Źródło i licencja tłumaczenia
AKT V
SCENA I
Sala w zamku Lecha oświecona od1 gęstych piorunów.
Lech, Sygoń, Święty Gwalbert.
LECH
ŚWIĘTY GWALBERT
Dajęć2 zwycięstwo.
LECH
Biorę, gdy dajesz; jeśli nie dasz, wydrę.
ŚWIĘTY GWALBERT
Najświętsza Panna, w celi mej spalona,
Objawi mi się nad najświętszym trupem,
Nad krwią najbardziej Bogu ukochaną.
Każ mi dać konia.
LECH
Jakby się walił świat — Straż przednia pierżchła,
Hej! miecz Rolanda...
Wchodzi Gwinona w żałobie.
Moja czarna żono —
Siedź w zamku... i każ wieżycom na czole
Położyć gwiazdę z ognia — ile razy
Pioruny zgasną, a we krwi utonę,
Wypłynę z koniem ku twemu ogniowi.
Pocałuj dzieci. — Uśpić je musiało
Parne powietrze.
GWINONA
Lęka i płacze.
LECH
GWINONA
LECH
Żeby nie wleciał tu na miejsce męża
Piorun czerwony. Lechici, do broni!
Wychodzą wszyscy prócz GWINONY.
GWINONA
Wchodzą Dziewice.
Czy która bajek nie umie? niech gada,
Bo mi tak straszno, jak w śmierci godzinę.
Wiecie, że mój syn już pewnie nie żyje,
Ona po harfę ojca nie wróciła; —
Pewnie nie żyje mój syn! Ale jeszcze
Ja mam nadzieję. — Ach! jak mi okropnie!
Wy także wszystkie jesteście strwożone,
Jak białych stado łabędzi. Tej nocy
Coś okropnego stanie się. — Dziewczęta,
Idźcie spać — sama zostanę wam strażą.
Dziewice wychodzą.
W powietrzu jakiś straszny piorunowy
Zapach i dziwne skargi, i płakanie,
Jakby się skarżył mój syn opuszczony
I wołał: „Matko! matko! matko!” — ha! ha!
Wchodzi Lilla Weneda.
Czy syn mój przyszedł z tobą?...
Lilla Weneda odpowiada gestem rozpaczy.
Nie dręcz ty mnie,
Ale odpowiedz prosto, że zabity,
A jeśli żyje, odpowiedz, że żyje;
A ja wygryzę twe błękitne oczka
Pocałunkami... O! powiedz, że żyje.
Lecz jeśli? jeśli mój syn?...
LILLA WENEDA
GWINONA
zbliżając się wściekle, lecz z wolna.
LILLA WENEDA
GWINONA
LILLA WENEDA
GWINONA
Chwyta ją za szyję.
LILLA WENEDA
GWINONA
LILLA WENEDA
GWINONA
Zrywa pas i dusi Lillę Wenedę.
Krzycz, uduszona. — A co? — już bez ducha! —
Do mnie, dziewice! do mnie — trup jest ze mną.
Wbiegają Dziewice.
DZIEWICA
GWINONA
DZIEWICA
GWINONA
DZIEWICA
GWINONA
Czy się boicie tknąć rękami trupa?
Ha?...
DZIEWICA
GWINONA
Syna. —
DZIEWICA
Cóż ci zawinił biedny gołąbeczek?
Pozwól przynajmniej, że ją ubierzemy
W srebrną bieliznę, w bławatki, w narcyzy;
I zaśpiewamy nad umarłą lament.
O! jak te piersi krąglutkie ostygły!
Jak te nóżeczki zimne zbłękitniały!
Pomóżcie, siostry, wynieśmy ją razem
Z tego pokoju, gdzie przez okna czarne
Ciekawe patrzą błyskawice z krzykiem. —
Ostrożnie! nóżki owińcie koszulą; —
Ona się do nas uśmiecha... Ostróżnie!
Wynoszą ciało Lilli Wenedy.
GWINONA
We mnie zamkniętych — teraz przerażona,
Że wszystkie we mnie syczące gadziny
Ucichły — jestem jak trup. — Co uczynię?
Aha — odeszlę Derwidowi harfę.
A sama włożę zbroję... w krew się rzucę...
Wychodzi.
SCENA II
Pole przed zamkiem Lecha.
ŚLAZ
stukając do bramy
Wybiły ludzi? czy się pan odźwierny
Powiesił? hej! hej! — pies wyje żałośnie.
Mości psie, proszę, przypomnij królowej,
Że ja tu czekam na harfę... hej! hej! hej! —
Nikogo — tylko psy żałośnie wyją,
Jakby tam w kogoś miał uderzyć piorun.
Hau! hau! — bogdajbyś zdechł! bogdaj cię piorun!
Hau — hau — czy w panu swoim wąchasz trupa?
Czy śmierć kościana ci przeszła pod nosem? —
Brrr... aż mi zimno. — Cóż to są za mary?
Otwiera się brama, wychodzą Dziewice w bieli z pochodniami, niosąc skrzynię od harfy zamkniętą.
DZIEWICA
ŚLAZ
DZIEWICA
Harfa Derwida; odnieś ją i powiedz,
Że dotrzymuje przysięgi Gwinona.
ŚLAZ
Piękne dziewoje.
DZIEWICA
Wychodzą.
ŚLAZ
A śmierć pod swoją kosę głupich ludzi garnie,
A pioruny jej świecą z nieba jak latarnie.
To zaś mój święty Gwalbert zowie światłem wieku...
Wychodzi ze skrzynią na ramionach.
SCENA III
Pole walki, noc błyskawicowa.
Lech i Sygoń wchodzą.
LECH
Pioruny przeciw nam; bo tylko słuchaj:
Już przez szeregi na pół wyrąbane
Przelatywałem na wskroś... już oczyma
Sięgałem w samo krwawe serce wrogów,
Już byłem wpadał — tam, gdzie pod dębami
Starce, pochodnie, harfy zgromadzone
Pod skrzydłem siedzą błyskawic, jak owce
W burzę pod gruszą tulące się wiankiem:
Jużem miał w rękach króla — kiedy nagle
Piorun nad głową moją roztrzaskany
Zabił mi konia.
SYGOŃ
Spotkałem czarne straszydło dwugłowe —
Spotkałem wodza Wenedów.
LECH
SYGOŃ
Czasem się obie głowy razem schodzą,
I plączą rogi na hełmach ogromne:
Czasem się jedna zaiskrzona ciska
Z wściekłością węża na ludzi... a druga
Patrzy spokojnie i szuka oczyma
Serc w naszych piersiach.
LECH
Wybiega.
SYGOŃ
Nocy za życia mego nie widziałem.
Chorągwie toną we krwi — jedną piorun
Zapalił złotym płomieniem i bladość
Lekkiego ognia rzucił ludziom w twarze...
Lelum i Polelum wchodzą.
LELUM
Napadają na Sygonia.
SYGOŃ
Jeśli człowiekiem jesteś, będziesz trupem.
Biją się.
POLELUM
Gdy Polelum walczy, Lelum obiega w koło Sygonia i okręca mu łańcuch na gardle, tak że Sygoń zostaje powieszony na łańcuchu, który łączy ręce bratnie.
LELUM
POLELUM
LELUM
Odwijają łańcuch, Sygoń się wali trupem.
Na łuku moim kładź zatrute strzały.
O! gdyby ojca harfy jęk — o! gdyby
Jeden jęk tylko harfy Derwidowej,
A z wszystkich byłyby — o takie trupy...
Wychodzą.
SCENA IV
Pole toż samo.
Lech, Sygoń zabity.
LECH
Ludzi dwunastu, miecz mi się wyszczerbił.
Co widzę! Stary Sygoń leży trupem?
O! zemsta! zemsta!
Wchodzi Święty Gwalbert z krzyżem.
ŚWIĘTY GWALBERT
LECH
ŚWIĘTY GWALBERT
Lecz ma zsiniałą twarz jak powieszony,
Albo zabity piorunem.
LECH
Nad piorunami!...
Wychodzi.
ŚWIĘTY GWALBERT
Chodź, ja dam tobie pogrzeb chrześcijański.
Wychodzi, ciągnąc trupa.
SCENA V
Monument z druidycznych kamieni w lesie.
Derwid na tronie kamiennym, wokoło Dwunastu Harfiarzy na dwunastu siedzi kamieniach, przy każdym harfa złota i pochodnia w ziemię zatknięta, Roza Weneda stoi za ojcem na tronie. — Dąb Derwidowy na prawo.
DERWID
Jęki narodu i szelest płynącej
Krwi. — Jeszcze nie ma harfy — o! bogowie!
Wchodzi Wened ranny.
WENED
Lud czeka pieśni.
DERWID
WENED
Pada i kona.
DERWID
wstając na tronie i rwąc włosy
Bądźcie wy królem! a ja będę harfą!
Królestwo moje to puch jak te włosy,
Które wiatr bierze z krwią moją wyrwane...
O! wichry, rwijcie mi włosy! o! wichry!
Lelum i Polelum wchodzą.
LELUM
DERWID
Ja nie mam harfy.
ROZA WENEDA
Już słyszę harfę idącą, już słyszę...
Uderzcie w tarcze, niech się zejdą wodze!
Ta pieśń uczyni z nich nieśmiertelniki.
A wszyscy, co ją usłyszą, żyć będą,
A wszyscy, którzy nie usłyszą, pomrą.
Wchodzi Ślaz z harfą w skrzyni
ŚLAZ
Przynoszę harfę — gdzie postawić?
ROZA WENEDA
O dąb oparta królewski, niech czeka...
ŚLAZ
Że dotrzymuje przysięgi.
ROZA WENEDA
ŚLAZ
Odchodzi.
ROZA WENEDA
Wchodzi Wodzów Dwunastu z obnażonymi mieczami, wszyscy krwawi.
Oto są wodze i pieśni godzina.
Ojcze, przy dębie Derwidowym harfa.
DERWID
wstaje z tronu i zbliża się do harfy
W złociste struny uderzyć?... Już słyszę
Serca bijące w ludziach — gdzie ta harfa? —
Czekajcie! — Jak mi drży serce. — Gdzie harfa? —
Już czuję w sobie, że wy zwyciężycie,
Jeżeli duszę w pieśń przeleję całą,
A duszę już mam w rękach, tu — jak piorun,
Jak piorun całą ją cisnę na struny
I spiorunuję pieśnią.
Dotyka się omackiem skrzyni harfowej.
Harfa w skrzyni,
Wenedo, otwórz.
Roza Weneda zdejmuje wieko ze skrzyni harfowej i cofa się, odciągając ojca za rękę. W skrzyni bowiem zamiast harfy widać umarłą Lillę Wenedę w śmiertelnej koszuli, z wieńcem bławatkowym na głowie.
Puszczajcie do harfy!
Dlaczego wy mnie trzymacie za szaty?
Dlaczego wstręty czynicie starcowi?
Ja jestem pełny ducha! — ja się wyrwę
I ta pieśń moja będzie nieśmiertelną.
Wyrywa się z rąk córki i kładzie ręce na twarzy zmarłej Lilli Wenedy.
Cóż to?... rzecz jakaś zimna... to nie struny...
Ja pod palcami mymi czuję trupa...
Co to jest?... o! to nie harfa... to ciało
Mojej umarłej córki...
Chwila milczenia. Roza Weneda chce ojca odprowadzić od ciała zmarłej, starzec nie daje się córce.
Precz, gadzino!
Tu moja tamta córka... tu, tu w trumnie.
O! o! umarła! — Czekajcie! czekajcie!
Bo tu jest także pieśń, te złote włosy,
Na których będę grał. — Ja ciebie widzę!
Dzieweczko moja, widzę! — o! ja znajdę
Twoje usteczka. — O! nie odrywajcie,
Nie odrywajcie wy mnie od niej, proszę!
Nie odrywajcie.
ROZA WENEDA
Tej pieśni z łez królewskich? idźcie skonać!
DERWID
O! już na wieki martwy.
HARFIARZ
DERWID
Stoi mi w jamie, tu, powydzieranych
Oczu. — Ja ciebie widzę w grobie głowy.
O! gwiazdeczkami ukoronowana
W pachnącym cedrze, lampo pełna blasku.
Wychodzisz z rączki otwartymi... O! o!
Tu! — czy widzicie? tu — śmieje się płacząc...
Umarła moja, najmilsza umarła!
Moja jedyna!
ROZA WENEDA
Na jaką zwołam was pieśń, potępiony
Ludu przez Boga... już dawno widziałam
Na waszych czołach napisane krwawo
Życie trzydniowe. — Cóż! — czemu tak bladzi?
Któż tu jest kłamcą? los? czy ja? czy rozpacz,
Która niechcących umrzeć oszukała? —
Gołębie serca! o! jak wam leniwo
Do kończącego wszystko grobu! — Trzeba
Was było wszystkich oszukać i śmierci
Pędzić, jak białą trzodę owiec, w gardło.
Nie dosyć jeszcze?... o! wy, moje włosy
Wyrwane, w garść się wężów przemieniajcie
I dla strupiałych ludzi bądźcie biczem!
PIERWSZY Z WODZÓW
ROZA WENEDA
I ty myślałeś, że więcej jest głosu
W strunach niż w trupa niewinnego ciszy?
Gdzież taka harfa jak ten trup? Gdzie takie
Tony żałosne, jak płacz tego ojca,
Co w rękach córki rozwija warkocze
I szuka w nich, jak w strunach drżących, głosu?
O! przysięgnijcie wy na nią, rycerze,
Że się pomścicie... resztę zdajcie gromom
I późnej zemście czasu... przysięgnijcie!
WODZE
Wychodzą.
LELUM
całując zmarłą siostrę.
Że zobaczymy się dziś. O! Lechici!...
DERWID
dobywa z zanadrza nóż ofiarny i mówi, przebijając się dwa razy.
Pada martwy.
ROZA WENEDA
I spalcie razem, a wokoło stosu
Trzymajcie urny z królów popiołami;
Jeśliby który Lechita szedł gwałtem
I chciał ze stosu porwać ciała święte,
To wy go tymi urny4 przywalicie.
Harfiarze biorą urny i pochodnie. — Czterech zaś kładzie na barki ciało Derwida i Lillę Wenedę w skrzyni cedrowej i wychodzą. — Roza Weneda obraca się do Lelum i Polelum i mówi.
Tu na tronowym kamieniu ułożę
Stos z pachnącego drzewa... Czekam na was...
Lelum [i] Polelum wychodzą walczyć, Roza Weneda odchodzi w głąb lasu.
SCENA VI
Pole walki. — Noc. — Burza.
LECH
wchodzi
Cóż to za rycerz? —
Wchodzi Gwinona w zbroi.
GWINONA
Mścić się za mego syna! mścić się jeszcze.
LECH
Zupełnie ducha stracili ci ludzie.
Stracili ducha o samej północy
I odtąd rąbią ich nasi jak trzodę.
GWINONA
LECH
Bo przy nim musi być ludzi ostatek.
Gwinona wychodzi. — Święty Gwalbert wchodzi.
A ty co robisz?
ŚWIĘTY GWALBERT
Aż mi się Matka Chrystusowa zjawi...
LECH
I ofiarować życie potworowi,
Byleby chodził za pługiem.
Wychodzi.
ŚWIĘTY GWALBERT
Siądę na kępie. — Kto noc taką widział,
Ten wie, co waży świat... co warci ludzie —
Litośniejszymi są pioruny złote,
Bo tylko sosnom serca rozdzierają.
Na toż to matkom dzieci swe hodować,
Aby z nich były kiedyś takie jatki?
Każdy trup tyle wart, ile kosztował;
Spytaj się matki, niech oceni trupa —
Zlękniesz się... gdybyś zapłacił, co mówi,
Mogłaby kupić za zmarłego syna
Żywe królestwo, gdzie są milijony
Synów i matek...
ŚLAZ
pokazuje głowę spoza kępy
ŚWIĘTY GWALBERT
ŚLAZ
ŚWIĘTY GWALBERT
ŚLAZ
Wprzód mnie wyratuj za uszy — bo tonę,
A potem twoje zaspokoję uszy...
ŚWIĘTY GWALBERT
ŚLAZ
Diabeł ją spalił — jam cię, ojcze, szukał,
Aby się tobie na diabła poskarżyć...
ŚWIĘTY GWALBERT
ŚLAZ
Wychodzi.
SCENA VII
Inna część pola.
Lech wchodzi.
LECH
Gryf wchodzi.
GRYF
LECH
GRYF
LECH
GRYF
A tym okropniej, że już lud Wenedów
Bezbronny, miecze rzucając, uciekał...
Kiedy królowa, obaczywszy wzgórze
I płomień wielki, czerwony i wieniec
Czarnych postaci przy płomieniu krwawym.
Krzyknęła: «Derwid tam musi być stary!»
I z obnażonym mieczem szła na górę.
Wtenczas ci czarni, stojący przy stosie,
Na którym dwoje paliło się trupa5,
Chwycili urny, pełne dawnych prochów,
I na królową, co się skał imała6,
Rzucili z góry straszne popielnice.
Przybiegłem — ona leżała okryta
Prochem i ludzi umarłych kościami,
Z piersią okropnie roztrzaskaną — martwą.
LECH
Patrzaj, nie mogę teraz płakać... krwawy.
Nieście do zamku zwłoki nieszczęśliwej
I każcie obmyć z ludzkiego popiołu.
Wychodzą.
SCENA VIII
Monument druidyczny. — Stos ułożony w miejscu, gdzie stał tron Derwida.
ROZA WENEDA
sama
Przed chwilą tu był król, ludzie, pochodnie;
Teraz dwanaście tych pustych kamieni,
I tak na wieki już! i tak na wieki!
Wchodzi Polelum, niosąc na rękach ciało zabitego brata, jeszcze przykute doń łańcuchem.
I cóż, nie mówisz nic do mnie, Polelum?
POLELUM
ROZA WENEDA
POLELUM
ROZA WENEDA
POLELUM
ROZA WENEDA
Polelum wchodzi na stos z trupem brata.
POLELUM
O! śpij na piersiach moich, bracie blady.
Wszystko skłonione do snu na tym świecie. —
Wróżko, zawołaj piorunów! jam gotów...
ROZA WENEDA
Wołajcie oba gromów — łańcuchami.
Wchodzi Lech.
LECH
Wchodzi Święty Gwalbert.
ŚWIĘTY GWALBERT
POLELUM
Na tych dwóch ludzi przed stosem Weneda
Konającego — patrzaj na tych ludzi,
I pomyśl, jakim ty dajesz stworzeniom
Chwilę tryumfu i urągowiska?
I przyszli, kiedy mój lud cały skonał!
I przyszli, kiedy mój brat już nie żyje!
I przyszli, kiedy niebo oświecone
Łunami stosów, gdzie się palą trupy!
I tu mi dają życie. O! stworzenia!
Czuję nad wami w sercu wielką litość
I wielką wzgardę! O! nie pozwól, Boże,
Aby grobowiec mój był na tej ziemi,
Gdzie oni żyją. — Chmury! czarne chmury,
Co uciekacie z nad trupiego pola,
Ostatnie miecąc pioruny... o! chmury!
Podnoszę do was tę rękę w łańcuchu,
Z tą drugą ręką mego brata trupa;
Obie te ręce i ten łańcuch proszą
O piorun jasny, litosny, ostatni...
Cóż! nie słuchacie?... Więc tą ręką trupią
I tym łańcuchem wyzywam do walki
Was, napełnione piorunami burze,
Aż prośbą piorun wasz niewywołany
Wydrę przekleństwem!
Piorun bije w stos i drzewo zajmuje się złotym płomieniem. — Lelum i Polelum nikną w blasku. — Powoli nad gasnącym stosem ukazuje się postać Bogarodzicy.
ŚWIĘTY GWALBERT
pokazując na zjawienie.
LECH
ROZA WENEDA
wchodząc na stos zagasły, grzebie w popiołach, znajduje łańcuch próżny, którym przykuci byli do siebie Lelum i Polelum, i rzucając go pod stopy LECHA, mówi.
Około 1839.
- od (...) piorunów (daw.) — przez pioruny. [przypis edytorski] ↩
- dajęć — skrót od: daję ci. [przypis edytorski] ↩
- rozcieku — w innym wyd.: roźcieku. [przypis edytorski] ↩
- urny — dziś popr. forma N.lm: urnami. [przypis edytorski] ↩
- dwoje paliło się trupa — dziś popr. forma: dwoje paliło się trupów. [przypis edytorski] ↩
- imać się — chwytać się. [przypis edytorski] ↩
- rozciąć — roźciąć. [przypis edytorski] ↩
- Ave (łac.) — bądź pozdrowiona. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Juliusz Słowacki
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Lilla Weneda · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/slowacki-lilla-weneda/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.