Źródło i licencja tłumaczenia
AKT TRZECI
SCENA PIERWSZA
Salon, jak w Akcie pierwszym.
FANTAZY i RZECZNICKI.
FANTAZY
RZECZNICKI
FANTAZY
RZECZNICKI
FANTAZY
Przez tego czarta golijata, draba,
Baszkira: — już jej wenecki sztylecik
Uczułem — i wiatr z jej ust pełny szpilek
Już mnie obleciał — już miałem pasztecik
Z jej kuchni — już, już ten zemsty motylek
Zrzucił poczwarkę swoję i tu lata,
Zrobiwszy traktak z ludźmi na mą zgubę.
RZECZNICKI
FANTAZY
Nabita puszką ćwieków.
RZECZNICKI
Bo nie uwierzę.
FANTAZY
Dziś właśnie połknąć mnie chce jak Jonasza.
Dziś właśnie, kiedy ranne dyjamenty,
Stały na kwiatach...
RZECZNICKI
Z gwiazd, z dyjamentów, z kwiatów...
FANTAZY
Otóż ci powiem prosto: dziś stoimy
Na ganku — Baszkir z ogromnym harapem,
W futrach, jak bożek gdzieś sybirskiej zimy,
Ujeżdża konie — panny z ganku patrzą,
Starosta swoje anegdoty plecie...
RZECZNICKI
Jak Manfred...
FANTAZY
Jak Gaweł...
RZECZNICKI
FANTAZY
Naprzód mi konia prawie na pierś wsadza
Ogonem — zmykać przymusza, od błota
Spędza jak wróbla, pałaszem zawadza
I moje złote na piersiach binokle
O ciągnie —
RZECZNICKI
Takie zdarzenie mieli Temistokle
Na olimpijskich grach. — Ustępuj z kładek,
Kiedy przez błoto konie idą kłusa.
Baszkir nie winien nic.
FANTAZY
Bestia mojego zabił Spartakusa!
RZECZNICKI
FANTAZY
Diabeł podszepnął jakiś pannie Stelli,
Że do Majora przybiegła i prosi:
„Niechaj, Majorze, Baszkir z łuku strzeli!”
Ojciec tę prośbę natychmiast podnosi,
Prawi uczoną wielką dysertacją
O sławnem z łuku strzelaniu Baszkirów,
Dowodząc, że zna strzał przez elewacją.
Schodzą się panny, do niebios szafirów
Odprowadzają tę strzałę oczyma;
Ja sam aż w gwiazdy okiem idę za nią,
Widzę, jak srebrna się na niebie trzyma,
Maleńka — komar pod niebieską banią —
Potem przechyla — skręca — w ziemię mierzy
Główeczką srebrną, daje świdra, młyńca —
Spadła: patrzże, gdzie? — Mój Spartakus leży,
Mój wyżeł leży na środku dziedzińca,
Drgając łapami! — Czy ty byś uwierzył
Albo spodziewał się? — W niebiosa godził,
A szelma w mego Spartaka wymierzył!
RZECZNICKI
To los...
FANTAZY
RZECZNICKI
przerywa.
Że najpiękniejszy wybrał cel — Fantazy,
Strzelając, widzisz, tak przez elewacją,
Trzeba mieć piękność celem...
FANTAZY
Mówię ci, że w tem czuć rękę Idasi.
RZECZNICKI
FANTAZY
Wtem Stelka, co się do każdego łasi,
A coś z diabełka on w swojej osobie,
Pyta Baszkira, jak się to przez barki
Ów kołczan wkłada? czy ciężki? czy z blachy?
RZECZNICKI
FANTAZY
Zdjął kołczan i mnie — co jemu pod pachy,
Byłem, a właśnie wylazłem był z kąta
I stałem przy nim z maleńką dziewczynką —
Przez głowę rzuci nagle jak chomąta
Ten kołczan, pasy te żółtawą glinką
Pomalowane: i nagle przed okiem
Panien zniknąłem, jakby syn Latony,
Okryty białej kurzawy obłokiem —
RZECZNICKI
Jak koń —
FANTAZY
A gdy opadł kurz, tom się przy łajdaku
Baszkirze — —
RZECZNICKI
W kusym tużurku, w sążnistym sajdaku
I ożółcony pasem ładownicy!
A ba!
FANTAZY
Przysięgnę, że gdzieś stała w okolicy
Na wieży lub na dębie z teleskopem.
RZECZNICKI
FANTAZY
SCENA DRUGA
Wchodzi HRABIA RESPEKT.
HR. RESPEKT
Major nadzwyczaj smutny z tych wypadków
Z żołdakiem się tym obejdzie surowie.
Kochałeś może tego psa? bez świadków
Może i parę łez nad nim zroniłeś?
Niech cię pocieszy to, że moja żona,
Której ty dawno głowę zawróciłeś
Twymi listami, już jest zatrudniona
Obraniem miejsca pięknego w ogrodzie
Na grób dla twego psa i monumenta.
Gdybyście byli z moją córką w zgodzie
Lepszej: to może by jakie mementa
Znalazła w książce angielskiej i napis
Godny. — Lecz z moją córką coś ty, Hrabio
Chciałbym was widzieć jak lazuli-lapis
Błękitnych! chciałbym to, pod czwartą schabią
Zobaczyć, czy ty masz serce?... Masz serce —
Ale zobaczyć chciałbym, czy się wreszcie...?
Wiesz, Hrabio, ojcem jestem... a kobierce
Nagotowane...
FANTAZY
Waszych serc...
HR. RESPEKT
Jeżeli można, bez żadnych floresów
Choć chwilę!
FANTAZY
na Rzecznickiego wskazując.
HR. RESPEKT
Dobrze — idź, same róże zrywaj, a my
Weźmiemy ciebie w siatkę — weźmiem w siatkę
I myśli twoje ładne pochwytamy
W piękne więzienie. — Masz ojca i matkę:
We mnie masz ojca, matkę — w mojej żonie;
Do Rzecznickiego.
A my, jak ludzie ziemi, chodźmy pisać.
Wychodzi z Rzecznickim.
FANTAZY
Za tego starca. — Jak on się kołysać
Musiał — uśmiechać i na pół dowcipnie
A na pół serio rzucać mi na szyję
Tę córkę! — Krew tak czerwona nie lipnie
Do rąk zabójcy, ani modre żmije
Nie okręcają takimi uściski
Laokontowych ramion, jak on zięcia! —
To dziwna! — Jak on żebraka był bliski —
Jak cały drżący porwał mnie w objęcia —
Jak od psa zaczął, a skończył na sobie:
Niby wyraźnie mówiąc: nad psem płaczę —
Więc płacz nade mną! — Kiedy te łzy obie,
Co w oczach jego błysnęły, tłómaczę:
To mu odpuszczam uśmiech ów fałszywy,
Którym się zakrył przede mną jak maską.
SCENA TRZECIA
HRABINA RESPEKTOWA wchodzi.
HRABINA
FANTAZY
HRABINA
Sądzę, że pan Bóg nam swą świętą łaską
Pomoże... Hrabio! we łzach jestem cała,
Widzisz mnie drżącą: nie dziw się — ja matka!...
FANTAZY
Żeś mnie tu wzięła pierwszego za świadka
Tych łez. Umiem je cenić.
HRABINA
Pewny, że moja Diana zrozumie
To serce jego; i chociaż nie wszędzie
— Bo ona latać po gwiazdach nie umie —
Poleci za nim: to przecież Go w żadnym
Złym losie córka moja nie opuści.
Ona ci będzie, Hrabio, kwiatem ładnym
W domu; przed twoją błyskawicą spuści
Oczy, i będzie płakała — nie wiedząc,
Skąd te łzy, czemu się po licach toczą.
Nigdy cię ona nie obrazi, śledząc
Twoich czynności; ani z twą proroczą
Przyszłości myślą będzie się kłóciła —
Ani z przeszłością twych złotych pamiątek
W bój wstąpi. Dla nas ona wszystkich była
Jak w domu jaki czarodziejski kątek,
Gdzie jest najlepiej — smutnym!... Ale, Panie,
Ja, matka... muszę przewidywać za nią
I muszę matki to przewidywanie
Powierzyć tobie...
FANTAZY
Nie powinienem mieć ładnych tajemnic.
HRABINA
Wpuścimy oczy do najskrytszych ciemnic
Naszego czucia. — Hrabio, ja się boję,
Że tu... pod lawą tą — jakaś Westalka
Rzymska ma ogień jeszcze nie zagasły...
FANTAZY
do siebie.
Głośne.
Pani, tym ogniem się serdecznym pasły
Różne... cóż powiem? różne salamandry
I w ogniu żyły...
HRABINA
FANTAZY
Zmieniały dawniej — albo nieszczęśliwe
W źródła płaczące, lecz w ręku poety
Dafne zmieniała się zazwyczaj w laury.
Powinny by dziś to polskie kobiety
Dobrze rozważyć...
HRABINA
Wy wszyscy Giaury! wy zawsze wracacie
Do pierwszych waszych snów — na śmierci łożu...
FANTAZY
HRABINA
FANTAZY
HRABINA
U księdza Logi.
FANTAZY
HRABINA
FANTAZY
HRABINA
FANTAZY
Wybiega.
HRABINA
SCENA CZWARTA
Wchodzą wołani wszyscy — z nimi MAJOR i RZECZNICKI.
HR. RESPEKT
HRABINA
HR. RESPEKT
Jak się to skończy?
HRABINA
Nieszczęście jakieś wyniknie.
MAJOR
Czart złączył — Moskal tę parę rozłączy.
Bo ja zrozumiał z mego stanowiska,
O co tu chodzi; tak dziś ja z Baszkirem
Moim niewiele sobie pogadawszy,
Zrozumiał, że tu mariaż — a tam wirem
Jakaś kobieta kręci... Tak ja krwawszy
Był żalem, niż wy, że mój Baszkir w zmowie
Z tamtą kobietą drwił z waszego zięcia.
Więc ja rozwidnił Baszkirowi w głowie,
Że on zobaczył waszego dziecięcia
Nieszczęście, i sam zapłakał nad wami
I przyrzekł pomóc wam przeciw tej furii.
Tak jeśli wam to nic, tak my to sami
Zrobimy sztukę. Tak ja na dyżuryi
Przy sobie teraz zatrzymał Kałmuka,
A Baszkirowi kazał jechać w pole.
Tak od tej pani hrabiny poszuka
I odprowadzi przez całe Podole
Babę do domu.
HR. RESPEKT
MAJOR
Co wam do tego?
HRABINA
MAJOR
Jest Włoch, Franmason!
HR. RESPEKT
Taki rapt...
MAJOR
RZECZNICKI
Do głowy ani przyszło, byś Pan sobie
Tak śmiał postąpić.
MAJOR
HRABINA
Zaaresztował!
HR. RESPEKT
STELLA
HR. RESPEKT
MAJOR
HRABINA
Mężu, każ zaprząc! — Dianko, włóż świtkę
Czarną, podszytą łabędziami! — Stelko,
Przynieś mi boa! — sama włóż szlafroczek!
Tak jak kompanią tu jesteśmy wielką,
Jedźmy!
Hrabia idzie do drzwi; służba się krząta; panny wychodzą i wchodzą przebrane.
MAJOR
RZECZNICKI
Włóżcie czem trzeźwić!
HRABINA
Włóż do powozu — o! te dwa flakony.
Jedźmy!
MAJOR
Z moim Baszkirem.
LOKAJ
HRABINA
Pan Major konno niechaj przodem rusza!
MAJOR
HR. RESPEKT
Wszyscy oprócz Rzecznickiego wychodzą z pospiechem.
RZECZNICKI
SCENA PIĄTA
Wpada FANTAZY.
FANTAZY
RZECZNICKI
FANTAZY
RZECZNICKI
Już podpisana...
FANTAZY
Porwał ją przez pół! chwycił jak narcyza!
Róże, co były w jej czarnych warkoczach,
Wytrząsał! uniósł jak wicher! — Rumaka
I pistoletów!!...
RZECZNICKI
FANTAZY
Dosiedzi jedna kosteczka Polaka,
To będzie rąbać!
RZECZNICKI
FANTAZY
Opuszczę, to mi w twarz pluń! — Do widzenia!
RZECZNICKI
FANTAZY
Widzę ją z dala — nad brzegiem strumienia
Smętnie idącą: — już się na pół godzę
Z tą dawną myśli moich Pelejadą —
Wtem — patrzę: jakiś Kałmuk przed nią staje —
Pokorny zda się z razu — czy z doradą
Czy z prośbą?... Słucham, co? — wtem klasły gaje:
Dała mu ręką w twarz — do oczu skacze —
On ją porywa wpół, jak zwierz unosi...
Horor!! puść — konia sam, biegnę, kulbaczę —
Lecę... Jeżeli ten Major się zgłosi
O swego człego do sądu, daj parol
Za mnie, że człowiek ten wymazan z pułku
Znajdzie się w piekle!...
Wybiega.
RZECZNICKI
A więc ja szłapię także — dla trzeźwienia
Różnych mdlejących; a zaś dla obrony
Od diabła, z którym już walczyć nie mogę,
Wezmę na bryczkę moją księdza Logę.
Chce wychodzić, wchodzi IDALIA.
SCENA SZÓSTA
IDALIA
RZECZNICKI
zdziwiony.
IDALIA
Oczy Pan sobie przecierasz? — Zapewne
Cieniem się, marą wydaję dla niego!...
Obadwa macie serca bardzo rzewne:
Płaczecie trupów, nim umrą; a żywych
Macie za mary, gdy wam stają w oczy...
Cóż więc? natrętna jestem dla szczęśliwych?
RZECZNICKI
IDALIA
RZECZNICKI
Mówił Fantazy — powylatywały!
Baszkir uchwycił ją w pół, jak narcyza!...
IDALIA
Słyszałam, że już młodych intercyza
Jest podpisana: — wszystkie serca mocy
Zebrałam — świadkiem szczęścia być przychodzę.
RZECZNICKI
z szyderstwem.
IDALIA
RZECZNICKI
Szecherazady!
IDALIA
wzgardliwie.
W jakich intrygach?
RZECZNICKI
Abyś mi Pani teraz w czem szkodziła.
Sam jestem tylko w ogromnej intrydze:
Przed chwilą Pani Hrabina tu była
Porwaną...
IDALIA
RZECZNICKI
Do siebie.
W zmowie jest baba z Kałmukiem —
Głośno.
Pani, jak widzę, masz wielkie rozkosze
Jak dawniej, rządzić amorowym łukiem,
Wszystko zamieniać jak pędzel Albana
W obrazek pełny róż i Kupidynów —
IDALIA
Mówić tu prozą!
RZECZNICKI
Stojąc, jak słońce, co oku doskwiera —
Z oczu olśnionych kochankowi zniknąć —
Zniknąć z Centaurem, tak jak Dejanira —
IDALIA
Lub do poezji, albo też do wódki
I spirytusu — żałuję Go mocno!
RZECZNICKI
Na tę przejażdżkę, zdrowiu tak pomocną
I fantastyczną —
IDALIA
RZECZNICKI
IDALIA
RZECZNICKI
IDALIA
Że Pan tak mocny mitolog — w zakresie
Swojego głupstwa.
RZECZNICKI
Że Pani wracasz bez żadnego szwanku.
IDALIA
RZECZNICKI
IDALIA
Zawsześ lokajski spełniał obowiązek:
Gdy Fanio w Rzymie był, toś od służącej
Mojej dostawał dla niego podwiązek,
Róż, co na balu na piersi gorącej
Uwiędły; stałeś jako szpieg, przy bramie
Czekając, abyś doniósł, gdzie wyjadę...
A ja mówiłam: oto psie ma znamię
Ten człowiek — wierny jest! i nad gromadę
Ludzi wiernością wyższy jest ten człowiek;
A więc ma dobre serce, myśli świetne.
Choć więc spod twoich szarych, wężych powiek
Odrażająca szła skra; nieszlachetne
Choć z ciebie jakieś pary wychodziły
I odrażały mnie instynktem ducha: —
Tylem zdobyła, że mi stał się miły
Twój widok i głos dla mojego ucha
Umiłowany. — Miej więc dziś torturę
Z tej jednej męki, która żre głęboko
Tą myślą: żeś był podniesiony w górę,
Że w jednej stałeś opinii wysoko,
Że w jednej myśli ty byłeś istotą
Wyższą nad ludzi, żem była gotowa
Klęknąć przed tobą: — a ty byłeś błoto,
Jednego nie wart spojrzenia i słowa,
Chodzący dowód, że mój sąd o świecie
Był sądem młodej kobiety — pomyłką!
Teraz tu jesteś marszałkiem w powiecie:
Jego pieniądze wzniosły cię! Z posyłką
Już cię nie pośle po mego trzewika
Albo po zwiędły kwiat — pan teraz z ciebie!
Lecz to, co ludziom serce tu odmyka,
Szczęście... to ciebie tak, jak kreta grzebie
W intrygi — w lochy idące podziemnie —
W pochlebstwa, które ci u niego służą. —
Cóż? — czemu teraz Pan już nie drwisz ze mnie?
Jakąż to mnie Pan po stepach podróżą
Prześladowałeś?... Mów! — uwieńczę laurem
Komiczny talent Pana. Cóż? — ciekawa,
Z jakim mnie tu Pan wyprawiasz Centaurem?!...
Milczysz?
RZECZNICKI
Którą dał Nessus?
IDALIA
RZECZNICKI
dozwól mi Pani, że będę otwarty
I spytam; dobrą Pani miałaś drogę?
Czy trakt byt bity i gładki i suchy?
Czy zdala widać było Kapitole?
Ach!... jak to się te nazywają muchy
Świecące, proszę Pani... czy lucziole
Za konia grzywą leciały jak grzywa
Z gwiazd? — Wszak podobno tak bywa w Italii —
Słowem, czy Centaur ten, który porywa
Z konia chwytając dziewicę w pół talii —
Czy nie obraził?
IDALIA
Ze ja porwaną byłam?
RZECZNICKI
Zresztą patrz Pani — państwo i lokaje
Wszystko rozbiegło się oto po lesie...
IDALIA
RZECZNICKI
W pogoń za Panią — sprzyja pora ranna —
Fantazy nawet tak jak na myśliwstwo
Wziął trąbkę.
IDALIA
RZECZNICKI
Wzięła lornetkę.
IDALIA
RZECZNICKI
Wziął pistolety.
IDALIA
RZECZNICKI
Pędzić się jak wiatr, wziąwszy księdza Logę,
Nie wiedząc, czy ślub, czy pogrzeb wypadnie
Z natury rzeczy.
IDALIA
RZECZNICKI
IDALIA
RZECZNICKI
Poczwałowali.
IDALIA
RZECZNICKI
IDALIA
RZECZNICKI
Tęskniący za jej dalekim obrazem.
Szczęście to dla niej, bo z tą katolicką
Duszą, o Pani słysząca przygodzie...
IDALIA
Tu przed godziną gadałam w ogrodzie.
RZECZNICKI
zmięszany.
IDALIA
Owszem mówiła, że ci chce siurpryzę
Zrobić: — ubrała się w błękitne szale
I w blondynową wielką moją kryzę —
RZECZNICKI
IDALIA
Że Pana chciała podejść w moim stroju
I pomieniała się na kapelusze
Ze mną.
RZECZNICKI
IDALIA
Serca Pańskiego!
RZECZNICKI
IDALIA
RZECZNICKI
IDALIA
To wiesz...
RZECZNICKI
do siebie.
IDALIA
RZECZNICKI
Do siebie.
Z mego łona
Wychodzą mrówki, za serce mnie chwyta
Głośno
Czy Pani pewna, że to moja żona!
IDALIA
RZECZNICKI
Ktoś wzrostem do niej podobny?... jej talia
Nie jest znacząca...
IDALIA
Wyraźnie: Pani Rzecznicka Omfalia,
Z którą ja...
RZECZNICKI
Chce wychodzić.
IDALIA
RZECZNICKI
Droga mi każda chwila i minuta.
Do siebie.
Ten Kałmuk... moja żona... sto kartaczy!!...
IDALIA
RZECZNICKI
Krzyczy przez okno.
Wyprząc z bryczki,
A włożyć siodło!
IDALIA
RZECZNICKI
IDALIA
Te jaśminowe szła...
RZECZNICKI
IDALIA
RZECZNICKI
IDALIA
śmieje się.
Teraz rozumiem!...
RZECZNICKI
Że taki afront...
IDALIA
Z Kałmukiem, jak wiatr —
RZECZNICKI
przez okno.
Położyć siodła!... podepnij strzemiona!
Ale jeszcze raz błagam na kolanach,
Czy Pani pewna, że to moja żona,
Którą — —
IDALIA
RZECZNICKI
Nie! nie, nie! — bo to przechodzi granice
Wszelkiej na świecie znanej... tak nie było!...
Ale —
IDALIA
RZECZNICKI
krzyczy w okno.
Na Boga! Czy ty masz serce, Hawryło?!
Cóż ty tam myślisz?!
IDALIA
Jako Kupidyn w obrazku Albana?...
RZECZNICKI
IDALIA
Była porwaną...
RZECZNICKI
Widziałaś?
IDALIA
RZECZNICKI
Jak to być może dawno?
IDALIA
RZECZNICKI
To przy tych karczmach... To jest bardzo jawno,
Że jeszcze nie są w lesie... Tak, być muszą
Przy karczmach... Gdyby tam jaki znajomy
Był taki dobry!...
IDALIA
RZECZNICKI
We mnie i w moją hańbę!!
Wybiega.
IDALIA
Gdy ból mu wszystkie zęby powyrywał,
Zacierpiał sercem, krwią — i trysnął z powiek
Iskrą człowieka. — Lecz jak długo pływał
W błocie i patrzeć nie pozwolił z góry
Na konwulsyjne swoje śmieszne męki!
Ja, nawykniona śród każdej tortury
Nadziei z serca, a trucizny z ręki,
Za wszem gotowa powitać wypadek
Uśmiechem — albo śmiertelną bladością.
Lecz ten rozsądny i kościany dziadek
Za swą porwaną poleciał Jejmością
Już bez rozumu — na wychudłej szkapie,
Butów cholewy pokazując szare. —
I to się zowie świat zimny, co chrapie!
Kiedy mu serce, miłość albo wiarę
Wspomnisz — wszystko to romansem nazywa!
A gdy sam w romans wpadnie — kawał błota —
Jak żyd na koniu wychudłym się kiwa!
Gdyby na drodze stały, podruzgota
Apolinowe posągi! i wróci
Z małżonką w ręku, jako Hesperyda
Z jabłkiem. — O ten świat — że anioły smuci,
Nie dziw! — Mnie samą wzgarda i ohyda
Bierze, gdy widzę, że takie gadziny
Rozsądkiem przeciw egzaltacji świszczą?
A jakież to w tym domu były czyny
Ludzi, co sercem i rozumem błyszczą?
Przedali córkę — mnie, natrętną marę,
Chcieli oddalić — jak? — afrontowaną!
Tak że mi chyba wziąć habity szare
I za klasztorną trzeba było ścianą
Przeżyć ostatek... Precz, serca przedajne! —
Za was rumienię się, jak róża sromu. —
Szczęście, że blisko konie mam rozstajne.
Powrócę — sama — do smętnego domu
Z moją niedolą i z mojem cierpieniem
Dawnem, lecz mędrsza stokroć doświadczeniem.
Źródło i licencja
Domena publiczna · Juliusz Słowacki
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Fantazy · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/slowacki-fantazy/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.