Loreva
Loreva

Rozdział 2 z 3

Pieśń II

I

Księżyc był pełny i gwiazdy świeczniki 
Świeciły jasno na niebios lazurze, 
W trawach śpiewały skrzeczki i świerszczyki, 
Zamek stał cichy na piaskowej górze: 
Zimno północne i traw zapach dziki, 
I serce smętnie bijące w naturze 
Dwa razy mocniej zagadało do mnie, 
Gdy ona przy mnie... i koń był koło mnie. 

II

Na jednym ręku niosła swe warkocze, 
A drugą północ wskazała odludną. 
Na to ja rzekłem: «Na północ nie wkroczę, 
Bo tam jednemu przeciw burzom trudno, 
Lecz w koniu do krwi ostrogi umoczę 
I będę pędził, aż drugą tak cudną 
Jak ty pokażą mi ziemskie narody, 
Choćby królowę ognia albo wody! 

III

Jeśli nie... wrócę jak straszydło krwawe. 
A ty pamiętaj, jaki stąd ucieka 
Cień obalony miesiącem na trawę 
Z konia, ze skrzydeł orlich i z człowieka. 
Miesiąc mu daje tę straszną postawę, 
Wiatr stąd wypędza, a nieszczęście wścieka, 
A jeśli Pan Bóg go wichrem oszczędzi, 
Może na powrót grom go tu przypędzi». 

IV

To mówiąc, ręką pogroziłem światu, 
A tem wścieklejszy, że sam i bezsilny. 
Gwiazdy na polach czystego bławatu 
Oczy otwarte i słuch miały pilny. 
Na wschodzie wstęga smętnego szkarłatu 
Świeciła... szarym równinom omylny 
Kształt nadawając, że pod owe zorze 
Tak się zdawały płynące jak morze. 

V

Dyjanna1 — jak liść wierzby — już zielona, 
Już jako róży liść różano-złota, 
W ognistych się mgieł zanurzała łona, 
Zmienna jak w sercu młodzieńczym tęsknota, 
A jam skrzydlate obrócił ramiona 
Wschodowi, chciwy nowego żywota, 
I uciekałem jak duch z bladą twarzą, 
Więcej przed myślą moją niż przed strażą. 

VI

Dzisiaj przez ducha cały świat odkryty, 
Cały wiadomy. Wtedy tajemniczy 
Jak upior złoty, a we krwi umyty, 
Złotem cię dziwu wabił ku zdobyczy, 
A krwią ohydzał wszelki czar zdobyty, 
Krzycząc, jak dziecko przydławione krzyczy, 
Gdyś go ucisnął; a tarczy błyśnieniem 
Takiś wywołał strach jak objawieniem. 

VII

Po ciemnych puszczach, gdziem się błąkał — gnana 
Wichrami straszna przyszłości orlica! 
Kto mię napotkał, myślał, że szatana! 
Bo wszystko widział wprzód niż moje lica, 
Zbroję i skrzydła, i młot u kolana, 
I dzidę, która gorzała jak świéca2 
Między sosnami, samych niebios blisko, 
Miedziane mając ostrze jak ognisko. 

VIII

Na jednym pustym śród sosen smętarzu 
Spotkałem smętne i dzikie Germany... 
O! duchu! dawnej przeszłości malarzu! 
Ty jeszcze widzisz te sosnowe ściany, 
Wozy, ogniska, twarze przy rozżarzu 
I rzymskie z białych piszczeli kurhany; 
A na nich orły wydarte legionom, 
Podobne lampom złotym i koronom. 

IX

Ty jeszcze widzisz i dziś pytasz siebie: 
Kto ci przyczynił głosu i języka? 
Liczni, krzyknąłem, jak gwiazdy na niebie! 
Straszni jak piorun, gdy niebo odmyka! 
Przez was świat wytnę! pod wami pogrzebię! 
Ja, syn popiołów, ojciec mogilnika! 
Urra ha!... Gwiazdę pokazałem białą 
Dnia wschodzącego lasom. Wszystko wstało!... 

X

Wszystko!... Dziesiątki całe groźnych kroci 
Wstały gotowe na rzeź uraganną3... 
Wszystko!... Na boku tylko śród paproci 
Białością swoją mnie zadziwił szklanną 
Kształt jakiś śpiący, cudownej dobroci 
I ciszy, zorzą oświecony ranną, 
Zwalony w dzikich trawach, przy strumieniu, 
Posąg... w jutrzenki światłach jak w płomieniu... 

XI

Rzekłem więc: «Czy to jaka jest królowa 
Wyrżniętych ludów? nieskalanej bieli? 
Którą tu smętnie czarujące słowa 
Na fijołkowej uśpiły pościeli?...» 
Wtem barbarzyniec4 ją tak ciął, że głowa 
Jak lampa, która ciemność rozweseli, 
Skoczyła... chwilę na błękicie trwając 
Jak gwiazda... potem błysnęła, spadając... 

XII

A ja, zawrzawszy gniewem... i brzeszczota 
Dobywszy... tego barbarzyńca w czoło 
Tnę tak, że jako grenada5 się złota 
Rozwalił ów łeb... tu połą... tam połą... 
A ja ów zegar widzący żywota 
Z tajemnicami, żył czerwonych zioło, 
Idące jeszcze wszystkich sprężyn ruchy, 
Porównywałem dwie głów6 jak dwa duchy. 

XIII

Ledwom uczynił to... nowe mi moce, 
Zapewne statuy zwołane zemszczeniem, 
Przybiegły w pomoc... tak, że chociaż proce 
Cisnęły na mnie za ów mord kamieniem 
Jam był jak piorun, gdy lasy druzgoce 
I napełniłem ten lud przerażeniem, 
A w przerażeniu takim wielkim żarem, 
Że mię ukochał i nazwał — Kiejzarem7. 

XIV

Dziś tam głęboki sen w tej puszczy lata! 
A może jeszcze posąg biały leży! 
A może jaka nadistrowa chata 
Mówi powiastkę moją... i nie wierzy!... 
Ani wie, jako na zniszczenie świata 
Posąg zemszczony przysłał mi rycerzy? 
I obaczywszy mnie jak burzę ciemną... 
Duchy gwiażdżące zawiesił nade mną. 

XV

Nie wiedzą ludzie, przez jakie ja tony, 
Przez jakie czyny, przez jakie męczarnie 
Zebrałem owe duchów miliony? 
Które, gdy wezwę, to mię strach ogarnie! 
Bo ze słońc różnych są i z różnej strony... 
Jako girlandy w chmurach i latarnie 
Pokazują się, kiedy sam nie zdołam 
Czynić, a one na pomoc przywołam. 

XVI

Z barbarzyńcami... sam... na uroczyskach... 
Człowiek... Duch... pilnie uważałem cuda, 
Które się jawią przy ludów kołyskach, 
A nikną, gdy się szczep na drzewie uda; 
Lecz zaszczepienie przy piorunnych błyskach 
Odbyte, a strach w powietrzu i nuda, 
Które panują takim chwilom świata, 
Trwożą... jak pianie kurów u Piłata... 

XVII

Zda się, że ciągle ptaki ranne pieją... 
A pianie smutne jest jak krzyk dzieciny; 
Przedrannym strachem niebiosa ciemnieją, 
Więcej wychodzi gwiazd na błękit siny... 
Ludzie przy ogniach miast swe ręce grzeją 
I przerażeni cichością godziny 
Gotowi zaprzeć się bożego ducha, 
Obzierają8 się jak zbójce9 — czy słucha? 

XVIII

Jam to czuł, mimo że krew moja biła 
Jak piorun w żyły, że hełm od niej dzwonił; 
Kita się ogniem czerwonym paliła, 
A młot skry takie jak miesiące ronił; 
Koń gadał... dzida rosła... szabla żyła... 
Wiatry dawały rady... obłok bronił... 
O złym dniu wrzaski ostrzegały krucze... 
O dobrym złote żurawiane klucze. 

XIX

Przez wszystkie władze ziemskie ostrzegany 
Wpadłem na ziemię moję nieszczęśliwą; 
Lech nie żył, a lud jego zabijany 
W królewnę patrzał jako w gwiazdę żywą... 
Ona też pancerz złoty, malowany 
Kwiaty różnymi jak słoneczne dziwo, 
Pokazywała w strasznych walk kurzawie 
Podobna białej Anhelicy — sławie. 

XX

Koło niej ciągły tabor z żywych ludzi, 
Zbrój czarnych, mieczów, tarcz, nad nią sztandary. 
Ilekroć wieczór mgłami się zabrudzi, 
To jako ptaki nocne albo mary 
Wstają po bagnach Wenedy i Czudzi, 
Żółte Połowce, nadmorskie Tatary 
I w twarze nasze strzał tysiącem brzęczą: 
A nic, gdy biją... straszniejsi, gdy jęczą. 

XXI

Jeszcze pamiętam ten wrzask i to wycie 
Różnych narodów i różnych języków... 
Gdy te Ludyszcza przy Wisły korycie 
Przyparłem do fal falą moich szyków. 
Aż mi o jasnym wyprawili świcie 
Najstarszych z wojska swego tysiączników, 
Prosząc o pokój i o ziemi bryłę 
Taką, że ledwo dla nich — na mogiłę. 

XXII

Ja wtedy, pod lwią skórą rudozłotą 
Siedząc na prostej powózce Germanów, 
Rzekłem: «Niech pierwej dziewczęta rozplotą 
Warkocze... córki najpierwszych Supanów, 
Niech sama Wanda płaczem i tęsknotą 
Zmiękczona przyjdzie nam do roztruchanów10 
Nalewać wina... Niech ją złotowłosą 
Germany moje na tarczach podniosą. 

XXIII

A gdy przez ludy dzikie okrzykniona 
Królową, z tarczy mosiężnej księżyca 
Zaśpiewa nam pieśń na nowe plemiona! 
I nasze dzikie dusze pozachwyca! 
Ja wtenczas drżące otworzę ramiona, 
Aby zleciała w nie jak gołębica 
I wyprosiła usty różanymi: 
Co chce?! niebiosa całe — i pół ziemi...?!» 

XXIV

Z tem stary Swityn i Czerczak posłowie 
Odeszli. A mnie jej postać, wprzód senna, 
Zaczęła jaśnieć jako słońce w głowie 
I coraz bardziej jawić się płomienna. 
Więc potem, kiedy ległem na wezgłowie, 
Cała mi w oczach ognista Gehenna 
Błysnęła ciągle piorunami pruta, 
Ciemna, czerwona parami jak huta. 

XXV

Na piersiach darłem skórzane odzienie, 
Ale do łoża byłem jak przykuty. 
Wtem ona weszła w te straszne płomienie 
Jak duch tęczami różnymi osnuty, 
Nad nią niby z gwiazd grających pierścienie 
Wiązały jedną pieśń na różne nuty... 
Dzwoniące, cudne! jakieś gwiazdy śliczne! 
Niby powietrzne narzędzia muzyczne. 

XXVI

Słysząc te głosy, z którymi dziewczyna 
Szła na mnie, z ciała mego wyleciałem. 
A ona w ogniu czerwona i sina, 
Obracająca powietrznym chorałem 
Jako skrzydłami powietrznego młyna 
Kręcąc... przywiodła duch, że włosy rwałem 
Przez wszystkie jęki i tony, i zmiany 
Idący za nią w toń jak zwariowany. 

XXVII

Jeszcze noc była, a ja hełm na głowę 
Włożywszy, wsiadłem na koń, pędzę cwałem. 
Pamiętam szare powietrze perłowe 
I zamek, wieży sterczący kawałem 
Nad Wisłą, gdzie lud tę swoję królowę 
Otoczył ludzkim i ceglanym wałem. 
Tam przyleciawszy, w róg mosiężny dzwonię, 
Grzmię, aż mi wszystkie oderżały konie. 

XXVIII

Wychodzi siwy Swityn Wojewoda, 
Ze snu czerwone przeciera źrenice. 
«Idź» — rzekłem — «bo mi słów wczorajszych szkoda, 
Zanadto ostre pokazałem lice; 
Niech mi królowa wasza, jasna, młoda 
Naleje czary, podniesie przyłbicę, 
A może łatwo ten rozkaz wykona: 
Pieśń mi zaśpiewać, paść w moje ramiona». 

XXIX

Nic nie rzekł Swityn, lecz mię brzegiem wody 
Prowadził, kędy stał tłum ludu mały. 
Rybacy srebrne trzymali niewody11; 
Kilka świec (choć już ranek błyszczał biały) 
Nieśli kapłani, z lutniami Rapsody 
Siedli na zrębie jednej małej skały 
Pod bladą wierzbą, mgłą ranną okryci. 
Na wzgórzach w zmroku zapalano wici.  

XXX

Na łące dziewy i panny służebne 
Ujrzałem tam i ów się krzątające. 
Te niosły kwiaty, kadzielnice srebrne, 
Dyjadematów złotych półmiesiące; 
Inne bławatki do wieńca potrzebne 
Zbierały w trawach, kolorów tysiące 
Rzucając w srebrne powietrze, w mgły szare, 
Niby wiślanym duchom na ofiarę. 

XXXI

Dawny świat! Obraz dawny wywoływam! 
Lecz ileż razy różaność przedwschodnia 
I kwiaty, które mgłą okryte zrywam. 
I leśne ptaszki budzące się do dnia, 
I tęcze, których do myśli używam, 
Gdy się zapali mój duch jak pochodnia 
Przypominały obraz on tak rzewny!... 
Ubranie martwej na łąkach królewny.  

XXXII

Jak miesiąc12 była, kiedy z niego zetrze 
Pierwszą pozłotę słońce w dzień jesieni, 
A on się topi w błękitne powietrze 
I lekko swego czoła zarumieni, 
I nad girlandą lasów, gdzie na wietrze 
Drżą liście złote przy liściach z płomieni, 
Pełny, okrągły, blady się przemienia 
W mgłę... jak cudowna twarz srebrnego cienia... 

XXXIII

Taka jej bladość! nieco ku błękitom 
Nachylona już zgonu okropnością, 
Takie ust perły! Wisły Amfitrytom 
Z upiorną niby odśmiechnione złością. 
Zresztą, spokojnie się onym kobietom 
Dawała stroić modrzewiów ciemnością. 
Koroną złotą, wieńcami z bursztynu — 
A strach powiększał trupa w oczach gminu...  

XXXIV

A cóż dopiero! gdy ja groźne lice 
Odkryłem, z hełmu spojrzałem surowo 
I połamawszy miecza, w błyskawicę 
Cisnąłem jego kawałki nad głową; 
Nade mną ducha mrok i złote świéce13 
Miecza nad kitą moją purpurową 
Jak zawierucha olimpijska, wstały — 
Mój duch na hełmie stanął... w ogniach cały. 

XXXV

Krzyk pierwszy, który z ust wyszedł zwierzęcy, 
Już niepodobny krzykowi człowieka, 
Zbudził Germanów całe sto tysięcy: 
I szli jak morze huczące z daleka. 
Stos wystawiłem okropny, książęcy! 
Taki wysoki, że wiślana rzeka 
Na bladych trupów zatrzymana murze 
Stanęła — cała jak upior w purpurze. 

XXXVI

Lecz pierwej nim ją oddałem płomieniom, 
O! ileż strasznych słyszała lamentów! 
«O! włosy! nie dam ja waszym pierścieniom 
W ogniu z wiślanych oschnąć dyjamentów! 
Każę podziemnym zamienić się cieniom 
W gmachy filarów pełne i zakrętów, 
W alabastrowej cię położę trumnie, 
Każę strzec wieków śpiewaczce — kolumnie. 

XXXVII

Zbalsamowaną, wiecznym zdjętą spaniem 
Cicho na białych atłasach położę; 
Sam przyjdę, jak lew legnę, i wzdychaniem 
Śmiertelnem twój sen spokojny zatrwożę. 
Więc może wstaniesz? i pocałowaniem 
Dasz mi ocknienia światłości i zorze? 
I słuch mi weźmiesz w tych podziemnych cieniach 
Coś czytająca wiecznie na kamieniach? 

XXXVIII

W kraju bez słońca, bez gwiazd i księżyca, 
Gdzie wiecznie smętno, posępnie i głucho; 
Ja, rycerz, jako śpiąca nawałnica 
Z otwartą, szklanną źrenicą i suchą; 
A ty, jak moja smętna czytelnica, 
Perła po perle ton lejąca w ucho, 
Taka wyrazów i pieśni mistrzyni, 
Że pieśń z tysiąca lat... chwilę... uczyni!» 

XXXIX

Tom rzekł, pośmiertne przeczuwając rzeczy 
I głosy. I znów zajęty pożarem, 
Chciałem ją złożyć na gwiaździcach z mieczy, 
Upoić krwawym rycerskim sztandarem! 
I z onej ziemi, gdzie ciało kaleczy 
Słońce niewczesnym i nieludzkim skwarem, 
Uciec w Islandów wyspę zamrożoną, 
Ogniami siedmiu wulkanów czerwoną. 

XL

«Tam ją» — krzyczałem — «gdzieś na lodowiskach 
Złożę jako kwiat ujęty w krysztale! 
I przy wulkanów rubinowych błyskach 
Opłomienioną posadzę na skale, 
A sam z dzikimi orły na urwiskach 
Dzikszy niż burze! straszniejszy niż fale! 
Gdy góry będą swoje ognie zionąć, 
Mrozom się dam zgryźć! i ogniom pochłonąć!» 

XLI

Tak mój duch w kształty się piramidalne 
Wyrzucał, dawną tryskając naturą; 
Tak nowe ciała łańcuchy fatalne 
Targał i piorun zawsze miał pod chmurą. 
Potem więc roki14 się zabrały walne 
I mnie okryły Lechową purpurą. 
Lud cały strachem ohydnie znikczemniał. 
Jam siadł na tronie, zmroczył się i ściemniał. 

XLII

I któż by to śmiał w księgi ludzkie włożyć 
Dla sławy marnej, a nie dla spowiedzi? 
Postanowiłem niebiosa zatrwożyć, 
Uderzyć w niebo tak jak w tarczę z miedzi, 
Zbrodniami przedrzeć błękit i otworzyć, 
I kolumnami praw, na których siedzi 
Anioł żywota, zatrząść tak z posady, 
Aż się pokaże Bóg w niebiosach — blady. 

XLIII

A nie Bóg nad tą żywota fortecą 
Zgwałconą twarzy pokaże, to przecie 
Komety złote na niebie przylecą 
I bliżej oblicz ukażą na świecie, 
Nad zamkiem swoje ogony zaniecą 
Jak widma, jedno, i drugie, i trzecie... 
Jeśli nie zlęknę się, a krew mię splami... 
Kto wie!?... jak słońca przyjdą tysiącami! 

XLIV

Niebiosa pełne widziadeł i twarzy 
Słonecznych! może z krwawymi oczyma! 
A tu koło mnie powietrze cmentarzy 
I ciągła burza, wiatr, ognie i zima, 
Wichry skrwawione, głos trupów z kościarzy, 
Słońce poblednie, księżyc się zatrzyma, 
Gwiazda zajęczy jaka lub zaszczeka? 
Wszystko pokaże, że dba o człowieka!...  

XLV

«Jeśli nie» — rzekłem — «jeśli z tym motłochem 
Postąpię sobie jak król zwariowany? 
A żywot jak wąż schowa się pod lochem, 
Jak gdyby nie czuł w sobie żadnej rany? 
To ludzie są proch! i ja jestem prochem 
Na jeden tu dzień jak miecz ukowany15! 
A tem straszniejszy, że go własne siły 
Nie duchów ręce z ziemi wyrzuciły». 

XLVI

Zaledwie ta myśl poczęła się we mnie, 
Wzrok zaraz wydał ją jasny i suchy, 
Wchodzący w myśli ludzkie potajemnie, 
Aby tam widział w kościach, czy są duchy? 
Więc naprzód Czerczak u nóg mi nikczemnie 
Proszący o łeb, pod katów obuchy 
Poszedł, a za nim jacyś dwaj prorocy, 
Których dziś krwawe łby widuję w nocy. 

XLVII

Za wojewodą cały dwór i sługi 
Posłałem niby z nim będące w zmowach. 
I z wież patrzałem na ten łańcuch długi 
Idących na śmierć z świecami w okowach. 
A niebios! niebios błękitne framugi, 
Jakby o zdjętych nie wiedziały głowach, 
Patrzały na to ciche, obojętne! 
Mnie się wszelako zdawało, że smętne!  

XLVIII

Ogromny szereg tych wymordowanych 
Poszedł. Myślałem, że duchy zobaczę 
Gdzieś do łabędzi podobne rumianych, 
Od których jęczy powietrze i płacze; 
Albo, że ze ścian ogniem zapisanych 
Wyjdą pająki z ognia... straszne tkacze! 
Na ściennych ogniach się swych zakołyszą 
I wyrok jakiś ognisty napiszą!  

XLIX

Myślałem, że me noce niespokojne, 
A dnie, jak noce bez gwiazd, będą czarne, 
W ciemnościach jęki albo chrzęsty zbrojne, 
Tchnienia na czoło chłodne albo parne! — 
I nic!... ten straszny duch, któremu wojnę 
Wydałem, dziecko zostawił bezkarne; 
A ja podniosłem pierś dumną i twardą, 
Gotów do końca walczyć z bożą wzgardą. 

L

Przez dawne oczy widzę to ohydne 
Pierwszego ducha dzieło z czasów onych, 
Gdy stepy całe dziś w mogiłach widne 
Wzięły u ludu nazwisko Czerwonych... 
Wtenczas ujrzano mię, że w ciele brzydnę 
I biorę postać duchów utrapionych. 
Ludzie myśleli, że mi gniją trzewa, 
A jam był senny jak wąż, gdy poziewa. 

LI

Czasami z góry na kolec blaszany 
Wieżycy wstąpię i tak jako owce 
Najpierwsze państwa Karacze, Supany 
Każę prowadzić przez różne manowce. 
Tam je kładziono w skrwawione kurhany, 
Na stos znoszono chwast, czarne jałowce. 
A ja, bywało, z góry jak sęp dziki 
Widzę te w ogniach ruchome mrówniki. 

LII

Dziesięć czasami gwiazd i słońc czerwono 
Zagore... dziesięć wrzasków razem słyszę; 
I nie podnosi mi się duchem łono, 
Ani się serce strachem zakołysze... 
Jako Lucyfer z błyskotną koroną 
Stoję... a zbrodni mojej towarzysze 
Na większą niż te wszystkie okropności 
Patrzą — na mą twarz śmiertelnej bladości.  

LIII

Dziwią się wszyscy, że jak pies nie szczekam, 
Jak lew nie ryczę, jak człowiek nie zgrzytam; 
Nie wiedzą, że ja, duch natchnięty16, czekam 
Gwiazd, deszczów krwawych; i znów za miecz chwytam, 
I znowu cały świat na siebie wściekam! 
I znów się niebios zamroczonych pytam: 
Czy mieczem, który w łono ludzkie wrażam, 
Którą tam władzę niebieską przerażam? 

LIV

Co tylko mocy ma ten mózg napięty, 
Tom ja na męki wynalazek użył. 
Stosy, na Wiśle spękane okręty, 
Kołowrót, który ciał długość przedłużył... 
Wszystko w męczeństwie ten kraj niepojęty 
Swą cierpliwością wytrzymał i zużył! 
A niebo wszystko to cierpliwie zniosło, 
Póki kruszyłem duchom łódź i wiosło...  

LV

Poszedłem dalej... i w męki wyborze 
Już nic nie mogąc straszniejszego stworzyć, 
Zacząłem łamać większe prawa boże, 
Myśląc naturę samą upokorzyć. 
Matkę mi z lasu stawiono na dworze... 
A ja zamiast się u nóg jej położyć, 
U tej w łachmanach podartej orlicy, 
Ciała użyłem za knot smolnej świecy17... 

LVI

Rzekłem ludowi, że mnie czarowała, 
Że serce jadła, że żony mi truła. 
Z włosem palącym się jak ptak latała 
I zgasła. Wtenczas twarz mi się popsuła 
I pokazała zielonością ciała, 
Że się duchowi memu szata pruła; 
On jednak w ciele nie wiedział o sobie, 
W letargu niby i w czarnej chorobie.  

LVII

Raz tylko byłem tak na niebie śmiały, 
Że się przejrzałem, w tarczy patrząc lice. 
A byłem cały jako trup sczerniały, 
Który stoletnią miał w ziemi trumnicę, 
A już robaki z niej pouciekały, 
Bojąc się oczu jasnych jak gromnice; 
I czerwonymi przerażone łzami 
Trupa... i kości spróchniałych ogniami. 

LVIII

Lecz co dziwniejsza, że tak próchniejący! 
Taki upadły! i taki zużyty! 
Czasem się czułem jak anioł gorący, 
Gotów ukochać świat i nieść w błękity 
Tę ziemię jako anioł wzlatujący 
Z pieśnią... co była jako szklanne zgrzyty 
Harmonik i szła w ton coraz boleśniéj18, 
Aż upadała w śmiech, w szaleństwo pieśni!... 

LIX

Gdy mię, bywało, taki czar omami 
A stoję, ręce wyłamawszy z ramion, 
Choć tylko piana toczy się ze łzami, 
A usta milczą, to mój duch omamion19, 
Wszystkimi zda się kręci księżycami, 
A gwiazdy na kształt muzykalnych znamion 
Chwyta i w głosach tu ziemskich wyraża: 
Tworząc już nie Pieśń Sen, lecz Pieśń Mocarza. 

LX

Jeden był tylko przy mnie giermek mały, 
Jeden był tylko i ta pieśń go struła. 
Głosy okropne w niego wlatywały, 
Kości roztrzęsły... pierś mu się popsuła. 
Chodził i przez sen gadał, i drżał cały, 
Jak instrumentu cedrowa szkatuła, 
Którą muzykant napełnił przelotem 
Tonów... i zamknął napełnioną grzmotem. 

LXI

A tymczasem mię wielki Pan niebieski 
Ubierał w grozę i w powagę strachu. 
A strach był jakiś ciemny i królewski, 
Który napełnił wszystkie kąty gmachu. 
Pod stopą moją suche komnat deski 
Grzmiały jak trumny. O komnat zapachu 
Gadał po wioskach z trwogą lud ciekawy, 
Że był zaduszny, tajemny i krwawy. 

LXII

Na świecie o mnie śniono. Śród czeladzi 
W podziemnych kuchniach gadano, żem blady 
Jak miesiąc, gdy się przejrzy w krwawej kadzi, 
W której pływają gniazdem wężo-gady; 
Że gwiazda złota jakaś mię prowadzi 
(Purpurowe tu tłoczącego ślady) 
W ciemny kraj, gdzie się wszelka dusza wściekła, 
Na króla duchów czerwonych — do piekła. 

LXIII

A co dziwniejsza, że mię ukochano 
Za siłę i za strach, i za męczarnie. 
Gdym wyszedł... lud giął przede mną kolano, 
Lud owiec, który się k’pasterzom garnie! 
Przed twarzą moją straszliwą klękano, 
Widząc dwa skrzydła hełmu jak latarnie! 
I między nimi w środku zawieszoną 
Tę twarz, jak lampę trupią i zieloną. 

LXIV

W powiekach rubin i błysk dziwny gore; 
Powieki nożem zdają się rozcięte; 
A przez czerwoną rubinową korę 
Patrzy duch, widmo przeszłości przeklęte! 
Przez jakież, Panie! męki i pokorę, 
Przez jakież później ciała z krzyża zdjęte 
Musiałem ścierać strach z mojego czoła? 
Z oczu wydzierać ciemną skrę anioła?  

LXV

Żem wyzwał słońca Twoje i księżyce, 
I meteorów ogniska, i burze, 
I przeciw gniewom Twoim niósł przyłbicę, 
I chciał zobaczyć, sługa, komu służę? 
Żem chciał zobaczyć, Panie! Twoje lice, 
Cztery pioruny Twoje, świata stróże... 
Wszystkie potęgi Twoje o świat drżące, 
I wszystkie słońca, i wszystkie miesiące. 

LXVI

Tyś mną pogardził, Panie! i ominął, 
I do straszliwej śmierci doprowadził. 
Swityn żył jeszcze. Starzec sławą słynął, 
Bił wrogi moje, winy moje gładził, 
Granicę mego królestwa rozwinął, 
Na dwu srebrzystych morzach mię posadził; 
Stary, a miecza do pochwy nie chował. 
Jam go jak ojca kochał — i szanował...  

LXVII

Pamiętam, biła północna godzina, 
I konstelacja Łabędź, jak krzyż złoty 
Nad wieżą, gdziem był, leciała jedyna, 
Sufitów próżnych lampa śród ciemnoty; 
Wtem myśl ohydna o śmierci Swityna 
W serdeczne moje wstąpiła zgryzoty 
Z taką potęgą, żem wnet ku niej dłoni 
Podał, jak dziecko uśmiechnął się do niéj20... 

LXVIII

Potem ją chciałem zmazać, ale ona 
Już jako pani mego serca była. 
«Sprobuj» — wołała — «jeżeli ten skona. 
A żadna zorza by nie zaświeciła? 
A żadna gwiazda z tych gwiazd przerażona 
Nie przyleciała? krwi się nie napiła? 
To wtenczas będziesz spokojny o ducha: 
Ziemia proch! człek z niej jak wulkan wybucha. 

LXIX

Płomieniom wolno chodzić po dolinach 
I błyskawicom wolno bić w cnotliwe. 
Za myślą twoją idź, nie myśl o czynach! 
Próbuj, czy niebo martwe jest czy żywe?» 
Tak mi ktoś szeptał. Gdyby w stu Switynach 
Stu ojców moich własnych głowy siwe 
Patrzały na mnie z grobu jego wzrokiem, 
Nie byłbym cofnął się przed krwi potokiem. 

LXX

Wysłałem katy; lecz myśl, gdy się kwieci, 
W coraz straszniejsze rozwija się drzewo. 
Posłałem drugie... dwór, żonę i dzieci 
Wyciąć. Był ciemny dzień i grad z ulewą. 
Czasami słońce ponuro zaświeci, 
I gradem złotym jak zwichrzoną plewą 
O pancerz chłośnie i z kitą się zetrze, 
Bom stał, czekając tych katów — na wietrze. 

LXXI

U progu mego żebractwo się szare 
Skupiło. Patrzą... król na progu stoi. 
Przez deszczu struny widzą jakąś marę 
Jęczącą gradem bijącym po zbroi. 
Wtem wyszło do mnie suche widmo stare — 
Żebrak... i blisko stanąwszy podwoi, 
Jak posąg, który wiecznym być zaczyna, 
Skościał... i podał mi list od Swityna...  

*

  1. Diana (mit. rzym.) — bogini płodności, przyrody, łowów, księżyca; początkowo czczona w gajach. [przypis edytorski] ↩
  2. świéca — daw. forma z é (tzw. e pochylonym), tu: wymawianym jak i. [przypis edytorski] ↩
  3. uraganny — dzis: huraganowy. [przypis edytorski] ↩
  4. barbarzyniec — dziś popr.: barbarzyńca. [przypis edytorski] ↩
  5. grenada — owoc granatu. [przypis edytorski] ↩
  6. porównywałem dwie głów — dziś popr. składnia: porównywałem dwie głowy. [przypis edytorski] ↩
  7. Kiejzar (z łac. i niem.) — Kajzer, cesarz; władca. [przypis edytorski] ↩
  8. obzierać się — oglądać się. [przypis edytorski] ↩
  9. zbójce — dziś popr. forma: zbójcy. [przypis edytorski] ↩
  10. roztruchan — kielich. [przypis edytorski] ↩
  11. niewód — rodzaj sieci do połowu ryb. [przypis edytorski] ↩
  12. miesiąc (daw.) — księżyc. [przypis edytorski] ↩
  13. świéce — daw. forma z é (tzw. e pochylonym), tu: wymawianym jak i. [przypis edytorski] ↩
  14. roki — coroczne sądy. [przypis edytorski] ↩
  15. ukowany — ukuty, wykuty. [przypis edytorski] ↩
  16. natchnięty — dziś popr.: natchniony. [przypis edytorski] ↩
  17. świécy — daw. forma z é (tzw. e pochylonym), tu: wymawianym jak i. [przypis edytorski] ↩
  18. boleśniéj — daw. forma z é (tzw. e pochylonym), tu: wymawianym jak i. [przypis edytorski] ↩
  19. omamion — skrócone od: omamiony. [przypis edytorski] ↩
  20. niéj — daw. forma z é (tzw. e pochylonym), tu: wymawianym jak i. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Juliusz Słowacki

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Król-Duch · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/krol-duch/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis