Źródło i licencja tłumaczenia
Oblubienica z Messyny
Tragedia z chórami
- Donna Izabella, księżna Messyny.
- Don Manuel, jej syn.
- Don Cezar, jej syn.
- Beatrixa.
- Diego.
- Posłańce.
- Chór złożony z przybocznej świty dwóch braci.
- Najstarsi Messyny. Osoby nieme.
IZABELLA
Nie z własnej woli, lecz dla spraw ojczyzny
Opuszczam niewiast milczące komnaty
I twarz odsłaniam przed wzrokiem męczyzny.
Bo wdowie smutnej po małżonka stracie
Co był jej życia i światłem, i chwałą,
Posępne lice w pogrzebowej szacie
I w cichych marach ukrywać przystało.
Ale tej chwili stanowczej głos tajny
Niepowstrzymanie, potężnie mnie woła
Od niewiast domu samotnego koła,
Na świat wzrokowi memu niezwyczajny.
Księżyc dwa razy zmienił się od chwili
Jakeśmy męża popioły książęce
Do ostatniego spoczynku złożyli.
On rządy miasta trzymał w silnej ręce,
W jego obronie stawiał mężne czoło
Przeciwko światu grożącemu wkoło.
Król wasz i władca leży w przodków grobie,
Ale duch jego żyje okazały
W dwóch synach pełnych bohaterskiej chwały,
Waszego miasta dumie i ozdobie.
Wyście widzieli, jak dzieci wzrastały,
Lecz razem z nimi, z tajemniczej woli,
Niezrozumienie wzrastało powoli,
Węzłów braterskich rozrywając zgodę,
Trując igraszek dziecinnych swobodę,
Aż się w nienawiść zamieniło z wiekiem.
Obydwóch pierś ta wykarmiła mlekiem,
Tkliwość matczyna jednakową była,
Jednako matkę obydwa kochali
I gdy we wszystkim walka ich dzieliła,
W tym jednym czuciu razem się spotkali.
Wprawdzie gdy ojciec dzierżył kraju rządy,/
Jego straszliwe, ale słuszne sądy
Trzymały w karbach surowych zarówno
Obydwóch braci porywczość gwałtowną.
On jarzmem silnym w milczenie pokorne
Naginał synów umysły niesforne.
Zbrojni nie mogli zbliżać się ku sobie
Ani pod jednym noc przepędzać dachem.
Tak surowością mądrą w każdej próbie
Straszliwy wybuch opóźnił w nich strachem.
Ale nienawiść, tak dawno poczęta
W dzikim ich łonie, została nietknięta.
Potężny siłą nie uczyni kroku
Żeby odwrócić cichy bieg strumienia,
Kiedy on mocą swojego ramienia
Może zatrzymać groźny pęd potoku.
Co miało wypaść, wypadło niebawem:
Gdy głowa ojca w grobie się układła
I dłoń potężna bezsilnie opadła,
Dawny gniew braci ożył w boju krwawym,
Tak jak zarzewie chwilę przytłumione
Wybucha w ogniu wiatrem rozniecone.
Powtarzam, czego nikt z was nie ukrywa;
Niezgoda braci Messynę rozdziela,
Najświętsze związki natury rozrywa,
Do krwawej walki mieszkańców ośmiela.
Miecz na miecz pada, miasto placem bojów,
Krew zlała nawet ściany tych pokojów.
Wy prawa kraju zgwałcone widzicie,
Mnie męki serca zatruwają życie.
Wy tylko ludu czujecie niedolę,
A nie zważacie na matczyne bole —
Oto jest mowa, z jaką przychodzicie:
„Widzisz, że długo twoich synów zwada
Walkę domową śle do naszych progów.
Kraj zagrożony od złego sąsiada
Jednością tylko może wyprzeć wrogów.
Ty jesteś matką, więc tobie przystoi
Wynaleźć sposób przywrócenia zgody.
Po co nas, cichych mieszkańców zagrody,
Długa nienawiść panów niepokoi?
Czyliż my zgubne mamy znosić szkody,
Że twoje dzieci nie ustają w sporze? —
My sami bez nich radę sobie damy;
Innemu panu otworzymy bramy,
Który nas zbawić i zechce, i może”.
Takąście mową, ludzie skamieniali,
Troskliwi tylko o wasz byt i całość
Trudy krajowe na to serce zdali —
Jak gdyby długie cierpienia i żałość,
Jak gdyby matki tęskne niepokoje
Nie dosyć łono obciążały moje! —
W zamiarach moich bez wielkiej nadziei
Rzucam się z matki piersią zakrwawioną
W walkę pomiędzy synami wznieconą
Zgody wołając — błagam po kolei
Niepowstrzymana bez trudu i strachu
Aż uprosiłam matczynym wołaniem:
Że tu, w Messynie, ojcowskim ich gmachu
Witać się będą przyjaznym spotkaniem.
Tego nie było od śmierci książęcia.
Dzisiaj co chwila czekam, by mi posły
O wjeździe synów obydwóch doniosły;
Bądźcie gotowi do panów przyjęcia
Ze czcią należną dla synów książęcia.
Miejcie powinność tylko na pamięci,
Waszymi sprawy my będziem zajęci.
Zgubne krajowi i wam, Messeńczykom,
Niszczące walki moich synów były —
Dziś zgodni znajdą w sobie dosyć siły
Przeciw całego świata najezdnikom
W obronie kraju waszego uderzyć
I słuszność sobie z was samych wymierzyć.
IZABELLA
DIEGO
IZABELLA
Przybliż się do mnie, sługo mój poczciwy,
Ty ból mój, cierpienia podzielałeś długo,
Podzielże dzisiaj i szczęście szczęśliwy. —
Jam twojej wiernej piersi powierzyła
Bolesną, słodką tajemnicę świętą;
Dzisiaj szczęśliwa chwila się zbliżyła,
Że z niej zasłona może być odjętą.
Długom ja silne natury wzruszenie
We wnętrzu łona mojego tłumiła,
Bo mi groziło straszne przeznaczenie.
Dziś wolnym głosem odezwać się mogę
I uspokoić serce bolejące;
Pokoje długo pustkowiem stojące
Obejmą dzisiaj wszystko, co mi drogie.
Obróć więc prędzej krok twój ciężki laty
Do ścian klasztoru znajomego tobie,
Gdzie przechowany był skarb mój bogaty.
Tyś go sam ukrył ku szczęśliwej dobie,
Smutną przysługę oddając stroskanej.
Pospiesz więc teraz i powróć bez zwłoki
Zakład od serca tak długo czekany.
Słyszę już brzmienie wojennego rogu,
Co mi oznajmia powrót moich dzieci.
Zmieszanych głosów dziki szmer tu leci.
To oni — piersi macierzyńskiej bicia
W krew swą przyjmują bliskość ich przybycia.
To oni sami! Dzieci moje, dzieci!
CHÓR
1. CHÓR (KAJETAN)
Budowo gościnna,
Naszych możnych panów
Kolebko rodzinna
Na licznych kolumnach wspaniale wzniesiona!
W pochwie schowany
Niech się oręż skrywa;
Przed bramą spętany
Niechaj odpoczywa
Wężowłosego boju skrwawiony mord srogi;
Bo sal tych gościnnych
Święte dla nas progi
Strzeże przysięga, syn Eryniona,
Bóg najstraszniejszy piekielnego łona.
2. CHÓR (BOHEMUND)
Pięście bez walki nie mogą się ostać;
Bo łeb Meduzy widzę przed oczyma,
Mojego wroga nienawistną postać.
Zaledwie w żyłach krew się wrząca trzyma;
Mamże przyjaznym uczcić jego słowem,
Czy pójść za moim popędem bojowym?
Ale mnie tylko bojaźliwym czyni
Tych gmachów świętych potężna władczyni,
Straszna Eumenida1, pokoju bogini.
1. CHÓR KAJETAN
Najrozumniejszy najpierwej pozdrowi.
Co dzielicie razem
Braterskim obrazem
Jednakie wzruszenie.
Wam, co tego gmachu
Bogom opiekuńczym
Kłaniacie się w strachu.
Gdy się przyjaźnie witają książęta,
Niech i nam słowa zamienić pokoju
Pozwoli zgoda dla obu stron święta,
Słowa przyjazne słodkie są po znoju;
Lecz gdy na wolnym spotkamy się razem
Niech krwawa zawiść odnowi się w boju,
Naszą odwagę probujmy żelazem.
CAŁY CHÓR
Niech krwawa zawiść odnowi się w boju,
Naszą odwagę probujmy żelazem.
1. CHÓR (BERENGAR)
Jedno nam miasto jest rodzinnym progiem,
Oni skądinąd wiodą imię swoje.
Lecz gdy ród książąt na siebie nastawa,
Słudzy iść muszą na mordercze boje —
Tak chce porządek, tak chcą ludów prawa.
2. CHÓR (BOHEMUND)
Czemu na siebie wiodą szyki zbrojne
Do krwawej walki — mnie to nie obchodzi;
Ale my za nich prowadzimy wojnę —
Bo ten nie mężny, ten się hańbą kala
Kto pana swego znieważać pozwala.
CAŁY CHÓR
Bo ten nie mężny, ten się hańbą kala
Kto pana swego znieważać pozwala.
JEDEN Z CHÓRU (BERENGAR)
Kiedym przeciągał, w wolnej od prac chwili,
Między szumiące ulice zbożowe.
Gdy bez ustanku grał w nas boju gniew,
My między sobą nigdy nie radzili;
Bo nas głuszyła wrząca w żyłach krew.
Czyż to nie nasze te zboża zasiane?
Te wiązy winnym liściem oplatane
Nie sąż naszego słońca dzieci drogie?
Czemuż radosne spokoju użycie
Nie ma nam uprząść dnie ciche i błogie,
Wolne od trosków2 śmiejące się życie?
Czemuż szalonych dzieli walka krwawa
Za plemię obce, nieznanego rodu?
Oni nie mają do tej ziemi prawa;
Gdzieś od czerwonych obłoków zachodu
Morska ich do nas przypłynęła nawa3
Przodkowie nasi, bo temu czas długi,
Wzięli przybyszów w gościnne schronienia;
A dziś my z wolnych najemnicze sługi,
Poddani nędzni obcego plemienia!
DRUGI (MANFRED)
Gdzie słońce, nieba przebiegając kraje,
Złoci jej niwy promieńmi4 jasnemi
I nam bogactwa do użycia daje.
Ale wał żaden brzegów nie zamyka —
A wzdęte morza sęsiedniego fale
Dają nas często na łup rozbójnika,
Co wyspę naszą pustoszy zuchwale.
Domowa kosa co roku uderza
O zgubny oręż obcego żołnierza.
My niewolniczą nosimy obrożę,
A kraj swych synów zasłonić nie może.
Nie stąd, gdzie złota Ceres5 się uśmiecha
I Pan6 dostrzega bujną w kwiaty ziemię,
Lecz skąd żelazo warstwy gór napycha,
Wychodzi groźne panujących plemię.
1. CHÓR (KAJETAN)
Pomiędzy ludzi gromadą przechodną;
Ale natura, sprawiedliwa pani,
Nam dała w dziale pełność zawsze płodną,
Im moc potężną i wolę wszechrodną.
Zbrojni w potęgę straszną majestatu
Namiętnej duszy nasycają szały
I grzmotem władzy zagrażają światu.
Ale z wierzchołka olbrzymiego chwały
W przepaść głęboką upada zuchwały —
Dlatego lepiej, że na tym padole
Mogę się ukryć w moją cichą dolę.
Te groźne, burzą zrodzone potoki
Wylęgłe z gradu ziarek niezliczonych,
Z czarnych obłoków w deszcze rozpuszczonych
Posępnym szumem grzmią z góry wysokiej.
Woda ich w groźne wały7 się nadyma,
Mosty i groble razem z nimi płyną;
Nic tych potężnych władców nie zatrzyma.
Lecz jedna chwila zawiodła ich w życie;
Ślady potoku straszne przed godziną
Po drobnych piaskach karłowato giną,
Ruiny tylko świadczą o ich bycie.
Zdobywce wchodzą, potem idą dalej —
My, ich poddani, będziem w miejscu stali.
OBYDWA CHÓRY (KAJETAN)
Żeś nam zajaśniała
Jak słońce wschodowe.
Na kolanach czcimy pysznę twoją głowę.
1. CHÓR
Jasność łagodniejsza
Między gwiazd gromadą co nocy przyświeca.
Lecz matka piękniejsza
Miłością przeczystą
Między dwóch synów potęgą ognistą.
Takiego obrazu
Na kuli ziemskiej nie znajdziesz i razu.
Na żywota szczycie
Wznosząc jasne czoło
Ona piękności zamyka koło.
Bo matka tkliwa i ród jej młodzieńczy
Doskonałości koroną świat wieńczy.
Kościół nie mówi w przedwiecznym zakonie
O nic piękniejszym8 na niebieskim tronie:
A taż sztuka płodna,
Od nieba pochodna,
Czy coś wyższego ma w swojej krainie
Jak matkę przy synie9.
2. CHÓR (BOHEMUND)
Kwitnące drzewo, na którego szczycie
Jaśnieje wiecznej płodności korona;
Bo pokoleniu ona dała życie,
Co z słońcem razem czasom się ostoi
I wiek bieżący w imię swe ustroi.
(ROGER)
Przebrzmią imiona;
Noc zapomnienia
Skrzydła roztoczy
Na ludzkie plemiona. —
Królów tylko głowy
Przybiorą blask nowy,
Uderzy w nie słońce
Złotym swym promieniem
Jakby w wierzchołki świata sterczące.
IZABELLA
Do tego serca przyłóż twoje dłonie —
Nie, to nie duma tak w nim bić zaczyna;
Matka o szczęściu własnym zapomina,
Gdy się przegląda w świetnym blasku syna.
Pierwszy raz, odkąd zawiodłam was w życie,
Mogę się całym sercem rozweselić;
Bo dotąd każdej radości użycie
Musiałam z żalem na dwie części dzielić
I zapominać jedno moje dziecię,
Gdy mi się przyszło przy drugim weselić.
O! miłość moja była zawsze jedna,
Choć się synowie niezgodą dwoili!
Mówcie, czy dzisiaj mogę, matka biedna,
Oddać się sercem upojenia chwili?
Czy tym zazdrości twojej nie rozdrażnię?
Czyż to nie kradzież wyrządzona tobie?
Moją miłością, ja się nawet boję,
Czy nienawiści większej nie sposobię.
W jakich uczuciach przyszliście w te progi?
Czy z nienawiścią, tak jak dawniej wrogi,
Do ojcowskiego domu przychodzicie?
Miałażby wojna u miasta podwojów,
Na krótką chwilę wstrzymana przysięgą,
Zgrzytać zębami do dawnych rozbojów,
Żeby wybuchnąć z straszniejszą potęgą,
Skoro z matczynych wyjdziecie pokojów?
CHÓR (BOHEMUND)
Co kryją ciemne przyszłych zdarzeń fale!
Lecz nim wyjdziemy, przeważą się szale,
My na oboje zbrojni i gotowi.
IZABELLA
Co ma oznaczać ta gromada zbrojna?
Czy na tym miejscu, w macierzyńskim gmachu
Za waszą sprawą wytoczy się wojna?
Po co zuchwale obcy tłum się zbiera,
Gdzie matka serce przed dziećmi otwiera?
Czy i tu nawet, przy matczynym łonie,
Śmiecie się lękać podejścia i zdrady,
Że plecy wasze stawiacie w obronie?
Te się za wami snujące gromady,
Waszego gniewu skorzy wichrzyciele,
Nie są, o wierzcie, wasi przyjaciele.
Oni zbawiennej nie podadzą rady;
Bo jak by mogli serce swe darować
Obcych przychodniów natrętnej rodzinie,
Co dom obrała w ich ojców dziedzinie
I nad synami zaczęła panować?
Wierzcie mi, wolnym chce być każdy z ludzi
I pod własnymi prawami się chować;
Rząd cudzoziemca zazdrość w sercu budzi.
W waszej potędze, w poddanych bojaźni
Leży rękojmia10 wątłej ich przyjaźni.
Znajcie to plemię chytre i okrutne:
Gdy nas przygody dotykają smutne,
Oni radości mszczą się śmiechem skrytym
Nad naszym szczęściem i potężnym bytem.
Upadek władców, zgon wysokiej głowy
Treścią ich piosnek, przedmiotem rozmowy
Która od synów wnukom przekazana,
Zimowe noce zajmuje do rana.
Synowie moi! Ziemia ta fałszywa
Nie ma przyjaźni — każdy sobie sprzyja,
A kruche, wiotkie są wszystkie ogniwa
Które przelotna chwila szczęścia zbija.
Kaprys rozplata, co sam kaprys zwija,
Natura tylko jedna jest prawdziwa;
Ona się trzyma na wieczystej osi
Gdy resztę burza żywota unosi.
Uczucie serca daje przyjaciela,
Jeżeli przyjaźń korzyści udziela.
Szczęśliwy, komu wśród samotni świata
Traf urodzenia dał czułego brata.
Dar ten od chimer szczęścia nie pochodzi;
Jemu przyjaciel z kolebki się rodzi
I przeciw ziemi pełnej kłamstw i wojny,
Staje dwoistym pośrednictwem zbrojny.
CHÓR (KAJETAN)
Duch, co napełnia jej królewską duszę.
Zamiar człowieczy i człowiecza sprawa
Przed jej myślami w jasnym świetle stawa. —
Nas tylko pędzi dzikie przeznaczenie
Na życia puste, bezcelne przestrzenie.
IZABELLA
Patrzaj: czy jeden pomiędzy tą zgrają
Ma tak szlachetną, jak on, postać męża?
Z twoim się bratem porównać odważy?
Każdy jest lat swych wzorowym obliczem,
Jeden drugiemu niepodobny z twarzy,
Jeden drugiemu nie ustąpi w niczem
A żaden z wami nie zechce się spierać. —
O dumo próżna, zazdrości szalona!
Gdyby z tysiąca przyszło ci wybierać,
Jego byś tylko wziął za przyjaciela,
Jego jednego przycisnął do łona —
Dziś, gdy go tobie natura udziela,
Za towarzysza przeznacza od młodu,
Ty, świętokradca krwi własnego rodu,
Dar nieba dumną odpychasz odmową
I gorszych ludzi otaczasz się zgrają,
Ludzi, co ciebie za obcego mają.
DON MANUEL
DON CEZAR
IZABELLA
Wołając zawsze: to moje, to twoje;
Winę i zemstę kładąc w jednej szali.
Kto wie, skąd przyszły siarkowate zdroje
W strumień ognisty wylane obficie?
Ogniów podziemnych wszędzie znajdziesz życie,
Lawa na zdrowej ziemi się układa,
Kto po niej chodzi, zniszczeniu podpada.
Złe, które człowiek dojrzałego wieku
Rozważnie zrządza na drugim człowieku,
Ciężko się zatrzeć i przebaczyć może;
Bo on chce zemstę swoją uspokoić —
I chęć tę, dzieło rozważonej rady,
Czas długoletni nie potrafi zgoić.
Lecz pierwsze źródło waszej ciężkiej zwady
Zasięga pory igraszek dziecinnych,
I to was właśnie powinno rozbroić.
Pytajcie tylko, co was poróżniło? —
Nie wiecie pewnie — a choćby tak było,
Wstydzić się uraz wypadnie niewinnych.
Lecz pierwsza zwada, gdyście dziećmi byli,
Mnożąc się ciągle w łańcuchu zwad innych
Niezrozumienie sprowadza tej chwili —
Bo dotąd wszystkie sprawy między wami
Są podejrzenia i zemsty synami.
Dziś, gdy jesteście w dojrzałych lat porze,
Czyż kłótnia dzieci przeciągać się może?
Ukończy spory w źródle swoim ciemne;
Bo jednakowa z obu stron jest wina.
W wspaniałomyślnej i szlachetnej dumie
Puśćcie w niepamięć urazy wzajemne;
Ten jest zwycięzca, kto przebaczać umie.
W grobie ojcowskim schowajcie od świata
Starą nienawiść dziecinnego lata;
Niech życie wasze, zgodą odnowione,
Będzie miłości pięknej poświęcone.
CHÓR (KAJETAN)
Z jej ust wychodzi dobroczynne słowo.
Dosyć już, dosyć, skończcie długie zwady,
Albo gdy chcecie, wiedźcie bój na nowo.
Co wam przyjemne, mnie się słusznym zdaje;
Bo wy panami, ja sługą zostaję.
IZABELLA
I siła błagań moich wyczerpnięta11;
W grobie ten leży, co na was kładł pęta
Matka bezwładnie między dziećmi stoi.
Idźcie — otwarta chęciom waszym droga
Zły duch was woła do zgubnej topieli —
Kalajcie ołtarz domowego Boga!
Niech te sklepienia, gdzieście życie wzięli,
Morderczych mieczów odbijają szczęki.
Tu, przed moimi, przed matki oczyma
Gińcie nie z cudzej, ale z własnej ręki.
Ciało o ciało, ramię pod ramieniem,
Sprężystość w ruchach, zajadłość w źrenicy
Jako Tebańscy dawni zapaśnicy
Ściskajcie siebie zawziętym ściśnieniem.
Życie za życie wydzierając sobie,
Piersi nawzajem przeszyjcie żelazem,
Żeby niezgoda trwała jeszcze w grobie:
Niech płomień krwawy, gdy będziecie razem
Na jednym stosie pogrzebnym leżeli,
Na dwa oddzielne słupy się rozdzieli
I płonie życia waszego obrazem.
CHÓR (KAJETAN)
One jednakże w piersi moje z lodu
Brzmieniem swym raźne uczucie wstrzymały.
Ja nie przelałem krwi własnego rodu,
Nic nie przelałem, ręce na krzyż kładę —
Ale wy, bracia, skończcie krwawą zwadę.
DON CEZAR
Pierw rodzonemu ustąpię bez wstydu.
DON MANUEL
Szlachetnym, który poda mi brat młodszy.
DON CEZAR
Lub słabszym sądził w przekonaniu moim.
DON MANUEL
Gdyby był słabszym, przemawiałby dumniej.
DON CEZAR
DON MANUEL
DON CEZAR
Lecz w walek12 naszych najżywszym zapędzie
Umiałeś godnie pamiętać o bracie.
DON MANUEL
Mnich się najmował zabić mnie kryjomo,
Tyś go odepchnął i ukarał zdrajcę.
DON CEZAR
Wiele by złego nie przyszło do skutku.
DON MANUEL
Niejedną boleść oszczędziłbym matce.
DON CEZAR
DON MANUEL
Że słuch ich niższym łatwo się otwiera.
DON CEZAR
DON MANUEL
DON CEZAR
DON MANUEL
DON CEZAR
DON MANUEL
DON CEZAR
DON MANUEL
DON CEZAR
DON MANUEL
DON CEZAR
DON MANUEL
DON CEZAR
Odkrywam rysy naszej drogiej matki.
DON MANUEL
Które mnie jeszcze cudowniej uderza.
DON CEZAR
Do mnie, młodszego brata, chciał przemówić?
DON MANUEL
Nienawistnego uważałem14 brata?
DON CEZAR
Chciałeś zatrzymać — ja ci odmówiłem.
DON MANUEL
DON CEZAR
Zabierz je — błagam, zaklinam cię bracie.
DON MANUEL
Zamek na morzu — przedmiot naszych sporów.
DON CEZAR
Wspólnie, bratersko mieszkajmy w tym miejscu.
DON MANUEL
Trzymać własności, gdy serca są zgodne.
DON CEZAR
Kiedy w jedności każdy jest bogatszy.
DON MANUEL
1. CHÓR (KAJETAN)
Gdy już książęta przyjaźń sobie dali?
Idźmy co prędzej za przykładem błogim,
Niech między nami pokój się ustali.
Będziemyż z sobą wiecznie się ścierali?
Oni są braćmi, związani krwią rodu,
A my synowie jednego narodu!
GONIEC
2. CHÓR (BOHEMUND)
Ciesz się Cezarze, bo z jasnego lica
Wieść pożądana dla ciebie przyświeca.
GONIEC
Będzie to miasto z przekleństw uwolnione.
Radością moje oko się weseli,
Że książąt, których jak nieprzyjacieli15
Widziałem wprzódy w morderczej pogoni,
Dziś przyjaźń święta wiąże dłoń do dłoni.
DON CEZAR
Jak z płomienistych ogniów Feniks16 młody.
GONIEC
Kij mój poselski rozpuścił liść wiosny.
DON CEZAR
GONIEC
Wszystkie dla ciebie zgromadził rozkosze.
Ta, którąś stracił, którąś szukał długo,
Wynaleziona w bliskości przebywa.
DON CEZAR
GONIEC
DON MANUEL
I oko jego płomieniem jaśnieje —
Nie wiem17 przyczyny — lecz ten znak wesela
I mojej duszy radości udziela.
DON CEZAR
W objęciach matki znowu się znajdziemy;
Mnie droga wiedzie do ważnego celu.
DON MANUEL
DON CEZAR
Więcej mnie, cieszy niż wymówić mogę.
Z drżącego serca słodka wróżba strzela,
Że po bratersku kochać się będziemy.
Popęd przyjaźni, tak długi czas niemy,
Nowego słońca nowe światło zrodzi
I utracone dnie życia nagrodzi.
DON MANUEL
DON CEZAR
Że się tak prędko z objęć twych wyrywam —
Lecz nie mniej czuję, chociaż tę godzinę
Wzniosłą i piękną gwałtownie przerywam.
DON MANUEL
Bo takie chwile, co miłości płyną,
Na całe życie wpływają człowieka.
DON CEZAR
DON MANUEL
DON CEZAR
Wkrótce ci ciemność ostatnią wyświecę.
Na wieki zwada nasza pojednana.
Uważać będę za nieprzyjacieli
I nienawidzić jak piekieł szatana
Tych, co zarzewie przygaszone zgodą
W nowego sporu płomienie rozwiodą.
Mojej wdzięczności pewnie nie pozyska
Kto mi złe słowo przyniesie od brata.
Źle zrozumiana usłużność od świata
Do serca gorycz słów przelotnych ciska.
Słowo porywcze wyrzeczone w gniewie
Jadu zgubnego w duszę nie wkorzenia;
Ale złowione uchem podejrzenia
Czołga się długo jak powoju krzewie,
Póki tysiącem zrodzonych gałęzi
W ramiona swoje serca nie uwięzi.
Takim sposobem zamieszanie dzieli
Najlepszych ludzi, czułych przyjacieli.
CHÓR (KAJETAN)
I ledwie poznać mogę twoją duszę.
Twojego brata miłość taka szczera
Zaledwie skąpą nagrodzona mową,
On ci swe serce przyjaźnie otwiera
Ty stoisz niemy, otwierasz powieki
Jako lunatyk z pochyloną głową,
Obecny ciałem, a duszą daleki.
Kto cię obaczy, serce twe oskarży
O obojętność i chęci złowrogie;
Lecz ja nieczułym nazwać cię nie mogę,
Bo uśmiech wdzięczny gra na twojej twarzy
I oko szczęściem niezwyczajnym żarzy.
DON MANUEL
Brat mój przyjazne mógł znaleźć wyrazy;
W nim nienawiści zniknęły obrazy
I serce uczuć zmieniło osnowę.
Ale ja gniewu nie czułem i chwili,
Ledwie wiem, o co walkęśmy toczyli,
Ponad znikome poziomości świata
Skrzydłem wesela dusza moja wzlata;
W otaczającym mnie blasku swobody
Zniknęły chmury minionego lata,
Zniknęły życia ponure przygody.
Patrzę na gmach ten, na pyszne sklepienie
I w myślach moich wystawiam zdziwienie
I miły przestrach narzeczonej mojej,
Gdy ją do zamku wprowadzę podwoi,
W najpierwszą panię i księżnę zamienię.
Obcego w swoje przyjęła objęcia
I nie czekała weselnego wianka
Od Manuela, Messyny książęcia.
Jak słodko duszy, swoją ulubioną
Uwieńczyć jasną wielkości koroną.
Dawno pragnąłem tego zachwycenia,
A choć jej urok nigdy się nie zmienia,
Niech jednak piękność wielkością się zdobi —
Złota oprawa droższym brylant robi.
CHÓR (KAJETAN)
Bo już od dawna badawcze źrenice
Pragnęły poznać twoje tajemnice;
Lecz co ty kryłeś, ja pytać nie śmiałem.
Ciebie nie nęcą ani żwawe łowy,
Ani bieg konia, ani lot sokoła.
Skoro przygaśnie promień zachodowy
Ty się wymykasz od dworzanów koła
I żaden z Chóru, co był z tobą zbrojny
W niebezpieczeństwach i łowów, i wojny,
Nie śmie ci w skrytej drodze towarzyszyć.
Czemuż nie mamy o twym szczęściu słyszeć?
Co potężnego do tajemnic zmusza?
Wszak od bojaźni wolna twoja dusza.
DON MANUEL
Skoro przed okiem nie zamkniesz go świata.
Milczenie stanąć powinno na straży;
Bo szczęście długo zatrzymać nie można
Jeśli przed czasem szczebiotliwość próżna
Jego zasłonę podnieść się odważy.
Lecz dzisiaj, celu mego niedaleki
Nie chcę was dłuższym udręczać milczeniem.
Z najpierwszym słońca rannego promieniem
Już ona moją zostanie na wieki.
Zazdrość szatana czoło swe uchyli —
Nie będę do niej ukradkiem przybywać,
Owoc miłości tajemniczo zrywać,
W ucieczce szukać szczęścia mego chwili.
Odtąd w mem życiu dzień jutra nadobny
Będzie do dzisiaj pięknego podobny.
Nie tak mi szybko dzień słodki upłynie
Jak błyskawica, co w ciemności ginie,
Ale powolnie, jako piasek drobny
W czystej klepsydrze lub strumyk w dolinie.
CHÓR (KAJETAN)
Tej, co twe serce uszczęśliwia w ciszy,
Byśmy zazdroszcząc, los twój uwielbiali
I narzeczonej księcia cześć oddali.
Powiedz nam, w jakiej kryjesz ją ustroni?
Myśmy w wesołej, myśliwskiej pogoni
Wzdłuż i wszerz wyspę całą przebiegali,
A nigdzie słychu nie powzięli o niej,
Tak że mi wkrótce mogło przyjść do głowy,
Że ją skrył obłok czarownej osnowy.
DON MANUEL
Słuchajcie tylko przygód moich treści:
Było to w czasie, temu pięć miesięcy,
Gdy jeszcze ojciec w tym kraju panował
I mocą groźnej potęgi książęcej
Młodzież uporną niewolą krępował.
Innej na świecie nie znałem zabawy
Jak szczękać bronią, zarzucać obławy.
Jużeśmy podłuż górzystego lasu
Do wieczornego polowali czasu,
Gdy mnie gonitwa jednej łani białej
Z dala od świty odłączyła całej.
Trwożne zwierzątko ucieka przez jary,
Bezdrożne krzaki i długie obszary;
Na jeden pocisk bieży wciąż przede mną —
Ale gdy strzała celu nie dotyka
Rumak go dobiec kusi się daremno,
Łania u bramy ogrodowej znika.
Skaczę na ziemię, nie żałuję kroku,
Już ręka moja ostrą dzidę mierzy
Gdy oto dziwny cud się zjawia oku:
Zwierzątko u nóg zakonnicy leży,
A ona dłonią białą i pieszczoną
Tuli do siebie łanię przelęknioną.
Niemy, poglądam na widok uroczy
Bezwładnie ostrej dobywając strzały;
Ale dziewica wznosi wielkie oczy,
Żebrząc litości dla swej łani białej.
W tej chwili sobą staliśmy zajęci —
Jak długo? Nie wiem — czas wypadł z pamięci.
Ale jej oczy głęboko utkwione
Na serce moje rzuciły zasłonę.
Com ja jej mówił, co ona odrzekła,
Darmo ode mnie opisu czekacie;
Bo ta rozmowa w czas przeszły uciekła,
Jak snów dziecinnych szarawe postacie.
Gdy przytomności odzyskałem siły
Drżące jej piersi przy piersiach mych biły.
Wtem dzwonek głosu uroczystym brzmieniem
Do wieczornego pacierza przyzywa,
Dziewica niknie przed moim spojrzeniem
Jak duch, co w lekkich wiatrach się rozpływa,
Daremnie gonię za jej błędnym cieniem.
CHÓR (KAJETAN)
Rabunkiem grzesznym ręce masz dotknięte;
Chciałeś posiadać Boga narzeczoną,
A śluby mniszek straszne są i święte.
DON MANUEL
Żądze niestałe weszły w ciasne koło
I życie było w treści nieubogie.
Jak pielgrzym na wschód zwraca swoje czoło
Gdzie mu ma błysnąć słońce wybawienia,
Tak ja zwracałem chęci i spojrzenia
W jeden punkt jasny górnego sklepienia.
Słońce nie weszło, nie zapadło w morze
Żeby kochanki nie widział kochanek:
Cicho spleciony był serc naszych wianek,
I tylko wszystko widzące przestworze
Nasze tajniki wypowiedzieć może.
To były chwile szczęściem malowane!
Grzeszny rabunek ode mnie daleki,
Serce jej żadnym ślubem niezwiązane,
Mnie się pierwszemu oddała na wieki.
CHÓR (KAJETAN)
Cichej młodości — a nie grobem życia?
DON MANUEL
I kiedyś znowu w prawe ręce złoży.
CHÓR (KAJETAN)
Bo od szlachetnych szlachetne pochodzi.
DON MANUEL
Rosła nie znając, gdzie dom i rodzice.
CHÓR (KAJETAN)
Do jej początku nieznanego źródła?
DON MANUEL
Zaświadcza, że w niej szlachetna krew płynie.
CHÓR (KAJETAN)
Inaczej rada zostanie daremną.
DON MANUEL
Skrycie do córki od matki nieznanej.
CHÓR (KAJETAN)
Starość lękliwa, w mowie nieostrożna.
DON MANUEL
Żeby harmonii szczęścia nie rozbroić.
CHÓR (KAJETAN)
Jego rozmowy jaka treść być może?
DON MANUEL
Że przyjdzie chwila, co ciemność odsłoni.
CHÓR (KAJETAN)
Czy nie mógł starzec wyraźnie oznaczyć?
DON MANUEL
Że już jest bliski koniec tajemnicy.
CHÓR (KAJETAN)
Że niepomyślne przyjdzie rozwiązanie.
DON MANUEL
Gdzie zysku nie ma, tam się często traci.
CHÓR (KAJETAN)
DON MANUEL
Dlatego prędko zaszedłem mu drogę.
CHÓR (KAJETAN)
Prędkiego kroku przypuścić nie mogę.
DON MANUEL
Słówkiem mówiącym jasno do pojęcia,
Że czas się zbliża i chwila niedługa
Wróci ją znowu w rodziny objęcia;
Ale z wyraźnej wczorajszej rozmowy
Wiem, że ze wschodem dzisiejszego słońca
Los jej tajemny miał stanąć u końca.
Dlatego prędko zamiar był gotowy,
Wpadłem do bramy o nocnej godzinie
I uwiezioną ukryłem w Messynie.
CHÓR (KAJETAN)
Przebacz mi, panie, naganę surową,
Lecz starość mądra musi karać mową,
Gdy się gwałtowna młodość zapomina.
DON MANUEL
W ciszy ogrodu zakrytej przed światem,
Właśnie z jej objęć wyrwałem się wiernych,
Żeby przyspieszyć zgodę z moim bratem.
W tęsknocie pędząc samotne godziny,
Nigdy lękliwej nie przyjdzie do głowy
Wyjść z tego miejsca księżniczką Messyny,
I na wspaniałej podstawie tronowej
Ukazać się wśród zebranej drużyny.
Ale inaczej nie ujrzy mnie ona,
Jak w pysznych szatach, z wielkością na czole
I w waszym, chóru rycerskiego, kole.
Nie chcę, ażeby moja narzeczona
Z wstydem sieroty, z pokorą klasztoru
Do matki mojej przychodziła dworu.
Więc ją jak córę książęcego rodu
Do ojców moich zaprowadzę grodu.
CHÓR (KAJETAN)
DON MANUEL
Nią tylko jedną chcę się zająć cały.
Spieszcie więc ze mną do miasta bazarów.
Gdzie Maurytanin na sprzedaż wyścieła
Zbiór najbogatszy ze wschodu towarów
Drogie materie i sztuk arcydzieła.
Wybierzcie naprzód trzewiki złocone,
Ozdobę stroju i nogi ochronę;
Na suknią, żeby odbijała świetnie,
Weźcie tkaninę indyjskiego kraju
Jasno błyszczącą jak śniegi na Etnie,
Jak światło dzienne pogodnego maju —
Niech ona członków dziewiczych budowę
Owiewa lekko jak wiatry rankowe.
Pasek co ciało w samym stanie ściska
I skromnym piersiom daje kształt powabny,
Uszyty gładko z purpury jedwabnej
Deseniem złotych niteczek niech błyska.
U szyi droga zatrzyma cykada
Płaszcz, który z ramion w gęstych fałdach pada:
Niech i on blaskiem świeci się purpury!
O bransoletkach pomnijcie gustownych,
Wybierzcie pereł i koralów sznury
Najpierwsze z morza podarków cudownych.
Niech się we włosach promieni korona
Z drogich kamieni sztucznie wyrobiona,
Gdzie by harmonii składając budowę
Szmaragd krzyżował rubiny ogniowe.
Mglista zasłona, spadając od czoła,
Niech na kształt jasnej chmurki porankowej
Lekką jej postać owionie dokoła.
Do ukończenia weselnego stroju
Włóżcie jej wianek mirtowego zwoju.
CHÓR (KAJETAN)
Bo strój gotowy znajdziemy w bazarze.
DON MANUEL
Ze stajni mojej wyprowadzić trzeba,
Niech się maść biała łyszczy na nim taka,
Jak na dwóch koniach słonecznego Feba18.
Czaprak19 pąsowy niech pod siodłem będzie
A drogi kamień na cuglach20 i rzędzie21,
Bo na nim moja królowa usiędzie.
Wy, obleczeni w rycerskie ubranie,
Bądźcie gotowi, przy odgłosie rogów,
Księżnę wprowadzić do zamkowych progów.
Spieszmy urządzić wszystko na spotkanie
Dwóch pójdzie za mną — reszta tu zostanie
Pomnijcie jeszcze: o naszej rozmowie,
Bez mojej woli niech się nikt nie dowie.
CHÓR (KAJETAN)
Powiedz: co teraz stanie się z nas?
Trzeba zapełnić chwilę spokojne
I zabić długi bez końca czas.
Każdego ranku człek się kłopota,
Marzy w nadziei, lub w strachu drży,
Żeby znieść łatwiej ciężar żywota,
Męczącą duszę jednakość dni
I co dzień innym wiatru powiewem
Kołysać życia nietrwałym drzewem.
JEDEN Z CHÓRU (MANFRED)
Leży nad strugiem22 spokojnej wody,
Przy nim owieczki raźnie skaczące
Szczypią od słońca trawki błyszczące.
Słodka melodia jego flecika
Przerywa echem samotną ciszę;
Przy zachodzącym blasku promyka
Jego szmer wody do snu kołysze.
Ale i wojna, co los człowieka
Na tę i ową stronę porusza,
Winnego hołdu od ludzi czeka;
Bo lubi czynny ruch moja dusza —
Lubi to wieczne chwianie, drżenie, chybotanie
Na drzemiącym, huczącym szczęścia oceanie.
Człowiek w pokoju troski podziela,
Bezczynne życie jest męstwa grobem.—
Prawo w lękliwym ma przyjaciela,
I jakim można szuka sposobem
Na niewieściuchów pozamieniać ludzi.
Dopiero wojna śpiącą siłę budzi,
Z jej łona czyny niezwyczajne stają
I moc odwagi bojaźliwym dają.
DRUGI Z CHÓRU (BERENGAR)
Piękność świat cały do piersi swej wola.
W niej się nadzieja, w niej strach rodzi skryty,
Król ten, kto umie wpaść w oko kobiety!
Miłość porusza, napawa rozkoszą,
Tak że się żywe rumieńce podnoszą.
Upodobana córa upojenia
Zwodzi powabnie młodociane lata,
I snuje złote obrazy marzenia
W zwyczajne życie i w byt smutny świata.
TRZECI Z CHÓRU (KAJETAN)
Niech piękność wieńce wesołe uplata
Takim, u których włos młodzieńczy rośnie.
Ale z siwizną my, ludzie wiekowi
Poważniejszemu dajmy cześć Bogowi.
PIERWSZY Z CHÓRU (MANFRED)
W bory i gąszcze zawiedzie zdziczałe,
Szukajmy w lasach cienistych parowów
Skaczmy ochotnie ze skały na skałę.
Bo polowanie podobne do bojów,
Jest smutnej wojny wesołym kochankiem;
Budzi cię ze snu szarawym porankiem,
A gdy grzmot huknie z myśliwskich obojów,
Lecisz co żywo w doliny mgliste,
W góry, przepaście, lasy cieniste,
I wywleczone członki z pościeli
Nurzasz w świeżego wiatru kąpieli.
DRUGI (BERENGAR)
Wiecznie szumiącej błękitów Pani,
Co zwierciadłami wody zaprasza
Do nieskończonej swojej otchłani.
Na oceanie fali tańczącej
Budujmy żywo zamek płynący.
Kto kryształowe zielone pole
Uprawia wartkim okrętu spodem,
Poślubił sobie szczęśliwą dolę,
Świat zrobił swojej własności grodem.
On bez zasiewu zbiera plon obfity;
Bo sine morze jest nadziei domem,
Królestwem trafów z chimerą kobiety.
Żebrak się spotka z bogactwa ogromem,
Bogacz siermięgą powróci okryty.
Jak groźna burza szybkim myśli lotem
Kompas wiatrowy przebiega w około,
Tak się przemiennym los kręci obrotem
I chmurzy szczęścia rozjaśnione czoło.
Na falach wszystko podobne do fali,
Kto dzisiaj zyskał, jutro strat się żali.
TRZECI Z CHÓRU (KAJETAN)
Nie tylko w morzu szumnej dziedzinie,
Na ziemi nawet, co mocno stoi
Na dawnych, starych słupach wieczności,
Niestałe szczęście długo nie gości.
Ta zgoda braci mnie niepokoi,
Ani jej wierzyć serce się ośmiela.
Na lawie, która szczyty gór rozdziela
Budować chatę uchowaj mnie Boże!
Dawna nienawiść zagłębiła szpony
I czyn niejeden został popełniony,
O którym serce zapomnieć nie może.
Końca wypadków nie widziałem jeszcze,
A już mnie trapią przeczucia sny wieszcze.
Nie chcę zgadywać, ale mnie przeraża
Ta tajemnica, ten związek złowrogi,
Miłości kręte, nieznajome drogi,
Grzeszny rabunek świętego ołtarza.
Człek sprawiedliwy prostą drogą chodzi;
Zły tylko zasiew złe owoce rodzi.
(BERENGAR)
Podejściem25 związek zawarł z swoją żoną,
Bo ona ojcu była przeznaczoną.
Toteż zwiedziony wołał bożej kary,
W gniewie na łoże grzesznego małżeństwa
Rzucił okropne nasienie przekleństwa.
Zbrodnie nieznane, przejmujące strachem
Pod tego domu skrywają się dachem.
CHÓR (KAJETAN)
I ze złym, wierzcie, spotkają się końcem,
Bo namiętności zaślepionej czyny
Krwawo skarane zostaną pod słońcem.
To nie przypadek, ani ślepy los
Że bracia ręce podnosili zbrojne:
Na matki łono spadł przekleństwa cios,
Musiała zrodzić nienawiść i wojnę.
Ale niech wszystko noc pokryje głucha,
Bo bożek zemsty rozmowy podsłucha.
Płakać nieszczęścia będzie dosyć pory,
Gdy je na scenę wywiedzie czas skory.
BEATRIXA
Szeleszcząc jodły po wierzchołkach bodzie;
Słońce przechyla głowę na zachodzie;
Leniwym krokiem bieży czas powolny —
I mnie przejmuje straszliwe wzruszenie
Bezfarbne nawet przeraża milczenie.
W całej przestrzeni wzrok nic nie obaczy —
Ach! 0n mnie samą zostawił w rozpaczy.
W bliskości słyszę jakby szczęk oręża,
Miasto szumiące mieszkańców natłokiem;
Tam dalej wielkie morze się wytęża
I w brzegi bije fali swoich skokiem.
W sercu mym burza strachów się rozlewa —
Wirem rzucona jako listek drzewa
Gubię się drobna w niezmiernej przestrzeni.
Czemu z klasztorną rozstałam się chatą? —
Tam niestęskniona w objęciach swobody,
Miałam pierś cichą jak łąk jasne wody.
W życzenia próżną, lecz w radość bogatą,
Teraz na fale żywota porwana
Biegnę w olbrzymim uściśnieniu świata.
Zerwałam węzły dziecinnego lata,
Ufając lekkim przysięgom młodziana.
Ach! com ja poczęła?
Czym zmysły zajęła?
Czy napad szalony
Wziął mnie w swoje szpony?
Rozdarłam zasłonę
Skromności dziewiczej;
Wybiłam bramy klasztoru święcone!
Czy mnie oślepił piekła czar zwodniczy?
W grzesznej ucieczce od klasztornych krat
Za zwodzicielem śmiałym poszłam w świat.
O przyjdź, mój kochanku!
Nieś ulgę sumieniu;
Pierś drży bez ustanku
W bólu i cierpieniu.
Gdzie tak długo bawisz26?
O chodź, mój kochanku
Pokój sercu sprawisz!
Czyż nie pokładać ufności w człowieku,
Co jeden w świecie przytulił mnie biedną?
Bo jeszcze w dziecka chwiejącym się wieku
Los mnie surowy wyrwał samą jedną
Od matki mojej tkliwego objęcia.
Pamiętam tylko w igraszkach dziecięcia
Tę, co mi dała ujrzeć światło dzienne;
Ale jej obraz znikł jak mary senne.
Wzrastałam pośród głuchego zacisza
W samotnych ścianach mając towarzysza;
Aż oto stanął u bramy kościelnej
Jak bożek piękny, jak bohater dzielny!
O, moich uczuć nie oddadzą słowa —
Z obcego świata przyszedł mi nieznany
I węzeł stanął niczym niezerwany,
Jakby znajomość była już wiekowa.
Przebacz ty, przebacz, coś mi życie dała,
Że nie czekając przeznaczonej doli
Samam bez ciebie los mój obierała;
Lecz on mnie znalazł, nie miałam swej woli.
Bóg się przeciśnie w zamknięte podwoje;
On znalazł drogę Perseusza27 wieży,
Zły duch ofiarę umiał dostać swoję.
Niechaj na pustych skałach ona leży,
Niech się przywiąże do kolumn Atlasu,
Rumak skrzydlaty i tam ją dobieży.
Nie chcę wspominać ubiegłego czasu,
Nie mam ojczyzny, żeby tęsknić do niej;
A więc kochając chcę w kochanej dłoni
Złożyć me szczęście — bo gdzież szczęście gości
Czystsze, piękniejsze, jeśli nie w miłości?
Nie znam i nie chcę nigdy się weselić
Z tymi, przez których życie we mnie bije,
Jeśli mnie mają z kochankiem rozdzielić —
Niechaj mnie wieczna zagadka pokryje,
Wiem tylko o tym: że dla ciebie żyję.
— Nie, to echa smutny jęk
Co powtarza szumy morza,
Bijącego w skał podnóża,
Nie lubego to jest dźwięk.
Biada, biada, gdzie on bawi,
Mnie dreszcz zimny piersi trawi!
Coraz głębiej słońce tonie,
Coraz pustsze to ustronie,
Coraz ciężej serce bije —
Gdzie on bawi, gdzie się kryje?
Nic mnie więcej nie powoła.
Mnie przenika żal ponury
Żem wejść śmiała do kościoła;
Lecz na jutrznię gdy wołali,
Z głębi piersi mej głębokiej
Jakaś siła wiodła kroki
Do przybytku świętej sali,
Tam upadłam na kolana
Cześć oddała matce pana.
Gdyby odkrył mnie ciekawy?
Świat ten pełny tajnych wrogów,
Chytrość czyha u drzwi progów
I zastawia swoje sprawy,
Młode dziewczę żeby zdradzić,
W sidła zguby zaprowadzić.
Wiem jak w ten czas strach się budzi,
Jeszcze pomnę owe chwile
Gdym śmiałości miała tyle
Wejść pomiędzy tłumy ludzi.
Tam w kościele w dniu parady
Gdy grzebali księcia ciało:
Od niechybnej mej zagłady
Niebo tylko zachowało.
Młodzian stanął przy mym boku
Z płomienistym żarem w oku,
Spojrzeniami, co wraziły
Strach we wszystkie ciała żyły
Pojrzał w serca głąb najskrytszą.
Dziś gdy wspomnę, strach przeszywa
Piersi moje bez ustanka;
Cichej winy bojaźliwa
Nie śmiem pojrzeć w twarz kochanka.
Teraz mnie nie zwodzą
Błędne marzenia,
To jego tchnienia,
Kochanka mojego.
Coraz bliżej biegą,
Lecę stęskniona
W jego ramiona,
Do piersi jego.
BEATRIXA
DON CEZAR
Tkliwą dziewicę bojaźnią nabawia —
Ustąpcie zaraz i czekajcie w dali!
Tak ciebie długo ukrywał przede mną?
Ja cię szukałem, śledziłem daremno.
Odkąd raz pierwszy na księcia pogrzebie
Stanęłaś przy mnie w anioła postawie,
W głębi mej duszy miałem tylko ciebie
Czym marzył we śnie, czym czuwał na jawie.
Ty wiesz, jak straszną dotknęłaś mnie męką —
Zdradziłem miłość niemym ust szeptaniem,
Oka mojego płomienistym graniem
I w twojej ręce drżącą moją ręką.
Dnia uroczystość zatrzymała mowę,
W cichej modlitwie pochyliłem głowę —
Ale gdy kapłan skończył mszę pobożną,
Jam szukał ciebie i szukał na próżno.
Twojego czaru siła niepojęta
Na serce moje nałożyła pęta.
Odtąd za tobą biegłem, moja droga,
Wszędzie, gdzie wolno wejść skromnej dziewicy;
Do bram pałaców, do świątyni Boga,
Do miasta cichej i hucznej ulicy.
Daremna praca, daremny trud długi!
Aż oto dzisiaj Bóg mi dał wesele;
Stokroć szczęśliwsza czujność mego sługi
Odkryła ciebie w sąsiednim kościele.
Wprzód niźli kiedy z tobą się rozłączę.
Żebym z szczęśliwych korzystał wypadków,
Zniszczył od piekła zazdrość nastawioną,
Oto w obliczu tych rycerskich świadków
Ogłaszam ciebie prawą moją żoną.
Skoro cię wolnym wyborem posiędę
O ród i miano pytać się nie będę.
Mnie przekonały oczów twych spojrzenia
Ze ród twój świetny i dusza twa taka —
A choćbyś wyszła z lepianki żebraka,
Jesteś władczynią życia mego doli
Bo odkąd ciebie widzę — nie mam woli.
Losami mymi mogę rozporządzić —
Żebyś o władzy mojej mogła sądzić,
Żebyś wiedziała, że wysoko stoję
I mam potęgę w olbrzymim ramieniu
Aż do mnie podnieść ulubioną moję:
Dość, gdy usłyszysz o moim imieniu.
Jestem Don Cezar i wśród tego grodu
Nikogo nie ma świetniejszego rodu.
W cichej skromności jest wdzięków korona —
Bo piękność sama przed sobą ukryta
W własnej potędze zgubę swoją czyta.
Ja stąd odchodzę — zostawiam cię, żeby
Z bojaźni twoja ocknęła się dusza:
Nowość, choć błoga, zawsze strachem wzrusza.
Mojej małżonce i was wszystkich pani.
Głoście jej przyszłą wielkość i swobodę —
Ja wkrótce wracam i w kole rycerzy
Żonę do domu ojców mych powiodę,
Jak mnie przystoi i jak jej należy.
CHÓR (BOHEMUND)
Księżniczek perło,
Tobie się świecą,
Tryumf i berło.
Pokłon należy
Kwitnącej matronie
Która pocznie w łonie
Ród przyszłych rycerzy!
(ROGER)
Z gwiazdą wróżby błogiej
Wchodzisz promienista
W domu tego progi
Gdzie gości Boga dłoń błogosławiona,
Gdzie wieńce sławy wiją się na ścianie;
Gdzie berło złote i państwa korona
Z ojca na syna idą nieprzerwanie.
(BOHEMUND)
Da szczęścia życie
Bogom domowym,
Ludziom wiekowym
Szanowanym w kraju.
U drzwi cię powita
Hebe28 okryta
Zielenią maju —
I władczyni świata
Wiktoria29 skrzydlata,
Co na ojcowskiej dłoni wisząca
Trzepocze skrzydłem do zwycięstw słońca.
(ROGER)
W niezmiennej pogodzie
Błyszczy rozjaśniona
Piękności korona.
Idąc do wieczności
Stara daje młodej
Zasłonę skromności,
Przepaskę urody.
Ale cud natury
Dziś nawiedził nas:
Widzim kwiatek córy,
Nim kwiat matki zgasł.
BEATRIXA
Do jakiego domu
Beatrixa wpada?
Między wszystkimi,
Co żyją na ziemi
Tego najwięcej lękam się rodu!
Teraz pojąć muszę
To straszne wzruszenie,
Tajemnicze drżenie
Trapiące duszę
Skorom usłyszała
Imię tej rodziny,
Co jadem gadziny
Przeciw swoim pała
Niszczy własną krew.
Gdy o braciach mi mówiono,
Strach przeszywał drżące łono —
A dziś losu mego gniew
Rzuca biedną, opuszczoną
W nienawiści wiecznej wir
Pod nieszczęścia zgubny styr30.
CHÓR (BOHEMUND)
Władco szczęśliwy w potęgi dziedzinie!
Najcudowniejsze jest twoim udziałem —
Wszystko, co ziemia nazywa wspaniałem,
Musi ci kwiatek przynieść w daninie.
(ROGER)
On najpiękniejszą niesie dla siebie.
Zysk odniesiony za wspólną pracą
Władcy największą przynosi płacę!
Gdy los na sługi zdobycz rozdaje,
Największy udział jemu zostaje.
(BOHEMUND)
Niech do wszystkiego prawo sobie rości,
W tym tylko jednym serce mu zazdrości:
On w dom swój wiedzie kobiet naszych kwiat,
I tę, co wszystkich zachwycała oczy,
On sam ramieniem miłości otoczy.
(ROGER)
Wyspę spokojną żelazem napada,
Zabiera z sobą i męże, i żony;
Lecz w namiętności dzikiej nasycony
Nie śmie dotykać najpiękniejszej twarzy,
Bo ona tylko królowi się żarzy.
(BOHEMUND)
Pilnować świętych progów tego domu
Do tajemnicy nie dać wejść nikomu —
Żeby pan sługę swego pochwalił,
Że mu najdroższe dobro ocalił.
IZABELLA
Co dziś nam blaskiem uroczystym świeci:
Jak ja te ręce łączę razem z sobą,
Tak połączone serca moich dzieci.
Pierwszy raz w kole prawdziwej przyjaźni
Matka przemówić może bez bojaźni.
Tłum obcych świadków już nas nie podsłucha,
Szczęk zbroi mego nie uderzy ucha.
Jak sowy nocne, smutnej wróżby gońce,
Z pogorzeliska długiej ich siedziby
Wzlatują gwarnie, chmurząc jasne słońce,
Skoro do pustej przez czas długi skiby
Wraca wesołych mieszkańców gromada
I nowych domów posadę zakłada:
Tak z tego grodu do strasznego piekła
Stara nienawiść dwóch braci uciekła,
I prędkim za nim popędziły krokiem
Trup podejrzenia z wydrążonym okiem,
Złość zezowata i zazdrość zaciekła.
W ich miejsce pokój z ufnością i zgodą
Radosny uśmiech w progi nasze wiodą.
Że z was każdemu wraca znowu brata,
Ale i siostra przybędzie do domu.
Zwracacie na mnie oczy zadziwione?
Tak z tajemnicy nieznanej nikomu
Czas jest, ażebym odjęła zasłonę.
Siostra wam żyje — ja memu mężowi
Najmłodsze jeszcze urodziłam dziecię —
Nim się przybliży dzień ten ku końcowi,
Do braterskiego serca ją przyjmiecie.
DON CEZAR
I dotąd jeszcze przed nami się kryje?
DON MANUEL
O siostrze, która umarła w powiciu.
IZABELLA
DON CEZAR
IZABELLA
Słuchajcie tylko przeszłych lat zdarzenia:
Byliście dziećmi, a już was dzieliła
Niezgoda, która bogdaj nie wróciła.
Rodzice, patrząc na zwady codzienne,
Strapionym sercem nad wami boleli.
W tym ojciec dziwne miał zjawisko senne,
Jemu się zdało, że z ślubnej pościeli
Rosły dwa laury, a pomiędzy nimi
Lilia schylała listki swe do ziemi.
Dziwnym sposobem kwiatek się zapalił,
Płomień ogarnął i drzewa, i ściany,
I rosnąc w pożar wichrem podniecany
Wszystko pod domu gruzami zawalił.
Przejęty strachem książę się zapytał
Araba, który biegle w gwiazdach czytał,
Jakie znaczenie to zjawisko kryje?
Arab wyłożył: jeśli moje brzemię
Urodzi córkę, ona mu zabije
Synów i zniszczy rodu jego plemię.
Gdy córka przyszła, ojciec wasz niedługo
Rozkazał w morze rzucić biedne dziecię.
Zamiar był krwawy, lecz ja z wiernym sługą
Mojej dziewczynie zachowałam życie.
DON CEZAR
Miłość matczyna znajdzie zawsze radę!
IZABELLA
Zachować córkę od zguby niemylnej,
I mnie, skorom ją na świat urodziła,
Dziwna wyrocznia w śnie się objawiła:
Na łące pośród pogodnego czasu
Igrało dziecię anielskiej postawy,
Lew groźny wybiegł z sąsiedniego lasu
W wściekłej paszczęce niosąc połów krwawy.
Ułaskawiony dziecięcia widokiem,
Łaszcząc się, zdobycz kładzie mu na łonie;
W tej samej chwili orzeł pod obłokiem
Wzlatywał z sarną uwięzioną w szponie —
Ledwie na łąkę pojrzał bystrym okiem
Sarna leżała na dziecięcia łonie —
I lew, i orzeł, niegdyś tak zajadli
W nogach dzieciny cicho się układli.
Pobożny kapłan, ulubieniec nieba,
Przy którym serce miało pocieszenie
Skoro go ziemska dotknęła potrzeba,
Tak wytłumaczył senne objawienie:
Urodzę córkę, której przeznaczenie
Będzie wojenny szał braci złagodzić
I ich niesnaski miłością pogodzić.
Zamknęłam w sercu słowa przepowiedni
I wierząc więcej objawieniu Boga
Niźli kłamliwej zabobonów bredni,
Sprawiłam tyle, że mi córka droga,
Zakład nadziei i niebieskiej łaski,
Została wasze pogodzić niesnaski.
DON MANUEL
Lecz przez nią miłość nasza się usili31.
IZABELLA
Cudza dłoń i cudze wykarmiło mleko.
Bojąc się gniewu waszego rodzica
Nie mogłam nawet obaczyć jej lica;
Bo on, dręczony podejrzenia snami,
Wszystkie me drogi zastawiał szpiegami.
DON CEZAR
Jak ojciec w cichym grobie odpoczywa,
Jakaż ci, matko, stawała przeszkoda
Wydobyć córkę z cichego ukrycia,
Pociechę rozlać w tęskne chwile życia?
IZABELLA
Zaledwie ojca zanieśli do grobu,
Ona zaczęła wasze serca trawić
I pojednania nie dała sposobu.
Czyż mogłam siostrę między wami stawić?
Wśród waszych sporów burzliwej godziny
Was nie dochodził głos mowy matczynej.
I jakbym śmiała spokojną dziewicę,
Mojej nadziei ostatnią kotwicę,
Rzucać na wściekłość niezgodnej rodziny?
Wprzód chciałam widzieć pojednanych braci,
A potem, szczęście uwieńczając błogie,
Przywieść im siostrę w anioła postaci.
Dzisiaj wy zgodni, dziś ją wrócić mogę.
Sługa, któremu znajome ukrycie,
Przyjdzie oznajmić radosne przybycie.
Dzisiaj ją matka przytuli do łona,
Dziś ją braterskie uścisną ramiona.
DON MANUEL
Przyjdzie się cieszyć matczynym uściskiem —
Szczęście przez wszystkie wejdzie do nas bramy,
I opuszczone tak długo pokoje
Będą wesela kwitnącem siedliskiem.
Usłyszysz matko tajemnice moje.
Dałaś mi siostrę, a ja dziś w zamianę
U twego progu z drugą córką stanę.
O matko moja! Pobłogosław syna,
Bo serce jego znalazło nagrodę:
Zanim wieczorna zbliży się godzina
Małżonkę moją do nóg ci przywiodę.
IZABELLA
Wybór mojego starszego dziecięcia.
Niech na jej ścieżkach złota radość wschodzi,
Niech kwiatem szczęścia życie uwieńczone
Przywiązanemu synowi nagrodzi
Za najpiękniejszą dla matki koronę.
DON CEZAR
Tylko na syna najstarszego głowę;
Bo jeśli miłość w serce wlewa cnotę,
To i ja w twoje progi pałacowe
Przywiodę córkę, co mnie nauczyła
Znać, jak potężna miłości jest siła.
Nim więc wieczorna zbliży się godzina,
Powitasz matko żonę twego syna.
DON MANUEL
Słusznie cię zowią królową przyrody.
Przed tobą groźne żywioły się korzą,
Ty nieprzyjaznych łączysz węzłem zgody.
Któż twej wielkości nie ujrzał wśród świata?
Niepokonany przez nikogo wprzódy
Wzięłaś w okowy dziki umysł brata.
Do braterskiego przyciskam cię łona.
Niechaj wątpliwość w duszy mojej skona,
Bo twoje serce miłość już poznało.
IZABELLA
Co piersi mojej, brzemiennej cierpieniem,
Pozwala zagrać wolnym odetchnieniem —
Ród mój na silnych kolumnach spoczywa
I ducha mego jaśniejące oko
Patrzy spokojnie na przyszłość szeroką.
Ja wczoraj w wdowy pogrzebowej szacie
Jak pustelnica samotna, bez dzieci,
Po głuchej, tęsknej chodziłam komnacie —
A dzisiaj dla mnie blask młodzieńczy świeci,
W rozkwitającym piękności uroku
Trzy córki staną przy matczynym boku.
Ze wszystkich niewiast na świata obszarze
Niechaj choć jedna matka się pokaże
Jak ja szczęśliwa z przeznaczeń wyroku.
Lecz jakich książąt królewskie dziewice
Jaśnieją w kraju tego okolice,
O których matce waszej nie mówiono?
Bo wiem, że moich dwóch synów wyborem
Świetność krwi naszej nie będzie splamioną.
DON MANUEL
Rozdzierać szczęścia mego tajemnicy;
Później ci wszystko wiadomym zostanie.
Najlepiej, matko, od oblubienicy
Usłyszeć możesz o rodzie i mianie;
Lecz wierz, że skoro przybędzie do dworu,
Uznasz ją godną mojego wyboru.
IZABELLA
Syn mój najstarszy został obdarzony —
I tamten w swoich myślach zagłębiony
Krył się przed ludzi spojrzeniem i słuchem;
Lubił tajemne wysnuć przedsięwzięcie
I w głębi duszy zachować go święcie.
Żądana zwłoka w niczym nie zawadzi;
Lecz syn mój Cezar w matczyne objęcie
Zapewne córkę królów przyprowadzi?
DON CEZAR
Jak oko moje swobodnie spoziera,
Tak dusza moja otwarta i szczera.
Chcesz matko wiedzieć nazwisko dziewicy?
Wyznam ci z całą duszy mej szczerotą32,
Żem jeszcze siebie nie zapytał o to.
Kto pyta słońca, skąd blask jego lica?
Co wszystkim świeci i siebie oświeca.
Z jasności, którą oko jej rozwodzi,
Widać, że ona od światła pochodzi.
Na wzrok dziewicy pojrzałem mroczy
W serce jej serca utopiłem oczy —
Z czystego blasku ja perłę ocenię,
Lecz jej nazwiska nigdy nie wymienię.
IZABELLA
Pierwszemu silnych uczuć popędowi
Posłuszny byłeś jak Boga głosowi.
Przebaczę żywość młodzieńczego wieku,
Lecz nie szaleństwo w dojrzałym człowieku.
Mów, co twój wybór wytłumaczyć może?
DON CEZAR
Jestże to wybór, kiedy gwiazd opieka
W chwili przeznaczeń wyprzedza człowieka?
Nie za kochanką wyszedłem tej doby33,
W domu umarłych, w świątyni żałoby
Taka poziomość od myśli ucieka.
Jednak gdy w modłach pogrążony stałem
Już ona była, choć jej nie szukałem.
Mnie obojętne, bez żadnej zasługi
Było białogłów szczebiotliwe koło;
Bo oprócz ciebie nie znalazłem drugiej
Która by moje pochyliła czoło.
W dniu tym, gdy zwłoki ojcowskie grzebali,
Idąc za twojej mądrości wyrokiem
My, między ludu ukryci natłokiem,
W nieznanych szatach na uboczy34 stali —
Żeby gwałtowność swarnego zapędu
Nie śmiała przerwać świetności obrzędu.
Czarną krepą obito przybytek kościoła;
Dwadzieścia geniuszów świecąc pochodniami
Przy środkowym ołtarzu stanęło do koła.
Trumna na katafalku wspartym kolumnami
Pokryta była kirem krzyżowanym biało —
Na niej złożyli berło piastowane z chwałą,
Naszych książąt koronę, rycerskie ostrogi
I miecz ojca z temblakiem sutym w kamień drogi.
Gdy wszyscy w cichych modłach szukali pociechy,
Niewidzianych organów zahuczały miechy
Echo budząc sklepienia — z wysokiego chóru
Śpiew dobranych stu głosów ozwał się do wtóru.
Tymczasem pośród dźwięków pogrzebnej żałoby
Trumna z ciałem w podziemne zapadła się groby:
Na ziemi tylko ziemskie zostały oznaki
I kir czarny w szerokie rozciągnięty szlaki.
Ale duch uwolniony od świata poziomu,
Leciał na białych skrzydłach anielskiego brzmienia,
Chcąc się dostać co prędzej do wieczności domu,
Do łaski zbawienia.
To wszystko, matko, zbieram do pamięci:
Żebyś uznała, czy w tej chwili świętej
Mogły światowe zajmować mnie chęci.
A jednak życia władca niepojęty
W owej godzinie pobożnie zaczętej
Promień miłości chciał zapalić we mnie —
Jakim sposobem — pytać się daremnie.
IZABELLA
DON CEZAR
Przerwała mojej pobożności ciszę,
Tego ci matko, nigdy nie opiszę —
Lecz ledwiem postrzegł ją przy moim boku,
Już jej bliskości nieznajoma siła
Do głębi duszę moją poruszyła.
Nie ust różowych uśmiech czarowniczy,
Nie cudne wdzięki na twarzy grające,
Nie postać w kształty ulana wabiące;
To byt jej matko, mroczny, tajemniczy
Skrytych wyroków rozkładając księgę,
I myśl, i serce wziął w swoją potęgę.
Gdym dech mój wmieszał w jej tchnienia czarowne
Dusze się nasze dotknęły bezmowne;
Obcą mi była, a jednakże znana!
W piersiach mych jasność błysła dobroczynna:
Ach! Rzekłem wtenczas padłszy na kolana,
Ona jest dla mnie albo żadna inna.
DON MANUEL
Co wpada w duszę, wznieca żar i płomień.
Gdy zgodne serca łączą się do siebie
Próżny tam opór i wybór daremny,
Człek nie rozwiąże, co Bóg związał w niebie.
Zgadzam się z bratem — jego los tajemny
Mojego losu opowiedział dzieje.
Z tego uczucia zdjąłeś obłok ciemny,
Co duszy mojej ożywia nadzieje.
IZABELLA
Odrębną drogą przeszli życia morze.
Wezbrany potok gdy z gór szczytnych leci
Sam bieg wybiera, sam uścieła łoże
I w wściekłym pędzie nie uważa drogi
Którą roztropne udeptały nogi.
Gdy więc tak każe niezmienna potrzeba,
Z pokorą serca poddaję się woli
Niepowstrzymanej, silnej władzy nieba
Co snuje ciemną przędzę naszej doli.
W uczuciach synów nadzieję mieć muszę —
Jak ród ich świetny, tak wielkie ich dusze.
IZABELLA
Bliżej tu, bliżej poczciwy Diego!
Gdzie córka moja? Oni już słyszeli!
Milczenie twoje na nic nie posłuży,
Powiedz, gdzie ona, nie ukrywaj dłużej;
Niech nas największe szczęście rozweseli.
Wzrok twój zbłąkany nieszczęście ogłasza!
Co tobie? — mnie dreszcz ziębi gorączkowy.
Gdzie ona? — gdzie jest Beatrixa nasza?
DON MANUEL
DIEGO
IZABELLA
W ściśnionych piersiach dech zaparty trzyma.
DIEGO
IZABELLA
DON CEZAR
DIEGO
Bogdaj bym nigdy nie dożył tej chwili!
DON MANUEL
DON CEZAR
Aż on ci wszystko do końca opowie!
DIEGO
Ku znajomemu dobrze klasztorowi
Po ścieżce, którąm chodził tyle razy.
Po raz ostatni wyprawiony w posły
Skrzydła radości szybko mnie uniosły.
DON MANUEL
DON CEZAR
DIEGO
I o księżniczkę co żywo zapytał,
W oczach przytomnych35 widzę przerażenie
I słyszę z dreszczem straszne wydarzenie.
DON CEZAR
Kto widział Maurów, kto był świadkiem tego?
DIEGO
Tam, gdzie klasztoru leżą okolice.
DON CEZAR
Żeby ujść wichrów burzliwych pogoni.
Gdzie jest ten okręt?
DIEGO
Już go widziano w dalekości morza.
DON CEZAR
Maurom nie dosyć na jednej kradzieży.
DIEGO
Na niedalekiej od tej strony łące.
DON CEZAR
Z opasanego murami klasztoru?
DIEGO
Po gęstych szczeblach sznurowej drabiny.
DON CEZAR
Surowe prawa ma mniszka pobożna.
DIEGO
Mogła na wolne wychodzić zza kraty.
DON CEZAR
Zwykła używać często prawa tego?
DIEGO
Dzisiaj raz pierwszy znikła bez powodu.
DON CEZAR
To ona była do ucieczki zdolną.
IZABELLA
Znane jej były obowiązki ostre,
Żeby się uwieść dobrowolnie dała.
Synowie moi! chciałam wam dać siostrę
A teraz od was wyglądam nadziei —
Pod siłą waszą niech się wszystko zgina;
Wy nie ścierpicie, żeby ta dziewczyna
Miała być łupem zuchwałych złodziei.
Chwyćcie za bronie, żagle rozwijajcie,
Na całą wyspę baczność waszą rzućcie;
Za rozbójnikiem morza przebiegajcie,
Wywalczcie siostrę, a mnie córkę wróćcie!
DON CEZAR
DON MANUEL
DIEGO
DON MANUEL
IZABELLA
DON MANUEL
IZABELLA
DON MANUEL
IZABELLA
DON MANUEL
IZABELLA
DIEGO
DON MANUEL
DIEGO
IZABELLA
DIEGO
Może zbytecznym troszczyć niepokojem;
Ale na księcia naszego pogrzebie,
Gdy lud ciekawy gromadził się rojem,
Księżniczka ze łzą błagała mnie w oku
Żeby być świadkiem smutnego widoku —
Ja, nieszczęśliwy, uprosić się dałem
I żałobnymi przyodziawszy szaty
Zaprowadziłem na obchód bogaty.
Tam między ludu tłumnym zgromadzeniem,
Chociaż ją suknia skrywała żałobna,
Może ją zbójca wyśledził spojrzeniem —
Bo jej piękności ukryć niepodobna.
DON MANUEL
Z tego, co mówi, to nie była ona.
IZABELLA
DIEGO
Głos ja natury, potęgę krwi rodu
Ujrzałem w chęci widzenia obchodu.
Mnie się zdawało, że nieba wyroki
Chciały tym dziwnym, tajemnym sposobem
Córkę postawić nad ojcowskim grobem.
A tak pobożne wypełniając dzieło
Szlachetne czucie zły skutek poczęło.
DON MANUEL
Wnet ja rozproszę tę niepewność ciemną.
DON CEZAR
DON MANUEL
DON CEZAR
IZABELLA
DON CEZAR
Może daleką wybierając drogę,
Zapytać ciebie wyszło mi z pamięci
O znak, po którym siostrę poznać mogę,
Jak dojdę śladu, gdy mi nikt nie powie
Skąd rozbójnicy porwali niebogę?
Naucz mnie, matko, jak się klasztor zowie.
IZABELLA
On jak milczących dusz ciche siedlisko
Stoi za borem, którego gęstwina
Po grzbietach Etny powoli się wspina.
DON CEZAR
Córka powróci w objęcia matczyne,
Choćbym jej szukał przez ziemie i wody.
Tylko się, matko, troszczę o jedyne:
U obcych moją zostawiam dziewczynę,
W twojej opieki bezpiecznym siedlisku
Niechaj się zakład mego szczęścia mieści —
W jej troskliwości, w jej serca uścisku
Zapomnisz smutku, zapomnisz boleści.
IZABELLA
Co nad tym domem ma wypełnić karę?
Zły duch z nadziei mojej się naśmiewa,
W zazdrości wściekłej nigdy nie spoczywa.
Tak bliską byłam bezpiecznego brzegu,
Tak zaufaną w szczęścia słodkim biegu!
Wiatr do cichego układł się noclegu,
Blaskiem wieczora zachodowe słońce
Pokryło lądy w dali migające,
Aż oto wicher z obłoków wysłany
Porwał mnie znowu na morza bałwany.
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN)
DRUGI CHÓR (BOHEMUND)
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN)
DRUGI CHÓR (BOHEMUND)
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN)
DRUGI CHÓR (BOHEMUND)
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN)
DRUGI CHÓR (BOHEMUND)
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN)
DRUGI CHÓR (BOHEMUND)
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN)
DRUGI CHÓR (BOHEMUND)
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN)
DRUGI CHÓR (BOHEMUND)
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN)
DRUGI CHÓR (BOHEMUND)
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN)
DRUGI CHÓR (BOHEMUND)
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN)
DRUGI CHÓR (BOHEMUND)
BEATRIXA
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN)
DRUGI CHÓR (BOHEMUND)
BEATRIXA
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN)
DRUGI CHÓR (BOHEMUND)
BEATRIXA
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN)
DRUGI CHÓR (BOHEMUND)
BEATRIXA
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN)
DRUGI CHÓR (BOHEMUND)
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN)
DRUGI CHÓR (BOHEMUND)
BEATRIXA
Wstrzymajcie jego, wy potęgi nieba!
Niechaj przeszkody zajdą mu u drogi,
Nałożą sidła, łańcuchy na nogi
Żeby zapomniał, że mu przyjść tu trzeba.
Wy, aniołowie których jam prosiła
Przywieść go prędzej pod waszą opiekę —
Nie pamiętajcie, o com się modliła,
Weźcie go raczej daleko, daleko!
DON MANUEL
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN, BERENGAR, MANFRED)
DRUGI CHÓR (BOHEMUND, ROGER, HIPOLIT)
DON MANUEL
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN)
DRUGI CHÓR (BOHEMUND)
DON MANUEL
Lub zechce groźbą wzywać przeciwnika,
Ten trupem padnie wśród tego trawnika.
Jaki duch wściekły, jaka myśl szalona
Każe wam dawne wzniecać niepokoje?
Pomiędzy nami wojna ukończona;
Mówcie: kto pierwszy śmiał rozpocząć boje?
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN, BERENGAR)
DRUGI CHÓR (ROGER, BOHEMUND)
DON MANUEL
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN)
Przynieśli twoje podarki weselne,
Jak widzisz, w szaty ubrani weselne,
Ufni świętości przymierza, spokojnie
Wiedliśmy drogę, nie myśląc o wojnie —
Aż oto oni stanęli u wchodu,
Chcąc nam zabronić wejścia do ogrodu.
DON MANUEL
Nie ma bezpiecznej i wolnej ustroni —
Tu, w niewinności zacisze spokojne,
Chcieliście nawet zanieść spór i wojnę.
Których niegodne są wasze źrenice.
Bo my jak bracia — jesteśmy od rana —
Myślą i sercem połączeni razem,
Rozkaz ode mnie jest jego rozkazem..
DRUGI CHÓR (BOHEMUND)
Prawda, że nasi książęta są w zgodzie —
A chciej się tylko w wielkich panów rodzie
Do sporów mieszać, do niezgody wciskać,
Zamiast wdzięczności karę możesz zyskać.
Gdy możnym walka naprzykrzy się długa,
Płaszcz winowajcy nosi zawsze sługa;
Na nich nie spadnie ni wina, ni zdrada —
Niech się więc skończy przez nich samych zwada,
Wy posłuchajcie, taka moja rada!
BEATRIXA
Tak długo bawisz — a ja bez ustanku
Ku tobie moje wyciągając ręce
Oddaną byłam bojaźni i męce.
Lecz nic już o tym — u twojego łona
Moja opieka i moja obrona.
Oni już poszli, możemy uciekać.
Chodź, już nie można jednej chwili zwlekać.
Tak mnie przyjmujesz poważnie, tajemnie.
Gdy ja cię ściskam, uciekasz ode mnie —
Czyż to Don Manuel, mój mąż, mój kochany?
DON MANUEL
BEATRIXA
Nie w porę nasza przyszłaby rozmowa.
Spieszmy się, spieszmy — każda chwila drogą.
DON MANUEL
BEATRIXA
Zanim nadejdą ci ludzie zuchwali.
DON MANUEL
BEATRIXA
DON MANUEL
BEATRIXA
DON MANUEL
BEATRIXA
DON MANUEL
BEATRIXA
DON MANUEL
BEATRIXA
DON MANUEL
Ja tym nie jestem, czym ci byłem rano,
Biednym rycerzem z nieznajomą zbroją
Który przez miłość zyskał miłość twoją.
Ród mój wysoki — potęgę i miano
Kryłem dotychczas przed moją kochaną.
BEATRIXA
DON MANUEL
Wyższych dostojeństw nie nosi oznaki —
Księcia Messyny znaj we mnie nareszcie.
BEATRIXA
DON MANUEL
BEATRIXA
DON MANUEL
Czy znasz Cezara, znasz moją rodzinę?
BEATRIXA
Brata, co z bratem długą walkę toczy?
DON MANUEL
Jesteśmy braćmi sercem i wyrazem.
BEATRIXA
DON MANUEL
Co te na licu wzruszenie tłomaczy?
O moim rodzie czy wiesz jeszcze więcej
Niżeli imię i tytuł książęcy?
Jam ci się odkrył, bądźże mi wzajemną,
Czy nic tajnego nie miałeś przede mną?
BEATRIXA
DON MANUEL
Powiedz, kto ona? — czy poznasz jej lice
Gdy go pokażę lub słowem opiszę?
BEATRIXA
DON MANUEL
BEATRIXA
Woła jej postać z głębokości łona.
Widzę ją, widzę jak bóstwo nadobną,
W dobroci słońca jasności podobną.
Włos hebanowy spadając w pierścienie
Na śnieżną szyję rzuca lekkie cienie,
Oko jej wielką zamknięte oprawą
Pod kształtnym czołem czerni się jaskrawo,
A głos harmonią duszy napełniony
Trąca o śpiące serca mego strony
I budzi we mnie...
DON MANUEL
Poznaję matkę z tego co powiada.
BEATRIXA
Los mnie na wieki miał do matki wrócić.
Wszystko dla ciebie mogłam, mój kochanku,
Wszystko ja mogłam, nawet matkę rzucić.
DON MANUEL
Pójdziemy do niej, ona czeka ciebie.
BEATRIXA
O nigdy, nigdy — przez Boga na niebie!
DON MANUEL
Co ten strach znaczy; znasz księżnę Messyny?
BEATRIXA
Bogdaj bym wprzódy utraciła życie!
DON MANUEL
Wprzód nieznanego, dziś mnie witasz księciem.
BEATRIXA
Na puszczę, pójdę za twoim objęciem.
DON CEZAR
BEATRIXA
DON MANUEL
Nie — on raz pierwszy ucho ci uderza.
BEATRIXA
DON MANUEL
Szukając za mną w tę ustroń przylata.
Dziwi mnie tylko, jak mógł wiedzieć o niej.
BEATRIXA
Przez wszystkich świętych, przez Boga na niebie,
Niech on w tym miejscu nie zastanie ciebie.
DON MANUEL
Mówię, że węzeł złączył nas przyjaźni.
BEATRIXA
DON MANUEL
W tej chwili drżącą pierś moją przeszywa!
Głos mego brata znajomy ci może?
O Beatrixo! nie śmiem pytać ciebie,
Powiedz: ty byłaś na ojca pogrzebie?
BEATRIXA
DON MANUEL
BEATRIXA
DON MANUEL
BEATRIXA
DON MANUEL
BEATRIXA
Zgłuszyć ciekawość nie miałam dość siły.
Tyś słyszał moje gorące błagania!
Lecz twoja cichość, posępność dumania
Przerwały mowę, usta oniemiły,
Odtąd złe gwiazdy ciągle mi w pamięci
Stawiały serca niezgłuszone chęci.
Sługa mi swojej udzielił pomocy —
A tak, mój miły, nie słuchając ciebie,
Mimo twej woli byłam na pogrzebie.
DRUGI CHÓR (BOHEMUND)
DON CEZAR
Na to ci zgody braterskiej potrzeba?
O! Ta nienawiść była głosem nieba!
Idź w piekło, duszo jadowitej żmije!
DON MANUEL
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN)
We krwi niech zemsta za czyn krwawy tonie!
DRUGI CHÓR (BOHEMUND)
W Messynie jeden tylko książę włada.
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN, BERENGAR, MANFRED)
Niech zabitemu idzie na ofiarę!
DRUGI CHÓR (BOHEMUND, ROGER, HIPOLIT)
DON CEZAR
On szczerość serca oszustwem zakrwawił,
Sidła z braterskiej miłości nastawił.
Okropne czynu mojego spojrzenie;
Ale tak chciało niebios przeznaczenie.
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN)
W murach twych strugi krwi niewinnej płyną.
Biada wam starce, młodzieńce i matki,
Biada wam, jeszcze niezrodzone dziatki.
DON CEZAR
Do zamku matki zanieście co prędzej,
Niechaj nie patrzy na miejsce zniszczenia.
Ja biegnę siostrę wynaleźć straconą.
Powiedźcie matce, że ja ją przysyłam.
CHÓR (KAJETAN)
Jak się tak prędko spełniły wyroki.
Widziałem w myślach podwojone kroki
Mary zniszczenia, co usłała drogę
Czynowi strachu i krwawej posoki.
Bojaźń po ciele rozlewa się całem,
Gdy widzę jak się bieg przeznaczeń toczy,
Jak na spełnienie patrzą moje oczy
Tego, co tylko w przeczuciu widziałem.
Pomnąc na straszne obecności dzieje
Trętwieją37 członki, krew lodowacieje.
Drzewo, co niosło ofiarę zbroczoną,
Niech nigdy życia nie błyszczy koroną,
Niech nie rozwija wiosennej zieleni
Ani użycza podróżnemu cieni,
Bo to, co pokarm bierze z krwawej strugi
Martwym powinno oddawać posługi.
PIERWSZY Z CHÓRU (KAJETAN)
Co się dał uwieść w szalonym zapędzie.
Za chwilę w ziemskie czeluście i szpary
Wsięknie bez znaku krew twojej ofiary;
Ale pod ziemią w głębinie grobowej,
Bez blasku słońca, bez śpiewu, bez mowy
Córki Temidy38 zasiadły wspaniale
W ręku trzymając nieomylną szalę,
A w czarnych kotłach pracowicie żwawo
Za zbrodnię zemstę przyrządzają krwawą.
DRUGI (BERENGAR)
Prędko przepada każdy czyn zbrodniarzy
Jak gest przelotny rozlany na twarzy;
Ale w wyrokach rządzących bez końca
Ciemno i skrycie czynem śmiertelnika,
Bez śladu nic się nie gubi, nie znika.
Czas jest kwitnącą wiecznie doliną,
Natura wielką życia krainą,
A wszystko, co się w ich łonie znachodzi
Zasiewa ziarno albo owoc rodzi.
TRZECI (KAJETAN)
Morderczym ziarnem zasiał swoje pole!
Czyn rozbójniczy inne ma w marzeniu
A inne oczy po swoim spełnieniu.
Gdy w piersiach zemsty uczucia się warzą
On śmiało mężnie przychodzi do łona —
Ale gdy padnie ofiara zbroczona
Zachodzi drogę z pobielałą twarzą.
Te same furie, co zjadliwe żmije
Pozawieszały na Oresta39 szyję,
Kusiły syna do zabójstwa matki.
Przez słodkie słowa, przez śmiech w ustach gładki
Tak jego serce umiały otoczyć,
Że poszedł ręce w krwi matczynej broczyć.
Ale jak tylko uderzać przestała
Pierś, co mu życie, co pokarm dawała,
Te same dziewice
Do jego zagłady
Zawołały gady.
Syn poznał ich lice,
Poznał uśmiech gładki
Co go zachęcał do zabójstwa matki
I co na wieki od owej godziny
Szczypie mu ciało żądłami gadziny;
Pędzi przez morza, w pogoni nie spocznie
Aż do kościoła delfickiej wyroczni.
IZABELLA
Co by o córce straconej doniosły?
DIEGO
Że śmiałość braci siostrę wydostanie.
IZABELLA
Cios ten odwrócić stało w mocy mojej.
DIEGO
Czyliż co uszło twej baczności, pani?
IZABELLA
Jak mi tajemna doradzała trwoga.
DIEGO
Skutek był w ręku potężnego Boga.
IZABELLA
Gdyby nie zbójcy, byłabym szczęśliwa!
DIEGO
Tymczasem, pani, ciesz się zgodą dzieci.
IZABELLA
Jeszcze mi widok taki nie zabłysnął.
DIEGO
Bo sztuki fałszu nie zna pierś ich młoda.
IZABELLA
Łagodnych uczuć przyjmuje wrażenia
I że ten przedmiot, co w nich miłość wzrusza
Jest razem celem czci i uwielbienia.
Ustawy prawa mając na pamięci,
Umieją w karbach trzymać dzikie chęci,
Namiętność nawet młodzieńczego łona
Świeci skromnością cichą osłoniona.
Diego, szczerą prawdę ci wynurzę,
Gdy serc ich pączek rozkwitać zaczynał
Strach nieraz bólem piersi moje ścinał;
Bo miłość w serca gwałtownej naturze
Często grożące nagromadza burze.
Gdyby w niezgody żary niebezpieczne
Płomień zazdrości miał jeszcze ugodzić,
Gdyby ich czucia zawsze z sobą sprzeczne
W jednej miłości miały się znachodzić...
Myśl sama budzi w sercu bole wieczne!
Szczęściem tę nawet chmurę piorunową
Czarnym obłokiem wiszącą nad głową
Anioł dobroci przeprowadził z cicha,
I dał, że wolno pierś moja oddycha.
DIEGO
Cichym rozsądkiem dokazałaś więcej
Niż ojciec władzą potęgi książęcej.
Tobie i razem cześć gwiazdom szczęśliwym.
IZABELLA
Niełatwo było taką tajemnicę
Tak długo chować przed Messyną całą,
Niełatwo było oszukać źrenice
Podejrzliwego małżonka i księcia
I tłumić w sercu ten popęd matczyny,
Co jak zamknięty ogień, co godziny
Chciał wzlecieć wolno z niewoli objęcia.
DIEGO
Że wszystko podług życzeń zajaśnieje.
IZABELLA
Aż ujrzę koniec całego zdarzenia.
Bo córki mojej ucieczka ostrzega
Że mnie zły geniusz jeszcze nie odbiega.
Zgań mnie lub pochwal — lecz dla ciebie, sługo
Znany z wierności, nie mam tajemnicy —
Gdy oni służą straconej dziewicy,
Bezczynnie czekać nie mogłam tak długo.
Gdzie sztuka ludzi nie jest dostateczna,
Często nam radzi potęga przedwieczna. —
DIEGO
IZABELLA
Z dawna u ludu zwany Starcem góry —
On od plemienia człowieczego różny,
Mieszkając bliżej nieba i natury
Umysł swój ziemski z poziomego grzechu
Oczyścił w lekszym powietrza oddechu,
I patrzał długo z górnego ukrycia
Na niepojętą grę ludzkiego życia.
Znane mu domu naszego zdarzenia,
Jego gorące i pobożne modły
Niejedne niebios przekleństwo odwiodły.
Do samotnego na górach schronienia
Wyszedł posłannik młodym wiekiem hoży,
Żeby o córce dowiedział się skorzej.
Jego powrotu wyglądam co chwili.
DIEGO
Wraca już spiesznie twój wysłannik młody.
Jego usłużność godna jest nagrody.
IZABELLA
Niechaj się wszystko na ustach twych wieści.
Jaką odpowiedź dał ci Starzec góry?
GONIEC
IZABELLA
Ty zawsze radość niosłeś mi do łona.
Przez kogóż córka była znaleziona?
GONIEC
IZABELLA
Bóg mi to dziecię zawsze błogosławił.
Starzec czy raczył wziąć gromnicę w darze,
Żeby świętego przystroić ołtarze? —
Bo darów, które cieszą umysł próżny,
Nie chce przyjmować pustelnik pobożny.
GONIEC
Lecz na ołtarzu ledwie ją zapalił,
Płomień gwałtowny ogarnął kaplicę,
Gdzie starzec Boga blisko sto lat chwalił.
IZABELLA
GONIEC
Ustąpił z góry — a mnie dał rozkazy:
Nie iść za śladem samotnego kroku
I poza siebie nie obracać wzroku.
Posłuszny jemu, gnany widmem strachów,
Przybyłem spiesznie do zamkowych gmachów.
IZABELLA
W nową wątpliwość i w nowe katusze.
Pustelnik mówił, że córka stracona
Przez Don Man’ela była znaleziona:
Jakąż mi radość ta wieść przynieść może,
Gdy wspomnę straszny wypadek na górze?
GONIEC
Że słowo Starca sprawdzać się zaczyna,
Ot twoja córka, lub mnie oko myli
Wraca z rycerską świtą twego syna.
CHÓR (BOHEMUND)
Do nóg twych, pani, dziewica przybyła,
Tak nam polecił i te rzekł wyrazy:
Powiedzcie, że ją Don Cezar przysyła.
IZABELLA
CHÓR (BOHEMUND)
Czekajmy, aż się ocknie z przerażenia
Trzymającego zmysły jej w niewoli.
IZABELLA
Trosków matczynych i boleści dziecię!
Tak że powracasz w rodzinne podwoje? —
Ja moim życiem przywołam ci życie,
Do matczynego cisnąć będę łona,
Aż krew od zimna śmierci uwolniona
Sercu twojemu da gorętsze bicie.
Gdzie ją znalazłeś, jaki strach ją trzyma
W tym stanie cierpień i niemej rozpaczy?
CHÓR (BOHEMUND)
Syn twój Don Cezar lepiej będzie wiedzieć,
Bo on ją przysłał w matczyne podwoje.
IZABELLA
CHÓR (BOHEMUND)
IZABELLA
GONIEC
IZABELLA
On moje serce ucieszył bez miary,
Serce go za to będzie błogosławić.
Czyż i tę jeszcze chwilę radującą
Której czekałam, błagałam gorąco
Zazdrosny geniusz chce jadem zaprawić?
Ja muszę szczęście tłumić pośród trwogi:
Córka wróciła w rodzicielskie progi,
Ale w grobowej i bezwładnej ciszy
Nie widzi matki, głosu jej nie słyszy,
Na radość moją trzyma nieme lice.
Popatrzcie na mnie, wy lube źrenice!
Nabierzcie ciepła, drobniuchne rączęta;
Ty, martwa piersi, ocuć w sobie życie,
Zagraj radością w dniu wielkiego święta.
Patrzaj, Diego, to jest moje dziecię,
Dziecię stracone, dziecię wybawione:
Przyznać go mogę w oczach wszystkich ludzi.
CHÓR (BOHEMUND)
Czekam ciekawie, jaki koniec będzie
Gdy się pokaże, że wszyscy są w błędzie.
IZABELLA
Pierś wasza miedzi otoczona zbroją,
Ciało morskimi skałami pokryte,
Wy zniszczyć chcecie cichą radość moją.
Daremnie szukam w licznym waszym gronie
Oka, na którym łza litości płonie.
Gdzie moje dzieci, gdzie moi synowie?
Ich serce matce współczuciem odpowie;
Bo na tym miejscu, tak mi się wydaje
Jakby mnie pustyń otoczyły zgraje,
Jakby straszydła morskie przyszły w zmowie.
DIEGO
IZABELLA
DIEGO
IZABELLA
CHÓR (BOHEMUND)
DIEGO
BEATRIXA
IZABELLA
DIEGO
BEATRIXA
IZABELLA
BEATRIXA
IZABELLA
DIEGO
BEATRIXA
IZABELLA
BEATRIXA
IZABELLA
BEATRIXA
IZABELLA
BEATRIXA
I wszystko we śnie jawiło się oku?
O matko moja! Straszny sen mną władał,
Widziałam jego, jak bez życia padał! —
Jakie mnie tutaj przyniosły wypadki?
Nic nie pamiętam, chwała Ci, jedyny!
Że się spokojnie znachodzę przy tobie,
Że wybawiona powracam do matki.
Chcieli mnie zawieść do księżny Messyny,
O! Wolę raczej znajdować się w grobie.
IZABELLA
BEATRIXA
To imię śmiercią członki moje ściska.
IZABELLA
BEATRIXA
Jeden się Man’el, drugi Cezar zowie.
IZABELLA
BEATRIXA
IZABELLA
BEATRIXA
IZABELLA
BEATRIXA
IZABELLA
BEATRIXA
Teraz mnie senne złudzenie nie mami.
Ja ich widziałam w tej okropnej chwili!
Mówcie, nieszczęśni! Gdzieście go ukryli?
CHÓR
IZABELLA
Twarz wasza mówi, że ją rozumiecie.
O, z oczów waszych, z urwanego głosu
Czytam wyrocznię okropnego losu.
Mówcie — chcę zaraz wiedzieć, co mnie czeka;
Czego zwracacie wzrok wasz na podwoje?
Co to za śpiewy biją w ucho moje?
CHÓR (BOHEMUND)
Na serce twoje przywdziej zbroję dzielną,
Przenieś po męsku tę boleść śmiertelną.
IZABELLA
Po zamku śpiewy żałobne rozwodzą —
Gdzie są synowie? — czemu nie przychodzą?
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN)
Przy boku tęsknicy
Nieszczęście bieży.
Obchodzi z daleka
Mieszkania człowieka.
Dzisiaj uderzy
O jedne podwoje,
Jutro ciosy swoje
Do drugich wymierzy —
A nie opuści żadnego domu,
A nie przebaczy nigdy nikomu.
Nieszczęście swym grotem
Pierwej albo potem
Każdy próg nawiedzi,
Gdzie żywego widzi.
(BERENGAR)
W późnej jesieni,
Gdy w grób się pokładną
Starce schyleni,
Natura łaskawa
Natenczas uznaje
Dawne swoje prawa,
Odwieczne zwyczaje,
I nic się nie dzieje,
Przed czym człek truchleje.
Ale tu człowieka
I okropność czeka:
Zabójstwo rozrywa
Najświętsze ogniwa,
Do stygowej40 lodzi
Kwiat wiosennej młodzi
Straszna śmierć porywa.
(KAJETAN)
Gdy głucho zagrzmi piorun ukryty,
Natenczas człowiek śmiertelny czuje,
Że nim przeznaczeń ręka kieruje.
Ale w pogodnej nawet naturze
Uderza piorun, powstają burze.
Pośród żywota szczęśliwej doby
Możesz nieszczęścia doznać żałoby!
Niechaj więc serce twoje nie lata
Za krótką, zwodną próżnością świata!
Kto dziś ma własność, jutro ją utraci —
Kto szczęścia doznał, bólem go upłaci.
IZABELLA
I znów oddala lodowatą dłonią.
CHÓR (KAJETAN, BERENGAR, MANFRED)
Samaś straszliwe słowo wymówiła,
Ono z ust moich wypełzać nie śmiało.
IZABELLA
Także41 ja moje mam oglądać dziecię!
Musiałeś wracać do matki nieżywy,
Żeby zachować siostry twojej życie.
Gdzie był Don Cezar, gdzie twój brat pogonił,
Że cię od ciosów zabójczych nie bronił?
Przekleństwo ręce, co go uderzyła,
Przekleństwo matce, co zbójcę powiła,
Przekleństwo czarne niech skrzydła rozpina
Nad rodem całym zbójcy mego syna.
CHÓR
IZABELLA
Także42 wyrocznia prawdę nam wykłada?
Biada tym, biada, co jej zawierzyli.
Po co uprzednio lękać się i marzyć,
Gdy takim końcem Bóg nas chciał obdarzyć?
Wy, których do mnie sprowadziła trwoga,
Co w bólu moim nakarmiacie wzroki
Patrzcie, jak kłamią i sny, i proroki,
Patrzcie, jak ufać można słowom Boga:
Gdy czułam łono córką tą brzemienne
Ojciec jej dziwne miał zjawisko senne:
Jemu się zdało, że z ślubnej pościeli
Rosły dwa laury, przy nich lilia w bieli.
Liliję ogień cudowny zapalił
I rosnąc w płomień, dom w gruzach obalił.
Przejęty strachem mąż się wypytywał
Araba, który lot ptaków zgadywał,
Jakie znaczenie to zjawisko kryje?
Czarownik odrzekł: jeśli moje brzemię
Urodzi córkę — ona mu zabije
Synów i zniszczy całe domu plemię.
CHÓR
IZABELLA
Lecz ja biednemu zachowałam życie.
W dziecinnym wieku córka urodzona
Wyrwaną była z matczynego łona,
Żeby jej bracia przez nią nie pomarli.
A teraz zbójce życie mu wydarli,
Krew wytoczona na nią nie upada.
CHÓR
IZABELLA
Słodszą nadzieję serce przeczuwało;
Bo przepowiedział w on czas człowiek drugi
Co mi się szczerą prawdą wydawało.
Mówił, że córka, która się narodzi,
Kiedyś mi synów miłością pogodzi.
Dwie więc wyrocznie między sobą sprzeczne
Zlały zarazem na głowę dziecinną
Słodką nadzieję i przekleństwo wieczne.
Przekleństwo biednej dotknąć nie powinno,
Nadziei spełnić nie miała sposobu.
Kłamstwo więc, kłamstwo wyszło od nich obu!
Prorok swą sztuką nigdy nie zgaduje;
Jest oszukanym, albo oszukuje.
Prawdziwa przyszłość zakryta dla ciebie,
Czy dłoń twa w mętach piekielnych nurkuje,
Czy szuka w światłach łyszczących na niebie.
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN)
Umiarkuj, wstrzymaj słowa twe zuchwałe,
Wyrocznia widzi w przyszłych lat otchłani;
Koniec zanuci prawdomównym chwalę.
IZABELLA
Na głos o mojej będę mówić męce.
Po co my święte zwiedzamy ołtarze,
Po co do nieba podnosimy ręce?
Bogów wysoko siedzących złagodzić
Jedno co księżyc chcieć strzałą ugodzić.
Przyszłości tajnej zasłon nie odkryjesz,
Modlitwą twardych niebios nie przebijesz.
Czy w tę, czy w tamtą stronę lecą ptaki,
Tam czy gdzie indziej gwiazd gromada sięga,
Zamknięta dla nas jest natury księga;
Sny nasze kłamią, oszukują znaki.
DRUGI CHÓR (BOHEMUND)
Nie widzisz słońca, blask jego nie wpada
Do ciemnych oczów. Bogowie są w niebie,
Oni straszliwie otoczyli ciebie.
(WSZYSCY RYCERZE)
Oni straszliwie otoczyli ciebie.
BEATRIXA
Czemuś go przekleństw nie oddała zgubie
Grożącej zanim odebrałam życie?
Czemuś sądziła być mędrszą w rachubie
Od tych proroków, co bliskość spajają
Z odległym czasem, w przyszłości czytają?
Ty Bogom śmierci wydarłaś ofiarę,
I mnie, i tobie, nam wszystkim na szkodę;
Dziś oni wchodzą odebrać, za karę
Większą w dwójnasób, w trójnasób nagrodę.
Ja ci nie mogę dziękować za życie
Bólami, łzami zalane obficie.
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN)
Niech ze krwi wylanej
Tryskają w obłoki
Czarnych wód potoki!
(BERENGAR)
Po podłodze brzęk,
Wężów z piekła gnanych
Sykający dźwięk.
Ach! to furiów43 jęk.
(KAJETAN)
Walcie się od gromu;
Zapadaj, podłogo,
Pod straszliwą nogą;
Czarnych dymów pary
Wychodźcie z pieczary
I obwińcie w chmury,
Jasny blask natury!
A wy, domu Bogi,
Ustępujcie z drogi;
Bo staną w rodzinie
Tej zemsty Boginie!
BEATRIXA
IZABELLA
Synu mój Cezary!
Także cię widzę — pojrzyj na te mary;
Patrz na cios ręką zbrodniczą zadany.
DON CEZAR
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN, BERENGAR)
Niech ze krwi wylanej
Tryskają w obłoki
Czarnych wód potoki!
IZABELLA
Ach! To jest wszystko, co tobie zostało
Po twoim bracie — i moje nadzieje
Razem z tym prochem wiatr grobów rozwieje.
Waszej miłości, waszej świętej zgody
W samym nasieniu kwiat piękny więdnieje,
Choć owocowej nie zrodził jagody.
DON CEZAR
Szczerego serca — Bóg go krwią zakończył.
IZABELLA
Z radością wasze widziałam przymierze,
Chciałeś go kochać w szczerej serca wierze,
Hojnie nagrodzić utracone lata —
Zbójca miłości waszej cios zadaje,
Teraz ci tylko zemsta pozostaje.
DON CEZAR
Wyrwij się z tego widoku katuszy.
IZABELLA
BEATRIXA
DON CEZAR
Na moje piersi — o matko jedyna!
Jeszcze śmierć tobie nie wydarła syna,
Bo jego miłość będzie wiecznym żarem
Palić się w twoim dziecięciu Cezarym.
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN, BERENGAR, MANFRED)
Wznieście głosy swoje!
Niech w czarnym potoku
Tryskają krwi zdroje!
IZABELLA
DON CEZAR
Że ją przyciskasz matczynym objęciem.
Niech ona odtąd będzie twym dziecięciem
Siostra...
IZABELLA
Wiernie danego słowa dotrzymałeś
I siostrę twoją do matki przysłałeś.
DON CEZAR
IZABELLA
Tę, którą widzisz przed twymi oczyma.
DON CEZAR
IZABELLA
DON CEZAR
IZABELLA
DON CEZAR
CHÓR
BEATRIXA
IZABELLA
DON CEZAR
IZABELLA
DON CEZAR
Co mnie grzesznego wydało na ziemię!
Przeklęta skrytość, za której przyczyną
Zmazałam ręce taką krwawą winą!
Niech pada piorun, co ci pierś rozbije,
Dłużej straszliwej zbrodni nie ukryję:
Dowiedz się, matko, że widząc ich razem
Brata mojego przebiłem żelazem.
Jeżeli nie znasz narzeczonej mojej,
Patrz na nią — ona przed tobą tu stoi! —
Ją przydybałem w jego uściśnieniu —
Teraz wiesz, matko, o całym zdarzeniu.
Jeżeli ona siostrą jest dwóch braci,
To straszną zbrodnię na moim sumieniu
Długa pokuta i żal nie odpłaci.
CHÓR (BOHEMUND)
Nic już tajnego nie zostało tobie.
Tak się spełniło, jak głosili wieszcze,
Bo nikt przeznaczeń nie uniknął jeszcze,
A kto odwrócić chce losów koleje,
Musi sam kończyć, co niebo zasieje.
IZABELLA
Byli kłamliwi, czy rzetelni w słowie?
Ja wiem, że przez nich ta pierś nieszczęśliwa
Najboleśniejszą raną się okrywa.
Chociaż ich na mnie pioruny uderzą,
Tej blizny serca więcej nie rozszerzą.
Kto się na świecie niczego nie lęka,
Temu niestraszna groźna Bogów ręka.
Syn mój najdroższy leży martwy w grobie,
Żywego nie chcę więcej mieć przy sobie.
Niechaj przepada! — to nie moje dziecię,
Bazyliszkowi dałam kiedyś życie;
Własnego łona wykarmiłam mlekiem
Żeby był potem brata rozbójnikiem.
Chodź, moja córko! Pójdziem w kraj daleki,
Niechaj tu zemsty zamieszkują Bogi —
Zbrodnia mnie niegdyś zawiodła w te progi
Zbrodnia mnie dzisiaj wygania na wieki.
Z niechęcią weszłam, przebywałam w trwodze,
Z rozpaczą matki na zawsze odchodzę.
Niewinnie zniosłam ból i żale krwawe —
Lecz wieszcz ma prawdę, bogi mają sławę.
DON CEZAR
Niech serca matki uciska mnie strata,
Niech krew ta woła o pomstę do Boga,
Niech potępiony zostanę od świata!
Ty tylko jedna, siostro moja droga,
Ty nie przeklinaj! Bo twego przekleństwa
Znieść moja dusza nie ma dosyć męstwa.
BEATRIXA
DON CEZAR
Brata ja sobie i tobie wydarłem.
Dzisiaj żyjący, tak ci bliski serca
Jak ten, którego oglądasz umarłym.
BEATRIXA
DON CEZAR
Ja razem z tobą łzą zapłaczę rzewną!
Tylko kochanka nie śmiej płakać w bracie,
Tego pierwszeństwa nie przeniosę pewno.
Zostaw mi jedną pociechę, ostatnią,
Ostatnią w żalu nieprzebranej mierze:
Że ja do serca twego tak należę,
Jak on zabity moją ręką bratnią.
Spełniona na nas ta wyrocznia krwawa
Równe nam daje nieszczęście i prawa.
Troje rodzeństwa w zgubny los wplątane
Muszą być jednym żalem opłakane.
Gdy więc pomyślę, że łza twoja szczera
Nie na grób brata, lecz kochanka pada,
Natenczas czuję, że mi zazdrość blada
W boleściach ulgę ostatnią wydziera.
Nie tak radośnie, jakbym życzył sobie,
Złożę ofiarę na braterskim grobie;
Ale się zgonem moim nie zastraszę.
Duch mój spokojnie wzniesie się do Boga,
Bylebym wiedział, że ty, siostra droga,
W jeden popielnik złożysz prochy nasze.
Choć jeszcze tajne było pokrewieństwo —
Za moją miłość bez granic, bez końca
Noszę okropne zabójcy przekleństwo.
Żem ciebie kochał, zgrzeszyłem u świata;
Lecz dziś, gdy we mnie widzisz tylko brata,
Dzisiaj od ciebie wymagam litości
Jako świętego długu powinności.
Przy tym umarłym w sercu czuję trwogę,
Wątpliwość straszna rozdziera mi życie.
Zostaw mnie w błędzie — płacz cicho i skrycie.
Nie wracaj do mnie — uciekam co prędzej —
Ciebie i matki nie chcę widzieć więcej,
Ona mnie nigdy, nigdy nie kochała!
W bólu jej dusza otwarła się cała:
Jego nazwała lepszym swoim synem,
Kłamstwo więc było codziennym jej czynem!
I ty fałszywą jesteś tak, jak ona!
Do udawania nie muś45 twego łona;
Pokaż nienawiść chowaną tajemnie —
Mnie już nie ujrzysz. Idź, o idź ode mnie!
CHÓR (KAJETAN)
Temu, co pośród spokojnej doliny,
W dali od życia niebezpiecznej chmury
Leży jak dziecko na łonie natury!
Bo mnie w pałacach smutek serce ciśnie
Patrząc46, jak pany spadają z wysoka,
Jak ich pomyślność ledwie chwilą błyśnie,
Już wiedzie boleść w jednym mgnieniu oka. —
I ten szczęśliwe usłał sobie łoże,
Kto od burzliwej życia tego fali
W czas przestrzeżony duszę swą ocali
I w cichym, głuchym zamieszka klasztorze;
Kto odrzuciwszy wszystkie ziemskie sprawy,
Umie zagłuszyć bodzącą chęć sławy,
Uciszy w łonie rozkosze szalone
I żądze zawsze głodne i spragnione.
Jego natenczas namiętność burzliwa
Na dzikie wichry życia nie porywa;
Nigdy on w swojej spokojnej zaciszy
Smutnego głosu ludzi nie usłyszy.
Do miernych tylko wysokości świata,
Pomiędzy grodów zadymione głazy
Wchodzi cierpienie i zbrodnia przylata —
Lecz miecz wyniosłych stroni jak zarazy.
(BERENGAR, BOHEMUND, MANFRED)
Nie dojdą czyste zatruwać powiewy.
Świat ten jest piękny, doskonały wszędzie,
Gdzie człek z cierpieniem swoim nie zasiędzie.
(CAŁY CHÓR)
DON CEZAR
Ciało to drogie grobowi oddajcie —
To cześć ostatnia dla umarłych ludzi.
W waszej pamięci zapewne się budzi
Obrzęd żałobny, gdyż niedawnej chwili
Ciało książęcia ziemiąście pokryli.
Zaledwie przebrzmiał głos żałobnej trąby,
Już inne ciało tamte w głąb przywala,
Jedna się świeca przy drugiej zapala
I na grobowych schodach katakomby
Schodzą się z sobą pogrzebne orszaki.
Niechaj więc obchód przygotują taki,
W tym samym miejscu, gdzie ojciec spoczywa —
Niechaj jak wprzódy wszystko się odbywa
Cicho, spokojnie i przy drzwiach zamkniętych.
CHÓR (BOHEMUND)
Jeszcze katafalk przy ołtarzu stoi
Jako pamiątka tych obrzędów świętych —
I wzniesionego strasznej śmierci dzieła
Dotąd się żadna ręka nie dotknęła.
DON CEZAR
W domu żyjących zaraz nie zamknięto,
Ale gdy ojca pochowano prochy
Czemu nieszczęsny katafalk nie zdjęto?
CHÓR (BOHEMUND)
W której Messyna wystąpiła zbrojna
Gdzie indziej naszą uwagę zwróciły,
Pustej świątyni drzwi zamknięte były.
DON CEZAR
Ukończcie całą pracę jak należy.
Niech jutro słońce porankowym wschodem
Zastanie dom ten ze krwi oczyszczony
I świeci jasno nad szczęśliwym rodem.
PIERWSZY CHÓR (KAJETAN)
Podług dawnego kościoła zwyczaju,
Żeby z ich piersi hymn błogosławiony
Duszę zmarłego wprowadził do raju?
DON CEZAR
Brzmią po czas wieczny przy blaskach pochodni —
Dziś im nie wchodzić w te progi przeklęte,
Bo świętość czysta nie przystała zbrodni.
CHÓR (KAJETAN)
Nie wznoś na siebie żelaza rozpaczy!
Między żywymi sędzia twój nie stanie,
A żałującym Bóg winę przebaczy.
DON CEZAR
Wiem, i dlatego sam siebie ukarzę —
Niebo pokutę za żal szczery trzyma,
Ale czyn krwawy krwią się tylko maże.
CHÓR (KAJETAN)
A nie cierpienia do cierpień przywodzić.
DON CEZAR
Bo samobójstwo rwie losów ogniwa.
CHÓR (KAJETAN)
Gdy z twojej ręki poległ władca drugi.
DON CEZAR
Niech o żyjących troszczy się kto inny.
CHÓR (KAJETAN)
Od śmierci tylko nic człowiek nie zyska.
DON CEZAR
Ja idę z duchem, który na mnie woła.
Dla kogo szczęście dary swe otwiera,
Niech w głębie duszy mojej nie spoziera.
Jeśli cię władca pana nie zatrważa,
To przeklętego lękaj się zbrodniarza
I szanuj głowę nieszczęściem dotkniętą,
Bo ona nawet dla Bogów jest świętą.
Kto tyle doznał, ile ja doznaję
Przed śmiertelnymi rachunku nie zdaje.
IZABELLA
Tak w duszy mojej przyrzekłam zbolałej;
Lecz zamiar matki, z naturą niezgodny
Przechodzi prędko jak wiatr niepogodny.
Synu! Z pustego mieszkania boleści
Mnie tu przywiodły nieszczęśliwe wieści.
Mamże im wierzyć? — czyż to prawda szczera,
Że mi dzień jeden dwóch synów zabiera?
CHÓR (KAJETAN)
Gotowe wstąpić do zmarłych mogiły.
Użyj ty, pani, matczynej powagi
I próśb matczynych wzruszającej siły,
Bo moje słowa daremnie dzwoniły.
IZABELLA
Którą z rozpaczy ślepa i szalona,
Na twoją drogą zawołałam głowę.
Matka nie może dziecię swego łona
Zrodzone bólem i cierpieniem mnogiem
Potępić wiecznie przed ludźmi i Bogiem.
Niebo tych grzesznych modłów nie wykona,
One, brzemienne łzami przebaczenia,
Odbić się muszą od jego sklepienia.
O żyj, mój synu! Wolę ja zapewne
Widzieć jednego dziecięcia mordercę
Niźli nad dwojgiem łzy wylewać rzewne.
DON CEZAR
I mnie, i sobie gotujesz męczarnie.
Ja żyć na ziemi nie mogę bezkarnie —
Gdybyś ty nawet miała dosyć męstwa
Patrzeć na moje oblicze przekleństwa,
To ja nie zniosę na bezmownej twarzy
Wyrzutu, którym rozpacz mnie obdarzy.
IZABELLA
Skargi nie będzie ni cichej, ni głośnej.
W smutku się boleść rozleje łagodnie,
Będziemy wspólnym cierpieniem i łzami
Płakać nieszczęścia i ukrywać zbrodnię.
DON CEZAR
W smutku się boleść rozleje łagodnie
Wtenczas, gdy będą pod tym samym głazem
Spoczywać zbójca i zabity razem.
Na naszym grobie gdy kamień pamiątki
Uczci obydwóch pochowane szczątki,
Z głowy mej klątwa bezbronna uleci
I ty jednako wspomnisz twoje dzieci.
Łza, co z pięknego oka ci popłynie
Będzie po jednym i po drugim synie —
Bo śmierć jest mocnym pośrednikiem ludzi,
Ona płonący ogień gniewu studzi,
Gasi nienawiść — tam litość w żałobie,
Jak obraz siostry płaczącej na grobie,
Do urny smutnej łagodnie się schyla
I cichym prochom łzami się przymila.
Dlatego nie broń, żebym obmył zgonem
Klątwę wiszącą nad zbrodniczym łonem.
IZABELLA
Ona strapione serce uspokoi.
Niejedną winę miłosierdzie maże
Gdy grzesznik zwiedzi Loretty ołtarze.
Błogosławieństwo nieba odpoczywa
Na grobie świętym, co grzech wszelki zmywa.
Modły pobożnych ludzi są skuteczne,
Bo ich zasługi mają łaski wieczne —
W miejscu, gdzie ręce zbrodnią się zmazały,
Można zbudować kościół okazały.
DON CEZAR
Lecz rana przez to nie będzie zgojona.
Niech kto chce pędzi żywot pognieciony
Ostrą pokutą oczyszczając grzechy,
Ja w sercu czując pozrywane strony47
Na ziemi, matko, nie znajdę pociechy.
Ja muszę wolnym duchem ożywiony
Brać w siebie czyste powietrza oddechy,
I między ludzi gromadą wesołą
Podnosić dumne i pogodne czoło.
Mnie jeszcze wtenczas zazdrość życie truła,
Gdyś ty dla obu równą miłość czuła.
Czyż dziś nie doznam męki udręczenia,
Gdy w twoim żalu jedna łza na twarzy
Zmarłego brata pierwszeństwem obdarzy?
Śmierć ma potężną siłę oczyszczenia,
Ona u wiecznych pałaców swych bramy
Śmiertelność w cnoty dyjament zamienia,
Z słabej ludzkości ściera brudne plamy.
On teraz stoi nade mną wysoko
Jak gwiazdy złote nad ziemską powłoką.
Jeżeli zazdrość dzieliła dwóch braci,
Gdy w ziemskiej obaj byliśmy postaci,
To dzisiaj ona serce mi roztoczy;
Dzisiaj, gdy wieczność zagrała mu w oczy,
Gdy go bez sporu religia człowieka,
Jak Boga, świętą pamięcią obleka.
IZABELLA
Żeby ostatnią obaczyć godzinę?
Jam was zwołała do zgody przymierza,
A los złowrogi słodkie sny matczyne
W przeciwną stronę nadziei uderza.
DON CEZAR
Z nadzieją zgody biegliśmy ku tobie,
I oto cicho spoczną nasze zwłoki
Zgodą złączone, w wiecznym śmierci grobie.
IZABELLA
Gdzie dla mnie twarze obce i nieznane,
Ja twardym ludzi szyderstwem zostanę,
Gdy mnie opieka synów moich minie.
DON CEZAR
Chroń się od niego i na naszym grobie
Zawołaj, matko, synów twoich cieni:
My wtenczas, w duchy Boże zamienieni,
Przyjdziemy pomoc nieść twojej żałobie.
Jak gwiazdy bliźnie na nieba obłoku
Wśród burzy świecą żeglarzom zbłąkanym,
Tak my do twego przylecimy boku
Pociechą siłę dać piersiom stroskanym.
IZABELLA
Stracie tak wielkiej pierś się nie ostoi!
DON CEZAR
IZABELLA
Ze nic głos matki u ciebie nie znaczy.
Może kto inny prośbą swą wyjedna
Więcej od ciebie niźli matka biedna.
Tak go potężnie przyciąga do grobu,
To może siostra, kochanka ich obu,
W blask czarujący piękności bogata
Nadzieją złotą zwabi go do świata.
DON CEZAR
IZABELLA
Ty teraz błagaj, zaklinaj, niech żyje.
DON CEZAR
Do nowej walki wiedziesz moją duszę
Tak, że na drodze do nocy wieczystej
Za blaskiem słońca więcej tęsknić muszę.
Tu anioł życia strojny w raju wdzięki
Staje przede mną i z bogatej ręki
Sypie mi tysiąc kwiatów oko ćmiących,
Tysiąc owoców życiem woniejących.
W promieniach słońca serce się ocuca,
Martwa pierś moja w życie się zamienia
Woła nadzieję i żądzę istnienia.
IZABELLA
Podpory naszej z sobą nie unosi —
Gdy ty nie możesz, nikt go nie uprosi.
BEATRIXA
To pozwól, matko, niech ja się poświęcę.
Nim w sobie życia mogłam uczuć żary,
Już mnie w zabójcze przeznaczono ręce.
Klątwa wisząca nad rodzinnym domem
Czeka, by swoim ugodzić mnie gromem:
Bożej własności kradzież popełnicie
To, którym żyję, zachowując życie.
Ja sama matko, jam brata zabiła —
Uśpione furie niezgody zbudziła —
Mnie więc za sądem i Bogów, i świata
Poświęćcie cieniom umarłego brata.
CHÓR (KAJETAN)
Do domu zmarłych na wyścigi leci —
A ciebie samą zostawia wśród świata
Bez rad przyjaciół, bez miłości dzieci.
BEATRIXA
Dla niej synowska potrzebniejsza siła —
Jam dziś dopiero do domu przybyła,
Łatwiej po mojej ukoi się stracie.
DON CEZAR
Byle jej tylko z kochankiem się złączyć.
BEATRIXA
DON CEZAR
Ja martwym będę na ziemi i w grobie.
BEATRIXA
DON CEZAR
BEATRIXA
DON CEZAR
BEATRIX
CHÓR (BOHEMUND)
Nie mógł się oprzeć umysł jego żywy.
Matko! Nadzieja błyska w twej żałobie:
On wybrał życie — syna wrócił tobie.
DON CEZAR
Prochy twe święte wzniesione na mary
Wołają na mnie silniej, głosem groźby,
Niż płacze matki, niż kochanki prośby.
Trzymam w objęciu mojego ramienia
Co los człowieka w los Bogów zamienia —
Ale czyż zbójca ma szczęśliwe chwile
Pędzić na ziemi — a ty bez pomszczenia
Trupieć niewinny w głębokiej mogile?
Niech nas przedwieczna zachowa opieka,
Żeby los taki był działem człowieka.
Jam widział — łzy jej płynęły nam obu,
Spokojny idę za tobą do grobu.
CHÓR (KAJETAN)
Nie wiem, czy go żałować, czy zazdrościć losu?
Jedna mi tylko prawda błyszczy wśród chaosu:
Życie nie jest największym bogactwem człowieka,
Ale w zbrodni największe nieszczęście go czeka.
- Eumenida — inaczej: Erynia, w mit. gr. Erynie były wysłanniczkami Fatum, mścicielkami tropiącymi zbrodniarzy; przedstawiane były z wężami we włosach i skrzydłami; z imienia znane są trzy: Alekto (Niestrudzona), Tysyfone (Mścicielka) i Megera (Wroga). [przypis edytorski] ↩
- trosków — dziś popr. forma D.lm: trosk. [przypis edytorski] ↩
- nawa (daw.) — okręt. [przypis edytorski] ↩
- promieńmi — dziś popr. forma N.lm: promieniami. [przypis edytorski] ↩
- Ceres (mit. rzym) — bogini płodności, rolnictwa i urodzaju. [przypis edytorski] ↩
- Pan (mit. gr.) — bóg pasterzy, przedstawiany z koźlimi nogami, jego rzymski odpowiednik to Faun. [przypis edytorski] ↩
- wał (daw.) — fala. [przypis edytorski] ↩
- o nic piękniejszym — dziś popr.: o niczym piękniejszym. [przypis edytorski] ↩
- synie — dziś popr. forma Msc.lp: synu. [przypis edytorski] ↩
- rękojmia (daw.) — gwarancja. [przypis edytorski] ↩
- wyczerpnięty — dziś popr.: wyczerpany. [przypis edytorski] ↩
- walek — dziś popr. forma D.lm: walk. [przypis edytorski] ↩
- miasto (daw.) — zamiast. [przypis edytorski] ↩
- uważać (daw.) — zauważać, dostrzegać. [przypis edytorski] ↩
- nieprzyjacieli — dziś popr. forma D.lm: nieprzyjaciół. [przypis edytorski] ↩
- feniks — legendarny ptak, ginący w płomieniach i odradzający się z popiołów. [przypis edytorski] ↩
- wiedzieć — tu: znać. [przypis edytorski] ↩
- Feb (mit. gr.) — przydomek Apolla, boga słońca. [przypis edytorski] ↩
- czaprak — okrycie konia umieszczane pod siodłem. [przypis edytorski] ↩
- cugle — lejce. [przypis edytorski] ↩
- rząd — ozdobna uprząż końska do jazdy wierzchem. [przypis edytorski] ↩
- strugiem — dziś w r.ż.: strugą. [przypis edytorski] ↩
- Wenera a. Wenus (mit. gr.) — bogini miłości. [przypis edytorski] ↩
- Diana — dziewicza bogini łowów, odpowiednik gr. Artemidy. [przypis edytorski] ↩
- podejście — fortel, podstęp. [przypis edytorski] ↩
- bawić (daw.) — przebywać. [przypis edytorski] ↩
- Perseusz (mit. gr.) — syn Zeusa i Danae, heros, zabójca Meduzy. [przypis edytorski] ↩
- Hebe (mit. gr.) — córka Zeusa i Hery, personifikacja młodości. [przypis edytorski] ↩
- Wiktoria (mit. rzym.) — bogini zwycięstwa. [przypis edytorski] ↩
- styr — dzis popr.: ster. [przypis edytorski] ↩
- usilić — wzmocnić. [przypis edytorski] ↩
- szczerota — dziś popr.: szczerość. [przypis edytorski] ↩
- tej doby (daw.) — w tym czasie. [przypis edytorski] ↩
- na uboczy — dziś popr.: na uboczu. [przypis edytorski] ↩
- przytomny (daw.) — obecny. [przypis edytorski] ↩
- przytomny (daw.) — obecny. [przypis edytorski] ↩
- trętwieć — dziś popr.: drętwieć. [przypis edytorski] ↩
- Temida (mit. rz.) — bogini sprawiedliwości. [przypis edytorski] ↩
- Orestes (mit. gr.) — syn Agamemnona i Klitajmestry, matkobójca, który pomścił w ten sposób zabójstwo ojca. [przypis edytorski] ↩
- stygowy (mit. gr.) — styksowy (od nazwy rzeki płynącej w krainie umarłych). [przypis edytorski] ↩
- Także — „tak” z partykułą wzmacniającą -że. [przypis edytorski] ↩
- Także — „tak” z partykułą wzmacniającą -że. [przypis edytorski] ↩
- furiów — dziś popr. forma B.lm: furii. [przypis edytorski] ↩
- synie — dziś popr. forma Msc.lp: synu. [przypis edytorski] ↩
- musić (daw.) — zmuszać. [przypis edytorski] ↩
- patrząc — błąd składni, winno być: gdy patrzę. [przypis edytorski] ↩
- strony — dziś popr. forma B.lm: struny. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Fryderyk Schiller
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Oblubienica z Messyny · Okładka na podstawie: coniferconifer@Flickr, CC BY 2.0
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: CC-BY-2.0
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: cover
Oblubienica z Messyny · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/schiller-oblubienica-z-messyny/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Domena publiczna · Michał Budzyński
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: translation
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.