Utwór 16 z 35

Pieśń II, 7 (O saepe mecum tempus in ultimum...)

Do Pompejusza

Pompejuszu1, coś ze mną nieraz najcięższe chwile
przebył w wojsku, gdy nami Brutus2 dowodził3, któż cię
wrócił jako Kwirytę4
bogom naszym, niebiosom italskim?
Pierwszyś z moich przyjaciół, z tobą częstokroć długie
doby winem skracałem, wieńcząc kwiatami włosy
malabatrem5 syryjskim
namaszczone. Przeć’6 z tobą nieszczęsne
ja Filippi7 poczułem, z tobą przebyłem też nagłą
tę ucieczkę, niepięknie tarczę rzuciwszy8, mężnych
gdy znękano, gdy groźni
krwawej ziemi się twarzą dotknęli.
Mnie zaś wystraszonego szybko Merkury9 uniósł,
w gęstej chmurze, przez wrogów hufce, a ciebie odpływ
morza porwał, na powrót
pędząc falą burzliwą do wojny.
Więc należną biesiadę wypraw Zeusowi, długą
zaś żołnierką znużone boki wyciągnij sobie
tu, pod moim wawrzynem;
nie szczędź dzbanów dla ciebie schowanych!
Puchar winem napełnij, w którym się troski topią,
polej głowę pachnidłem z muszli obszernej!... Któż się
stara, aby z selery10
wilgnej, albo też z mirtu spleciono
wieńce?... Kogoż ogłosi Wenus11 sędzią pijących12?...
Edończykom13 w Bachusa14 szale ustąpić nie chcę!
Miło przecież mi szaleć,
skoro taki powrócił przyjaciel!

Pompejusz Warus — przyjaciel Horacego, który w rzymskiej wojnie domowej walczył po stronie republikańskiej; według niektórych przekazów Horacy wyjednał dla niego pozwolenie na powrót do kraju, prosząc Mecenasa, by ten wpłynął na Oktawiana Augusta. [przypis edytorski] ↩
Brutus, właśc. Marek Juniusz Brutus (85–42 p.n.e.) — rzymski polityk i dowódca wojskowy; jeden z przywódców spisku przeciwko Juliuszowi Cezarowi i zabójców dyktatora; razem z Kasjuszem, innym przywódcą spisku, zebrał wojska i opanował prowincje wschodnie; po przegranej bitwie z Markiem Antoniuszem i Oktawianem Augustem pod Filippi popełnił samobójstwo. [przypis edytorski] ↩
dowodził — oryginał zamiast ducere używa czasownika deducere, sugerując albo wątpliwość wobec talentów wojskowych Brutusa, albo wątpliwość wobec słuszności reprezentowanej przez niego sprawy zachowania republikańskiego ustroju Rzymu. [przypis edytorski] ↩
kwiryta — cywilny obywatel Rzymu; zdanie delikatnie sugeruje, że powodem wyrażanej w wierszu radości jest nie tylko powrót Pompejusza, ale też fakt, że po wojnie domowej nie utracił on praw obywatelskich. [przypis edytorski] ↩
malabatrum — rodzaj pachnidła w formie olejku. [przypis edytorski] ↩
przeć’ — skrócone dla rytmu „przecież”. [przypis edytorski] ↩
Filippi — miasto w Macedonii, w okolicach którego w 42 p.n.e. rozegrały się dwie bitwy rzymskiej wojny domowej. W drugiej z nich Marek Antoniusz i Oktawian August pokonalili armię republikańską, dowodzoną przez Brutusa i Kasjusza, czyli przywódców spisku przeciw Cezarowi. Zwolennicy republiki ponieśli klęskę, a ich obydwaj dowódcy popełnili samobójstwo. [przypis edytorski] ↩
niepięknie tarczę rzuciwszy — dla Greków i Rzymian odrzucenie tarczy w trakcie bitwy było symbolem nie tylko tchórzostwa, ale i zdrady. Przy walce w szyku greckiej falangi czy rzymskiego legionu tarcza osłaniała stojącego po lewej towarzysza broni. [przypis edytorski] ↩
Merkury (mit. rzym.) — bóg kłamców i złodziei, utożsamiany z gr. Hermesem. [przypis edytorski] ↩
selera — dziś słowo „seler” jest rodzaju męskiego. [przypis edytorski] ↩
ogłosi Wenus — osobę przewodniczącą rzymskiej uczcie określało się przez rzut kośćmi; tzw. iactus Veneris oznaczał cztery kości, na których nie powtarza się żadna liczba. [przypis edytorski] ↩
sędzia pijących — magister bibendi, rex bibendi a. arbiter bibendi, osoba kierująca przebiegiem uczty, w tym tempem i kolejnością wznoszenia toastów. [przypis edytorski] ↩
Edończycy — zamieszkały w Tracji lud grecki, uznawany za skłonny do pijaństwa. [przypis edytorski] ↩
Bachus a. Bakchus (mit. rzym., gr. Dionizos) — syn Zeusa i Semele, wynalazł wino; czczony jako bóg wina i płodności; był patronem odbywających się co roku ku jego czci bachanaliów: obchodów połączonych z szalonymi, niekiedy rozwiązłymi ucztami, tańcami, pokazami teatralnymi itp. [przypis edytorski] ↩