Źródło i licencja tłumaczenia
Dziejba leśna
Wnętrze grobowca pogańskiego. Przez otwór z prawej strony — wchodzi święty Makary1 z wiązką chrustu na plecach. Posuwa się w głąb grobowca, układa chrust na ziemi i roznieca ognisko. Zrazu drobny, a potem coraz większy płomień rozwidnia grotę światłem, które pełga2 po ścianach grobowca wraz z towarzyszącą mu w bezładnym popłochu gromadą niepohamowanych cieni. Blask pada na leżące tu i ówdzie zwłoki, rozmaicie na ziemi rozpostarte. Święty Makary — odziany w szaty ubogie. Jest krępy — z czarną brodą. Ruchy ma pewne siebie, choć nieco porywcze i niespokojne. Układa płaszcz na ziemi i z chrustu robi jakie takie wezgłowie, aby spocząć.
MAKARY
Z którymi blask ogniska tak źle się kojarzy, —
Tak mu obco po martwych bezwyrazach pełgać —
Tak się boi w sen wieczny zbyt złociście wełgać!
Rozgląda się po grobowcu.
I pomyślę, żem nabył śmierci odrobinę
Od tych zmarłych... A z taką odrobiną właśnie
Łatwiej mi już do Boga...
Przygląda się kolejno zwłokom.
Ten — na wznak, ów — na boku, a tamten — na brzuchu.
Coś w nich jeszcze się dzieje — pomimo bezruchu.
Może milczą — wsłuchani w podziemnych burz łoskot?
A może weszli w bezmiar tych pośmiertnych prostot,
Gdzie się wszystko tak spełnia, jak chęć szumu w lesie,
A cokolwiek się staje — jest tym, czego chce się...
Posuwając się w głąb grobowca, zatrzymuje się nad trupem o kształtach świadczących jeszcze o dobrobycie — tłustych i ordynarnych.
Karkiem śmiesznie rubasznym — pcha się w żywot wieczny?
Przygląda się następnemu.
Na to, co się zdarzyło — lub jeszcze się zdarzy...
Spostrzega piłkę.
Rzucił w zaświat i czekał, czy mu kto odrzuci?
Spostrzega trupa dziewczyny.
Ileż to wiosen w kościach? Młodziuchna próchniatka.
I dłonie dołyszkami3 odwróciła blada,
Jak gdyby próbowała, czy właśnie deszcz pada?...
Można całą jej duszę pomieścić w jaskółce!
Zamyśla się na chwilę.
Głowę do snu utrwalę na dowód pogardy
Dla tych zgręzów4 pogańskich! Sen będę miał twardy!
Układa głowę na piersiach dziewczyny i nogi przed się wyciąga.
Śnij mi się, Boże wielki, śnij mi się tej nocy!
Szepce modlitwy i zasypia.
AZARADEL
AMAZARAK
A śni mu się — nic z Boga — coś z człeka — twarz twarzy,
Złuda do powszedniego dla śpiących użytku,
Bóg prawdziwy dla świata jest przedmiotem zbytku.
AZARADEL
Nicość ma za podnóżek, trupa — za wezgłowie.
AMAZARAK
Chrapać na zmarłej piersi, co śni pocałunek!
AZARADEL
Płeć zmarłych jest ta sama!
AMAZARAK
Azaradel przyklęka nad trupem dziewczyny.
AZARADEL
Wwódź ją na pokuszenie, nie zbaw ode złego,
Nie daj jej spocząć w grobie! Niech zawsze się trwoży
O swój proch złotowłosy — o Twój uśmiech boży!
Niechaj nawet po śmierci dba o urok trwalszy,
Niech się w mroku boryka o szczęścia ciąg dalszy!
Wstaje z klęczków.
AMAZARAK
I ten «szczęścia ciąg dalszy» — dość mi się podoba.
Ty — ciał znawca. Zbudź trupa. Daj mu pląs i dreszcze.
Niech ciało samo siebie przeżyje raz jeszcze.
I niech święty Makary, gdy noc minie pusta,
Pokocha w ustach zmarłej nie tylko te usta.
Azaradel zaklinająco wyciąga dłonie nad trupem dziewczyny.
AZARADEL
Miej wiarę w siebie samą i w mus moich oczu.
Noc mi dała w ciemnościach zatajony urząd,
Bym się życia dobudził w zamarciu twych nóżąt.
Zbudźcie się, dłonie, zziębłe od lęku i chłodu —
Zbudźcie się, piersi, śmiercią zniszczone za młodu.
Zbudźcie się, usta, troską zbielałe nieżywą, —
By dać innym swych pieszczot ciepłotę i lgniwo7.
I ty zbudź się, dziewczyno — ty sama, prócz ciała —
Prócz ust, dłoni i piersi — byś wszystka8 istniała!
Dziewczyna otwiera oczy. Amazarak i Azaradel, unosząc się w powietrze, znikają w głębi mroku. W miejscu ich zniknięcia ukazuje się drobna, jak zabawka, łódź ze świetlistego złota i, płynąc gdziekolwiek, gaśnie w punkcie nieokreślonym; jakby dobiła do brzegu, gdzie istota łodzi staje się zbyteczna. Piersi dziewczyny wzdymają się najpierw próbnym, a potem coraz pewniejszym oddechem. Przez otwór grobowca przenika blada smuga świtu. Makary budzi się, nasłuchuje i zrywa się nagle na równe nogi.
MAKARY
DZIEWCZYNA
MAKARY
DZIEWCZYNA
MAKARY
Żem się w piersi zawczasu życia nie dosłuchał.
DZIEWCZYNA
wstając
Gbur jesteś ze zmarłymi! Ze śmiercią — rubacha9!
Gdyś się porwał na nogi — miałam nawet stracha.
MAKARY
zamyślony
DZIEWCZYNA
MAKARY
DZIEWCZYNA
Łbem tkwiłeś na mej piersi — żywy nieprzytomnie,
Miażdżyłeś bez miłości — spałeś bez snów o mnie,
A teraz śmiesz mi patrzeć w zmartwychwstałe lico
I pytać, czym ci byłam? — Twoją przespanicą!
MAKARY
Przebacz sen mój przebiegły i noc, i dziewczynę!
DZIEWCZYNA
Nie kochasz?
MAKARY
DZIEWCZYNA
MAKARY
Giniesz z nadmiaru grzechów!
DZIEWCZYNA
O, weź mnie i w objęciach zanieś biedne ciało
Daleko — aż do szczęścia! zamyślona Szczęście mi zmalało...
MAKARY
DZIEWCZYNA
Nikt nikogo nie kocha! Wiem, że nikt — nikogo!
MAKARY
DZIEWCZYNA
Wierzę w to, co się samo naprędce wywróży,
I w przemokłą od rosy — nieskończoność róży...
MAKARY
DZIEWCZYNA
Wskazuje otwór, słońcem zalany.
Osłania z lekka piersi.
I lubię kędziorami niepotrzebnie wstrząsać,
Śmiać się i nic nie wiedzieć, i na świat się dąsać.
I nim stało się właśnie to, co mnie pokładło
Na ziemi...
MAKARY
DZIEWCZYNA
Robi kilka kroków w głąb grobowca.
Uderza stopą w ziemię.
Rozlega się szum leśny.
MAKARY
Choć brak lasu...
DZIEWCZYNA
Z chłopcami szłam do lasu, z całych sił do lasu,
Aż zabrnęłam w gęstwinę, gdzie las się odmienił,
Wypodziemnił się nagle i wypodzielenił
I dział się tak pośpiesznie, że aż zbrakło czasu
I nie można już było iść dalej — w głąb lasu —
I nikt nie mógł zrozumieć i nie chciał zrozumieć,
Czemu trzeba tak istnieć, żeby łkać i szumieć?
A sęki i gałęzie, i liście przez liście
Działy się zieleniście, bardzo zieleniście —
I ja, gdym w dziejbę leśną wbiegła nieostrożnie,
Działam się wobec chłopców — bez płaczu a trwożnie!
O, chwyć teraz w ramiona dziejbę mego ciała!
To ta sama, co w lesie! Ta, co nie płakała...
MAKARY
DZIEWCZYNA
Los mi zdarzył!... Z chłopcami bawiłam się w piłkę.
Podnosi piłkę.
Pokochaj moje dłonie! Lecz serce mam chore!
Pamiętaj! Matka radzi, żebym oszczędzała
Serca mego staranniej, niźli reszty ciała.
Było tak:
Odsuwa go w prawą stronę grobowca i wciska mu w dłonie piłkę.
Stali chłopcy, pieszczoty spragnieni dziewczęcej,
Sama się cofa naprzeciw — w lewą stronę grobowca i uderza stopą o ziemię.
Las dział się.
do Makarego
Dziej się prędzej! Rzuć piłkę! Nie marudź!
MAKARY
rzuca piłkę
DZIEWCZYNA
łapiąc piłkę
Zawołał: Jeśli kochasz — rzuć piłkę wprost do mnie!
MAKARY
DZIEWCZYNA
rzuca weń piłką
Nie dowierzał rzutowi i, blednąc, odrzucił.
No, odrzuć! Czemu zwlekasz?
MAKARY
odrzucając w zadumie piłkę
DZIEWCZYNA
łapiąc piłkę
Rzekłam chłopcu: Jeżeli tę piłkę dla ciebie
Tak wysoko podrzucę, że aż zginie w niebie,
Czy uwierzysz, że kocham? Zaszeptał: Uwierzę!
Rzuca piłkę coraz wyżej i wyżej pod strop grobowca w pląsach i podskokach.
I w skok za nią i serce pękło mi na dwoje!
Chwyta się za serce.
Pada na ziemię, Makary przyklęka nad nią.
MAKARY
DZIEWCZYNA
Makary składa jej głowę na swej dłoni.
Pociąga go ku sobie.
MAKARY
DZIEWCZYNA
MAKARY
DZIEWCZYNA
Umiera.
Szum leśny nagle zanika.
MAKARY
Jakbym z lasu w nic wyszedł, lub las wyszedł ze mnie —
Patrzy na trupa.
Kąt taki, żeby miała choć pozór wytchnienia.
Azaradel i Amazarak zjawiają się tuż poza plecami Św. Makarego, który powierzchnią ciała i domysłem wyczuwa ich obecność.
MAKARY
oglądając się nagle
AZARADEL
MAKARY
AMAZARAK
AZARADEL
AMAZARAK
To Bóg, to znów — dziewczyna, dwie mgły lub dwa smutki,
Dwie bliźnięce rozpacze — a może — dwa cienie,
Lub jedno w dwu osobach nieporozumienie!
MAKARY
A noc spędziłem z trupem tak właśnie, jak trzeba!
AZARADEL
Skromnego pocałunku lub pieszczoty bratniej.
AMAZARAK
Twój wspólnik to podkreśla i ma ci to za złe.
MAKARY
AZARADEL
Myśli tylko o tobie i czeka na ciebie.
AMAZARAK
MAKARY
AMAZARAK
AZARADEL
MAKARY
Co z ust jej spadły na mnie, jak dotkliwa próżnia...
Kocham? Nie wiem! Bóg pewno już grzech mój wyróżnia...
Azaradel i Amazarak zbliżają się do zwłok dziewczyny.
AMAZARAK
AZARADEL
AMAZARAK
MAKARY
Pójdę w ślad, by ku Tobie nawrócić ją, Boże!
Podnosi piłkę.
AMAZARAK
Zabawicie się w piłkę! Gwiazdy wam poświecą...
Trzeba tylko tak rzucać, jakby była nieco
Inna, niż jest... Bo zresztą nawet śmierci brama
Zawsze inna i nigdy nie bywa ta sama.
Azaradel i Amazarak podnoszą trupa — szum leśny rozlega się nagle.
AZARADEL
AMAZARAK
MAKARY
AZARADEL
MAKARY
Jej — nie ma.
AMAZARAK
A dziewczyna się dzieje w tym lesie...
AZARADEL
AMAZARAK
Do piersi — wprost do piersi, póki wie, że pała...
MAKARY
AZARADEL
AMAZARAK
AZARADEL
AMAZARAK
MAKARY
AZARADEL
MAKARY
AMAZARAK
Może zmarłą pojmujesz jeszcze zbyt cieleśnie —
Zbadaj serce i powiedz: czy czas, czy za wcześnie?
Makary kładzie wolną rękę na sercu.
MAKARY
Azaradel rusza pierwszy — szum się wzmaga.
AZARADEL
I czemu mówisz: Czas już — kiedy nie ma czasu!
AMAZARAK
AZARADEL
MAKARY
Szum umownego lasu wzmaga się coraz bardziej, urastając jakoby w burzę wiekuistą. Azaradel i Amazarak ze zwłokami dziewczyny postępują przed się — w mrok grobowca. Makary z piłką w ręku posuwa się w ich ślady, aż wszyscy w mroku giną.
- święty Makary — istnieje kilku świętych o tym imieniu, najbardziej znany jest Makary Wielki, zwany też Starszym lub Egipskim (ok. 300–ok. 390). Pasterz, od młodości czuł powołanie do życia pustelniczego, ale rodzice zmusili go do ożenku. Po śmierci żony i rodziców, w wieku 30 lat został mnichem i osiadł w pustelni Skete (dziś: Wadi al-Natrun w Egipcie). Tam zasłynął z surowego trybu życia, licznych umartwień i postów, a także z wymownych i pięknych kazań. Żyjąc w poście i modlitwie otrzymał dar proroczy oraz zdolność czynienia cudów. Pozostawił po sobie wiele homilii oraz liczne grono naśladowców, a jego pustelnia stała się ośrodkiem życia kontemplacyjnego na następne stulecia. W ikonografii przedstawia się go jako siwobrodego zakonnika na tle jaskini, często z trupią czaszką, symbolem przemijania, znikomości i śmierci, lub ze zwojem. [przypis edytorski] ↩
- pełgać — palić się słabo, świecić nierówno. [przypis edytorski] ↩
- dołyszek — wewnętrzna strona dłoni. [przypis edytorski] ↩
- zgręz a. zgręza — fus, męt; resztka. [przypis edytorski] ↩
- Amazarak — (znany również jako Amezjarak, Amazarek, Semjaza, Szamjaza, Szemhazaj) w tradycji judaistycznej i chrześcijańskiej upadły anioł, który nauczył rzemiosła czarnoksiężników i zielarzy. Jest jednym z przywódców dwustu aniołów, którzy zstąpili z nieba na ziemię i współżyli z ludzkimi kobietami, płodząc gigantów, co stało się jedną z przyczyn decyzji Boga o zniszczeniu ludzkości przez potop. Wg Zoharu Amazarak pojął za żonę jedną z córek Adama i Ewy i miał z nią synów. [przypis edytorski] ↩
- Azaradel — w etiopskiej apokryficznej Księdze Henocha Azaradel jest jednym z upadłych aniołów, którzy objaśniają ludziom bieg Księżyca. [przypis edytorski] ↩
- lgniwo — neol. od czas. lgnąć, tj. przytulać się. [przypis edytorski] ↩
- wszystka — cała. [przypis edytorski] ↩
- rubacha — tu: człowiek rubaszny, nieokrzesany, grubianin; być może przez skojarzenie z ros. rubacha, tj. koszula, aluzja do bliskości ze śmiercią i braku szacunku dla niej, jak w powiedzeniu bliższa koszula ciału. [przypis edytorski] ↩
- na podorędziu — pod ręką, tuż obok. [przypis edytorski] ↩
- jarzyć się — błyszczeć w jasnym świetle. [przypis edytorski] ↩
- na wyprzódki (daw.) — na wyścigi, na zmianę. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Bolesław Leśmian
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Dziejba leśna (tomik) · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dziejba-lesna/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.