Rozdział V Historia Ani

— Wie pani, mam zamiar cieszyć się tą przejażdżką — zwierzyła się Ania Maryli. — Dotychczasowe doświadczenie nauczyło mnie, że można się cieszyć ze wszystkiego, jeśli bardzo się tego pragnie. Dlatego nie będę myślała o tym, że muszę wrócić do sierocińca. Skupię się jedynie na samej drodze. O, proszę spojrzeć, jak wcześnie zakwitła dzika róża! Czy nie byłoby przyjemnie być dziką różą? Ach, gdyby róże umiały mówić! Jestem pewna, że opowiedziałyby nam niejedną wspaniałą historię. A czy kolor różowy nie jest najbardziej urzekającym kolorem na świecie? Uwielbiam kolor różowy, ale nie mogę go nosić. Ludzie o rudych włosach nie mogą się ubierać na różowo, nawet w wyobraźni. Czy zna pani kogoś, kto w młodości był rudy, a gdy dorósł, jego włosy zmieniły kolor?

— Nie przypominam sobie nikogo takiego — odpowiedziała bezlitośnie Maryla — i nie sądzę, by tak miało się stać w twoim przypadku.

Ania westchnęła.

— Cóż, kolejna nadzieja prysnęła. „Moje życie jest cmentarzem pogrzebanych nadziei”. Przeczytałam to zdanie w pewnej książce i powtarzam je sobie dla pociechy, gdy spotka mnie jakiś zawód.

— Nie widzę w tym nic pocieszającego — stwierdziła Maryla

— Dlaczego, przecież to brzmi tak uroczo i romantycznie, jakbym była bohaterką jakiejś książki. Jestem bardzo czuła na romantyczne rzeczy, a „cmentarz pełen pogrzebanych nadziei” jest czymś tak romantycznym, jak tylko można sobie wyobrazić, zgodzi się pani ze mną? Cieszę się, że go mam. Czy będziemy przejeżdżać obok Jeziora Lśniących Wód?

— Nie jedziemy drogą przy stawie Barrych, jeśli to masz na myśli, mówiąc o Jeziorze Lśniących Wód. Pojedziemy drogą wzdłuż wybrzeża.

— Droga wzdłuż wybrzeża brzmi czarująco — rzekła marzycielsko Ania. — Kiedy tylko wypowiedziała pani te słowa, natychmiast zobaczyłam ją oczami wyobraźni. White Sands to też ładna nazwa, ale nie ładniejsza od Avonlea. Nazwa Avonlea brzmi przepięknie. Jest taka melodyjna. Jak daleko jest stąd do White Sands?

— Osiem kilometrów. Jeżeli więc masz zamiar mówić przez cały czas, możesz równie dobrze opowiedzieć mi o sobie.

— Och, to, co wiem o sobie, nie jest warte opowiadania — odparła skwapliwie Ania. — Gdyby tylko pozwoliła mi pani opowiedzieć o tym, co wyobrażam sobie na mój temat, zaręczam, że byłoby to o wiele ciekawsze.

— Nie, nie chcę słuchać żadnych bajek! Trzymaj się faktów i zacznij od początku. Gdzie się urodziłaś i ile masz lat?

— W marcu skończyłam jedenaście lat — westchnęła z rezygnacją Ania, ujawniając pierwszy fakt. — Urodziłam się w Bolingbroke w Nowej Szkocji. Mój ojciec nazywał się Walter Shirley i był nauczycielem w tamtejszej szkole średniej. Moja mama nazywała się Bertha Shirley. Bertha i Walter to ładne imiona, prawda? Tak się cieszę, że moi rodzice mieli piękne imiona. Jakaż by to była kompromitacja, mieć ojca o imieniu dajmy na to... Jedediah!

— Uważam, że nie ma znaczenia, jak człowiek ma na imię, jeżeli jest dobry i uczciwy — powiedziała Maryla, uważając, że to odpowiedni moment, by podzielić się z Anią jakimś cennym morałem.

— Czy ja wiem... — odparła Ania zamyślona. — Czytałam kiedyś w jakiejś książce, że róża nazwana inaczej pachniałaby wprawdzie równie słodko, ale ja nigdy w to nie uwierzę. Nie uwierzę, że róża byłaby równie piękna, gdyby została nazwana ostem albo śmierdzącą kapustą. Przypuszczam, że mój ojciec byłby dobrym człowiekiem nawet, gdyby miał na imię Jedediah, ale jestem pewna, że byłaby to dla niego udręka. Moja mama też była nauczycielką w szkole średniej, ale kiedy wyszła za mojego ojca, oczywiście zrezygnowała z pracy. Posiadanie męża to już wystarczający obowiązek. Pani Thomas mówiła, że moi rodzice byli parą dzieciaków, biednych jak kościelne myszy. Zamieszkali w maleńkim, żółtym domku w Bolingbroke. Nie widziałam nigdy tego domku, ale wyobrażałam go sobie tysiąc razy. Myślę, że okna w saloniku oplatał wiciokrzew, ganek otoczony był bzem, a w ogrodzie rosły konwalie. Tak... i muślinowe firanki w każdym oknie. Muślinowe firanki nadają każdemu domowi wyjątkową atmosferę. Pani Thomas stwierdziła, że jestem najbrzydszym dzieckiem, jakie znała: sama skóra i kości, no i wielkie oczy. Ale mama mówiła, że jestem najpiękniejsza. Wydaje mi się, że matka potrafi lepiej ocenić dziecko niż biedna gosposia, która przychodziła do nas sprzątać, prawda? Tak czy owak, cieszyłam się, że podobam się mojej mamie; gdybym ją rozczarowała, byłoby mi bardzo przykro, ponieważ nie żyła już potem długo. Umarła na febrę, kiedy miałam trzy miesiące. Bardzo chciałam, żeby żyła tak długo, by mogła zapamiętać, że nazywałam ją mamą. To musi być cudowne zwracać się do kogoś „mamo”, nie sądzi pani? Ojciec umarł cztery dni później, też na febrę. W ten sposób zostałam sierotą i, jak twierdziła pani Thomas, nikt nie wiedział, co ze mną zrobić. Widzi pani, już wtedy nikt mnie nie chciał. Taki już widać mój los... Moi rodzice przybyli do Bolingbroke z daleka i wszyscy wiedzieli, że nie mają żadnych żyjących krewnych. W końcu pani Thomas powiedziała, że mnie weźmie, chociaż jest uboga i ma męża pijaka. Karmiła mnie butelką. Ponoć ludzie, którzy po urodzeniu karmieni byli butelką, mają być lepsi od innych; czy wie pani, na czym to polega? Bo ile razy zrobiłam coś złego, pani Thomas pytała mnie, jak mogę być tak niedobrym dzieckiem, skoro ona wykarmiła mnie butelką. Pan i pani Thomas przeprowadzili się z Bolingbroke do Marysville, gdzie zabrali mnie ze sobą. Mieszkałam z nimi do ósmego roku życia. Pomagałam opiekować się ich dziećmi. Czworo z nich było młodsze ode mnie i, niech mi pani wierzy, musiałam poświęcać im wiele czasu. Potem pan Thomas zginął pod kołami pociągu i jego matka zaproponowała, że weźmie do siebie panią Thomas wraz z dziećmi, ale mnie już nie chciała. No więc pani Thomas znów zaczęła łamać sobie głowę, co ze mną zrobić. Wtedy pojawiła się niejaka pani Hammond, która mieszkała nad rzeką. Gdy zobaczyła, że umiem opiekować się dziećmi, postanowiła wziąć mnie do siebie. Zamieszkałam więc z nią i jej mężem w domku na niewielkiej polanie, pośród ciemnego, gęstego lasu. Było to bardzo odludne miejsce. Jestem pewna, że nie mogłabym tam żyć, gdybym nie miała bogatej wyobraźni. Pan Hammond pracował w tartaku, a jego żona wychowywała ośmioro dzieci. Trzykrotnie urodziła bliźnięta. Lubię dzieci, ale w umiarkowanych ilościach, a bliźniaki trzy razy pod rząd to już przesada. Powiedziałam to panu Hammerowi, kiedy urodziła się ostatnia para. Opieka nad nimi potwornie mnie męczyła. Mieszkałam u państwa Hammondów przeszło dwa lata. Potem pan Hammond umarł, a jego żona nie mogła już sama zajmować się domem. Porozdawała dzieci swoim krewnym, a sama wyjechała do Stanów. Musiałam pójść do sierocińca w Hopetown, bo nikt nie chciał mnie przygarnąć. Tam też nie chcieli mnie przyjąć: twierdzili, że mają za dużo dzieci. Musieli się jednak mną zająć. Spędziłam u nich cztery miesiące, zanim pojawiła się pani Spencer.

Ania skończyła z kolejnym westchnieniem, ale tym razem było to westchnienie ulgi. Najwyraźniej nie lubiła mówić o swoich życiowych doświadczeniach w świecie, który jej nie chciał.

— Czy kiedykolwiek chodziłaś do szkoły? — spytała Maryla, kierując powóz na drogę biegnącą wzdłuż wybrzeża.

— Niedługo. Chodziłam trochę w trakcie ostatniego roku pobytu u pani Thomas. Kiedy przeniosłyśmy się za rzekę, byłyśmy za daleko od szkoły, żebym mogła chodzić tam w zimie. W lecie zaś były wakacje, mogłam więc uczęszczać do szkoły tylko wiosną i jesienią. Oczywiście uczyłam się, będąc w sierocińcu. Potrafię całkiem dobrze czytać i znam na pamięć sporo wierszy, na przykład Bitwa pod Hohenlinden1, Edynburg po bitwie pod Flodden2 oraz Bingen nad Renem3, fragmenty Pani Jeziora4, prawie całe Pory roku Jamesa Thomsona5. Czy też uwielbia pani poezję, od której chodzą pani ciarki po skórze? W podręczniku do piątej klasy znajduje się utwór pod tytułem Upadek Polski, który takie uczucia wywołuje. Nie doszłam jeszcze wprawdzie do piątej klasy, ale starsze dziewczynki pożyczały mi swoje książki.

— Czy te kobiety, pani Thomas i pani Hammond, były dla ciebie dobre? — zapytała Maryla, spoglądając na Anię kątem oka.

— Ooooch — odparła Ania z wahaniem. Jej wrażliwą, małą buzię oblał nagle szkarłatny rumieniec zakłopotania. — Myślę, że się starały. Na pewno chciały być dla mnie miłe i dobre. A kiedy ludzie starają się być mili i dobrzy, nie można mieć im za złe, że nie zawsze im się to udaje. Przecież one same też nie miały lekkiego życia. Czyż to nie okropne mieć męża pijaka? A ile trzeba mieć cierpliwości do ośmiorga dzieci, w tym trzech par bliźniąt po kolei! Jestem jednak pewna, że chciały dla mnie jak najlepiej.

Ania pozwoliła sobie na chwilę niemego zachwytu nad drogą wzdłuż wybrzeża. Maryla też nie zadawała już więcej pytań. Trzymała lejce w roztargnieniu. W jej sercu powoli rodziło się głębokie współczucie i litość dla tego dziecka. Jakże ubogie, smutne i pozbawione miłości musiało być jej życie! Wypełnione ciężką pracą ponad siły, ubóstwem i samotnością. Maryla była na tyle inteligentna, że potrafiła czytać między wierszami i wydobyć prawdę z opowieści Ani.

Nic dziwnego, że dziewczynka była taka szczęśliwa wobec perspektywy zamieszkania w prawdziwym domu. Szkoda, że musi zostać odesłana. A co, gdyby Maryla uległa kaprysowi brata i zatrzymała ją u siebie? Mateusz na pewno by tego pragnął, a mała wydawała się miłym i pojętnym dzieckiem.

„Jest zbyt gadatliwa — myślała Maryla — ale można ją tego oduczyć. A zresztą w tym, co mówi, nie ma niczego wulgarnego ani pospolitego. Ładnie się wysławia. Widocznie jej rodzice byli ludźmi na poziomie”.

Wybrzeże w tym miejscu było zarośnięte, dzikie i puste. Po prawej stronie drogi rosły jodły, których nie zdołały złamać lata zmagań z podmuchami wiatru znad zatoki. Po lewej strome urwisko z czerwonego piaskowca opadało czasem tak blisko drogi, że klacz bardziej płochliwa od kasztanki mogłaby nie raz narazić na szwank nerwy pasażerów podróżujących powozem. U stóp klifów leżały sterty wypłukanych przez fale skał, tu i ówdzie błyszczały piaszczyste zatoczki, usiane lśniącymi kamykami niby klejnotami oceanu. Dalej rozpościerało się błękitne morze, a na niebie szybowały mewy, których pióra połyskiwały srebrzyście w promieniach słońca.

— Czyż morze nie jest wspaniałe? — powiedziała Ania, budząc się z długiego snu na jawie. — Kiedyś, gdy mieszkałam w Marysville, pan Thomas wynajął wagon ekspresowy i zabrał nas wszystkich na całodniową wycieczkę nad morze, kilkanaście kilometrów stąd. Cieszyłam się każdą chwilą tego dnia, choć musiałam cały czas pilnować dzieci. Później wiele razy wspominałam to jak szczęśliwy sen. Ale to wybrzeże jest ładniejsze od tamtego w Marysville. Czyż te mewy nie są śliczne? Czy chciałaby pani być mewą? Ja bym chciała... oczywiście gdybym nie była dziewczynką. Jakie to musi być przyjemne, obudzić się o wschodzie słońca i żeglować tak przez cały dzień nad błękitną powierzchnią morza! A potem wracać na noc do swego gniazda. Och, mogę to sobie wyobrazić! A co to za duży dom przed nami?

— To hotel w White Sands. Prowadzi go niejaki pan Kirke, ale sezon jeszcze się nie zaczął. W lecie przyjeżdżają tu tłumy Amerykanów i zachwycają się tutejszym wybrzeżem.

— Obawiałam się, że to może być dom pani Spencer — powiedziała Ania żałośnie. — Nie chcę się tam znaleźć, bo będzie to dla mnie koniec wszystkiego.