AKT DRUGI

Tak, to rzecz pewna: wobec takiej pogody, ludzie nasi powinni być dziś tutaj. Pewien majtek, który przybywa z Tarentu, zapewnił mnie, że widział, jak moja służba gotowała się wsiadać na statek. Ale widzę, że przyjazd mej córki trafia na bardzo niepomyślne okoliczności, i to, co mi powiadasz o synu, wielce utrudnia spełnienie naszej umowy.

Nie troszcz się o to, szanowny sąsiedzie i przyjacielu; ręczę, że obalę zaporę i nawet spieszę natychmiast czynić kroki w tej sprawie.

Na honor, mości Argancie, chcesz, abym ci powiedział, co myślę? Otóż wychowanie dzieci jest to rzecz, którą się trzeba zajmować bardzo serio.

Bez wątpienia. Do czego się to odnosi?

Do tego, że wybryki młodych ludzi płyną najczęściej z tego, że ojcowie nie umieli ich chować jak należy.

I to się trafia. Ale co chcesz przez to powiedzieć?

Co chcę powiedzieć?

Tak.

Że gdybyś był, jak troskliwy ojciec, lepiej trzymał synalka, nie byłby ci pewnie wypłatał takiego figla.

Pięknie. To niby znaczy, że ty zawsze swojego dobrze trzymałeś?

Z pewnością; i wcale byłbym nierad, gdyby mi urządził coś podobnego nawet w przybliżeniu.

A gdyby ten syn, którego ty, jako troskliwy ojciec, trzymałeś tak dobrze, nabroił jeszcze o wiele gorzej niż mój? No?

Hę?

Hę?

Cóż to ma znaczyć?

To ma znaczyć, mości Geroncie, że nie trzeba być tak rychliwym w sądzeniu drugich i że kto chce prawić kazania, winien dobrze patrzyć, czy u niego wszystko idzie jak należy.

Nie rozumiem zgoła tej zagadki.

Łatwo ci ją będzie wytłumaczyć.

Czyżbyś słyszał cośkolwiek o mym synu?

Możebne.

Cóż zatem?

Twój Skapen, rozmawiając o moim strapieniu, napomknął mi tylko coś ogólnikowo; ale możesz od niego albo od kogo innego dowiedzieć się bliższych szczegółów. Co do mnie, idę czym prędzej naradzić się z adwokatem i wymiarkować, jakich sposobów trzeba będzie użyć. Do zobaczenia.

Co by to mogła być za sprawka? Jeszcze gorsza niż jego syna! Na honor, nie łatwo mi, doprawdy, wyobrazić sobie coś gorszego; uważam, że ożenić się bez pozwolenia ojca jest postępkiem, który przechodzi wszelką imainację1.

A, jesteś tutaj!

Ach, ojcze, jakże się cieszę, widząc cię z powrotem!

Powoli. Pomówmy nieco o rzeczach serio.

Pozwól, niech cię uściskam i...

Powoli, mówię.

Jak to, ojcze! Nie pozwalasz mi wyrazić uściskiem mej najszczerszej radości?

Nie. Mamy wprzódy pewną rzecz do wyjaśnienia.

Cóż takiego?

Stań no tu, abym cię dobrze widział.

Jak to, ojcze!

Popatrz mi prosto w oczy.

I cóż?

Powiedz no mi, co się tu działo?

Co się działo?

Tak. Coś tu robił w czasie mej nieobecności?

Cóż miałem robić, ojcze?

Nie pytam o to, co miałeś robić, ale coś robił.

Ja? Nic takiego, z czego miałbyś prawo być niezadowolony.

Nic? Doprawdy?

Nic.

Bardzoś sobie rezolutny!

Bo pewny swojej niewinności.

Jednak Skapen powiadał mi ładne rzeczy o tobie.

Skapen?

Ohoho! Widzę, że mi się czerwienisz.

Skapen mówił coś o mnie, ojcze?

Tu nie miejsce po temu, aby załatwiać takie sprawy; pogadamy o tym gdzie indziej. Proszę mi iść do domu; przybędę tam za chwilę. A nicponiu! Jeśli ty hańbą chcesz okryć moją siwą głowę, wyrzekam się ciebie najkrótszą drogą: możesz na zawsze zniknąć z moich oczu.

Zdradzić mnie w taki sposób! Łotr, który dla stu powodów powinien pierwszy strzec pilnie mojej tajemnicy, sam spieszy wydać ją przed ojcem! Ha! Przysięgam na niebo, ta zdrada nie ujdzie mu bezkarnie.

Ach, drogi Skapenie, ileż zawdzięczam twoim staraniom! Cóż z ciebie za cudowny człowiek! Co to za szczęście dla mnie, iż niebo cię zesłało ku mojej pomocy!

A, a! Jesteś tu! Bardzo się cieszę, że cię spotykam, łotrze spod ciemnej gwiazdy!

Najniższy sługa. Zbyt wiele honoru mi pan czyni.

Co, drwinki stroisz!... Ja cię nauczę...

Panie!

Leandrze! Co czynisz!

Nie, Oktawie, nie wstrzymuj mnie, proszę.

Och, panie!

Przez litość!

Pozwól mi nasycić mą wściekłość.

W imię naszej przyjaźni, Leandrze, oszczędź mu życie.

Panie, cóżem ja uczynił?

Coś uczynił, zdrajco!

Ech! Z wolna!

Dobrze, Oktawie, zatem niech sam mi tu wyzna w tej chwili szelmostwo, które mi wypłatał. Tak, łotrze, znam twoją sprawkę: dowiedziałem się o niej przed chwilą! Nie wyobrażałeś sobie pewno, aby ten sekret miał dojść mej świadomości; ale żądam, byś mi tu wyznał wszystko własnymi usty2 albo ta szpada przeszyje na wylot twoje nędzne ciało.

Och, panie, pan miałby sumienie?...

Więc gadaj.

Ja panu coś zrobiłem?

Tak, łotrze; wiesz doskonale, o czym myślę.

Przysięgam, że nie wiem.

Ty nie wiesz!

Leandrze!

Więc dobrze, panie, skoro pan chce koniecznie, wyznaję panu, że to ja, wraz z przyjaciółmi, wypiłem tę baryłkę hiszpańskiego wina, które pan dostał w podarku przed kilkoma dniami. Ja również zrobiłem szparę w beczułce i rozlałem wodę naokoło, aby można było mniemać, że samo wyciekło.

Więc to ty, obwiesiu, wypiłeś wino! Więc ja za ciebie tak zwymyślałem służącą, pewny, że to ona spłatała mi tę sztuczkę?

Tak, panie, to ja; pokornie przepraszam.

Bardzo się cieszę, że się i o tym dowiedziałem. Ale w tej chwili nie o to szelmostwo mi chodzi.

To nie to, panie?

Nie: to inna sprawa, która dotyczy mnie o wiele bliżej; żądam, byś mi ją wyznał.

Panie, nie przypominam sobie, abym jeszcze coś uczynił.

Nie chcesz gadać?

Aj!

Czekaj!

Więc dobrze, panie; prawda, posłał mnie pan kiedyś, przed trzema tygodniami, wieczorem, abym zaniósł zegareczek młodej Cygance, pańskiej ukochanej. Wróciłem do mieszkania z sukniami okrytymi błotem i twarzą pełną krwi i powiedziałem panu, że natknąłem się na złodziei, którzy mnie zbili i odebrali zegarek. To ja, panie, przywłaszczyłem go sobie.

Ty przywłaszczyłeś sobie zegarek?

Ja, panie, żeby wiedzieć, która godzina.

Ho, ho! ładnych się tu rzeczy dowiaduję! Uczciwego mam sługę, doprawdy! Ale to jeszcze nie to, o co pytam.

Nie to?

Nie, łotrze bezwstydny, jeszcze coś innego; i masz mi gadać w tej chwili.

A, do licha!

Mów prędko, bo mi spieszno.

Panie, to już wszystko.

Wszystko?

Ależ...

Więc dobrze, jeszcze coś, panie. Przypomina pan sobie tego wilkołaka przed pół rokiem, który panu w nocy wsypał tyle kijów, że pan o mało karku nie skręcił, wpadłszy w ucieczce do piwnicy.

No więc?

To ja, panie, udawałem tego wilkołaka.

To ty, zdrajco, udawałeś wilkołaka?

Tak, panie; jedynie aby panu napędzić strachu i odebrać ochotę wyciągania mnie na wędrówki nocne, jak to było pańskim zwyczajem.

Potrafię ja sobie przypomnieć, w swoim czasie i miejscu, to, czego się tu dowiedziałem. Ale teraz wróćmy do rzeczy: żądam, abyś mi wyznał, coś powiedział ojcu.

Ojcu?

Tak, szelmo, ojcu.

Ależ ja go nie widziałem nawet po powrocie.

Nie widziałeś?

Nie, panie.

Z pewnością?

Z pewnością. Sam ojciec może poświadczyć.

Jednakże ja wiem o tym właśnie od niego.

W takim razie, z przeproszeniem pańskim, nie powiedział prawdy.

Panie, przynoszę wiadomość nader bolesną dla pańskiej miłości.

Jak to?

Cyganie mają zamiar uprowadzić stąd Zerbinetę; sama, ze łzami w oczach, prosiła mnie, abym pospieszył cię uwiadomić, że jeśli do dwóch godzin nie złożysz żądanego okupu, stracisz ją z oczu na zawsze.

Dwóch godzin!

Dwóch godzin.

Och, poczciwy Skapenie, błagam, chciej mi dopomóc.

A, poczciwy Skapenie! Teraz jestem poczciwym Skapenem, kiedy jestem potrzebny.

No, no, już ci przebaczam wszystko, coś mi tu wyznał, i więcej jeszcze, jeśliś jeszcze coś przeskrobał.

Nie, nie; niech mi pan nic nie przebacza; niech mi pan wpakuje w sam brzuch tę szpadę. Będę uszczęśliwiony, jeśli mnie pan zabije.

Nie; błagam cię raczej, ty chciej mi wrócić życie, podając rękę mej miłości.

Nie, nie: lepiej będzie, jak mnie pan zabije.

Życie twoje jest dla mnie zbyt cenne: zaklinam cię, chciej rozwinąć dla mej sprawy ów cudowny geniusz, dla którego nie ma nic niepodobnego3 na świecie.

Nie. Niech mnie pan zabije, proszę bardzo.

Ach, przez litość, nie pamiętaj już dłużej; pomyśl, jak by mi pomóc w tym, o co cię proszę.

Skapenie, trzeba coś dla niego uczynić.

Jakże to możliwe po upokorzeniu, którego doznałem?

Błagam cię, wybacz mą porywczość i chciej użyczyć mi swoich talentów.

I ja dołączam za nim moje prośby.

Zbyt mnie ubodła w serce ta zniewaga.

Zapomnij.

Skapenie, chciałbyś mnie opuścić w tak okrutnym położeniu?

Taki mi afront wyrządzić, ot, ni stąd ni zowąd!

Zbłądziłem, wyznaję.

Wymyślać od łotrów, szelmów, wisielców, infamisów4!

Żałuję najserdeczniej.

Chcieć mnie na wylot przewiercić szpadą!

Proszę cię o przebaczenie z całego serca. Jeżeli chodzi tylko o to, bym ukląkł przed tobą, oto masz mnie na kolanach, Skapenie; błagam cię jeszcze raz, abyś mnie nie opuścił.

Nie, na honor, Skapenie, musisz wreszcie ustąpić.

Może pan wstać. Na drugi raz niech pan nie będzie taki porywczy.

Przyrzekasz zająć się mą sprawą?

Pomyśli się o tym.

Ale wiesz, że czas nagli.

Niech pana o to głowa nie boli. Ile panu trzeba?

Pięćset talarów.

A panu?

Dwieście pistolów.

Wydobędę te pieniądze od ojcaszków.

Co się tyczy pańskiego, już mam na niego sposób;

co zaś do pańskiego papy, to, chociaż z niego skończony kutwa, jeszcze mniej będziemy mieli z nim kłopotu; jak panu bowiem wiadomo, Bóg nie obdarzył go zbytnią bystrością dowcipu5; można w poczciwca wmówić co się żywnie podoba. Niech to pana nie obraża: nie ma pomiędzy nim a panem ani cienia podobieństwa; wiadomo panu zresztą, iż nie brak ludzi, którzy twierdzą, że on jest ojcem twoim jedynie w sensie formalnym.

Hola, mości Skapenie!

Dobrze, dobrze, któż by przywiązywał znaczenie do takiego głupstwa! Kpisz pan, czy co? Ale otóż i ojciec pana Oktawa. Zacznijmy od niego, skoro się nawinął. Oddalcie się.

A pan spiesz ostrzec Sylwestra, aby szybko przybył odegrać swą rolę.

Ciągle jeszcze przeżuwa swoje.

Tak mało mieć rozwagi, tak mało statku! Wplątać się w takie zobowiązanie! Och, och, lekkomyślna młodzież!

Sługa najniższy.

Jak się masz, Skapenie.

Duma pan nad przygodą syna?

Wyznaję, że mnie to gryzie niepomiernie.

Panie, życie ludzkie najeżone jest przeciwnościami: toteż dobrze jest każdej chwili być na nie przygotowanym. Swego czasu słyszałem na ten temat zdanie starożytnego mędrca, które na zawsze zachowałem w pamięci.

Cóż za zdanie?

Że jeśli ojciec rodziny choćby przez krótki czas był poza domem, winien przejść w myśli wszystkie przykre wydarzenia, jakie może zastać za powrotem; wyobrazić sobie, że dom spłonął, pieniądze skradli złodzieje, żona umarła, syn okaleczał, córkę zgwałcono; to zaś, co go ominęło, przypisać szczególnemu szczęściu. Co do mnie, trzymałem się zawsze tej nauki w mojej skromnej filozofii; ile razy zdarzyło mi się wracać do domu, za każdym razem byłem przygotowany na gniew państwa, na wymyślania, na zniewagi, kopnięcie w zadek, kije i batogi; za wszystko zaś, czego mi oszczędzono, składałem dzięki dobremu losowi.

Bardzo ładnie; ale z tego nie wynika, bym miał cierpieć bezecne małżeństwo, stające w poprzek związkom, które układałem dla syna. Właśnie zasięgałem rady adwokatów, w jaki sposób można by rzecz całą unieważnić.

Na honor, panie, gdyby pan mnie chciał słuchać, starałby się pan załagodzić sprawę na innej drodze. Wie pan, co to są procesy w tym kraju; dobrowolnie się pan pakuje w gniazdo os.

Masz słuszność, czuję to aż nadto dobrze. Ale jakaż to inna droga?

Zdaje mi się, że ją znalazłem. Tak mi żal pana, doprawdy, kiedy patrzę na pańskie zmartwienie, że mimo woli zacząłem szukać w głowie jakiegoś sposobu, aby pana wydobyć z kłopotu. Taką już mam naturę, że nie mogę patrzeć bez wzruszenia na zacnych rodziców cierpiących zgryzoty z powodu niesfornych dzieci; prócz tego, zawsze czułem dla pańskiej osoby całkiem szczególny szacunek.

Szczerze ci jestem obowiązany.

Poszedłem więc rozmówić się z bratem dziewczyny. To jeden z owych zawodowych rębajłów, ludzi, których życie streszcza się w machaniu szpadą: wciąż mówią tylko o zadźganiu kogoś i tyle im znaczy zamordować człowieka, co drugiemu golnąć szklankę wina. Naprowadziłem rozmowę na małżeństwo, wykazałem, jak łatwo byłoby je unieważnić na podstawie oczywistego gwałtu; podkreśliłem ojcowskie przywileje; oparcie, jakie panu dają wobec trybunałów i słuszne prawo, i majątek, i stosunki. Tak mu zakręciłem głowę, że wreszcie dał się nakłonić, aby umorzyć sprawę za jakąś okrągłą sumkę; słowem, gotów przystać na unieważnienie, byle mu pan dał odszkodowanie pieniężne.

I ileż?

Och, z początku roiły mu się złote góry.

Hm, ile?

Bajońskie sumy.

Ale przecież?

Nie chciał słyszeć o mniej niż pięciuset lub sześciuset pistolach.

Niechże go febra ściśnie pięćset i sześćset razy! Czy on sobie kpi?

To samo mu powiedziałem. Wzruszyłem ramionami na takie pretensje i wytłumaczyłem jasno, że pan nie jest tak głupi, aby dać z siebie wycisnąć sześćset pistolów. Wreszcie, po długich rokowaniach, oto do czego sprowadza się wynik. Zbliża się czas, powiedział, w którym mam się zaciągnąć do wojska; muszę się wyekwipować i trzeba mi gotowizny: rad nierad zatem, muszę się zgodzić na propozycje. Trzeba mi wierzchowca; trudno zaś dostać niezłego konika za mniej niż sześćdziesiąt pistolów.

Dobrze więc, na sześćdziesiąt może rachować.

Do konia potrzebny jest rząd i pistolety; to jeszcze jakieś dwadzieścia pistolów.

Dwadzieścia a sześćdziesiąt, byłoby osiemdziesiąt.

Właśnie.

To dużo; ale niech będzie: zgadzam się i na tyle.

Trzeba mu również konia pod siodło dla pachołka: co najmniej trzydzieści pistolów.

Cóż u diaska! Niechże mu kat świeci; nic nie dam.

Panie, panie!

Nie: to trzeba być bezczelnym błaznem!

Chce pan, aby pachołek gonił za nim piechotą?

Niech goni jak mu się podoba i jego pan także.

Mój Boże, panie, niechże się pan nie zacina przy takiej drobnostce. Niech się pan nie wdaje w procesy, błagam; raczej niech pan wszystko odda, byle się uchronić rąk sprawiedliwości.

Niechże więc stracę; gotów jestem wreszcie zapłacić i te trzydzieści.

Trzeba mi również, powiedział, jucznego muła, który by...

Co! Niechże mi się zabiera do czarnego diaska ze swoim mułem! To już za wiele; pójdziemy do sądu.

Panie, niech pan ustąpi.

Nie, mowy nie ma.

Maleńki mułek.

Ani nawet osła.

Niech pan rozważy.

Nie; wolę się procesować.

Ech, drogi panie, co pan doprawdy wyplata? Czy pan wie, na co się pan naraża? Niech pan ogarnie myślą wszystkie stopnie i szczeble sprawiedliwości. Niech pan spojrzy, ile tu instancji i apelacji; ile zawikłanych procedur; ile zwierząt drapieżnych, przez których pazury przejść ci będzie trzeba: woźnych, pełnomocników, prokuratorów, adwokatów, pisarzy, substytutów, referendarzy, sędziów i ich pomocników. Nie ma pomiędzy nimi ani jednego, który by, dla najbłahszego powodu, nie był zdolny karku skręcić najsłuszniejszej sprawie. Woźny doręczy panu fałszywe powołanie, wskutek czego skażą pana, ani nie będziesz wiedział o tym. Pański prokurator porozumie się z przeciwnikiem i sprzeda cię za miłą gotowiznę. Adwokat, tak samo przekupiony, nie stawi się na rozprawę lub będzie bronił w sposób, który rzecz tylko pogrzebie. Pisarz wystosuje zaoczne wyroki. Sekretarz trybunału uprzątnie rozmyślnie akta z dowodami albo też sam referendarz pominie to, co widział; a skoro, po największych wysiłkach, zdołałbyś się pan uporać z tym wszystkim, przekonasz się z przerażeniem, że bądź to pobożne duszyczki, bądź też damulki, które trzymają sędziów w garści, nastroiły ich przeciw panu. Och, panie, jeśli tylko możesz, ratuj się z tego piekła. Mieć proces w tym kraju, to znaczy być potępionym za życia: sama myśl o procesie wygnałaby mnie stąd aż na krańce Indii.

Na ileż on szacuje tego muła?

Panie, na tego muła, na oba konie, rynsztunek, pistolety i jakiś drobny dług w gospodzie, żąda, jedno w drugie, okrągłych dwieście pistolów.

Dwieście pistolów!

Tak.

Dobrze, dobrze, będziemy się procesować.

Niech się pan zastanowi...

Będę się procesował.

Niech się pan nie naraża...

Chcę się procesować.

Ależ, aby się procesować, też panu będzie trzeba pieniędzy. Będzie ich trzeba na koszta śledztwa: będzie trzeba na odszkodowanie świadków; będzie trzeba na prokurację, prezentację, należytość za posiedzenia, taksę pełnomocnictwa i diety prokuratora. Będzie ich panu trzeba na konsultacje i obronę adwokatów, na prawo wycofania aktów i sporządzenie odpisów. Będzie ich panu trzeba na raporty substytutów, na poczestne, na wciągnięcie aktów przez pisarza, na sporządzenie orzeczenia, wyroki, kontrole, podpisy i ekspedycje dependentów, nie mówiąc już o podarkach, bez których się nie obejdzie. Niech pan da te same pieniądze owemu człowiekowi, a pozbędzie się pan całej sprawy.

Jak to! dwieście pistolów!

No tak. Zyska pan jeszcze na tym. Ot tak, na próbę, zrobiłem w myśli obrachunek wszystkich kosztów; i przekonałem się, że dając drabowi dwieście pistolów, zarabia pan na czysto co najmniej sto pięćdziesiąt, nie licząc kłopotów, łażenia i utrapień. Choćby tylko chodziło o oszczędzenie sobie epitetów, jakich panu nie pożałują przed całą publicznością te szelmy adwokaci, wolałbym zapłacić trzysta pistolów, niż mieć proces.

Drwię sobie z tego: chciałbym widzieć adwokata, który by sobie pozwolił coś na mnie powiedzieć!

Zrobi pan, co się panu spodoba, ale gdybym był na pana miejscu, wolałbym uniknąć.

Nie zapłacę dwustu pistolów.

Otóż i człowiek, o którym mowa.

Słuchaj no, Skapenie, pokaż mi przy sposobności tego Arganta, ojca naszego Oktawa.

Na cóż to panu?

Dowiedziałem się, że chce wytoczyć proces i na tej drodze unieważnić małżeństwo.

Nie wiem, czy ma ten zamiar; to tylko wiem, że nie chce się zgodzić na dwieście pistolów, których pan żąda; powiada, że to za wiele.

Kroćset bomb i kartaczy! Niech go tylko dopadnę, naszpikuję go jak zająca, choćby mnie mieli żywego kołem łamać.

Ho, ho, panie; ojciec Oktawa to odważny człowiek: nie nastraszy się z pewnością.

Co, on! Do stu kartaczy! Gdybym go tu spotkał, wpakowałbym mu w brzuch tę szpadę po rękojeść.

Co to za człowiek?

To nie on, panie, to nie on!

Może ktoś z jego przyjaciół?

Nie, panie, przeciwnie, to jego zawzięty wróg.

Zawzięty wróg?

Pan jesteś wrogiem tego hultaja Arganta? Hę?

Tak, tak, ręczę.

Uściśnij mi pan rękę. Daję panu słowo i przysięgam na honor, na szpadę, którą noszę przy boku, na wszystkie zaklęcia, jakie istnieją pod słońcem, że nim dzień upłynie, uwolnię pana od tego draba, tego starego łotra, Arganta. Niech się pan na mnie spuści.

Mój panie, gwałty w tym kraju do niczego dobrego nie prowadzą.

Drwię sobie ze wszystkiego: nie mam nic do stracenia.

Będzie się miał na baczności, to pewna; ma przyjaciół, krewnych i służbę, którzy osłonią go w razie napaści.

Chciałbym to widzieć, do czarta! A, do wszystkich diabłów! Czemuż go tu nie mam przed sobą w tej chwili, razem z jego całą hałastrą! Czemuż mi nie stanie do oczu w otoczeniu bodaj i trzydziestu ludzi! Czemuż nie skoczą tu na mnie z bronią w ręku!

Co, hultaje! Wy byście śmieli na mnie się porywać! Tam do kata, bij, morduj!

Bez pardonu. Masz! Ostro. Trzymaj! Roztropnie a śmiało. A, łotry! A, draby! Swędzi was skóra, swędzi? Już ja wam ją wygarbuję. Macie gałgany, macie! Dalej! Masz i ty, i ty! Trzymaj!

I to jeszcze, i to! Co, dajecie drapaka? Stać mi tu ostro, stać ostro!

No, no, no, panie! My nie trzymamy z nimi.

To was nauczy robić sobie ze mnie zabawkę.

Masz pan, widzisz, ile tu trupów za marnych dwieście pistolów. Bądź pan zdrów, życzę panu dobrego powodzenia.

Skapenie!

O co chodzi?

Namyśliłem się dać tych dwieście pistolów.

Bardzo mnie to cieszy dla pana.

Chodźmy go dogonić: mam właśnie przy sobie.

Wystarczy, jeśli mnie pan wręczy. Jakoś nie wypada panu się pokazywać wobec tego, że tu uchodziłeś za kogo innego; a przy tym lękam się, czy, poznając pana, drab nie zażądałby więcej.

Pewnie, pewnie, ale widzisz, skoro już płacę, miałbym ochotę to widzieć.

Może mi pan nie ufa?

Ach, nie; ale...

Tam do licha! Panie, albo jestem filutem, albo uczciwym człowiekiem: jedno z dwojga. Czyż chciałbym pana oszukiwać i czy w tej całej sprawie mam jakikolwiek inny interes niż dobro pańskie i mego pana, którego również dotyczy sprawa owego małżeństwa? Jeśli mnie pan w czymkolwiek podejrzewa, nie mieszam się do niczego: może pan sobie szukać kogo się panu podoba, aby załatwiał pańskie sprawy.

Masz zatem.

Nie, panie, niech mi pan nie powierza tej sumy. Bardzo mi to będzie na rękę, jeśli pan użyje kogo innego.

Ale bierzże, dla Boga.

Nie, mówię; lepiej niech mi pan nie ufa. Kto wie, czy ja nie chcę po prostu wyłudzić tych pieniędzy.

Masz, powiadam, nie spierajmyż się już o to dłużej. Ale pamiętaj zabezpieczyć się z nim należycie.

Niech się pan na mnie spuści; nie na głupiego trafił.

Będę czekał na ciebie w domu.

Stawię się niezawodnie.

Jeden byłby gotów. Pozostaje teraz rozejrzeć się za drugim. Słowo daję, właśnie idzie. Zdaje się, że samo niebo sprowadza ich na zawołanie w sieci.

O nieba! O, cóż za nieszczęście! Biedny ten ojciec! Biedny Geroncie, i cóż ty poczniesz teraz?

Co on tam o mnie mówi? Jakiś wydaje się strapiony.

Czyż nikt mi nie powie, gdzie jest w tej chwili biedny pan Geront?

O cóż chodzi, Skapenie?

Gdzież mógłbym go spotkać, aby mu zwiastować to straszne nieszczęście?

Ale cóż się stało?

Próżno biegam na wsze strony: nie mogę go znaleźć...

Oto jestem.

Musiał się chyba gdzieś schować: ale gdzie?

Człowieku, czyś ty ślepy, że mnie nie chcesz widzieć?

Ach, panie, nie ma sposobu pana dopaść.

Od godziny stoję tu przed tobą. Cóż się stało?

Panie...

Co?

Syn pański...

Cóż syn?

Popadł w najbardziej niespodziane nieszczęście.

Jakież?

Spotkałem go przed chwilą w głębokim strapieniu z powodu czegoś, co mu pan powiedział i do czego pan wmieszał dość niepotrzebnie i moją osobę. Pragnąc rozproszyć choć trochę owo przygnębienie, udaliśmy się na przechadzkę do portu. Rozglądając się dokoła, zauważyliśmy statek turecki, wcale sobie pokaźny. Młody Turek, wyglądający bardzo przyzwoicie, zachęcił nas, abyśmy wstąpili na pokład, i sam nas nawet przeprowadził. Poszliśmy. Obsypał nas mnóstwem grzeczności, ofiarował podwieczorek składający się z wybornych owoców i doskonałego wina.

Cóż w tym za nieszczęście?

Zaraz, panie, już nadchodzi. Gdyśmy zajadali, on spuścił statek na morze: następnie zaś, kiedy port był już daleko, kazał mnie wsadzić w czółno i wyprawił do pana, abym powiedział, że jeśli nie przyślesz mu natychmiast przeze mnie pięciuset talarów, uprowadzi syna do Algieru.

Jak to, u diaska! Pięciuset talarów!

Tak, panie; i, co więcej, zostawił mi na to tylko dwie godziny.

A, pies turecki! Zarzynać mnie w taki sposób!

Niechże pan zatem, nie tracąc czasu, pomyśli nad sposobem wybawienia syna, którego kochasz tak tkliwie.

Po kiegóż diabła łaził na ten statek?

Nie przypuszczał tego, co mu się trafiło.

Leć prędko, Skapenie, i powiedz temu Turkowi, że ja mu zaraz policję na kark naślę.

Policja na pełnym morzu! Pan żartuje?

Po kiegóż diabła łaził na ten statek?

Zły los tak igra niekiedy z człowiekiem.

Skapenie, dziś musisz okazać, że jesteś wiernym sługą.

W jaki sposób?

Spiesz powiedzieć Turkowi, aby mi odesłał syna i oddaj się jako zakładnik w jego miejsce, póki nie zgromadzę sumy, której ten rozbójnik żąda.

Ech, panie, co też pan opowiada? Pan myśli, że ten Turek obrany jest z rozumu, aby przyjąć takiego mizeraka jak ja w miejsce pańskiego syna?

Po kiegóż diabła łaził na ten statek?

Nie przeczuwał nieszczęścia. Niech pan pamięta, że dano mi tylko dwie godziny.

I mówisz, że żąda...

Pięćset talarów.

Pięćset talarów! Czy on nie ma sumienia?

Także coś! Turek i sumienie!

Czy on wie dobrze, ile to jest pięćset talarów?

Tak, panie, wie, że to tysiąc pięćset funtów.

Czy ten łotr myśli, że tysiąc pięćset funtów znajduje się na ulicy?

Alboż tego rodzaju ludziom można coś wytłumaczyć?

Ale po kiegóż diabła łaził na ten statek?

To prawda. Ale cóż! Nikt nie przewidywał, co się stanie. Panie, przez litość, niech pan nie traci czasu!

Masz, oto klucz od szafy.

Dobrze.

Otworzysz ją.

Wybornie.

Znajdziesz w lewej przegrodzie wielki klucz, który otwiera drzwi od strychu.

Wiem.

Zbierzesz tam wszystkie ubrania, schowane w wielkim koszu, i pójdziesz je sprzedać handlarzom starzyzny, aby uzyskać ten okup.

Ech, panie, czy panu się coś marzy? Ani stu franków nie dostałbym za to wszystko; a potem wiesz pan, jak mało czasu zostawiono na załatwienie sprawy.

Ale po kiegóż diabła on łaził na ten statek?

Och! Ileż słów na próżno! Zostaw pan już ten statek i pomyśl, że czas nagli; narażasz się na to, że możesz nie ujrzeć syna. Och! Biedny paniczu! Kto wie, czy cię jeszcze zobaczę kiedy! Kto wie, w tej chwili może uwożą cię już skutego w kajdany do Algieru. Ale niebo mi będzie świadkiem, że uczyniłem dla ciebie wszystko, co było w mej mocy, i że, jeśli mi się nie uda cię wykupić, winne temu będzie jedynie nieczułe serce ojca.

Czekaj, Skapenie, pójdę poszukać tej sumy.

Niechże się pan spieszy, panie: boję się, że będzie za późno.

Prawda, mówiłeś, że żąda czterysta talarów?

Nie. Pięćset talarów.

Pięćset talarów!

Tak.

Po kiegóż diabła on łaził na ten statek?

Ma pan słuszność, ale niech się pan spieszy.

Czyż nie miał innego miejsca do przechadzki?

To prawda; ale niech pan nie marudzi.

Ha! przeklęty statek!

Zajechał mu w głowę ten statek.

Czekaj, Skapenie, zapomniałem zupełnie, że przed chwilą wręczono mi właśnie takąż sumę w złocie. Nie myślałem, że tak prędko przyjdzie mi się z nią rozstać.

Masz, idź, wykup syna.

Dobrze, panie.

Ale powiedz temu Turkowi, że jest skończonym zbrodniarzem.

Dobrze, panie.

Bezecnikiem!

Dobrze, panie.

Człowiekiem bez czci i wiary, złodziejem!

Już niech się pan na mnie spuści.

Że mi wydziera te pięćset talarów wbrew boskim i ludzkim prawom!

Dobrze, panie.

Że jeszcze nie skończona sprawa między nami.

Już dobrze.

I że, jeśli go kiedy dopadnę, potrafię się na nim zemścić!

Tak.

Idź, idź co żywo wykupić syna.

Hej, panie!

Co takiego?

A gdzież pieniądze?

Czyż ci ich nie dałem?

Niech Bóg broni: schował je pan z powrotem.

Ach, tak! To z boleści tak straciłem głowę.

Widzę.

Po kiegóż diabła łaził na ten statek! Ha! Przeklęty statek! Ha! Zdrajca Turek! A, wszyscy diabli!

Nie może strawić tych pięciuset talarów, które zeń wydrwiłem: ale jeszcześmy się nie skwitowali; musi mi w innej walucie zapłacić, że mnie oczernił w oczach syna.

I cóż, Skapenie, udało ci się coś dla mnie uzyskać?

Czyś co uczynił, aby wybawić mą miłość z kłopotu?

Oto dwieście pistolów, którem wycisnął z ojca.

Och, jakaż radość!

Dla pana nic się nie dało zrobić.

W takim razie trzeba mi zginąć; nic mi po życiu, jeśli mam postradać Zerbinetę.

Hola, hola, powoli. Jaki pan, u diaska, gorący.

I cóż mi zostało?

Czekaj pan, mam coś dla pana.

Ach, życie mi wracasz.

Ale, pod warunkiem, że mi pan pozwoli na małą zemstę nad ojcaszkiem za sztuczkę, którą mi wypłatał.

Co zechcesz.

Przyrzeka pan przy świadkach?

Tak.

Bierz pan, oto pięćset talarów.

Spieszmyż tedy wykupić ubóstwianą.