Loreva
Loreva

Utwór 21 z 21

Figlik mojego dziadka

Pro publico bono1...

Mój dziadek (niechaj mu światłość świeci) 
Był i po mieczu2 i po kądzieli3 
Szczery4 karmazyn5, człek od Waszeci; 
Przódkowie jego w bójkach słynęli — 
I on ku temu zawsze był gotów, 
I dużo szramów6 miał na łysinie, 
Nawet z węgierska znał po łacinie; 
Lecz — nie wiem za co — w zbiorze Klejnotów 
Jego szanowne miano nie słynie. 
Raz, gdy wspomnieniem bójek, biesiadek, 
Wieczne mu chmury z czoła zegnano, 
Wesołym gestem przyzwał mnie dziadek, 
Ja osiodłałem jego kolano, 
A on mi prawił taki wypadek: 
„Dawno to było, lepszymi laty — 
Ciołek7 się rozsiadł na tronie Piasta, 
A w starym Barze konfederaty, 
A w kraju obcy żołdak się szasta. 
Mnie wówczas szkolnym karmiono pyłem; 
Lecz Mars pomazał Muzeczkom plany: 
Bowiem praeruptus animo8 byłem, 
To jest, w gorącej wodzie kąpany. 
Więc wziąłem na kieł9: bądź zdrów, Alwarze! 
Cichaczem zbieram swoje manatki, 
Kęs chleba, soli — w jednej czamarze10 — 
Szabelka przy mnie — czmychnąłem z klatki. 
Dzień prawie cały biegłem bez ducha 
Przez rowy, lasy, kwitnące niwy; 
Aż głód zawzięty, w gardle posucha 
Dały mi wiedzieć, żem przecie żywy. 
Tedy do siebie przyszedłem wreszcie; 
Lecz kapsa11 chora, a głód uciska, 
A tu do Baru mil ze trzydzieście, 
A tam, co poczniesz sam bez koniska? 
Krótko, gorąco — widzę najjaśniej; 
Ściska za serce troska zajadła; 
Chciałem już wracać — kiedy, jak w baśni, 
Biała przedemną chatka usiadła. 
Prawda, że młynka coś nie wywija, 
Wkoło murawa, schludny podwórek: 
Więc dla odwagi — Zdrowaś Maryja, 
I het do chatki na podwieczórek. 
W chacie staruszka, cudo kobiéty, 
Wita pątnika ludzkiemi słowy; 
Gdy mi Abaddon, czart pospolity, 
Trefny12 swój kruczek13 wsadził do głowy. 
A trzeba wiedzieć, że u nas w szkole. 
Miało swą łyżkę każde pacholę14.  
Więc gdy mi prawi: że mąż leśniczy 
Gdzieś za borsukiem po nocy brodzi; 
Że jej Marysia, kwiatek dziewiczy, 
Czysta oskoma dla wszystkiej młodzi; 
Gdy mnie pociesza wżyciu sierocém 
Dobrą otuchą zieleńszej doli — 
Ja do niej rzekłem tollere vocem15: 
„Dajcie jeść, matko, tylko bez soli! 
Każdemu jakąś cząstkę sądzono: 
Bóg daje łyżkę na moję dolę. 
Przynieś potrawę nieosoloną; 
Ja swoją łyżką wnet ją osolę; 
Choćby jak trawa była, mospanie, 
Zmieszam ją tylko — słoną się stanie!” 
Jęła16 się krzątać babka ruchawa; 
Ja do tłomoka skoczyłem żwawie,  
Łyżkę do ręki — sól do rękawa, 
Mieszam potrawę, i baśnię17 prawię: 
„Że przeznaczenie (cześć mu i dzięki) 
Nie tylko w łyżce cuda zawarło, 
Lecz królom Gallów wlało do ręki, 
By swym poddanym leczyli gardło. 
A jak ów kamień, co rubin zową 
Przez wieki płonąc, ognia nie traci, 
Toż samo z łyżką i z ręką ową — 
Zysk wiekuisty dla ludzkiej braci”. 
Patrzy się na mnie, dziwi babula, 
Ja kończę baśnię18, z rękawa solę... 
Wyszło — accepit fidem fabula19. 
To jest, staruszkę wywiodłem w pole. 
Wraz targ o łyżkę — po krótkiej chwili 
Schwyciłem za nią piękne talary; 
Ale do Baru za to przybyli 
Gorący chłopiec i konik kary. 
Poszliśmy w taniec20 — rotati poli21, 
Płacili dług swój i krwią, i pracą; 
Lecz Bóg tak zechciał w świętej swej woli, 
Że w końcu bić się nie było za co... 
Skoro wróciłem — pomnę jak dzisia — 
Wraz22 do leśniczych poszedłem z kieską... 
Tam... co to gadać!... owa Marysia 
To twoja babka, moja pralesko23!” 
  1. Pro publico bono (łac.) — dla dobra publicznego. [przypis edytorski] ↩
  2. po mieczu — w linii męskiej. [przypis edytorski] ↩
  3. po kądzieli — w linii żeńskiej. [przypis edytorski] ↩
  4. szczery (daw.) — prawdziwy. [przypis edytorski] ↩
  5. karmazyn — szlachcic z prawem do noszenia karmazynowego żupana. [przypis edytorski] ↩
  6. szramów — dziś popr. forma D.lm: szram. [przypis edytorski] ↩
  7. Ciołek — herb Stanisława Augusta Poniatowskiego. [przypis edytorski] ↩
  8. praeruptus animo (łac.) — gwałtownego ducha. [przypis edytorski] ↩
  9. wziąć na kieł — (o koniu) ponieść. [przypis edytorski] ↩
  10. czamara (daw.) — męskie okrycie wierzchnie. [przypis edytorski] ↩
  11. kapsa (z czes.) — kieszeń. [przypis edytorski] ↩
  12. trefny (daw.) — tu: żartobliwy. [przypis edytorski] ↩
  13. kruczek — sztuczka. [przypis edytorski] ↩
  14. pacholę (daw.) — dziecko, chłopiec. [przypis edytorski] ↩
  15. tollere vocem (łac.) — podniósłszy głos. [przypis edytorski] ↩
  16. jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski] ↩
  17. baśnię — dziś popr. forma B.lp: baśń. [przypis edytorski] ↩
  18. baśnię — dziś popr. forma B.lp: baśń. [przypis edytorski] ↩
  19. accepit fidem fabula (łac.) — opowieść zyskałą wiarę. [przypis edytorski] ↩
  20. taniec (daw.) — omowne określenie na bitwę. [przypis edytorski] ↩
  21. rotati poli (łac.) — gdy obracały się bieguny (Abl. abs.). [przypis edytorski] ↩
  22. wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski] ↩
  23. praleska — pierwiosnek; tu wyraz użyty pieszczotliwie. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Wincenty Korotyński

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Figlik mojego dziadka · Okładka na podstawie: Lenny Montana@Flickr, CC BY 2.0

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: CC-BY-2.0

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: cover

Figlik mojego dziadka · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/korotynski-czem-chata-bogata-tem-rada-figlik-mojego-dziadka/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis