi frazesami jeno? Czego chcesz? — Wszakże to wszystko — już było! I przywiodło cię tutaj, gdzie jesteś: do mojego domu i mojego złota. I przyznać musisz, że to najpewniejsza ostoja. Nie, nie! Moja kochana! Nie wyzwolisz się ode mnie — sama nie zechcesz! I cóż byś ty robiła? — Zbankrutowałaś na ideałach, zbankrutowałaś na miłości — ha, ha! Bo i tym pono chciałaś się bawić! A pozostało w tobie tylko to oszalałe pragnienie, głód, nie wiadomo ku czemu skierowany, z którego płyną wszystkie twoje nieobliczalne kaprysy. I przeto jesteś zbytkiem, na który ja jeden mogę sobie pozwolić. Tego, co ja ci daję — a wiesz, że potrzebujesz wiele, bardzo wiele! — nikt ci dać nie zdoła. Odszedłszy ode mnie, żyć byś musiała, jeśli nie w nędzy, to przynajmniej w ograniczeniu. Ha, ha! Nie obawiam się, abyś zapragnęła tego! Zanadto przywykłaś do wygodnego życia, do zbytku, rozrzutności i przepychu...

A może ty się w kim... kochasz? Uczuciowo?

Milcz!

Ha, ha! To by już było naprawdę zabawne! Trudno mi nawet przypuścić podobne... zaślepienie z twej strony. Zbyt mądra jesteś. Ha, ha! Ów szczęśliwy kochanek, otrzymujący za miłość te same pocałunki, które ja złotem płacę! I to by się może nazywało twoim wyzwoleniem się ode mnie? Mrzonki, moja pani, mrzonki! Kupiłem cię — gruntownie!

Tak... kupiłeś mnie nieodwołalnie, ale nie złotem swoim, tylko tą hańbą moją, tym pokalaniem się...

Nazwij sobie to, jak chcesz. Mnie dość, gdy widzę, że cię przekonałem.

O, gdyby zginąć! Zapaść się w jaką otchłań razem z tym domem twoim przeklętym! Zapaść się lub... spłonąć?...

Tylko bez romantyzmów! Dom mój przetrwa wieki. Silny jest i na dobrych postawiony fundamentach. — A póki on stoi, i ty w nim żyć będziesz! No tak! — Mogę zatem odejść spokojnie. Darujesz, że cię nie bawię dłużej, ależ mnóstwo mam zajęć... A pamiętaj, że dzisiaj masz być ze mną w teatrze...

Z tobą?...

Tak jest. Nie jestem przecież zazdrosnym kochankiem, który by cię przed światem zamykał. Owszem chcę, aby cię ze mną widziano i wiedziano, że Blaksa stać na to, aby miał Psychę u siebie. Przebierz się tedy; wieczorem przyślę powóz po ciebie. Do widzenia!

Nie, nie, tak dłużej być nie może! — —

Ha, ha! — Nie może!...

Psyche!...

Psyche! — to ja...

Wiem, wiem — to ty. Sama przyjść ci kazałam...

Co tobie się stało?

Nic, nic... Zamyśliłam się...

Ale ty masz minę zupełnie zdziwioną — i zakłopotaną? Uważam, że popsułam ci nastrój. Ukląkłeś przede mną i chciałeś mi powiedzieć zapewne, że mię kochasz? Przerwałam ci — powiedz to więc teraz...

Tak jest, to chciałem powiedzieć, i mimo wszystko — powiem! Kocham cię, kocham do szaleństwa...

Ależ to cudownie! Lubię nadzwyczajnie takie wyznania! Pójdź, siadaj. Będziemy mówić o miłości. Może chcesz jeszcze wina? Piłeś dzisiaj tak niewiele...

Dziękuję ci...

No, zaczynaj — słucham! Opowiedz co wesołego. Albo chcesz może, abym ja opowiedziała? Właśnie słyszałam dzisiaj pyszną powiastkę od hrabiego — powiastkę, co prawda, nie dla małych dzieci... O szlachcicu i córce jego karczmarza... Nie wiem tylko, jakby ci to powtórzyć, bo rzecz jest trochę...

Nie potrzeba. Znam.

O! Cóż to? Syknąłeś, jakby ci kto...

Słuchaj, Psyche, ja może nie rozróżniam rzeczy złych i dobrych, ale znam piękne i... Psyche! Po co ty mówisz... takie rzeczy?

Ach! Więc to ci przykrość sprawiło? I za cóż mnie ty masz, mój kochany?

Ale po co? Po co!...

Ha, chcę wywołać między nami właściwy nastrój. Nie jestem przecież panienką na wydaniu — jestem tylko... płatną przyjaciółką starego i bogatego bankiera, który... Och!

Ależ to jest ohydne, co mówisz!

Ale prawdziwe — trudno! Nie chcę uchodzić za lepszą niż jestem!

Pozwól mi zapomnieć na godzinę bodaj, na chwilę, czym jesteś, a raczej — czym ciebie życie zrobiło... Nie wiem już sam, jak mam mówić... Słuchaj mnie,

I dlatego to, dlatego właśnie taki ból niezgłębiony mnie targa, gdy patrzę na ciebie pośród twych przyjaciół, gdy słyszę w twych ustach słowa... ach! —

Kochasz...

Tak! I w imię tej miłości mojej zanoszę do ciebie prośbę za tobą samą; bądź dla mnie, chociaż dla mnie jednego, tym, czym jesteś w istocie, w głębi swej duszy — odrzuć ten pozór dręczący!...

Łudź się...

Tak! — Łudzić się... tylko się łudzić!

Psyche! Co się z tobą dzieje!

Nic. — Złudzenia!

Nie pojmuję już tego... Przyszedłem tu do ciebie z taką niewypowiedzianą miłosną tęsknotą, z takim bezmiernym pragnieniem... Wszak sama mnie przyzwałaś! Słuchaj! Przyniosłem usta pełne pocałunków... gorących, namiętnych.

Ach, tak! — Więc pójdź i całuj. Masz ramiona moje odkryte, włosy i szyję... Masz usta i pierś — całuj! Czegóż chcesz więcej? Inni płacą za to, a ty... za miłość... ha, ha!

Straszna, mrozem przejmująca gorycz drży w twoich słowach. Nigdy taka nie byłaś... Jeszcze wczoraj, jeszcze przed godziną... przed chwilą...

Ach! Gdzież jest ta chwila, która była przed chwilą! Cóż chcesz... wszystko się z czasem musi przełamać...

Ty chora jesteś — o! Jakie ręce twoje gorące! Uspokój się, zapomnij o wszystkim, Psyche! Bądź moja, moja... niepodzielnie moja.

Owszem — i czemużby nie? Wszakże należałam już do tylu... jeden mniej lub więcej — i cóż to znaczy? Dziś twoja, jutro znowu kogo innego, Freda lub Pawła — który przyjdzie...

Ach!

Biednaś ty...

O nie! Tylko nie żałuj! Nie proszę o to ciebie ani nikogo... Zresztą — dobrze mi z tym, co jest — lepiej niż wtedy, gdym się rwała... ku różnym... nieuchwytnym... Ha, ha, ha! Dobrze mi! Wesoło!...

Nie dręcz mnie i siebie — i nie kłam! Źle ci jest, tak źle!... Ale ja cię kocham — i wyrwę cię, odkupię, wybawię...

To znaczy, zrobisz mię — dla odmiany — swoją kochanką! Ha, ha, ha! Dość mam tych wybawień! Dość!

Tak. — Czas już światło zapalić.

Zdaje się jednak, że się istotnie... omyliłem. Zapomniałem na chwilę, gdzie jestem. Byłem śmieszny. — Żegnam panią — i... przepraszam.

O, wyzwolenia! Wyzwolenia!!

Wielmożna pani, powóz jaśnie pana barona czeka przed bramą.

Powiedz, że zejdę za chwilę...

Słucham wielmożnej pani.

Czekaj! —

Możesz już odejść.

Gore! gore!