Rozdział XXXVI. O ostatku zabawek elearskich za Renem i jako cesarzowi pożyteczne i wdzię…

Elearowie kwarter2 odmieniwszy Lampsheim wysiekli, do dobycia Heidelbergu jako pomogli. Ruszenie Elearów przez Ren ku domowi. List od cesarza j. m. do Elearów. List od arcyksiążęcia Leopolda do wojska. List od arcyksiążęcia Leopolda do pułkownika.

Gdy tedy wojsko dla pomienionego złego powietrza, a zatem i gęstego umierania, potrzebowało się przenieść spod Wormskiego kwarteru, dzień albo dwa przed ś. Krzyżem pomknęło się w góry ku Zweibrukowi3 do Grynstatu4, gdzie aż do wyjścia z tamtych krajów (dla odparcia jakich posiłków, jeżeliby skąd przyszły niespodziewanie) odpoczywając, żywności najwięcej z Zweibruskiego państwa zaciągali, a męstwa swoje pod Frankenthalem oświadczali. Gdzie osobliwie to między inszymi wspomnienia godno, iż gdy pod Lampsheim miasteczko nieprzyjacielskie pod samym Frankenthalem i do niego należące (zaczem i żywności Frankenthalowi dodające), czatą nad świtaniem przypadli, pacholik jeden przez wał i mur (bo dobrze warowne było) przelazłszy, kłódki poobcinał i wzwód spuścił, zaczem drudzy wpadłszy, wielki im krzyż (bo się to w dzień ś. Krzyża działo) zadali.

Pod tym czasem hetman książęcia bawarskiego z drugą stronę Renu z ludem swym leżący, widząc, iż mu się dla męstw Elearów, od Zwejbruku leżących i Frankenthal zabawiających, żadnych odsieczy obawiać nie było potrzeba (zwłaszcza po zniesieniu przez Eleary wyżej pomienionego mostu Manheimskiego przez Ren od Frankenthalu) postąpił był pod Heidelberg ze wszystkim swym ludem (do którego kilka chorągwi Elearów, na postrach nieprzyjacielowi, aby się po polach błyskali, wezwawszy), po wielu szturmach wielką go mocą dobył. Zaczem Heidelberg opatrzywszy, gdy pod Manheim ostatnią nadzieję Frydrychowego ludu podstąpił, iż się już Elearom nie było z kim zabawiać, nazajutrz po niedzieli, w którą przypadała Ewangelia ś., jako wstąpiwszy P. Jezus w łódkę przeprawił się i przyszedł do miasta swego, to jest 19 dnia września, nowina przyszła, aby się Elearowie przewieść przez Ren ku domowi gotowali, i wziąwszy pieniądze bez mieszkania5 aż do Czech postępowali. A to osobliwie dla6 następującego sejmu, zęby na cesarza j. m. ostrzącego o to, iż tam trzymał tak ciężkiego (dla niemożenia się z nim zmówić) żołnierza, dla którego (według Ewangelii ś. pod tym czasem to jest 25 września przypadającej: jako podobne jest królestwo niebieskie człowiekowi królowi, który gdy sprawiwszy gody synowi swemu wzywał swoich, oni się różnie wymawiali itd.) co żywo się też wymawiało cesarzowi, iż nie śmieli na sejm jechać, ażby z Rzesze7 wywiódł Eleary. Zaczem cesarz j. m., chcąc też w ten czas z Czech złą suknią katolictwa i wierności poddaństwa mającego wyrzucić, kazał co prędzej Elearom do Czech postępować. W której materii jakoby cesarz j. m., także i arcyksiążę Leopold do wojska pisali, na pokazanie, w jakiej cenie Elearowie u nich byli i jako się tam zachowali, zdało się tu ich listy niżej pomienione włożyć.

Ferdinandus Secundus Divina Favente Clementia8 Electus Romanorum Imperator semper Augustus

Strenui, nobiles, fideles, nobis dilecti. Optima vobis constat, quemadmodum eo tempore, cum potens rebellium factio, et nobis et imperio gravis esset, operam vestram militarem stipendiis conduxerimus, quae ita strenue hactenus meriti estis, et universae Germaniae testimonio consueto gentis vestrae valori plus quam abunde sit satisfactum. Caeterum postquam nunc causa, viribusque diffusus hostis omnis retrocessit, sacrique romani imperii status et ordines universi conjunctis votis et animis, pacem (cujus adsequendae causa bellum omne suscipitur) expostulant, reverendis. et serenis. fratri nostro archiduci Leopoldo episcopo Argentinensi et Passaviensi commissionem benigne injunximus, ut subductis rationibus et residuis stipendiis exsolutis, copias vestras usque ad imperii confinia, citra noxam et offensam, prout moris est, reduci curet. Confidimus autem, non minorem vos hac in re promptitudinem ostensuros, quam hactenus ad augusti nominis et dignitatis nostrae imperialis authoritatem vindicandam, animi viriumque attulistis. Quod nunquam non gratia nostra caesarea liberaliter agnoscemus, et in commoda vestra conjunctim et separatim propensi, quantum a fide et robore vestro respublica senserit, serenissimo regi Poloniae, affini et vicino nostro charissimo per litteras vobis honorificas testabimur. Datum in civitate nostra Viennae, Kalendis Septembris, Anno Domini millesimo sexcentesimo vigesimo secundo, regnorum nostrorum romani quarto, hungarico quinto, bohemico vero sexto.

FERDINANDUS

Ad mandatum S. C. M. proprium

HERMANUS QUESTEABERG

Leopoldus Dei Gratia archidux Austriae9, dux Burgundiae, episcopus Argentinensis et Pass. Abbatiarum Murbacensis et Luderensis administrator perpetuus, comes Tirolis, landgravius Alsatiae

Strenui, nobiles, fideles, nobis dilecti. Eam hactenus erga nos promptitudinem, viriumque vestrarum valorem experti sumus, ut operam et laudabilem dexteritatem vestram, qua nos imperialis dignitatis authoritatem, nec non nobis commissas provincias, magna exparte devastatas erga rebellium ulteriores factiones vindicaturos confidimus, nobis diutius praesentum exoptassemus. Verum cum sac. caes. M. hoste nonnihil his ex partibus elongato, sacri romani imperii ordinibus pacem conjunctis votis et animis expostulantibus sese clementissime accommodaverit, hacque de causa copias vestras hinc avocare destinarit; nostri officii et obsequii debitum agnoscimus, ut nos absque ulla refragatione modo dictae ordinationi morem geramus. Non dubitamus itaque vos ea modestia et facilitate digressuros, nec non mandatis ejusdem S. C. M. satisfacturos, qua partes has citra noxam vel offensam, pro solita animi vestri magnanimitate, et disciplinae conservandae zelo, ingressi estis. Quod ubi in majus vestri nominis et laudis emolumentum cedit, ita erga omnes et singulos nostrae archiducalis gratiae, propensione, qua vobis constanter addicti permanemus, quavis occasione data, haud ingrate recognoscemus.

Datae Rubeaci 13 Septembris Anno 1622.

LEOPOLDUS

Leopoldus Dei Gratia archidux Austriae10, dux Burgundiae, episcopus Argentinensis et Pass. Abbatiarum Murbacensis et Luderensis administrator perpetuus, comes Tyrolis, landgravius Alsatiae

Nobilis, strenue, dilecte, fidelis. Non dubito quin probe notum habeas causam illam, qua S. C. M. mota, te una cum copiis polonicis has in partes Mansueldiana rebellione infestas ablegarit, nonnihil declinare ac hoste viribus deficiente, nec non alia et extera loca converso sacri romani status et ordines pacem (cujus obtinendae causa bellum omne suscipitur) cenjunctis votis et ani mis expetere.

Cum itaque sacra caes. M. eo animo inclinarit, ut gentem polonicam nunc temporis avocare destinarit, nos vero eam in te tuarum copiarum dirigendarum dexteritatem, valorem ac disciplinae conservandae zelum, hactenus animadverterimus, ut te nobis semper gratissimum reddideris: spe firmiore fruimur, tecum polonicis copiis ea ordinis et disciplinae observatione digressurum, qua hasce provincias citra noxam et offensam, magna et laudis et nominis tui existimatione ingressum scimus. Cujus testimonium prout tibi jure merito impertimur, ita nos tibi archiducalis gratiae nostrae propensione constanter addictos pollicemur.

Datae Rubeaci 13 Septembris Anno 1622.

LEOPOLDUS.

W tenże sens był do książęcia Radziwiłła11 wyżej pomienionego hetmana elearskiego, dziękując mu, a prosząc, aby aż do Czech wojsko co najskromniej prowadził; który by się w tym porządku miał był po cesarskim położyć, ale go nie było na dorędziu.