Źródło i licencja tłumaczenia
Summariusz Wszystkiego. Do czytelnika
Niegdy przez sławnego męża Lisowskiego2
W krainach moskiewskich naprzód zebranego
Na posługę cnego Zygmunta trzeciego3
Króla polskiego
Choć po śmierci jego nowych głów pomocą,
Przedziwne ich męstwa po świecie się toczą;
Bo gdziekolwiek jeno4 przeciwnika zoczą5,
Bieżą dniem, nocą.
Wołgę pomąciwszy, bieżą o swej kopie
Przez Niestr6, Ren i Dunaj po całej Europie.
Nikt się nie osiedział w największym okopie,
Padli jak snopie7.
Cnego Lisowskiego, pułkownik nazwany,
Słusznie się zdać może od Boga podany,
Bronić wiary świętej, a mniemane pany,
Gromić pogany.
I zdobić zwycięstwy9 pułkowniczej ławy;
Przeto niebu jawno, iż wojennik prawy
Z tych to bohaterów każdy, a ich sprawy
Świadczy świat krwawy.
Męstwa tego wojska, cnej ojczyźnie jawne;
Gdyż trudno wyliczać dzielnomężnie sprawne,
Ufam, iżby były aż nazbyt zabawne10,
Bo bardzo sławne.
Świadek oczywisty dzieła niepomniejsze,
Przewagi i męstwa tych ludzi zacniejsze;
Aby kraje, drogi i czasy trudniejsze
Były znaczniejsze.
Męstwo tego wojska, aż w sobie nie czuje
Wszystka Rzesza11 dusze; bo choć zdrady kuje,
To wojsko ujrzawszy, że się w tym nie czuje,
Mężnie ślubuje.
Ale w większym strachu była Frankonia,
Nuż pot ogrojcowy puściła Hassja13,
Padła jak w ogrojcu na wznak Alzacja14,
I Biponcja15.
Więc i wpół omdlało Wirtemberskie państwo17,
Owej, owej!18 śpiewa Durlaskie19 pogaństwo,
Spir20 i Wormacja21 oddają poddaństwo;
A to hultajstwo,
Wszakże mu się i tam nieźle wygodziło23;
A to, co z Branswikiem w stronę wyboczyło,
Co żywo, jak mogło, z zdrowiem uchodziło,
Bo duszno było.
Widząc, że ich pełno po jej górach wszędzie,
Niderland z Anglią widząc, iż się wiedzie,
Piszą do swych, iż już Frydrych24 nie przyjedzie,
Panem nie będzie.
Kryjąc się po jamach, co by się to stało?
Co za lud, że się go nigdy nie widało25,
Skąd przyszedł, że mu się świat burzyć dostało?
Ach, co się stało!
To wszystko przeczytać, bo się tu poradzi,
Iż z odwag tych ludzi uznać nie zawadzi,
Że ten lud rycerski sam Pan Bóg prowadzi,
I o nich radzi.
Które nam w niedziele zawsze przypadały,
Gdyż to, co się z nami działo opiewały,
I jak Żydom manna z nieba nam padały,
Przez czas niemały.
Ani też, choćbym chciał rzec, Strojnowczykowie26,
Alebym rzekł, iż są Machabejczykowie27
Nowego zakonu28, bo wszystek świat powie,
Iż ci mężowie
Przez morza i puszcze, mordując pogany,
San Bóg ich hetmanem, sam panem nad pany,
A oni lud jego i jemu oddany,
On sam ich ściany29.
Na cześć i na chwałę, a przy tym wszelkiemu,
Jako się co działo, rycerstwu polskiemu
Na pociechę piszę, czyniąc chęci cnemu
Ludu młodemu.
Oczywisty30 świadek,
Ks. Wojciech Dembołęcki ,
z Konojad Franciszkan31, z rozkazu O. Ś.32 kapelan Elearów polskich.
- summariusz (daw., z łac. summa, tj. „całość”) — streszczenie. [przypis edytorski] ↩
- Lissowski, Aleksander (ok. 1575/1580–1616) — pułkownik, uczestnik dymitriady, tj. rosyjskiej wojny domowej spowodowanej próbą osadzenia na tronie Dymitra Samozwańca, twórca i dowódca lisowczyków. [przypis edytorski] ↩
- Zygmunt III Waza (1566–1632) — król Polski, król Szwecji; opowiadał się za kontrreformacją. W 1587 został królem Polski. W 1592 przyjął dziedziczną koronę Szwecji, jednak z powodu złamania umowy koronacyjnej ze szwedzkimi luteranami zawiązała się tam antykatolicka konfederacja, która pokonała w bitwie siły ekspedycyjne Zygmunta; wziętego do niewoli zmuszono do ustępstw i w 1599 zdetronizowano. W 1609 poparł Dymitra Samozwańca II i wszczął wojnę z Rosją, jako wyprawę krzyżową przeciwko prawosławiu, pobłogosławioną przez papieża Pawła V; wobec niepowodzeń wojennych bojarzy zdetronizowali cara Wasyla IV Szujskiego i zawarli układ, zgodnie z którym syn Zygmunta, 15-letni królewicz Władysław, zostanie koronowany na cara, według obrządku prawosławnego i z gwarancją wolności wyznawania religii prawosławnej; Zygmunt chciał jednak samodzielnie objąć tron moskiewski bez żadnych warunków wstępnych; po dwóch latach od zdobycia Moskwy wojska polskie, pozbawione odsieczy, zostały wyparte. [przypis edytorski] ↩
- jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski] ↩
- zoczyć (daw.) — zobaczyć. [przypis edytorski] ↩
- Niestr — dziś popr.: Dniestr. [przypis edytorski] ↩
- snopie — dziś popr.: snopy. [przypis edytorski] ↩
- namieśnik — dziś: namiestnik. Tu w sensie: osoba pełniąca tę samą funkcję co Lisowski po jego śmierci. [przypis edytorski] ↩
- zwycięstwy — dziś popr. forma D.lm: zwycięstwami. [przypis edytorski] ↩
- zabawne — tu prawdop.: zapewniające zajęcie. [przypis edytorski] ↩
- Rzesza — hist. określenie państwa niemieckiego, przedstawiające je jako jedność złożoną z mniejszych tworów politycznych. [przypis edytorski] ↩
- Szląsk — dziś popr.: Śląsk. [przypis edytorski] ↩
- Hassja — właśc. Hesja, kraj związkowy Niemiec, obecnie jego stolicą jest Wiesbaden. [przypis edytorski] ↩
- Alzacja — kraina historyczna nad Renem, w czasach opisywanych w utworze należąca do Niemiec, w 1648 przekazana Francji. [przypis edytorski] ↩
- Biponcja — prawdop. zapisana po łacinie nazwa niem. miasta Zweibrücken, położonego w Nadrenii-Palatynacie. [przypis edytorski] ↩
- Falsgrafstwo — Palatynat, państwo wchodzące w skład Świętego Cesarstwa Rzymskiego, istniejące od średniowiecza do r. 1777. obecnie jest to część kraju związkowego Nadrenia-Palatynat. [przypis edytorski] ↩
- Wirtembergia — wówczas protestanckie państwo w południowo-zachodniej części Niemiec. [przypis edytorski] ↩
- Owej, owej! — okrzyk wyrażający żal. [przypis edytorski] ↩
- Durlach — wówczas miasto w Niemczech, dziś dzielnica miasta Karlsruhe w Badenii-Wirtembergii. [przypis edytorski] ↩
- Spira (niem. Speyer) — miasto w Niemczech, położone nad Renem, obecnie w kraju związkowym Nadrenia-Palatynat. [przypis edytorski] ↩
- Wormacja ((niem. Worms) — jedno z najstarszych miast niemieckich, posiadające silną pozycję polityczną. [przypis edytorski] ↩
- von Mansfeld, Ernst — właśc. Piotr Ernest II von Mansfeld-Friedeburg (ok. 1580–1626), niemiecki dowódca najemników w czasach wojny trzydziestoletniej, walczący po stronie protestanckiej. [przypis edytorski] ↩
- wygodzić (daw.) — spełnić czyjeś życzenia a. wymagania (tu użyte ironicznie). [przypis edytorski] ↩
- Frydrych — Fryderyk Wittelsbach (1596–1632), elektor Palatynatu Reńskiego, przywódca Unii Ewangelickiej, tj. protestanckiego przymierza politycznego w Cesarstwie Rzymskim Narodu Niemieckiego. W latach 1619-1620 król protestanckich Czech, z racji krótkiego panowania nazywany królem zimowym. [przypis edytorski] ↩
- widać — dziś: widywać. [przypis edytorski] ↩
- Strojnowczykowie — żołnierze pozostający pod komendą Stanisława Storjnowskiego, zmarłego w 1626 pułkownika lisowczyków. [przypis edytorski] ↩
- Machabejczycy a. Machabeusze — judejski ród kapłański, który w 167 p.n.e. zainicjował powstanie przeciw władzy Seleucydów i stanął na jego czele; po zwycięstwie niezależnym państwem żydowskim rządziła ich dynastia, zw. dynastią Machabeuszy (do 37 p.n.e.). [przypis edytorski] ↩
- nowy zakon — Nowy Testament. [przypis edytorski] ↩
- ściany — tu chyba w znaczeniu: mury obronne. [przypis edytorski] ↩
- oczywisty — tu: naoczny. [przypis edytorski] ↩
- Franciszkan — dziś popr.: franciszkanin. [przypis edytorski] ↩
- O. Ś. — Ojca Świętego. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Wojciech Dembołęcki
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Pamiętniki o Lisowczykach czyli przewagi Elearów polskich · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dembolecki-pamietniki-o-lisowczykach/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.