Loreva

AKT DRUGI

SCENA I

Las Ardeński.
Książę wygnany, Amiens i Panowie w ubiorze strzeleckim.

KSIĄŻĘ

Powiedzcie teraz, bracia na wygnaniu, 
Czy przywyknieniem życie nasze nie jest 
Nad malowany przepych dworu słodsze, 
Lasy mniej groźne niż dwór podejrzliwy? 
Tu z Adamowej uczuwamy kary 
Tylko pór zmianę: lecz gdy wiatr zimowy 
Szczypie nam ciało lodowatym tchnieniem, 
Skostniały cały z uśmiechem powtarzam: 
To nie pochlebstwo, szczery to przyjaciel, 
Który dobitnie mówi mi, czym jestem. 
Przeciwność słodkie wydaje owoce, 
Jak jadowita i szpetna ropucha 
Kosztowny klejnot w głowie swojej nosi. 
Tu życie wolne od tłumnych zbiegowisk, 
W strumieniu księgi, w drzewach ma języki, 
Kazania w skałach, a korzyść we wszystkim. 

AMIENS

Nie pragnę zmiany. Błogo ci, o książę! 
Gdy możesz gniewy zawziętej fortuny 
Tłumaczyć stylem słodkiego pokoju. 

KSIĄŻĘ

Pójdziemyż1 teraz ubić co dziczyzny? 
Wyznaję przecie, że serce mnie boli 
Gdy cętkowane, biedne te głupiątka, 
Tych państw samotnych pierwsi właściciele, 
W granicach własnych pod strzał naszych ostrzem 
Okrągłe biodra krwią własną rumienią. 

1 PAN

Posępny Jakub ten sam czuje smutek, 
Klnie się, że gorsze twoje przywłaszczenie 
Niż brata, który wygnał cię z twej ziemi. 
Dziś ja i Amiens zaszliśmy ukradkiem, 
Gdzie w cieniu dębu leżał zadumany; 
Drzewo nurzało stare swe korzenie 
W wodach potoku szumiących śród boru; 
Tam właśnie jeleń samotny, przez strzelca 
Ciężko raniony przywlókł biedne ciało 
I śmierci czekał; a prawdziwie, książę, 
Z bólu tak ciężkie wydawał westchnienia, 
Że wzdęta skóra na jego się bokach 
Pękać zdawała; łzy wielkie, okrągłe, 
Kropla za kroplą, po niewinnym pysku 
Smutnie ściekały; kosmate głupiątko 
Mierzone wzrokiem posępnym Jakuba 
Stało nad brzegiem i wody potoku 
Łzami zwiększało. 

KSIĄŻĘ

A Jakub co na to? 
Czy na ten widok nie prawił morałów? 

1 PAN

O książę, tysiąc znalazł tam porównań. 
Naprzód, gdy krople ciekły w zdrój obfity, 
«Biedny jeleniu — mówił — twój testament 
Piszesz jak wszyscy światowi panowie: 
Zbyt już bogatym skarb twój przekazujesz». 
Potem, gdy widział, że jeleń samotny, 
Przez aksamitnych opuszczony braci, 
«Tak bywa zawsze — zawołał — niedola 
Rozgania tłumy mnogich przyjacieli2». 
Nadbiegło stado opasłych jeleni, 
Lecz żaden, żaden nie wstrzymał racicy, 
Pozdrowić brata: «O — zawołał Jakub — 
O, lećcie kraśni3, pustyni4 mieszkańce5, 
To moda dzisiaj; co macie poglądać 
Na ubogiego konanie bankruta?» 
Tak szczypiącymi wyszydzał słowami 
Dwór, miasta, kraje i nasze tu życie. 
Klął się, że wszyscy w lesie tym jesteśmy 
Bandą tyranów i przywłaszczycieli, 
Gdy siejem trwogę i śmierć wśród dziczyzny 
W dziedzinach, które dała jej natura. 

KSIĄŻĘ

I zostawiłeś go śród tych rozmyślań? 

2 PAN

Wśród łez i uwag nad biednego zwierza 
Ciężkim konaniem. 

KSIĄŻĘ

Prowadź mnie do niego; 
Lubię go widzieć w takich paroksyzmach, 
Bo wtedy pełny głębokich jest myśli. 

1 PAN

Nietrudno, książę, znaleźć nam go będzie. 
Wychodzą.

SCENA II

Pokój w pałacu.
Książę Fryderyk, Panowie i Służba.

KSIĄŻĘ FRYDERYK

Jak to być może, by ich nikt nie widział? 
To niepodobna albo na mym dworze 
Muszą być zdrajcy, spisku uczestnicy. 

1 PAN

Nikt jej nie widział, zapewniam cię, książę. 
Dworskie jej damy widziały ją w łóżku, 
Nad rankiem łóżko znalazły bez pani. 

2 PAN

Parszywy błazen, z którego tak często 
śmiałeś się, panie, zniknął także dzisiaj. 
Hesperia, dama księżniczki, zeznaje, 
Że podsłuchała, jak córka twa, książę, 
I jej kuzynka z zapałem mówiły 
O zapaśnika cnotach i przymiotach, 
Co barczystego powalił Karola; 
Zdaniem jej, młokos zbiegom towarzyszy, 
Gdziekolwiek swoje obróciły kroki. 

KSIĄŻĘ FRYDERYK

Posłać do brata, aresztować gacha; 
Jeżeli zniknął, brata przyprowadzić, 
On mi go znajdzie; zrobić to natychmiast, 
Póty nie szczędzić zachodów i pracy, 
Póki szalonych nie schwytamy zbiegów. 
Wychodzą.

SCENA III

Przed domem Oliwera.
Orlando, Adam, spotykają się.

ORLANDO

Kto tam? 

ADAM

Mój panie, młody, dobry panie, 
Żywy obrazie starego Rolanda, 
Po co do tego wracasz znowu domu? 
Na co masz cnotę? Na co ludzką miłość? 
Na co masz dobroć, siłę i odwagę? 
Skąd ci myśl przyszła powalić o ziemię 
Kościste ciało zapaśnika księcia? 
Wieść twojej chwały zbyt cię wyprzedziła. 
Czy nie wiesz, że są ludzie, którym cnota, 
Własna ich cnota jest nieprzyjacielem? 
I ty należysz do liczby tych ludzi, 
Dla ciebie także wszystkie twoje cnoty 
Uświęconymi są tylko zdrajcami. 
O, świat przeklęty, gdzie wszystko, co dobre, 
Dla posiadacza trucizną jest tylko! 

ORLANDO

Co się to znaczy? 

ADAM

Od drzwi tych uciekaj, 
Biedny młodzieńcze! Pod dachem tym żyje 
Wszystkich przymiotów twoich nieprzyjaciel. 
Twój brat — nie, nie brat, syn przecie — nie, nie syn — 
Bo nie chcę, nie chcę nazywać go synem 
Męża, którego ojcem nazwać chciałem — 
Wie już o wszystkim, słyszał o twej chwale 
I chce tej nocy w izbie tej cię spalić; 
Jeśli to chybi, inne znajdzie środki, 
Jak by cię zgubić, bo go podsłuchałem, 
Jak z wspólnikami knuł na ciebie spiski. 
Dom ten dla ciebie na jatki się zmienił: 
Strzeż się! Przeklętych nie przestępuj progów! 

ORLANDO

Gdzież chcesz, Adamie, bym kroki obrócił? 

ADAM

O, wszędzie, wszędzie, byleś tu nie został! 

ORLANDO

Czy chcesz, bym poszedł o żebranym chlebie? 
Czy chcesz, bym podłą i zbrodniczą ręką 
Rozbijał ludzi na wielkim gościńcu? 
Bo co mam zrobić, gdy tego nie zrobię? 
A tego nie chcę, cokolwiek mnie czeka; 
Lecz wolę raczej smutną paść ofiarą 
Krwi mej wyrodnej i krwawego brata. 

ADAM

Nie, nie rób tego. Mam pięćset talarów, 
Którem uciułał za twojego ojca; 
Myślałem, że to kawał da mi chleba, 
Kiedy wiek członki me z siły obedrze, 
Gdy starca ludzie odepchną z pogardą. 
Weź je, a starość moją niech pocieszy 
Ten, który krukom daje pożywienie, 
I wróblich piskląt w gnieździe nie opuszcza! 
Oto jest złoto — wszystko ci oddaję. 
A teraz pozwól, bym sługą był twoim. 
Mam starca minę, ale jestem czerstwy, 
Bo za lat młodych krwi nie przepalałem 
Gorących trunków zdradliwą trucizną, 
Ni się z bezwstydnym czołem uganiałem 
Za tym, co daje chorobę i niemoc. 
Starość też moja jest jak czerstwa zima: 
Chłodna, lecz świeża. Weź mnie z sobą, panie, 
We wszystkich twoich sprawach i przygodach 
Będę ci służył jak młodszy ode mnie. 

ORLANDO

O, dobry starcze! Ty piękny obrazie 
Sług starej daty! Gdy sługa pracował 
Nie dla zarobku, ale z powinności! 
Nie dla dzisiejszych rodziłeś się czasów! 
Dziś w pracy każdy wyniesienia szuka, 
A gdy je znajdzie, żegnaj, wierna służbo! 
To nie twój zwyczaj. Ale, biedny starcze, 
Spróchniałe tylko hodować chcesz drzewo, 
Które w nagrodę pracy twej i trudu 
Nie wyda nawet ubogiego kwiatka. 
Lecz mniejsza o to, idźmy razem w drogę! 
A nim ostatni twój szeląg wydamy, 
Może gdzie ciche szczęście napotkamy. 

ADAM

Więc w drogę! Wszędzie pójdę z tobą, panie, 
Wiernie, uczciwie, póki ducha stanie. 
Od lat siedmnastu służyłem w tym domu, 
Z ósmym krzyżykiem rzucam go bez sromu. 
Młodemu wolno w drzwi fortuny pukać, 
Z ósmym krzyżykiem nie czas szczęścia szukać. 
Próśb moich wszystkich fortuna wysłucha, 
Gdy ci niedłużny w Bogu oddam ducha. 
Wychodzą.

SCENA IV

Las Ardeński.
Rozalinda, w męskim ubiorze; Celia, przebrana za pasterkę; Probierczyk.

ROZALINDA

O, Jowiszu! Jak znużona moja dusza!

PROBIERCZYK

Mniejsza o duszę, gdyby tylko moje nogi nie były znużone.

ROZALINDA

Niewiele trzeba, żebym się jak kobieta rozpłakała, na wstyd mojego męskiego ubioru; ale powinnością jest moją pocieszać słabsze naczynia, bo powinnością jest płaszcza i rajtuzów dawać przykład spódnicom. Więc śmiało naprzód, dobra Alieno! Ach, znieście cierpliwie moje niedołęstwo! Nie jestem w stanie iść dalej.

PROBIERCZYK

Co do mnie, wolę znieść cię niż nieść cię, choć niosąc cię, nie niósłbym krzyża, bo jeśli się nie mylę, nie ma szeląga w twojej sakiewce.

ROZALINDA

Jesteśmy na koniec w Lesie Ardeńskim.

PROBIERCZYK

Więc jestem na koniec w Lesie Ardeńskim! Tym większy ze mnie błazen; kiedym był w domu, lepiej mi było; ale podróżny musi przestać na małym.

ROZALINDA

Zrób tak, dobry Probierczyku. Ale któż to się zbliża? Młodzieniec i starzec w uroczystej rozmowie.

Wchodzą: Koryn i Sylwiusz.

KORYN

To nie odmieni wzgardliwych jej tonów.

SYLWIUSZ

Korynie, gdybyś wiedział, jak ją kocham!

KORYN

Pojmuję, jam też kochał w swoim czasie.

SYLWIUSZ

Nie, nie pojmujesz; nadto jesteś stary, 
Choć dawniej mogłeś jak wierny kochanek 
Sen o północy płoszyć westchnieniami. 
Lecz jeśli miłość twa równą mej była 
(Choć wiem, że nigdy nikt jak ja nie kochał), 
Powiedz, do jakich najśmieszniejszych czynów 
Miłość cię wiodła mimo twojej woli? 

KORYN

O, do tysiąca, tylko żem zapomniał.

SYLWIUSZ

Więc nigdy, nigdy jak ja nie kochałeś. 
Jeśliś zapomniał tysiącznych śmieszności, 
W które cię oczy kochanej wtrąciły, 
To nie kochałeś. 
Jeśliś nie siedział, jak ja teraz siedzę, 
Nudząc słuchacza lubej pochwałami, 
To nie kochałeś. 
Jeżeliś nigdy namiętnością gnany 
Od ludzkich twarzy jak ja nie uciekał, 
To nie kochałeś. Febe! Febe! Febe! 
Wychodzi.

ROZALINDA

Biedny pasterzu! Twą sondując ranę, 
Na me nieszczęście własną mą odkrywam. 

PROBIERCZYK

I ja też moją. Pamiętam, kiedym był zakochany, pałasz mój o kamień strzaskałem. „To twoja zapłata — rzekłem — za to, że o północy byłeś u mojej Anusi śmieszki”. Pamiętam, że całowałem jej kijankę i wymię krowy, które doiły jej pięknuchne, popadane rączęta. Pamiętam, że jak do niej paliłem koperczaki do strączka grochu; dostałem od niej dwa strączki w prezencie, a zwracając je zapłakany, rzekłem: „noś to na moją pamiątkę”. My, wierni kochankowie, dziwne stroimy figle; ale gdy wszystko jest śmiertelne w naturze, wszelka zakochana natura śmiertelnym dotknięta jest szaleństwem.

ROZALINDA

Sam nie wiesz, jak mądrze mówisz.

PROBIERCZYK

Nie, nie dowiem się, że mam rozum, póki o niego nóg nie połamię.

ROZALINDA

Szał pasterza romansowy 
Mego szału ma narowy.  

PROBIERCZYK

I mojego także, tylko że mój już trochę wywietrzał.

CELIA

O, błagam, idźcie, spytajcie pasterza, 
Czyli za złoto nie sprzeda nam chleba. 
Omdlewam prawie z głodu i znużenia. 

PROBIERCZYK

Hej, słuchaj, chłopie! 

ROZALINDA

Milcz! To nie twój krewny. 

KORYN

Kto woła? 

PROBIERCZYK

Lepsi od ciebie, prostaku. 

KORYN

To rzecz nietrudna. 

ROZALINDA

Milcz! Powtarzam jeszcze! 
Dobry ci wieczór, przyjacielu! 

KORYN

Dobry 
I panu także, i wszystkim wam razem! 

ROZALINDA

Jeśli w tej puszczy dostanie za złoto 
Lub dobre słowo trochę pożywienia, 
Wiedź nas, gdzie znajdziem pokarm i spoczynek. 
Widzisz, jak dziewczę to długą podróżą  
Mdleje zmęczone. 

KORYN

Lituję się nad nią 
I chciałbym, dla niej raczej niż dla siebie, 
Więcej mieć środków dania jej pomocy; 
Lecz jestem tylko innego pasterzem: 
Ja pasę owce, nie ja strzygę wełnę. 
Twarde jest serce w piersiach mego pana, 
Mało się troszczy, jakby gościnnością 
Niebieskie bramy mógł sobie otworzyć. 
Zresztą, te jego trzody, dom i łąki 
Stoją na sprzedaż; w niebytności pana 
Pasterska buda lichą da wam strawę; 
Lecz chodźcie ze mną; zastawię, co mogę, 
A dobra wola niech resztę zastąpi. 

ROZALINDA

Kto chce zakupić trzodę i pastwiska? 

KORYN

Ten młody pasterz, co tu był przed chwilą; 
Choć dziś o kupno niewiele się troszczy. 

ROZALINDA

Jeśli to można uczciwym sposobem, 
Zakup pastwiska i chatę, i trzody, 
Potrzebny na to damy ci kapitał. 

CELIA

Na służbie naszej lepsze znajdziesz strawne. 
Tu chętnie resztę spędziłabym życia. 

KORYN

Majątek cały jeszcze jest na sprzedaż. 
Idźmy! Gdy cały poznacie inwentarz, 
Jeżeli ziemia, dochód, sposób życia, 
Są wam po myśli, wszystko wam zakupię 
I waszym wiernym sługą pozostanę. 
Wychodzą.

SCENA V

Las Ardeński.
Amiens, Jakub i inni Panowie.

AMIENS

Pieśń

Kto drzemać chce ze mną, 
Gdzie strumień ten płynie, 
Pieśń nucić przyjemną, 
Jak ptaszek w gęstwinie, 
Niech za mną, niech za mną iść raczy, 
Tu nie zobaczy 
Innego wroga śród kniei 
Prócz zimy, oprócz zawiei. 

JAKUB

Jeszcze! Jeszcze! Proszę cię, jeszcze!

AMIENS

To cię o melancholię przyprawi, panie Jakubie.

JAKUB

Właśnie tego pragnę. Jeszcze proszę cię, jeszcze! Mogę z piosenek wysysać melancholię, jak łasica wysysa jaja. Jeszcze! Proszę cię, jeszcze!

AMIENS

Głos mój chrapliwy nie może ci się podobać.

JAKUB

Nie proszę cię, żebyś mi się podobał, proszę cię tylko, żebyś śpiewał. Dalej, zaczynaj drugą zwrotkę; wszak się to u was nazywa zwrotką?

AMIENS

Jak ci się podoba, panie Jakubie.

JAKUB

Mniejsza o nazwisko; nic mi nie winno. Chceszli6 śpiewać?

AMIENS

Raczej na twoje żądanie niż dla mojej przyjemności.

JAKUB

Za to też, jeśli kiedykolwiek dziękować komu będę, tobie podziękuję; tylko że co ludzie komplementem nazywają, jest jak dwóch małp spotkanie. Kiedy mi kto serdecznie dziękuje, zdaje mi się, że mu grosz dałem, za który dziadowską płaci mi monetą. Dalej, zaczynaj! A kto śpiewać nie chce, niech trzyma język za zębami.

AMIENS

Niech i tak będzie: skończę piosenkę. Tymczasem stół zastawcie; książę chce pić pod tym drzewem i dzień cały cię szuka.

JAKUB

A ja dzień cały przed nim uciekam. Nadto zapalczywy dla mnie z niego dysputant. Rozmyślam o tylu co i on rzeczach, ale, dzięki Bogu, nie szukam z tego chluby. Dalej świegotaj!

WSZYSCY

Pieśń

Kto nie chce czczej sławy, 
Na słońcu czas pędzi, 
Sam szuka swej strawy, 
Je, co ma, nie zrzędzi, 
Niech za mną, niech za mną iść raczy, 
Tu nie zobaczy 
Innego wroga śród kniei, 
Prócz zimy, oprócz zawiei. 

JAKUB

Dodam do twojej melodii jedną zwrotkę, którą wczoraj na przekór mojej wenie napisałem.

AMIENS

Chętnie ją zaśpiewam.

JAKUB

Słuchaj.

Przez głupie natchnienie 
Kto osłem chce zostać, 
Porzucić swe mienie, 
Do puszczy się dostać, 
Ducdame, ducdame, ducdame, 
Tu takie same, 
Jak on jest, osły zobaczy, 
Jeśli tu do mnie przyjść raczy. 

AMIENS

Co się rozumie przez ducdame?

JAKUB

To greckie zaklęcie, żeby głupców wkoło zebrać. A teraz pójdę spać, a jeśli nie będę mógł zasnąć, będę ze wszystkich pierworodnych Egiptu szydził.

AMIENS

A ja pójdę szukać księcia, bo uczta już gotowa.

Rozchodzą się.

SCENA VI

Las Ardeński.
Orlando i Adam.

ADAM

Kochany panie, nie mogę iść dalej; umieram z głodu. Tu się położę i mój grób wymierzę. Żegnam cię, dobry panie.

ORLANDO

Jak to, Adamie? Nie więcej masz serca? Żyj jeszcze trochę, zbierz sił trochę; pokrzep się trochę. Jeśli w tym strasznym lesie błąka się jaki zwierz dziki, albo sam pokarmem jego będę, albo ci go na pokarm przyniosę. Bliżej jesteś śmierci wyobraźnią niż brakiem sił. Przez miłość dla mnie, pokrzep się Adamie! Przez chwilę jeszcze trzymaj śmierć na długość ramienia; wrócę niebawem; jeśli nic nie przyniosę, pozwolę ci umrzeć, lecz jeśli umrzesz przed powrotem, powiem, że pogardziłeś moją pracą. Wybornie! Rzeźwość powraca i ja też za chwilę wrócę. Ale tu za zimne dla ciebie powietrze; poniosę cię do jakiego dogodniejszego schronienia. Nie umrzesz dla braku żywności, jeśli w całej tej pustyni jest jedna żywa dusza. Nie trać otuchy, dobry Adamie!

Wychodzą.

SCENA VII

Las Ardeński. — Stół zastawiony.
Książę wygnany, Amiens, Panowie i Służba.

KSIĄŻĘ

Zapewne w jakie przemienił się zwierzę, 
Bo darmo w ludzkiej szukam go postaci. 

1 PAN

Chwila jest ledwo, jak się stąd oddalił; 
Dobrej był myśli i słuchał piosenek. 

KSIĄŻĘ

Jeśli on, z samych rozdźwięków złożony, 
Harmonię kocha, to lękać się trzeba 
W niebieskich sferach jakiego rozdźwięku. 
Powiedz mu, proszę, że mówić z nim pragnę. 
Wchodzi Jakub.

1 PAN

Sam wraca, żeby oszczędzić mi pracy. 

KSIĄŻĘ

Cóż to jest, panie? Cóż to jest za życie? 
Dlaczego biedni twoi przyjaciele 
Żebrać o twoje muszą towarzystwo? 
Lecz skąd ta radość? 

JAKUB

Napotkałem błazna, 
Błazna w tym lesie, pstrokatego błazna, 
Jak chlebem żyję, napotkałem błazna. 
Leżał na ziemi, na słońcu się kąpał, 
Z pani fortuny w pięknych szydził słowach, 
W słowach dobranych, choć pstrokaty błazen 
«Dzień dobry, błaźnie», rzekłem, a on na to: 
«Nie zwij mnie błaznem, póki mi fortuny 
Niebo nie ześle». Tu dobył kompasu, 
A poglądając zagasłym nań okiem, 
Rzekł bardzo mądrze: «Dziesiąta godzina; 
Tu widzieć można, jak świat nasz się kręci. 
Godzina temu, a była dziewiąta, 
Godzina jeszcze, będzie jedenasta; 
Tak co godzina rośniem, dojrzewamy, 
Tak co godzina gnijemy, gnijemy 
I tak się kończy powieść». Na te słowa, 
Pełne morału, pstrokatego błazna 
Jak kogut płuca moje piać zaczęły, 
Że błazen takim filozofem został. 
Bez przerwy całą śmiałem się godzinę, 
Na własnym jego mierzoną kompasie. 
O, zacny błazen! O, szlachetny błazen! 
Nie ma ubrania jak pstrokata odzież. 

KSIĄŻĘ

Cóż to za błazen? 

JAKUB

Błazen wielkiej ceny! 
Był też dworakiem i mówi, że damy, 
Byleby młode były i urodne, 
Wszystkie dar mają dziwny, że to wiedzą. 
Mózg jego suchy jak suchar ostatni 
W końcu podróży dziwne ma komórki 
Spostrzeżeń pełne, które posiekane 
Na świat wyrzuca. 
O, gdybym był błaznem! 
Pstrokata odzież, to cel mej ambicji. 

KSIĄŻĘ

Dam ci ją chętnie. 

JAKUB

O nią tylko proszę, 
Lecz pod warunkiem, że z waszych umysłów 
Chwast wyplewicie: dziwne przywidzenie, 
Że jestem mądry; że dacie mi wolność, 
Jak wiatr na morzu wiać, na kogo zechcę, 
Bo to odwieczny błaznów jest przywilej. 
Komu najbardziej błazeństwo dogryzie, 
Ten się najgłośniej śmiać musi; a czemu? 
Przyczyna widna, jak wielki gościniec: 
Ten, kogo błazen mądrym słowem draśnie, 
Błazeństwo robi, jeśli mimo bólu 
Nie przyjmie ciosu obojętną twarzą; 
Inaczej błazna strzał na wiatr puszczony 
Wykryje światu mądrego błazeństwo. 
Daj mi pstrokatą odzież, daj mi wolność 
Mówić, co myślę, a ja ci powoli 
Oczyszczę świata chorowite ciało, 
Byle cierpliwie moje brał lekarstwo. 

KSIĄŻĘ

Wstydź się, Jakubie! Czy wiesz co byś zrobił? 

JAKUB

O zakład, wiele zrobiłbym dobrego. 

KSIĄŻĘ

Na grzech fukając, grzech zrobiłbyś wielki: 
Bo w swoim czasie byłeś rozpustnikiem, 
Jak bydlę żądłem zmysłowości kłute, 
A wszystkich wrzodów naciąg jadowity, 
W latach rozpustnej zebrany swawoli, 
Pragnąłbyś teraz na świat cały rozlać. 

JAKUB

Czyż kto na ludzką piorunuje dumę 
Jedną ma tylko osobę na oku, 
Gdy grzech ten kraje zalewa jak morze, 
Aż do ostatnich granic swej potęgi? 
Którąż kobietę w mieście oskarżyłem, 
Jeżeli powiem: w mieście tym kobiety 
Książąt skarb noszą na niegodnym ciele? 
Któraż mi powie: mnie miałeś na myśli, 
Gdy jest do swojej podobną sąsiadki? 
Lub gdzie jest prostak, co by mi powiedział: 
Nie ty płaciłeś za moje świecidła, 
Gdyby do siebie słów mych nie stosował, 
I sam swych błazeństw piętnem ich nie znaczył? 
Pokaż więc, w czym go język mój pokrzywdził. 
On sam się krzywdzi, jeśli prawdę mówię, 
A byle tylko do winy się nie czuł, 
Nagana moja leci jak gęś dzika. 
Bez właściciela. — Lecz któż to nadbiega? 
Wbiega Orlando z dobytą szablą.

ORLANDO

Stójcie! Przestańcie na tym, coście zjedli. 

JAKUB

Jeszczem nic nie jadł.

ORLANDO

I nic jeść nie będziesz, 
Póki zgłodniały części swej nie weźmie. 

JAKUB

Cóż to za kogut, co tak dziwnie pieje? 

KSIĄŻĘ

Czy niedostatek robi cię zuchwałym 
Lub czy z pogardy dobrych obyczajów 
Tak obcym wszelkiej zdajesz się grzeczności? 

ORLANDO

Odgadłeś prawdę; ostre głodu ciernie 
Zdarły mi słodkiej grzeczności znamiona; 
Wyrosłem jednak śród ćwiczonych ludzi 
I odebrałem trochę wychowania. 
Ale powtarzam, umrze, kto się ręką 
Dotknąć odważy jednego owocu, 
Póki nie wezmę potrzebnej mi cząstki. 

JAKUB

Jeśli rozsądna, uczciwa odpowiedź 
Nie dość dla ciebie, umrzeć będę musiał. 

KSIĄŻĘ

Czego ci trzeba? Dobrocią wymożesz 
Więcej, niż gwałtem zmusisz do dobroci. 

ORLANDO

Jeść mi co dajcie, bo umieram z głodu. 

KSIĄŻĘ

Więc jedz i siadaj, i bądź naszym gościem. 

ORLANDO

Ach, co za dobroć! Darujcie mi, proszę! 
Jam myślał, że tu wszystko jest okrutne, 
Dlatego postać surową przybrałem. 
Ale ktokolwiek jesteście, panowie, 
Co w tej dalekiej, niedostępnej puszczy, 
W posępnym cieniu dębów starożytnych 
Zapominacie, jak płyną godziny, 
Jeśliście kiedy dnie piękniejsze znali 
Tam, gdzie dzwon wołał ludzi do kościoła, 
U dobrych ludzi siadali za stołem, 
Jeśli z ócz waszych łza kiedy ściekała, 
Jeśli nieobce wam jest miłosierdzie, 
Niech wasza dobroć przymus mój zastąpi 
I w tej nadziei ze wstydem miecz chowam. 

KSIĄŻĘ

Tak jest, znaliśmy kiedyś dnie piękniejsze, 
I do kościoła dzwon święty nas wołał, 
U dobrych ludzi byliśmy za stołem, 
Łzy nam z ócz święta wyciskała litość, 
Dlatego usiądź i dla twej potrzeby 
Z tego, co mamy, bierz z całą ufnością. 

ORLANDO

O, jeszcze krótką zaczekajcie chwilę, 
Abym jak sarna po koźlę me pobiegł 
I dał mu pokarm. Tam biedny jest starzec, 
Który przez miłość dla mnie długą drogę 
Wlókł słabe kroki; do ust nic nie wezmę, 
Aż on pokrzepi ciało powalone 
Od dwóch tyranów: głodu i starości. 

KSIĄŻĘ

Idź, śpiesz się! Wszystko na powrót wasz czeka. 

ORLANDO

Za waszą dobroć niech Bóg wam zapłaci! 
Wychodzi.

KSIĄŻĘ

Nieszczęście, widzisz, nie nas tylko ściga; 
Szeroka ziemia, jak teatr olbrzymi, 
Smutniejsze widzom przedstawia dramaty, 
Niż ten, na którym odgrywamy rolę. 

JAKUB

Świat jest teatrem, aktorami ludzie, 
Którzy kolejno wchodzą i znikają. 
Każdy tam aktor niejedną gra rolę, 
Bo siedem wieków dramat życia składa. 
W pierwszym więc akcie słabe niemowlątko 
Na piersiach mamki ślini się i kwili; 
Następnie student z teką, zapłakany, 
Z rumianą twarzą jak poranne niebo, 
Ślimaczym krokiem wlecze się do szkoły; 
Potem kochanek jak miech wzdychający 
Pisze sonety do brwi swej kochanki; 
Z kolei żołnierz, dziwnych przekleństw pełny, 
Z brodą jak kozioł, drażliwym honorem, 
Żywy, gwałtowny, do sporów pochopny 
Leci w gardzieli armat szukać sławy, 
Tej pustej bańki; następnie więc sędzia 
Z okrągłym brzuchem, na kapłonach spasły, 
Z surowym okiem, podstrzyżoną brodą, 
Zdań mądrych pełny i nowych przykładów, 
Gra swoją rolę; później, w szóstym wieku, 
Chudy pantalon w pantoflach się zjawia, 
Nos w okulary ujął, a u boku 
Sakwy zawiesił; w przestronnych pończochach, 
Które zachował od lat swej młodości 
Gubią się drżące, pokurczone łydki, 
Głos męski wrócił do dziecka dyszkantu, 
Cienki, świszczący jak piszczałki tony; 
Aż i na koniec przychodzi akt siódmy, 
Koniec historii zdarzeń dziwnych pełnej 
Pamięć zagasła w drugim niemowlęctwie, 
Bez zębów, oczu, smaku, bez wszystkiego. 
Wchodzi Orlando z Adamem.

KSIĄŻĘ

Witaj nam! Posadź szanowny twój ciężar, 
Niech się pokrzepi. 

ORLANDO

Dziękuję za niego. 

ADAM

I dobrze robisz, bo zbyt jestem słaby, 
Bym sam dziękował. 

KSIĄŻĘ

Więc żwawo, do łyżki! 
Wasze mi losy później opowiecie. 
A ty, kuzynie, śpiewaj nam co teraz. 

AMIENS

Pieśń

I. 
Zimne wiatry od północy 
Dmijcie, dmijcie z całej mocy, 
Ząb wasz kąsa mniej głęboko, 
Niż ząb krwawy niewdzięcznika, 
Bo choć kości dreszcz przenika, 
To nie widzi was me oko. 
Hej dana! Śpiewajmy, co siły nam stanie, 
Bo przyjaźń szalbierstwem, szaleństwem kochanie. 
Więc dana, hej dana! Póki stanie tchu, 
Bo nie ma żywota, jak żywot nasz tu. 
II. 
Niech śniegami niebo prószy, 
Zimniej leży na dnie duszy 
Dobry czyn nie zawdzięczany; 
I wiatr, co górami wstrząsa, 
Mniej dotkliwym zębem kąsa 
Niż przyjaciel zapomniany. 
Hej dana! Śpiewajmy, co siły nam stanie, 
Bo przyjaźń szalbierstwem, szaleństwem kochanie. 
Więc dana, hej dana! Póki stanie tchu, 
Bo nie ma żywota, jak żywot nasz tu. 

KSIĄŻĘ

Jeśliś jest synem dobrego Rolanda, 
Jak mi otwarcie szepnąłeś do ucha 
I jak me oczy w wszystkich twoich rysach 
Jego żyjący spostrzegają obraz, 
Stokroć nam witaj! Widzisz we mnie księcia, 
Który serdecznie ojca twego kochał. 
I ty nam witaj, starcze! Do jednego ze Sług: 
Daj mu rękę. 
Ty daj mi twoją; po chwili wytchnienia 
Opowiesz smutne twoje przeznaczenia. 
Wychodzą.
  1. pójdziemyż — konstrukcja z partykułą -że (skróconą do -ż); znaczenie: czy pójdziemy. [przypis edytorski] ↩
  2. przyjacieli — dziś popr.: przyjaciół. [przypis edytorski] ↩
  3. krasny — piękny, urodziwy. [przypis edytorski] ↩
  4. pustynia — daw. każde pustkowie, również leśne, gdzie nie mieszkają ludzie. [przypis edytorski] ↩
  5. mieszkańce — dziś popr. forma W.lm: mieszkańcy. [przypis edytorski] ↩
  6. chceszli — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: czy chcesz. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · William Shakespeare (Szekspir)

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Jak wam się podoba · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/jak-wam-sie-podoba/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Leon Ulrich

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis