Loreva
Loreva

Rozdział 2 z 7

AKT 1

Duży pokój — dwoje drzwi w głębi — trzecie drzwi po prawej stronie sceny do pokojów pani Dobrójskiej, czwarte po lewej do pokoju Gustawa, okno.

SCENA I

JAN

sam — w płaszczu zarzuconym na ramiona — chodzi — patrzy w okno, potem mówi, ziewając
Czekaj mnie, nie śpij, powrócę o trzeciej. 
Piękna mi trzecia: słońce jak w dzień świeci, 
A mój pan drogi gnie sobie parole1, 
Albo z butelką... albo... No! już milczeć wolę. 

SCENA II

Jan, Radost.

RADOST

idąc ku drzwiom Gustawa
Śpi Gucio? 

JAN

Czy śpi? — Jak zabity, panie. 

RADOST

Lubi spać hultaj.  

JAN

zastępując od drzwi
Niechże pan nie chodzi. 

RADOST

A to dlaczego?  

JAN

Bo śpi. 

RADOST

Nic nie szkodzi. 

JAN

zastępując
Będzie się gniewał.  

RADOST

Nic mi się nie stanie. 

JAN

Dopiero zasnął — ledwie pół godziny.  

RADOST

Cóż w nocy robił?  

JAN

Nie spał! 

RADOST

A z przyczyny? 

JAN

Z przyczyny? — Zasłabł.  

RADOST

troskliwie
Zasłabł? 

JAN

z westchnieniem
Niespodzianie. 

RADOST

Cóż mu jest?  

JAN

Co jest? — jakiś zawrót głowy... 

RADOST

Hm!  

JAN

Wstręt do wody... 

RADOST

Hm! 

JAN

Pragnienie wina... 

RADOST

Hm! proszę, proszę, wieczór2 jeszcze zdrowy!  

JAN

wzruszając ramionami
Ha! słabość, panie, piorunem zaczyna.  

RADOST

do siebie
Hm! wstręt, pragnienie! hm... hm... zawrót głowy. 

JAN

Niech no się wyśpi, po południu wstanie. 

RADOST

Chciałem być w domu i dziś tu z powrotem;  
Lecz taką rzeczą3 ani myśleć o tem. 

JAN

Owszem, jedź pan, jedź; ręczę, że za chwilę...  

RADOST

A sen spokojny?  

JAN

zastępując drogę
Lada co obudzi. 
Cicho, dla Boga. 

RADOST

Drzwi tylko uchylę. 

JAN

Ale drzwi skrzypią.  

RADOST

Własnymi oczyma... 

JAN

odstępując
Ha, kiedy już tak! Niech się pan nie trudzi: 
Darmo tam patrzeć — mego pana nié ma4. 

RADOST

Nié ma? 

JAN

A nié ma. 

RADOST

Gdzie jest? 

JAN

Stąd o milę. 

RADOST

Jak? Co? 

JAN

Pojechał. 

RADOST

Dokąd? 

JAN

Do Lublina. 

RADOST

Do Lu... Lu...  

JAN

z ukłonem kończąc słowo
...blina. 

RADOST

Kiedy? 

JAN

Wczoraj. 

RADOST

Po co? 

JAN

Nie wiem.  

RADOST

Macież5 go! Już szaleć zaczyna, 
Już, Bogu dzięki. — Jeździć, latać nocą... 
I czegóż stoisz? Panie, zawrót głowy? 
Hm! wstręt do wody! Co — wina pragnienie? 

JAN

Stoję na warcie, muszę być gotowy  
Otworzyć okno na pierwsze skinienie. 

RADOST

Na co otworzyć?  

JAN

Dla mojego pana: 
Tędy wychodzi, tędy się i wchodzi. 

RADOST

załamując ręce
Przez okna łazić śród6 jasnego rana! 
To waryjata7 prawdziwie dowodzi. 
ironicznie
 
I kiedyż wróci na swoje wesele? 

JAN

Jeśli mu wierzyć, miał o trzeciej wrócić. 

RADOST

do siebie
O, muszę, muszę cugli mu przykrócić8! 
O, czego nadto, tego i za wiele! 
Słychać pukanie do okna.

JAN

idąc do okna
Niechże pan łaje, bo przybywa właśnie.  
Otwiera okno.

SCENA III

Gustaw ubrany do konia, Jan, Radost w głębi.

GUSTAW

włażąc przez okno
To czas! — niech go piorun trzaśnie!  

JAN

Dobrze pan mówi: bogdajby go trzasnął!  

GUSTAW

A co? Śpią jeszcze? 

JAN

Byłby sen nie lada! 

GUSTAW

Trochem9 się spóźnił.  

JAN

Mnie to pan powiada. 

GUSTAW

Pewnieś nie dospał.  

JAN

Gdybym był choć zasnął. 

GUSTAW

oddając pręt, czapkę, rękawiczki i ocierając twarz
No, prawdę mówiąc, jak jestem na świecie, 
Jeszczem tak pięknie zębami nie dzwonił: 
Wicher, deszcz, zimno... psa by nie wygonił.  

RADOST

A ciebie wygonił przecie. 

SCENA IV

Radost, Gustaw.

GUSTAW

A stryjaszek! 
całując w rękę 
Dzień dobry! 

RADOST

ozięble
Witamy z podróży! 

GUSTAW

Już wstałeś?  

RADOST

Jeszcześ nie spał? 

GUSTAW

Dość czasu. 

RADOST

Dzień duży10. 

GUSTAW

Dopiero świta. 

RADOST

Świta, ale w twojej głowie. 

GUSTAW

Niech i tak będzie, niech świta na zdrowie. 
Byle mnie kochał stryjaszek kochany, 
Był mi zawsze zdrów, czerstwy i rumiany. 
Lecz, cóż to? mars11? mars? fe! precz z nim do licha! 
zaglądając w oczy 
No... proszę... troszkę. — Niknie wyraz srogi. 
Czoło się równa, oko się uśmiecha. 
Otóż tak lubię, 
ściskając go 
mój stryjaszku drogi! 

RADOST

płaczliwie, zawsze12 dając przestrogi
Mój Gustawie, powiedz mi: chcesz, czy nie chcesz żony?  

GUSTAW

Chcę, chcę, stryjaszku.  

RADOST

Pewnie? 

GUSTAW

Jestem jej spragniony — 

RADOST

Jakiże to więc sposób wyszukałeś sobie? 

GUSTAW

Ja nic dotychczas nie wiem o sposobie.  

RADOST

Te wycieczki przez okna, te nocne wyprawy.  

GUSTAW

I cóż!  

RADOST

zniecierpliwiony
Cóż! Panna! 

GUSTAW

A, bardzom ciekawy. 
Co moją pannę to obchodzić może, 
Kiedy, jak i gdzie ja się spać położę? 
Nie śpię — tym lepiej dla niej, bo na jawie  
Nią tylko jedną myśli moje bawię, 
I do niej wzdycham jak w dzień, tak i w nocy;  
Ale jak zasnę — jestże13 to w mej mocy?  

RADOST

płaczliwie
Mój Gustawie! — Dla Boga, porzuć myśli płoche,  
I raz tylko, raz pierwszy zastanów się trochę.  
Kilka dni jesteś pośród tak godnej rodziny 
I nie ma dnia jednego... gdzie tam dnia!... godziny,  
Żebyś czegoś nie zbroił, aż się serce kraje. 
Pani Dobrójska sama opiekę ci daje; 
Nie idąc wzorem matek, co nos górą noszą14, 
Kiedy w duszy o zięcia wszystkich świętych proszą —  
Pamiętna twych rodziców i mojej przyjaźni, 
Swój zamiar względem ciebie głosi bez bojaźni.  
Ale wszystko na próżno, daremnie się trudzi: 
Miejski panicz w wieśniakach innych widzi ludzi;  
Swoich nudów nie kryje, grzeczności nie sili, 
I chce dać uczuć wartość każdej swojej chwili.  
Wróbel się tylko, mówią, pustej strzechy trzyma,  
Ale co w twojej głowie już i wróbla nie ma. 

GUSTAW

ze szczerym zastanowieniem
Prawda, prawda, stryjaszku, zbyt słuszne przestrogi;  
Ach, ojcowskimi strzeżesz mnie oczyma, 
ściskając go  
O, jesteś dla mnie skarb, przyjaciel drogi, 
Dzięki ci, dzięki za twoje przestrogi. 

RADOST

z rozczuleniem ściskając go
Mój ty poczciwy, mój luby Gustawie!  

GUSTAW

Mój przyjacielu, mój ojcze kochany!  
Zobaczysz, jak się ogromnie poprawię, 
Bylem15 miał tylko powód do odmiany. 
A teraz zgadnij, jaką dziś zabawę... 

RADOST

O dla Boga! on swoje! Otóż masz poprawę.  
Ach zmiłuj się, uważaj, powiedz, czy to ładnie,  
Że z domu pan zalotnik oknem się wykradnie,  
Aby noc całą Bóg nie wie gdzie trawić! 

GUSTAW

Ależ stryjaszku, ja się muszę bawić.  

RADOST

Bawić!  

GUSTAW

A wprawdzie, w tym szanownym domu, 
Gdzie każdy dla mnie aż nadto łaskawy, 
Gdzie nie ubliżam w niczym i nikomu, 
Żadnej dotychczas nie widzę zabawy. 

RADOST

Idzież tu o zabawę, wrzawę nieustanną?  

GUSTAW

Ależ o nudy idzie.  

RADOST

Nudy z piękną panną! 

GUSTAW

Nie będą nudy, jak się kochać będę.  

RADOST

I kiedyż to nastąpi?  

GUSTAW

Jak się z nią ożenię. 

RADOST

Albo inaczej: jak na koszu16 siędę17.  

GUSTAW

Ba, ba, ba! jeszcze czego.  

RADOST

I skąd pewność, że nie? 
Jestże to napisano, wyryto na niebie, 
Że Aniela koniecznie musi pójść za ciebie? 

GUSTAW

Pójdzie, pójdzie, stryjaszku.  

RADOST

Tylko bardzo proszę, 
Niech samochwalstwa od ciebie nie znoszę.  

GUSTAW

Do samochwałów któż tego policzy, 
Który rozsądnie zważa i powiada, 
Że gdzie dwie rodzin18 związku sobie życzy, 
Związku się w końcu spodziewać wypada? 

RADOST

Prawda, jeśli Aniela choć trochę polubi.  

GUSTAW

Bądź z łaski swojej spokojny w tym względzie. 
Już ja ci ręczę, wszystko dobrze będzie. 

RADOST

Nadto pewności, a ta pewność zgubi. 

GUSTAW

Już spuść19 się na mnie... Ale dość tych fraszek.  
Teraz niech zgadnie kochany stryjaszek... 

RADOST

Pewnie, gdzie byłeś?  

GUSTAW

Gdziem bawił tak długo. 

RADOST

Wymów już, wymów, bo cię diable20 dusi. 

GUSTAW

Na miejskim balu byliśmy przebrani. 

RADOST

Na jakim balu?  

GUSTAW

Pod Złotą Papugą. 

RADOST

W karczmie!  

GUSTAW

Przebrani. 

RADOST

O Boże! o Boże! 

GUSTAW

Tego młodemu nikt pewnie nie zgani.  

RADOST

ironicznie
Pewnie pochwali?  

GUSTAW

Bo pochwalić musi. 

RADOST

Piękna mi szkoła!  

GUSTAW

Lepsza być nie może. 
Na małym świecie, co się wielkim mieni, 
Gdzie każdy trwożnie po śliskiej przestrzeni, 
Jakby na szczudłach i w przyłbicy chodzi;  
Tam, czym są ludzie, niechaj nikt nie bada.  
Ale gdzie człowiek mało pozór ceni, 
Przybranym kształtem nie chce i nie zwodzi, 
Gdzie więcej wola niż rozum nim włada,  
Tam schwytaj pędzel, wzór stoi gotowy. 

RADOST

Otóż go macie! Jest La Bruyère21 nowy.  
płaczliwie  
Gucio! dopieroś dziękował za radę.  

GUSTAW

nie słuchając
I co mi teraz przychodzi do głowy.  

RADOST

Na przykład? 

GUSTAW

Jedźmy tam dziś. 

RADOST

Ja z tobą? 

GUSTAW

Ty ze mną. 

RADOST

Oszalał!  

GUSTAW

Wcześniej wrócisz. 

RADOST

ironicznie
Tą drogą tajemną. 

GUSTAW

Jedziesz?  

RADOST

Dajże mi pokój. 

GUSTAW

No, to sam pojadę. 

RADOST

Guciu! dopieroś dziękował za radę. 

GUSTAW

żałośnie
Luby stryjaszku! wkrótce się ożenię. 

RADOST

do siebie z zadziwieniem
No! i dlatego takie figle stroi.  

GUSTAW

jak wyżej, prosząc
Już raz ostatni.  

RADOST

Ja go nie odmienię, 
To rzecz daremna. 

GUSTAW

Na kasztana wsiędę!... 

RADOST

przestraszony
O! na kasztana!  

GUSTAW

Przede dniem22 tu będę. 

RADOST

Weź już moją dorożkę, a kasztan niech stoi.  
do siebie 
Jeszcze kark skręci z tego waryjata. 

GUSTAW

Dobrze, stryjaszku.  

RADOST

I deliję23 moją. 

GUSTAW

Dobrze, stryjaszku. 

RADOST

W tej kurteczce lata. 
Jeszcze kataru u diaska24 dostanie.  

GUSTAW

Dobrze, stryjaszku, jak chcesz, tak się stanie. 
Ja zawsze mówię, święte rady twoje.  

RADOST

Otóż masz, teraz powie, że to z mojej rady  
Przez okna łazi na nocne biesiady.  

GUSTAW

Zatem radzisz wchodzić drzwiami?  

RADOST

Gadajże z waryjatami! 
Ja ci radzę pójść spać. 

GUSTAW

Spać? 

RADOST

Bladyś, aż niemiło. 

GUSTAW

Blady? To dobrze, to nic nie zaszkodzi:  
Bladość niepokój miłosny dowodzi, 
Bladości prędzej niż słowom się wierzy. 
Pamiętasz przecie, jak to dobrze było  
Rano, nazajutrz, po twojej wieczerzy? 

RADOST

Mojej wieczerzy?  

GUSTAW

To jest, mówiąc szczerze, 
Ja sam dawałem tę sławną wieczerzę, 
Ale stryjaszek potem długi płacił. 

RADOST

Niestety!  

GUSTAW

Wcalem25 na cerze nie stracił. 
«Teraz to kocha — rzecz niezaprzeczona —  
Jak blady, słaby! — on z miłości skona» —  
Powiedz sam, wszakże prawda, tak mówiono.  
I gdybym nie był zanadto... 

RADOST

No, no, no, 
Nie dość szaleje, jeszcze mnie powiada! 
Teraz idź i śpij, taka moja rada. 
Ale mój Guciu, Guciuniu serdeczny, 
Staraj się zbliżyć, podobać Anieli. 

GUSTAW

Dobrze, stryjaszku.  

RADOST

Dla matki bądź grzeczny. 

GUSTAW

Dobrze, stryjaszku.  

RADOST

I na miłość Boga, 
Jeśli ci jeszcze moja przyjaźń droga, 
Nim się odezwiesz, pomyśl pierwej nieco. 
Bo często słowa jakby z worka lecą, 
Ale sensu w nich — no! — tego tam nié ma. —  
A teraz idź spać, już mrugasz oczyma. 

GUSTAW

Pójdę się przebrać. 
Całuje go w rękę.

RADOST

całując go
Pamiętaj, Gustawie... 

GUSTAW

Sam się zadziwisz, jak się dziś poprawię. 
Odchodzi w lewe drzwi boczne.

RADOST

patrząc za nim, serio
Poprawię! Zawsze jedno co godzina, 
Zadziwisz się! tak! 
przechodząc nagle w uczucia 
Kochany chłopczyna! 

SCENA V

Radost, Albin (chustka w ręku, tragicznym tonem).

RADOST

Cóż cię, panie Albinie, sprowadza tak wcześnie? 

ALBIN

Niestety!  

RADOST

Jak wzdychałeś, tak wzdychasz boleśnie. 

ALBIN

Ach! jakże nie mam wzdychać, kiedy w smutku tonę; 
Kiedy nocne minuty łzami przeliczone! 

RADOST

A ja ci radzę, wypogódź twe czoło,  
Nie bądź Gustawem — lecz kochaj wesoło: 
Te elegije i miłosne żale 
Młodej dziewczyny nie podbiją wcale; 
A zwłaszcza Klarę, co jak iskra żywa, 
Jeżeli westchnie, to wtedy gdy ziéwa; 
Klara, co spocząć, rzadziej milczeć zdoła, 
Sprzeczna z układu, z natury wesoła, 
Lęka się smutku, któregoś26 obrazem. 

ALBIN

Ach! możnaż27 kochać i nie płakać razem?  
po krótkim milczeniu 
Już dwa lata się kończą, jak powabność Klary  
Wznieciła moją miłość bez granic, bez miary. 
Nie ma dnia, bym nie błagał najczulszym wejrzeniem;  
Samym już tylko teraz oddycham westchnieniem;  
Łzami skrapiam jej ślady, skrapiam całą drogę: 
I kamień już bym zmiękczył, jej zmiękczyć nie mogę. 

RADOST

Żebyś i sto lat jęczał, wszystko nic nie znaczy. 

ALBIN

Ach!  

RADOST

Cóż dalej chcesz robić? 

ALBIN

Co? — Umrę z rozpaczy. 

RADOST

Może cię kocha. 

ALBIN

Kocha? — Umarłbym z radości. 

RADOST

Każ więc sobie zawczasu dzwonić28 z przezorności. 

ALBIN

Ja płaczę, ty się śmiejesz. 

RADOST

Śmiej się i ty razem. 

ALBIN

Ach, posłuchaj mnie raczej, nie dręcz tym rozkazem.  
Myślałem, że wytrwałość najczystszych płomieni  
Nienawiść w łagodniejsze uczucia przemieni,  
Ową nienawiść mężczyzn powziętą z rachuby, 
Którą w duszy piastuje, z której szuka chluby.  
Ach, błędna myśl, niestety! zwodnicze nadzieje!  
Jej serce coraz stygnie, a moje goreje! 

RADOST

tymże tonem
Bywaj zdrów! 

ALBIN

Ach, gdzie idziesz? 

RADOST

jak wprzódy
Ach, idę do siebie. 

ALBIN

Nie litujesz się żalu, opuszczasz w potrzebie. 

RADOST

Chciałbym jeszcze do domu pojechać na chwilę. 
dobywając zegarka  
Tylko że już podobno... jeśli się nie mylę...  
Oho! tak to już późno! Wdaj się tylko z trzpiotem29:  
U niego jak rozsądek, tak wszystko na potem. 

ALBIN

chwytając go za rękę
Czekaj, zwierzyć ci muszę straszną tajemnicę. 

RADOST

przestraszony
Dla Boga, co to będzie! 

ALBIN

Rzecz całą oświécę. 

RADOST

Albinie; ja truchleję! 

ALBIN

Zachowasz ją święcie? 

RADOST

Mów! 

ALBIN

Klara i Aniela mają przedsięwzięcie... 
Słuchaj i zapłacz, nigdy — nie iść za mąż. 

RADOST

zadziwiony i wstrzymując się od śmiechu
Szczerze? 
Na znak potakujący Albina Radost parska śmiechem.

ALBIN

Co? — Ty się śmiejesz z tego? 

RADOST

Śmieję, bo nie wierzę. 

ALBIN

Ja ci ręczę. 

RADOST

I skąd wiesz? 

ALBIN

Wiem pewnie. 

RADOST

Daj Boże! 
do siebie: 
Taki bodziec Gustawa obudziłby może. 
Byle mu wierzył. 
do Albina 
Dzięki za dobrą nowinę. 

ALBIN

Jak to, Radoście, dobrą? — Dobrą, a ja ginę. 

RADOST

Nie zginiesz, będziem żyli. 

ALBIN

Ty się śmiejesz zawsze. 

RADOST

Ty zaś nie płacz, a losy będą ci łaskawsze. 
Odchodzi w lewe drzwi środkowe.

ALBIN

O miłości, miłości! ty żalów przyczyno!  
Złorzeczyć ci nie mogę, bo mile łzy płyną. 
Lecz Klaro! kiedyż równą odpłacisz mi miarą? 
Kiedyż ze mną zapłaczesz? Klaro! Klaro! Klaro! 

SCENA VI

Albin, Aniela, Klara
wchodzą przed ostatnim wierszem z prawych drzwi środkowych.

KLARA

cicho stanąwszy przy Albinie
Po raz pierwszy, drugi, trzeci! 
Na wezwanie takie dzielne, 
Powtórzone po trzy razy, 
Nawet duchy nieśmiertelne, 
Jak posłuszne ojcu dzieci, 
Porzucając ciemne cele, 
Stają władcy brać rozkazy. 
Mogęż spóźnić przyjście moje? 
Otóż jestem, otóż stoję. 

ALBIN

całując w rękę
Ach!  

KLARA

Nic więcej? 

ALBIN

To tak wiele. 
Klara śmieje się — po krótkim milczeniu  
Ach, urągasz miłości. 

KLARA

śmiejąc się
Urągam? — broń Boże! 

ALBIN

Twoje serce bez czucia. 

KLARA

Lwie, tygrysie może? 

ALBIN

Nikt go zmiękczyć nie zdoła. 

KLARA

Nie każdy, to pewnie. 

ALBIN

Ja tak kocham. 

KLARA

A ja nie. 

ALBIN

Ja płaczę tak rzewnie. 

KLARA

Ja się śmieję. 

ALBIN

Okrutna! Poznasz mnie po stracie. 

KLARA

Okrutna! sroga! niestety! o nieba! 
do Anieli 
Uchodźmy prędko, tu miłość na czacie,  
Prędko, Anielo, dowierzać nie trzeba. 

śpiewa

«O! gdzie miłość stawia siatki, 
Nie figlujcie, moje dziatki, 
Bo z miłością figlów nié ma:  
Jak was złapie, to zatrzyma». 
Tak babunia nam śpiewała, 
Ja uciekam, pókim cała.  

ALBIN

Zostań, okrutna, zostań! Uwolnię twe oczy 
Od smutnego przedmiotu, co ich świetność mroczy.  
Cieszy cię moja męka? — Ciesz się więc do woli:  
Żaden twój raz nie minął, każdy mocno boli. 
Jedna tylko pociecha mej duszy zostaje, 
Żem nie zasłużył wzgardy, której dziś doznaję. 

ANIELA

Panie Albinie! któż tak ściśle bierze?  
Zostań się z nami, wszak ci to są żarty. 

KLARA

Com powiedziała, powiedziałam szczerze. 

ALBIN

A ja wszystkiemu co do słowa wierzę. 

KLARA

Godzien pochwały, kto nie jest uparty. 

ALBIN

Godzien litości, kto pokochał Klarę,  
Bo razem w litość stracił wszelką wiarę. 
Odchodzi w prawe drzwi boczne.

SCENA VII

Aniela, Klara.

ANIELA

Tak drażnić, dręczyć, to się już nie godzi. 

KLARA

Cóż? Pójść za niego? 

ANIELA

Ja tego nie mowię30; 
Lecz gorycz losu niech litość osłodzi, 
Niech mu przynajmniej o przyczynie powie. 

KLARA

Na co? Niech kocha, płacze, jęczy, kona. 

ANIELA

Ach, tego nie chcę, i ty nie tak sroga. 

KLARA

Gardzę miłością, jestem niewzruszona. 

ANIELA

Wszak ci się znajdzie łagodniejsza droga: 
I na cóż tam słów, gdzie dosyć na znaku. 

KLARA

Może mam przed nim, dygnąwszy trzy razy, 
Kręcąc fartuszkiem, piekąc rak po raku31, 
Prosić lękliwie, aby bez urazy  
Przyjął odpowiedź, wprawdzie niezbyt miłą,  
Ale ogólną dla całej płci jego? — 

ANIELA

O, pewnie, pewnie, lepiej by tak było,  
Niż wciąż powtarzać w obliczu biednego, 
Że jego miłość, równie jak osoba, 
Ani cię bawi, ani się podoba. 

KLARA

Wierz mi, Anielo, wszystko to za mało.  
Nie wiesz, jak twarde jest serce mężczyzny,  
Jak prędko rany umie ściągnąć w blizny, 
Blizny, co potem stają mu się chwałą. 
Nic ich próżności nie zbije, nie skarci, 
Im więcej przeszkód, tym więcej uparci. 
Łaj, gardź, nienawidź — oni w nienawiści, 
Gniewie i wzgardzie mają swe korzyści, 
Tak, że nareszcie czasem z nas niejedna, 
Tracąc cierpliwość, tracąc głowę, biedna, 
Znudzona walką, ze wszech stron ściśnięta, 
Musi pokochać, by pozbyć natręta. 

ANIELA

Na cóż mi mówisz, co ja wiem dokładnie?  
Znam dobrze mężczyzn, ten ród krokodyli, 
Co się tak czai, tak układa snadnie32, 
By zyskać ufność i zdradzić po chwili. 
Lecz że źli oni, mamyż być takimi? 

KLARA

O, były, były kobiety dobrymi, 
I jakiż tego zwyczajny był skutek? 
Radość dla mężczyzn, dla nas gorżki33 smutek,  
Wspomnij tę książkę. 

ANIELA

Nigdy nie zapomnę: 
Męża Kloryndy życie wiarołomne. 

KLARA

ze wzrastającym zapałem
I żal jednego twą zemstę zwycięża? 
Żal, że chciał dopiąć i celu nie dopnie? 
I my nasz zamiar: «nigdy nie mieć męża» 
Mamy oznajmiać, głosić nieroztropnie? 
Wszystkim do razu odebrać nadzieję? 
I miłość własną każdego ocalić? 
O nic, nic z tego, moi dobrodzieje!  
Wy, co ze zwycięstw lubicie się chwalić, 
U nóg, tu, każdy, niech kark zgina hardy, 
Każdy z osobna dozna naszej wzgardy. 

ANIELA

z zapałem
Wzdychaj więc każdy! 

KLARA

z zapałem
I kochaj się we mnie. 

ANIELA

Dlaczegóż w tobie? 

KLARA

By jęczał daremnie. 

ANIELA

I moje serce nie więcej im sprzyja. 

KLARA

Anielo! ręka! Powtórzmy tu śluby  
Nam wiecznej chwały, a im wiecznej zguby. 

KLARA, ANIELA

razem podając sobie ręce, mówią razem i powoli
Przyrzekam na kobiety stałość niewzruszoną,  
Nienawidzieć ród męski, nigdy nie być żoną. 

ANIELA

Nienawidzieć, tak, oprócz mego stryja. 

KLARA

I mego ojca. 

ANIELA

I stryjecznych braci. 

KLARA

I pana Jana... 

ANIELA

I pana Karola. 

KLARA

I Józia...  

ANIELA

Kazia, Stasia... 

KLARA

Hola! hola! 

ANIELA

Na ostrożności nikt nigdy nie straci.  
po krótkim milczeniu 
Zatem już kochać nie wolno nam będzie? 

KLARA

Jedna dla drugiej kochankiem się stanie. 

ANIELA

zamyślona
Jedna dla drugiej — a tak — to przykładnie... 
Lecz powiedz, Klaro, oświeć mnie w tym względzie:  
Czy oni nigdy nie kochają szczerze? 

KLARA

po krótkim milczeniu
Nigdy? — hm? — Pewnie. 

ANIELA

Na cóż to udanie? 

KLARA

Na co i po co, nic nie wiem w tej mierze.  
Lecz com czytała, pamiętam dokładnie: 
«Że miłość gorsza nad wszelką przygodę, 
Że masz się kochać, wolisz skoczyć w wodę». 

ANIELA

Klaro! zmiłuj się, w wodę! — to za wiele! 

KLARA

Tak, nie inaczej! tak było w tym dziele. 

ANIELA

Taką więc sprawą rzecz wcale nieładna,  
Że każda kocha, nie topi się żadna. 

KLARA

Bo do przyszłości duch każdy przykuty,  
Żyje dla nieba, kocha dla pokuty. 

ANIELA

O, wy mężczyźni! 

KLARA

Piekło was zrodziło! 

ANIELA

Że nie ma kraju, gdzie by was nie było! 

KLARA

prędka rozmowa
A nasz pan Gustaw, laleczka warszawska. 

ANIELA

O, ten się nawet udawać nie trudzi. 

KLARA

Jeśli przemówi, to już wielka łaska. 

ANIELA

Chce się ożenić, bo się czasem nudzi. 
Przynajmniej uszy od jęków ocalę. 

KLARA

Mnie by ta pewność nie cieszyła wcale; 
Niech każdy kocha i w tym ma swą karę. 

ANIELA

Ach, gdyby można miłości dać wiarę, 
Byłoby szczęście większe na tym świecie? 

KLARA

Było przed laty, wszak pamiętasz przecie, 
Cośmy czytały? 

ANIELA

Czy ja mam w pamięci? 
Jak tylko wspomnę, w głowie mi się kręci. 

SCENA VIII

Pani Dobrójska, Aniela, Klara, Albin.
Albin, wszedłszy, opiera się o ścianę blisko stolika i z założonymi rękami, często wzdychając, oka nie spuszcza z Klary.

PANI DOBRÓJSKA

wchodząc, do Albina
Kocha się, kto się kłóci, dawne to przysłowie. 

KLARA

całując ją w rękę
Czy się ciocia kłóciła? 

PANI DOBRÓJSKA

do Klary
Oj, zielono w głowie. 

KLARA

O, nie!  

PANI DOBRÓJSKA

O, tak. 

KLARA

Dlaczego? 

ANIELA

Klara, moja mamo, 
Bywa bardzo rozsądna. 

KLARA

Aniela toż samo. 

ANIELA

Zgadzamy się we wszystkim. 

KLARA

Radzimy wzajemnie. 

PANI DOBRÓJSKA

Kiedy dwie głowy radzą daremnie, 
Rozsądna zatem Klara rozsądnej Anieli  
Zapewne jej uwagi rozsądnej udzieli, 
Że grzeczność, a szczególniej w swojej matki domu,  
Najmniejszej przynieść krzywdy nie może nikomu;  
A nawzajem Aniela poradziła Klarze, 
Że obojętność szydzić niekoniecznie każe. 

KLARA

kłaniając się nisko Albinowi
Panie Albinie, bardzo dziękujemy. 

ANIELA

do Dobrójskiej
Trzebaż się starać o pana Gustawa? 

PANI DOBRÓJSKA

Ale nie krzywić, nie dąsać się zawsze. 
Siadają przy okrągłym stoliku i robótki biorą, prócz Klary.

ANIELA

szybka rozmowa
On nas nie widzi. 

KLARA

I ślepy, i niemy. 

ANIELA

Mamże34 go błagać o względy łaskawsze? 

KLARA

Mówić, gdy milczy; gdy nudzi, zabawiać? 

ANIELA

ironicznie
I jakaż na wsi może być zabawa! 

KLARA

podobnie, coraz prędzej
I z wieśniaczkami o czymże rozmawiać! 

ANIELA

O pięknym czasie35 albo słotnej porze. 

KLARA

Miejskim rozumem zaćmiłby nas może. 

ANIELA

Przez litość, gęstą daje mu zasłonę. 

KLARA

Przez litość, drzemiąc, stara się o żonę. 

PANI DOBRÓJSKA

Już to mnie przegadacie, moje piękne damy. 

ANIELA

Ależ, mamo kochana! cóż my robić mamy? 

KLARA

Kiedy na sofie rozparty szeroko,  
Półgębkiem gada, śpi na jedno oko, 
Mamyż mu śpiewać arietkę36 wesołą? 
Albo z girlandą tańcować wokoło? 
Klara, mówiąc ostatni wiersz, robi kilka kroków tańca z chustką w ręku. Albin rzuca się i odrzuca krzesło za nią stojące.

ALBIN

Przebóg! 

KLARA

Cóż? 

ALBIN

Krzesło. 

KLARA

rozgniewana
Ach! Z panem... prawdziwie... 
Nawet potknąć się nie można! 

ALBIN

Niestety. 

ANIELA

do Dobrójskiej
Bardzo rozsądnie. 

PANI DOBRÓJSKA

śmiejąc się
Ja sama się dziwię. 
Nie arietki, nie, ani też balety, 
Lecz grzeczność, skromność, to wasze zalety. 

KLARA

ironicznie
Zresztą, jest Radost, jest Albin, jest Gustaw... 
Trzech mężczyzn! to sąd podług męskich ustaw;  
Trzech! razem! ogrom! i czegóż im trzeba?  
Cóż rozum kobiet, ten słaby twór nieba, 
Co się im zbliżyć nawet praw nie rości, 
Dałby za korzyść tym sędziom honoru,  
Wszechwładcom świata, skarbonom mądrości? 
Nasze uczucia, nie sięgając wzoru, 
Na męskiej duszy twór zawsze wyniosły  
Pęta by tylko albo skazę niosły. 

PANI DOBRÓJSKA

Nie wszystko straszne, co czasem zastrasza. 
Mają wady mężczyźni, ma także płeć nasza; 
Zatem szalę rozsądku ta strona przeważa,  
Co swoje błędy karci, a cudzym pobłaża. 

SCENA IX

P. Dobrójska, Aniela, Klara, Albin, Gustaw.
Albin stoi przy prawej stronie sceny, przy nim siedzi przy stole pierwsza Klara, druga Aniela, trzecia Dobrójska, robótkami zajęte. — Gustaw wchodzi i, skłoniwszy się, stawia krzesło na środku — siada obrócony do parteru trochę na przodzie sceny — Gustaw w tej scenie mówi z roztargnieniem, aby tylko co mówić, z początku swoim ubiorem zajęty.

GUSTAW

Przecie deszcz ustał — pogodniej na niebie. 

KLARA

Arcyprzyjemna aura, w samej rzeczy. 
Do Anieli 
Że grzecznie bawię, nikt już nie zaprzeczy. 
A teraz kolej, Anielo, na ciebie. 

PANI DOBRÓJSKA

do Klary z nieukontentowaniem37
Klaro, czy znowu? 
do Gustawa 
Albin mówił właśnie, 
Że z nowej chmury nowa grozi słota. 

ALBIN

Dla mnie pochmurno, ach, nawet ciemnota. 
Bo i nadzieja powoli już gaśnie, 
Kiedy mym smutkiem Klara ucieszona. 

KLARA

zniecierpliwiona
Ach nie, wcale nie, smuci się, i bardzo. 

GUSTAW

zawsze z roztargnieniem, byle co mówić
Panie pracują. 

KLARA

Mężczyźni tym gardzą 
Lubo38 w tej pracy najprędsza obrona 
Przeciw tym nudom, w które wieś obfita. 

PANI DOBRÓJSKA

do Klary z nieukontentowaniem
Czy ty się nudzisz? 

KLARA

Mnie się ciocia pyta? 

GUSTAW

jak wprzódy
Słabym się czuje, kto szuka obrony. 

KLARA

O sobież tylko myśleć nam wypada? 

GUSTAW

pozierając39 na Albina
Tak, i o bliskich — to pięknie i hojnie. 

KLARA

ze wzrastającym zapałem
Bliski, niebliski może być znudzony. 

ANIELA

do Klary na stronie
Klaro, daj pokój. 

GUSTAW

zawsze obojętnie
Ogólna więc rada... 

KLARA

Rady dość nigdy.... 

GUSTAW

sens kończąc
Dla popsutych dzieci. 

KLARA

Wiem zatem, gdzie się zwracać. 

GUSTAW

obojętnie
Do zwierciadła. 

PANI DOBRÓJSKA

Klara nie może rozmawiać spokojnie.  
Lada dmuchnięcie tę iskrę roznieci. 

GUSTAW

wyciągając się na krześle
O, proszę pani, mnie to dosyć bawi. 

KLARA

urażona, ironicznie
Czy tak? Doprawdy? Nie byłabym zgadła, 
Że moja mowa takie cuda sprawi. 
Do Albina  
Ach, proszęż40 mnie tak nie ścigać oczyma. 

ALBIN

z westchnieniem
I tego wzbraniasz? 

KLARA

Ach, bo miary nié ma. 
do Anieli na stronie 
Żeby choć mrugnął, mogłabym się skrzywić. 

PANI DOBRÓJSKA

po krótkim milczeniu
Pan Gustaw mógłby i słusznie się dziwić, 
Że wiejska cisza, a zwłaszcza w tej porze,  
Dla kogokolwiek przyjemną być może. 

GUSTAW

mówi coraz wolniej
I owszem, owszem... wcale się nie dziwię... 
Wieś jest przyjemna, 
ziewa skrycie 
przyjemna prawdziwie. 

KLARA

do Anieli na stronie
Widzisz? 

ANIELA

Co? 

KLARA

Ziewa. 

ANIELA

Grzeczny...! 

KLARA

sens kończąc
Ciocia powie. 
głośno 
Otóż to grzeczność... 
na wejrzenie Dobrójskiej sens zmieniając  
Chwalić wbrew gustowi. 

GUSTAW

coraz wolniej
Nie, wieś ma swoje wdzięki... mówię szczerze. 
ziewa skrycie 
Na wiosnę kwiatki... listki... trawki świeże, 
A w lecie, w lecie!... są te... piękne żniwa;  
No i w jesieni... 
ziewając 
także... tam coś bywa; 
W zimie wieczory... tak... w zimie... wieczory; 
Są, są zabawy... o, są każdej pory. 
Ziewa i wkrótce zaczyna drzemać.

PANI DOBRÓJSKA

W nas to samych zabawy i nudów przyczyna. 
Jeśli bezczynnie każda wlecze się godzina, 
Konieczne zatrudnienia nie dzielą nam czasu,  
Jeśli w ciągłym odmęcie śród41 gwaru, hałasu, 
Zawsze pragniemy nowych rzeczy, nowych ludzi, 
Wtedy jak wieś, tak miasto, koniec końców — znudzi.  
Dlatego nas zapewne nadzieja nie mami, 
Iż pan Gustaw potrafi bawić się i z nami. 

KLARA

po krótkim milczeniu, cicho
Pst! Ciociu! 
pokazując śpiącego Gustawa 
Już się bawi. 

PANI DOBRÓJSKA

A! co tego... 

KLARA

Chodźmy stąd wszyscy. 

ANIELA

Zostawmy samego. 

ALBIN

Ja i w nocy tak nie śpię. 

PANI DOBRÓJSKA

To za wiele. 

KLARA

Chodźmy. 

PANI DOBRÓJSKA

Ale nie... 

ANIELA

ciągnąc za rękę
Moja mamo, proszę. 

KLARA

biorąc za drugą rękę
Ja także za nim suplikę42 zanoszę: 
Wszakże się wyśpi, jak sobie pościele, 
Tak sobie posłał, niechże śpi do woli. 
do Albina z niecierpliwością 
No, chodźże waćpan — prędzej! — pst! — powoli. 
Wszyscy wychodzą — Gustaw śpi — wkrótce wbiega Radost — przypatruje się z żalem Gustawowi — zakłada ręce i siada na krześle, na którym siedziała pani Dobrójska.

SCENA X

Gustaw, Radost.

RADOST

żałośnie, zaledwie nie z płaczem, coraz głośniej
Gustawie! mój Gustawie! okrutny Gustawie! 

GUSTAW

otwiera oczy i patrząc przed siebie, odpowiada jakby pani Dobrójskiej
Tak, mościa dobrodziejko, ja się na wsi bawię. 

RADOST

parskając śmiechem
I śmiać się muszę, kiedy łajać chciałem. 

GUSTAW

zadziwiony, po krótkim milczeniu, wstając
Zasnąłem trochę. 

RADOST

ironicznie
Gdzie tam. 

GUSTAW

z nieukontentowaniem
Spałem, spałem, 
Nie ma co mówić. 

RADOST

udając Gustawa
«Jak się dziś poprawię, 
Zadziwisz się, stryjaszku» — Otóż się i dziwię, 
Żeś dobrze zasnął i chrapał szczęśliwie. 

GUSTAW

z nieukontentowaniem
No, spałem, prawda; ale z drugiej strony, 
Trudno kochanka uśpi huk moździerzy, 
z udanym uczuciem  
Łacno głos fletów, głos kobiet pieszczony. 

RADOST

O! o... głos fletów! Niby kto uwierzy!  
Dla Boga, chłopcze! Boska na mnie plago! 
Próżnoż43 cię ścigam prośbą i uwagą, 
Powiedz, czy serce zastygło w twem łonie, 
Spać przy kochance44, jakby już przy żonie? 

GUSTAW

niekontent z siebie, odtrącając krzesło
Hm! Diabeł nadał krzesło tak wygodne! 
Tak mnie znienacka jakoś... rozmarzyło. 

RADOST

I chce się żenić! — To zaloty modne!  
Chcesz spać, no, to śpij, kiedy ci spać miło. 

GUSTAW

Ale stryjaszku, to niechcący było. 

RADOST

A cóż, u diaska! miałżeś45 jeszcze może  
Dobranoc wszystkim powiedzieć dokoła? 

GUSTAW

No, no, stryjaszku, nie zachmurzaj czoła:  
Wszystkim nieszczęściom zaraz kres położę. 

RADOST

zatrzymując go
Jak? co? gdzie? 

GUSTAW

Wszystko chcę naprawić godnie. 

RADOST

prosząc najpokorniej
Guciu, Guciuńciu, nie czyń mi zakały46, 
Bądź też rozsądny, tydzień, tydzień mały! 

GUSTAW

Będę, stryjaszku, będę... dwa tygodnie. 

RADOST

Dla ciebie błagam. 

GUSTAW

Stryjaszku kochany! 
Wart twego gniewu, wart jestem nagany, 
Umiem czuć, cenić ojcowskie przestrogi, 
Dzięki ci, dzięki, stryjaszku mój drogi. 
Ściskają się.

RADOST

rozczulony
Guciu kochany! 
po krótkim milczeniu 
Ale ja się boję, 
Że ty dziękujesz i znów robisz swoje. 

GUSTAW

Nie, teraz jestem, będę zakochany, 
Z samym Albinem na wyścigi idę. 

RADOST

wstrzymując go
Ach, czekaj! Nową naprowadzisz biedę. 
Za drwinki wezmą47 nagłość tej odmiany. 

GUSTAW

Nie, westchnę tylko — raz na pół godziny.  
Lecz patrzeć będę, tego mi nie zganią  
Ale jak patrzeć! — Już wiem. — Wzrok jedyny! 
biorąc go pod rękę i ciszej 
Jak niegdyś patrzał stryjaszek na panią... 

RADOST

zatykając mu usta
Cicho, bądź cicho! 
oglądając się 
Ty, widzę, szalony... 

GUSTAW

Ale co gorzej, co mnie trochę smuci,  
Że panna na mnie i okiem nie rzuci. 

RADOST

Ach, mój Gustawku, wszak ty szukasz żony;  
Chciałżebyś takiej, co ściga oczyma,  
Jakby wołała: «Kto kogo przetrzyma», 
Lub tej, co spojrzy i westchnie przed siebie, 
Jakby szeptała: «Poszłabym za ciebie»? 

GUSTAW

Nie — ja chcę, chociaż niby jestem trzpiotem... 

RADOST

z westchnieniem
Niby. 

GUSTAW

Dobrą mieć żonę. 

RADOST

A któż wątpi o tem? 

GUSTAW

I gdybym nie czuł przymiotów Anieli, 
Radost w niemym zachwyceniu wyciąga ręce ku niemu 
Jużbyście mnie tu dotąd nie widzieli. 

RADOST

ściskając go
Ach, jakiż anioł przemówił przez ciebie? 

GUSTAW

Prawda? — Rozsądnym umiem być w potrzebie? 

RADOST

Ach, strasznie, strasznie, byle tylko trwale. 

GUSTAW

Idę więc biegać, śpiewać... 

RADOST

żałośnie, zatrzymując go
Tego wcale... 
Gustaw przerywa mowę Radosta gwałtownym uściśnieniem, w którym mówi wiersz następujący.

GUSTAW

Sam się zadziwisz, jak się dziś poprawię! 
Wytrąca niechcący tabakierkę z rąk Radosta, a wybiegając, wywraca krzesło — Radost, goniąc za tabakierką i raz na nią, raz na Gustawa patrząc, gdy zasłona spada:

RADOST

Czekaj! Zmiłuj się! o Boże! Gustawie! 
  1. giąć parole — tu: grać w karty na pieniądze; zagiąć parol odnosi się do sytuacji w grze, kiedy postawiono na jakąś kartę, a ta wygrała, wówczas stawiając na nią po raz drugi i podwajając stawkę, zaginano róg tej karty. [przypis edytorski] ↩
  2. wieczór jeszcze zdrowy — wieczorem jeszcze był zdrowy. [przypis edytorski] ↩
  3. taką rzeczą — tu: wobec takiej rzeczy; w takich okolicznościach. [przypis edytorski] ↩
  4. nié ma — daw. forma z é pochylonym, wymawianym jak i; tu zachowana dla rymu: oczyma - nié ma (i dalej w tej wymianie zdań). [przypis edytorski] ↩
  5. macież (daw.) — no macie, macie przecież (konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że skróconą do -ż); macież go: oto on; proszę, taki to on jest. [przypis edytorski] ↩
  6. śród (daw.) — wśród. [przypis edytorski] ↩
  7. waryjat — dziś: wariat; zachowano daw. formę ze wzgl. na rytm wiersza (wers 9-sylabowy). [przypis edytorski] ↩
  8. przykrócić cugli — zdyscyplinować; ukrócić samowolę. [przypis edytorski] ↩
  9. trochem się spóźnił — inaczej: trochę się spóźniłem (daw. konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika). [przypis edytorski] ↩
  10. duży — tu: w pełni. [przypis edytorski] ↩
  11. mars (daw.) — tu: gniewna mina; od imienia Marsa, boga wojny w mit. gr. [przypis edytorski] ↩
  12. zawsze (daw.) — tu: ciągle. [przypis edytorski] ↩
  13. jestże (daw.) — czy jest (konstrukcja z partykułą pytającą -że). [przypis edytorski] ↩
  14. nos górą noszą — przen.: są dumne; por. wyrażenie: zadzierać nosa. [przypis edytorski] ↩
  15. bylem miał tylko powód — skrót od: bylebym tylko miał powód; inaczej: jeśli tylko będą miał powód. [przypis edytorski] ↩
  16. siąść na koszu a. dostać kosza — oświadczyć się i nie zostać przyjętym. [przypis edytorski] ↩
  17. siędę — dziś forma 1os.lp: siądę. [przypis edytorski] ↩
  18. gdzie dwie rodzin (...) sobie życzy — daw. składnia, dziś: gdzie dwie rodziny sobie życzą. [przypis edytorski] ↩
  19. spuścić się na kogoś (daw.) — polegać na kimś, liczyć na kogoś. [przypis edytorski] ↩
  20. diable (daw. forma) — diablo; pot. bardzo, szalenie. [przypis edytorski] ↩
  21. La Bruyère, Jean de (1645–1696) — fr. pisarz, autor Charakterów (Les Caractères ou les Mœurs de ce siècle), dzieła opisującego postaci i obyczaje XVII-wiecznej Francji. [przypis edytorski] ↩
  22. przede dniem (daw.) — przed świtem. [przypis edytorski] ↩
  23. delija, właśc. delia (daw.) — kurtka męska. [przypis edytorski] ↩
  24. u diaska — przekleństwo: do diabła. [przypis edytorski] ↩
  25. Wcalem (...) nie stracił — inaczej: wcale nie straciłem (daw. konstrukcja z przestawną końcówką czasownika). [przypis edytorski] ↩
  26. któregoś obrazem — skrót od: którego jesteś obrazem. [przypis edytorski] ↩
  27. możnaż — czy można (daw. konstrukcja z partykułą pytającą -że, skróconą do -ż). [przypis edytorski] ↩
  28. Każ więc sobie zawczasu dzwonić — w domyśle: na pogrzeb. [przypis edytorski] ↩
  29. trzpiot — człowiek lekkomyślny, roztrzepany i beztroski; lekkoduch. [przypis edytorski] ↩
  30. mowię — dziś mówię; pozostawiono archaiczną formę o odmiennym niż dziś brzmieniu jako rym do „powie”. [przypis edytorski] ↩
  31. piec raka — zarumienić się, zaczerwienić się z zawstydzenia itp. [przypis edytorski] ↩
  32. snadnie (daw.) — łatwo. [przypis edytorski] ↩
  33. gorżki — dziś: gorzki. [przypis edytorski] ↩
  34. mamże (daw.) — czyż mam. [przypis edytorski] ↩
  35. piękny czas — tu (z fr. beau temps): ładna pogoda. [przypis edytorski] ↩
  36. arietka — zdrobn. od: aria (popisowy fragment wokalno-muzyczny w operze). [przypis edytorski] ↩
  37. nieukontentowanie — niezadowolenie. [przypis edytorski] ↩
  38. lubo (daw.) — chociaż. [przypis edytorski] ↩
  39. pozierać (daw.) — patrzeć, spoglądać; por. gw.: spozierać. [przypis edytorski] ↩
  40. proszęż — znaczenie: bardzo proszę, usilnie proszę (daw. konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż, tu o znaczeniu wzmacniającym). [przypis edytorski] ↩
  41. śród — dziś: wśród, pośród. [przypis edytorski] ↩
  42. suplika (daw., z łac.) — prośba. [przypis edytorski] ↩
  43. próżnoż — czy próżno; czy na próżno, nadaremnie. [przypis edytorski] ↩
  44. kochanka (daw.) — ukochana, wybranka; tu: przyszła narzeczona. [przypis edytorski] ↩
  45. miałżeś — czy miałeś, czyż miałeś (daw. konstrukcja z partykułą -że pomiędzy tematem a końcówką). [przypis edytorski] ↩
  46. zakała — tu: wstyd. [przypis edytorski] ↩
  47. za drwinki wezmą — potraktują jako drwinę. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Aleksander Fredro

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Śluby panieńskie czyli Magnetyzm serca · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/fredro-sluby-panienskie/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis