Loreva

AKT PIĄTY

SCENA PIERWSZA

Salisbury. Plac publiczny.
Wchodzi Szeryf, za nim Buckingham pod strażą, prowadzony na stracenie.

BUCKINGHAM

Nie mogęż z królem Ryszardem pomówić? 

SZERYF

Nie, mości książę; znieś swój los z poddaniem. 

BUCKINGHAM

Hastingsie, dzieci Edwarda, Riversie, 
Święty Henryku z twym szlachetnym synem, 
Woganie, Grey’u, wy wszyscy straceni 
Pokątnym, niecnym, zdradzieckim bezprawiem. 
Jeżeli wasze obrażone dusze 
Na tę godzinę z pośrodka chmur patrzą, 
Ukójcie zemstę szydząc z mojej zguby! —  
Czy to zaduszny dziś dzień? 

SZERYF

Tak jest, panie. 

BUCKINGHAM

Dzień więc zaduszny jest dniem potępienia 
Dla mego ciała; owym dniem, którego 
Za życia króla Edwarda wzywałem 
Na moją głowę, jeśli się okażę 
Fałszywym względem krewnych jego żony 
I względem jego dzieci; dniem zagłady, 
Której wzywałem, aby mię spotkała, 
Nie wiedząc, że mię spotka przez fałsz tego, 
Któremu w życiu najwięcej ufałem. 
Ten dzień zaduszny dla mej biednej duszy 
Jest ostatecznym już terminem grzechów, 
Wszystko widzący Ten, z którym igrałem, 
Zwrócił nieszczere me zaklęcie na mnie, 
I dał naprawdę, o com prosił żartem, 
Tak to on miecze złych ludzi przymusza 
Obracać ostrze w własną pierś ich panów. 
Tak to się spełnia klątwa Małgorzaty: 
«Kiedy ci serce rozedrze ten szatan — 
Mówiła ona — wtedy pomyśl sobie, 
Że Małgorzata była dobrą wróżką». 
Idźmy; oddaję pod nóż moją szyję: 
Niech krzywda krzywdę, zakał zakał zmyje! 
Wychodzą.

SCENA DRUGA

Równina pod Tamwort.
Wchodzą z chorągwiami przy muzyce: Ryszmond, Oxford, sir Jakub Blunt, sir Walter Herbert i inni; a za nimi wojsko.

RYSZMOND

Współtowarzysze broni, przyjaciele, 
Ciężkim tyranii przygnieceni jarzmem, 
Tak już daleko się posunęliśmy 
Wgłąb kraju, żadnych nie spotkawszy przeszkód. 
Ten dzik zuchwały, okrutny, łapczywy, 
Co porył wasze winnice, zniweczył 
Wasze zasiewy, co krew waszą chłepce 
Jakby pomyje i z wnętrzności waszych 
Koryto sobie robi, ten wieprz nędzny 
W środkowym punkcie tej wyspy ma teraz 
Swe legowisko, pod miastem Leicester. 
Z Tamwort do tego miejsca jest dzień marszu. 
Naprzód, waleczni bracia, w imię Boga! 
Abyśmy owoc trwałego pokoju 
Z tej jednej krwawej zebrali przeprawy. 

OXFORD

Świadomość sprawy, za którą ma walczyć, 
W sercu każdego stanie za sto mieczów 
Do potykania się z tym krwawym zbójcą. 

HERBERT

Stronnicy jego przejdą, ręczę, do nas. 

BLUNT

On ma stronników jedynie przez bojaźń, 
I ci go rzucą w najcięższej potrzebie. 

RYSZMOND

Wszystko nam sprzyja. Marsz więc, w imię Boże! 
Nadzieja lot ma niczym niewstrzymany:  
Król przez nią bóstwem, a królem poddany. 
Wychodzą.

SCENA TRZECIA

Pola pod Boswort.
Wchodzi król Ryszard z wojskiem; książę Norfolk, hrabia Surrey i inni.

KRÓL RYSZARD

Tu się rozłożym na bosfortskich polach. —  
Milordzie Surrey, smutno coś wyglądasz? 

SURREY

Serce me dwakroć weselsze niż mina. 

KRÓL RYSZARD

Milordzie Norfolk!  

NORFOLK

Najjaśniejszy panie? 

KRÓL RYSZARD

Ciepłoż nam tutaj będzie! co? nieprawdaż? 

NORFOLK

Obydwu stronom, miłościwy królu. 

KRÓL RYSZARD

Rozbijcie mi tu namiot, tu noc spędzę. 
żołnierze biorą się do rozbicia namiotu 
Ale gdzie ranek? Hm! nie myślmy o tym. —  
Czy są wiadome siły buntowników? 

NORFOLK

Sześć ich, najwięcej do siedmiu tysięcy. 

KRÓL RYSZARD

Toż nasza armia w trójnasób liczniejsza: 
A przy tym imię króla jest warownią, 
Na której zbywa naszym przeciwnikom. —  
Rozbijcie namiot. — Pójdźcie, cni panowie; 
Musim rozpoznać korzyść miejscowości. —  
Wezwijcie ludzi doświadczonych rady. 
Baczmy na karność; nie szafujmy czasem, 
Bo mamy walną robotę za pasem. 
Wychodzi z innymi. Wchodzą z drugiej strony pola: Ryszmond, sir Wiliam Brandon, Oxford i inni dowódcy. Kilku żołnierzy rozpina namiot Ryszmonda.

RYSZMOND

Złociste zaszło utrudzone słońce; 
Jasny ślad jego ognistego wozu 
Dobry na jutro dzień nam zapowiada. — 
Wy, sir Wiliamie Brandon, poniesiecie 
Moją chorągiew. — Przygotujcie, proszę, 
W moim namiocie papier i atrament: 
Skreślę plan bitwy; każdemu z przywódców 
Ściśle oznaczę zakres jego działań 
I rozdział zrobię drobnej naszej siły. — 
Milordzie Oxford, sir Wiliamie Brandon, 
I wy podobnież, sir Walterze Herbert, 
Pozostaniecie przy mnie. Hrabia Pembrok 
Od swego pułku niech nie odstępuje. 
Idź mu, rotmistrzu Blunt, zanieś dobranoc 
I proś go, aby o drugiej nad ranem 
Przyszedł pomówić ze mną w mym namiocie. —  
Jeszcze mi jedną zrób rzecz, mój rotmistrzu: 
Gdzie ma kwaterę lord Stanley, czy nie wiesz? 

BLUNT

Jeślim chorągwie jego dobrze poznał, 
(A pewny jestem, że nie jestem w błędzie), 
To jego hufce stoją o pół mili 
Ku południowi od głównych sił króla. 

RYSZMOND

Jeżeli będziesz mógł, kochany Bluncie, 
Dokazać tego bez niebezpieczeństwa, 
To się postaraj z nim widzieć bez zwłoki, 
I wręcz mu ważny ten świstek ode mnie. 

BLUNT

Dokonam tego, jak mi życie miłe; 
Tymczasem, życzę wam spokojnej nocy. 

RYSZMOND

Dobranoc wzajem, kochany rotmistrzu. —  
Pójdźcie, panowie; wejdźmy do namiotu: 
Tam radzić będziem o jutrzejszej sprawie. 
Powietrze chłodne jest i przejmujące. 
Wchodzą do namiotu.
Król Ryszard powraca, a z nim Norfolk, Ratklif i Ketsby.

KRÓL RYSZARD

Która godzina? 

KETSBY

Czas wieczerzy, panie: 
Dziewiąta. 

KRÓL RYSZARD

Nic jeść nie będę tej nocy — 
Papieru dajcie mi i atramentu. —  
Jakże? czy szyszak mój lżejszy jest teraz 
I uzbrojenie całe w pogotowiu? 

KETSBY

Tak, panie, wszystko leży w twym namiocie. 

KRÓL RYSZARD

Milordzie Norfolk, idź na swą pozycję. 
Bądź czujny, rozstaw zaufane straże. 

NORFOLK

Dobrze, łaskawy panie.  

KRÓL RYSZARD

Rusz się z miejsca 
Równo z skowronkiem, kochany Norfolku. 

NORFOLK

Spuść się w tym, Wasza Królewska Mość, na mnie. 
Wychodzi.

KRÓL RYSZARD

Ratklifie! 

RATKLIF

Jestem, miłościwy królu. 

KRÓL RYSZARD

Poślij herolda do pułku Stanley’a: 
Niechaj przed wschodem słońca tu nadciągnie, 
Inaczej jego syn strącony będzie 
W bezdenną otchłań wiekuistej nocy.  
Dajcie mi wina i przynieście świecę. 
Niechaj mój biały Surrey osiodłany 
Będzie na jutro — a drzewce mej lancy 
Będzie hartowne i nie nazbyt ciężkie. 
Ratklifie! 

RATKLIF

Jestem, panie. 

KRÓL RYSZARD

Czy widziałeś 
Tego tetryka, lorda Northumberland? 

RATKLIF

Widziałem, jak o zmroku z hrabią Surrey 
Obchodził wojsko od hufca do hufca 
I ludzi naszych do męstwa zagrzewał. 

KRÓL RYSZARD

To dobrze. Każ mi podać kubek wina. 
Nie mam dziś jakoś tej rześkości ducha, 
Ani swobody umysłu, co zwykle. 
przynoszą wino 
Postawcie. Jest tam atrament i papier? 

RATKLIF

Jest, panie. 

KRÓL RYSZARD

Zaleć czujność mojej straży. 
Bądź zdrów, Ratklifie, około północy 
Przyjdziesz do mego namiotu i zbroję 
Wdziać mi pomożesz. Zostaw mię, powiadam. 
Oddala się do swego namiotu. Ratklif i Ketsby wychodzą. Namiot Ryszmonda otwiera się: widać go otoczonego oficerami itd.
Wchodzi Stanley.

STANLEY

Szczęście i triumf niech ci hełm uwieńczy. 

RYSZMOND

Ile noc ciemna może przynieść pociech, 
Tyle ich doznaj, zacny mój ojczymie! 
Jak się ma, powiedz, droga nasza matka? 

STANLEY

Błogosławieństwo ci przynoszę matki, 
Która się modli wciąż za twą pomyślność. 
Dość tego. Ciche godziny uchodzą 
I mrok strzępiasto łamie się na wschodzie. 
Czas policzony; krótko ci więc powiem: 
Równo ze świtem gotuj się do boju 
I losy swoje powierz rozstrzygnieniu1 
Miecza i krwawym szalom wstępnej bitwy, 
Ja zaś, jak będę mógł (jak chcę, nie mogę), 
Użyję zręcznie pierwszej sposobności, 
By ci przyjść w pomoc w tym wątpliwym starciu 
Ale się kwapić z pomocą nie mogę; 
Bo gdyby tego dostrzeżono, Jerzy, 
Brat twój, zgładzony byłby w moich oczach. 
Bądź zdrów. Brak czasu i groźny stan rzeczy 
Tamują wylew serdecznych wynurzeń 
I dłuższą słodkiej rozmowy zamianę, 
Której by po tak długim rozłączeniu 
Potrzebowali użyć przyjaciele. 
Oby nam nieba dały czas swobodny 
Do tych radosnych miłości obrzędów! 
Jeszcze raz, bądź zdrów, mężny i szczęśliwy! 

RYSZMOND

Przeprowadźcie go, kochani lordowie, 
Przez obóz. Ja się będę starał zasnąć. 
By ołowiany sen nie gniótł mnie jutro, 
Gdy będę miał siąść na skrzydła zwycięstwa. 
Dobranoc jeszcze raz, mili lordowie. 
lordowie i inni wychodzą za Stanley’em 
O! Ty, którego sprawy jestem wodzem, 
Zwróć na żołnierzy Twoich wzrok łaskawy! 
Włóż im w dłoń straszny oręż Twego gniewu,  
By ciężkim jego ciosem zdruzgotali 
Butne szyszaki naszych przeciwników! 
Uczyń nas chłosty Twej wykonawcami, 
Byśmy Cię mogli sławić w tym zwycięstwie! 
Tobie polecam władze duszy mojej. 
Nim okiennice zawrę moich oczu: 
Czy śpię, czy czuwam, miej mię w Swej opiece! 
Zasypia.
Duch księcia Edwarda, syna Henryka Szóstego, ukazuje się pomiędzy dwoma namiotami.

DUCH

do Ryszarda
Kamieniem jutro niech ciężę twej duszy! 
Przypomnij sobie, jakeś mnie w dni kwiecie 
W Tiuksbury zabił: zwątp przeto i umrzyj. 
do Ryszmonda 
Śmiało, Ryszmondzie: pokrzywdzone dusze 
Zgładzonych książąt walczyć za cię będą: 
Króla Henryka syn krzepi twe męstwo. 
Duch króla Henryka Szóstego ukazuje się.

DUCH

do Ryszarda
Gdym był śmiertelny, śmiertelnymi rany 
Okryłeś moje namaszczone ciało. 
Miej w myśli Tower i mnie: zwątp i umrzyj! 
Król Henryk Szósty woła: zwątp i umrzyj! 
do Ryszmonda 
Ty prawy, święty mężu, bądź zwycięzcą! 
Henryk zwiastując ci, że będziesz królem, 
Krzepi twe męstwo we śnie. Żyj i kwitnij! 
Duch Klarensa ukazuje się.

DUCH

do Ryszarda
Kamieniem jutro niech ciążę twej duszy! 
Ja, biedny Klarens, zdradzony przez ciebie  
I utopiony niegdyś w beczce wina. 
Przypomnij sobie o mnie w czasie bitwy 
I miecz bezwładnie opuść! Zwątp i umrzyj! 
do Ryszmonda 
Potomku domu Lankastrów: skrzywdzeni 
Dziedzice Yorków modlą się za ciebie; 
Niech cię Bóg wspiera w boju! żyj i kwitnij! 
Duchy Riversa, Grey’a i Wogana ukazują się.

RIVERS

do Ryszarda
Kamieniem jutro niech ciążę twej duszy! 
Ja, Rivers, zmarły w Pomfret. Zwątp i umrzyj! 

GREY

do Ryszarda
Pomnij o Grey’u i niech dusza twoja 
Zwątpi na zawsze! 

WOGAN

do Ryszarda
Pomnij o Woganie 
I zdjęty trwogą winowajcy, wypuść 
Z zdrętwiałej dłoni lancę! Zwątp i umrzyj! 

WSZYSCY TRZEJ

do Ryszmonda
Zbudź się, Ryszmondzie, i bądź przekonany, 
Że krzywdy nasze walczyć za cię będą 
W łonie Ryszarda. Zbudź się i triumfuj! 
Duch Hastingsa ukazuje się.

DUCH

do Ryszarda
Krwawy zbrodniarzu, zbudź się zbrodni świadom 
I skończ dni swoje pośród krwawej bitwy! 
Pomnij o lordzie Hastings. Zwątp i umrzyj! — 
do Ryszmonda 
Spokojnie śniąca duszo, zbudź się błogo! 
Walcz i z pęt wyrwij naszą Anglię drogą! 
Duchy dwóch młodych królewiczów ukazują się.

DUCHY

do Ryszarda
Śnij o synowcach twych zabitych w Towrze! 
Obyśmy byli w twym sercu ołowiem,  
Co cię pociągnie w zgubę, śmierć i hańbę! 
Bratanki twoje mówiąć2: zwątp i umrzyj! —  
do Ryszmonda 
Śpij zdrów, Ryszmondzie, i zbudź się bez troski! 
Niech cię od dzika chroni zastęp boski! 
Żyj i daj życie szczęsnym królom! Cienie 
Dzieci Edwarda wróżąć3 powodzenie. 
Duch królowej Anny ukazuje się.

DUCH

do Ryszarda
Ryszardzie, żona twa, ta biedna Anna, 
Co chwili z tobą spokojnej nie miała,  
Przychodzi teraz niepokoić ciebie, 
Przypomnij sobie o mnie jutro, w boju, 
I miecz bezwładnie opuść. Zwątp i umrzyj! 
do Ryszmonda 
Spokojna duszo, śpij, śpij snem spokojnym! 
Śnij o zwycięstwie! Żona twego wroga 
Za twą pomyślność modli się do Boga. 
Duch Buckinghama ukazuje się.

DUCH

do Ryszarda
Jam pierwszy podał ci rękę do tronu 
I jam ostatni doznał twej tyranii. 
O, wspomnij w czasie bitwy Buckinghama 
I bądź pokonan poczuciem twej winy! 
Śnij o morderczych czynach i zniszczeniu; 
Zwątp w bezsilności i skonaj w zwątpieniu! — 
do Ryszmonda 
Nimem wsparł4 ciebie, za chęć śmierć poniosłem; 
Lecz nie trać serca w twym zadaniu wzniosłem; 
Bóg ci aniołów ześle do obrony, 
A dumny Ryszard padnie w proch strącony. 
Duchy znikają; Ryszard zrywa się ze snu.

KRÓL RYSZARD

Innego konia! — Zawiążcie mi rany! —  
Zmiłuj się, Jezu! — To nic; to sen tylko. —  
Jakże mię dręczysz, tchórzliwe sumienie! —  
Świeca błękitno się pali: — to północ. —  
Drżące me ciało zimny pot okrywa, 
Siebież się lękam? Tu nie ma nikogo 
Oprócz mnie: Ryszard nie godzi w Ryszarda; 
Jam wierny memu ja. Byłżeby tutaj 
Jaki morderca? Nie — tak: ja tu jestem. 
A więc uciekaj! — Przed kim mam uciekać? 
Przed samym sobą? — Jest racja — dlaczego? 
Abym się zemścił. Jak to? sam na sobie? 
Wszakże ja siebie kocham. Kocham? za co? 
Cóżem ja sobie dobrego uczynił? 
O, nie! ach! ja się raczej nienawidzę 
Za nienawistne czyny, którem spełnił. 
Jestem łotr. Kłamię; nie jestem nim. Głupcze, 
Nie gań się — głupcze, nie pochlebiaj sobie. 
Sumienie moje ma tysiąc języków, 
A każdy język czyni inny zarzut, 
A każdy zarzut lży mi nazwą łotra. 
Krzywoprzysięski fałsz w najwyższym stopniu; 
Niemiłosierny mord w najsroższym stopniu; 
Wszelki grzech w wszelkim stopniu popełniony 
Dąży przed straszne kratki trybunału, 
Wołając: winny! winny! — Ha! to rozpacz! 
Nie ma istoty, co by mię kochała; 
A gdybym umarł, nikt by się nade mną 
Nie ulitował — któż się ma zlitować? 
Gdy sam nie czuję nad sobą litości. 
Zdawało mi się, że duchy tych, których 
Pomordowałem, do mego namiotu 
Zeszły się tłumem i każdy z nich wzywał 
Na jutro zemsty na głowę Ryszarda. 
Wchodzi Ratklif.

RATKLIF

Panie — 

KRÓL RYSZARD

Kto tu jest? 

RATKLIF

To ja, Ratklif, panie. 
Wczesny kur we wsi dwukrotnym już pianiem 
Powitał ranek; przyjaciele twoi 
Są już na nogach i wdziewają zbroje. 

KRÓL RYSZARD

O! mój Ratklifie, okropny sen miałem. 
Jak myślisz? czy nam nasi wierni będą? 

RATKLIF

Nie wątpię o tym, panie. 

KRÓL RYSZARD

O, Ratklifie! 
Lękam się, lękam. 

RATKLIF

Miłościwy panie, 
Nie trwóż się cieniem. 

KRÓL RYSZARD

Na świętego Pawła! 
Cienie tej nocy przeraziły bardziej 
Duszę Ryszarda, niżby zdołał zastęp 
Szczerych dziesięciu tysięcy żołnierzy, 
Kutych w żelazo, pod wodzą Ryszmonda. 
Jeszcze nie dnieje. Pójdź; pod namiotami 
Naszych dowódców podsłuchiwać będziem, 
Czy z nich nie myśli który mię odstąpić. 
Wychodzi z Ratklifem.
Ryszmond budzi się; Oxford i inni wchodzą.

LORDOWIE

Ryszmodzie, dobry dzień! 

RYSZMOND

Wybaczcie, proszę, 
Moi panowie czujni i gorliwi, 
Że zastajecie tu gnuśnego śpiocha. 

LORDOWIE

Czy dobrze spałeś, milordzie? 

RYSZMOND

Najlepszy, 
Najprzyjemniejszy sen miałem, panowie; 
Słodsze marzenia pewnie jeszcze nigdy 
Nie kołysały ociężałej głowy. 
Zdawało mi się, że przyjazne dusze 
Tych, których ciała Ryszard zamordował, 
Zeszły się razem do mego namiotu 
I jednozgodnie wołały: zwycięstwo! 
Zaprawdę, dziwną czuję w sobie rześkość,  
Rozpamiętując ten sen tak uroczy. 
Która godzina? 

LORDOWIE

Wkrótce będzie czwarta.  

RYSZMOND

Czas więc uzbroić się i uszykować. 
postępuje naprzód ku swym wojskom 
Więcej powiedzieć nad to, co już pierwej 
Wam powiedziałem, drodzy współrodacy, 
Brak czasu i stan rzeczy nie pozwala;  
Zapiszcie sobie wszakże to w pamięci, 
Że Bóg i dobra walczy z nami sprawa. 
Modlitwy świętych, duchy pokrzywdzonych 
Stoją przed nami jak szańce wysokie. 
Ci, przeciw którym walczym, prócz Ryszarda, 
Nas by woleli widzieć zwycięzcami 
Niż tego, komu służą; bo i któż jest 
Ten, komu służą? zaprawdę, panowie, 
Krwawy ciemiężca i krwawy morderca, 
Krwią wyniesiony i krwią utwierdzony; 
Co kręto przyszedł do tego, co posiadł, 
I tych, co k’temu dopomogli, zgładził; 
Nikczemny kamień, który się stał drogim 
Przez poniżenie angielskiego tronu, 
Tym, że szalbiersko weń wprawiony został; 
Zapamiętały nieprzyjaciel Boga. 
Jeżeli przeto będziecie walczyli 
Z nieprzyjacielem Boga, Bóg was za to 
Strzec będzie jako wojowników swoich; 
Jeżeli szczędzić nie będziecie potu 
Do powalenia tyrana, będziecie 
Spokojnie spali, skoro tyran legnie; 
Jeżeli walczyć będziecie z wrogami 
Ojczyzny waszej, dobry byt ojczyzny 
Hojnie wam wasze wynagrodzi trudy; 
Jeżeli dzieci wasze wyzwolicie 
Spod noża, to się dzieci waszych dzieci 
W starości waszej za to wam wywdzięczą. 
W imię więc Boga i tych praw rozwińcie 
Wasze sztandary i dobądźcie miecze! 
W razie przegranej haraczem z mej strony 
Będzie mój zimny trup na zimnej ziemi; 
Ale jeżeli nam Pan Bóg poszczęści, 
Cząstkę korzyści tego przedsięwzięcia 
Najpośledniejszy z was otrzyma w dziale. 
Zadmijcie w trąby i uderzcie w bębny! 
Hasłem niech będzie krzepiącym w was męstwo: 
Bóg, święty Jerzy, Ryszmond i zwycięstwo! 
Wychodzą wszyscy.
Wchodzą z orszakiem i wojskiem Ryszard i Ratklif.

KRÓL RYSZARD

Co Northumberland mówił o Ryszmondzie? 

RATKLIF

Że on w wojennej sztuce niećwiczony. 

KRÓL RYSZARD

Prawdę powiedział. Cóż Surrey rzekł na to? 

RATKLIF

Uśmiechnął się i rzekł: tym lepiej dla nas. 

KRÓL RYSZARD

Miał słuszność, tak też jest w samej istocie 
zegar bije  
Która to bije? — Dajcie mi kalendarz. 
Kto z was dziś widział słońce? 

RATKLIF

Jam nie widział. 

KRÓL RYSZARD

Więc się ukazać nie chce; podług książki 
Powinno by już od godziny jaśnieć. 
Zły to dzień będzie dla kogoś. — Ratklifie! 

RATKLIF

Co, panie?  

KRÓL RYSZARD

Słońce nie chce dziś zaświecić, 
Niebo ponuro sklepi się nad nami. 
Rad bym usunąć z ziemi te łzy rosy. —  
Nie świecić dzisiaj właśnie! Ale cóż to 
Ma mnie obchodzić bardziej niż Ryszmonda? 
Toż samo niebo, co się tak zasępia 
Nad moją głową, chmurzy się i nad nim. 
Wchodzi Norfolk.

NORFOLK

Do broni, panie! wróg już hula w polu. 

KRÓL RYSZARD

Hej! żywo! żywo! — Kulbaczyć mi konia! —  
Wezwać Stanley’a, by pułk swój sprowadził! — 
Powiodę moje wojska na równinę 
I w taki sposób uczynię ich rozdział: 
Przednia straż będzie rozciągniętą w podłuż, 
Zarówno z jezdnych jak z pieszych złożona; 
Łucznicy będą umieszczeni w środku. 
Jan, książę Norfolk, Tomasz, hrabia Surrey, 
Dowodzić będą jazdą i piechotą. 
Skoro pozycje zajmą, my za nimi 
Staniemy z głównym korpusem, wzmocnionym 
Dwoma skrzydłami wyborowej jazdy. 
To i nasz święty Jerzy na dobitkę 
Rękojmią naszą. — Cóż myślisz, Norfolku? 

NORFOLK

Dobry plan, godny króla wojownika. —  
Znalazłem to dziś z rana w mym namiocie. 
Podaje świstek.

KRÓL RYSZARD

czyta
«Jasiu Norfolk, Ryś, twój pan, 
Zdradzon jest i zaprzedan». 
To rzecz zmyślona przez nieprzyjaciela. — 
Dalej, panowie! na swe miejsce każdy! 
Niech nas brodzące sny nie zatrważają! 
Sumienie tchórzów tylko jest wyrazem, 
Na powściąg możnych wymyślonym zrazu: 
Naszym sumieniem ramię, a miecz prawem. 
Naprzód! marsz! idźmy, połączywszy dłonie, 
W podwoje nieba albo w piekieł tonie! 
do wojska 
Cóż wam do tego dodam, com już wyrzekł? 
Pomnijcie na to, z kim się macie zmierzyć: 
Łotrów to zgraja, tułaczy, włóczęgów, 
Śmiecie Bretonów i nikczemnych chłopów, 
Których wypluwa ich kraj przesycony 
Na głupi hazard i pewną zagładę. 
Mieliście spokój, oni go wam wichrzą; 
Macie dostatnie grunta, piękne żony: 
Oni chcą tamte obciąć, te znieważyć.  
Któż im przewodzi? Oto jeden hołysz, 
Co był w Bretonii przez długi ciąg czasu 
Utrzymywany kosztem mojej matki; 
Papinka, który, odkąd żyje, nigdy 
Nie zalazł głębiej w śnieg jak po trzewiki. 
Wyżeńcie nazad za morze tę szuję, 
Zarozumiałą tę hołotę z Francji,  
Tych głodnych, życiem znudzonych żebraków.  
Tych biednych szczurów, co by się już byli 
Dla braku kęsa w gębie, powiesili, 
Gdyby nie głupie widmo tej wyprawy. 
Jeżeli mamy zostać pobitymi, 
To niech przynajmniej pobiją nas ludzie, 
A nie bretońskie te bękarty, których 
Ojcowie nasi na ich własnej ziemi  
Potłukli nieraz i wytuzowali 
I dokumentnie naznaczyli hańbą. 
Oniż posiadać mają nasze ziemie, 
Bezcześcić żony, uwodzić nam córki? —  
odgłos trąb w dali 
Słyszycie odgłos ich trąb? Walczcie, mężni 
Synowie Anglii, walczcie, cni ziemianie! 
Prężcie, łucznicy, łuki aż do głowy! 
Bodźcie rumaki wasze, brodźcie we krwi, 
Trzaskami lanc swych zatrwóżcie firmament! 
wchodzi posłaniec 
I cóż lord Stanley? Czy przywiódł swe hufce? 

POSŁANIEC

Lord Stanley nie chce przyjść, łaskawy panie. 

KRÓL RYSZARD

Niech spadnie głowa jego syna! 

NORFOLK

Królu, 
Już nieprzyjaciel przeszedł bagna; pozwól, 
By Jerzy Stanley zginął aż po bitwie. 

KRÓL RYSZARD

Tysiąc serc czuję rosnących w mym łonie. 
Chorągwie naprzód! uderzcie na wroga! 
Niech stare nasze hasło: święty Jerzy, 
Ognistych smoków wściekłością nas natchnie! 
Za mną, synowie Anglii, do ataku! 
Zwycięstwo siedzi na naszym szyszaku. 
Wychodzi.

SCENA CZWARTA

Inna część pola.
Wojenna wrzawa. Utarczki. Wchodzi Norfolk z wojskiem; ku niemu nadbiega Ketsby.

KETSBY

Milordzie Norfolk, na pomoc! na pomoc! 
Król dokazuje cudów waleczności, 
I kogo spotka, z tym na śmierć bój stacza. 
Straciwszy konia, pieszo walczy teraz, 
Śledząc Ryszmonda w groźnej paszczy śmierci. 
Na pomoc! albo jesteśmy zgubieni. 
Wrzawa. Wchodzi Ryszard.

KRÓL RYSZARD

Konia! hej! konia! królestwo za konia! 

KETSBY

Schroń się gdzie, panie, a przywiodęć5 konia. 

KRÓL RYSZARD

Nędzny! Stawiłem na los moje życie 
I czekać będę, jaka mi kość padnie. 
Chyba tu sześciu Ryszmondów jest w polu; 
Pięcium już zabił zamiast prawdziwego. 
Konia! hej! konia! królestwo za konia!  
Wychodzi ze swymi.
Wrzawa. Wchodzą: Ryszard i Ryszmond; walcząc przechodzą przez scenę. Odwrót przy odgłosie trąb. Po czym wchodzi Ryszmond, Stanley z koroną w ręku, wielu innych lordów i wojsko.

RYSZMOND

Bogu i waszej waleczności chwała! 
Zwycięscy moi towarzysze broni! 
Plac boju przy nas i krwawy herszt zginął. 

STANLEY

Mężny Ryszmondzie, dobrześ się wywiązał. 
Patrz, przywłaszczony ten królewski klejnot 
Zerwałem z martwej nikczemnika skroni, 
Aby nim twoje czoło przyozdobić. 
Noś go, używaj i działaj z nim wiele. 

RYSZMOND

Bóg w niebie na to niech odpowie: amen. 
Ale czy żyje młody Jerzy, powiedz? 

STANLEY

Żyje, milordzie, bezpieczny i cały, 
W mieście Leicester, dokąd, jeśli wola 
Waszej Miłości, możem i my ściągnąć. 

RYSZMOND

Kto ze starszyzny padł po obu stronach? 

STANLEY

Jan książę Norfolk, Robert Brakenbery, 
Walter lord Ferrers i sir Wiliam Brandon. 

RYSZMOND

Pogrzebcie zwłoki ich wedle ich stopnia, 
Ogłoście nasze przebaczenie zbiegom, 
Którzy z poddaniem zechcą do nas wrócić; 
A potem, zgodnie z uczynionym ślubem, 
Gwoli6 którego wzięliśmy sakrament, 
Zjednoczym białą i czerwoną różę. 
Niebo od dawna gniewne za ich rozdział, 
Z uśmiechem patrzeć będzie na ten sojusz. 
Zdrajca, kto słysząc to, nie powie: amen. 
Anglia od dawna była w obłąkaniu 
I własne swoje szarpała wnętrzności; 
Brat zaślepiony przelewał krew brata; 
Ojciec w zapędzie przecinał dni syna; 
Syn, przymuszony, bywał katem ojca; 
Cały zwaśniony ten York i Lankaster 
Waśnił się z sobą w zobopólnej waśni. 
O, niechże teraz Ryszmond i Elżbieta, 
Prawe odrośle tych królewskich domów, 
Złączą je, łącząc się za sprawą Boga! 
Niech ich następcy (jeśli tych Bóg zdarzy), 
Błogim zbogacą przyszły czas pokojem, 
Wspaniałym plonem i dniami pięknymi! 
Stęp ostrze zdrajców, miłosierny Panie, 
Którzy by chcieli te łzy i krwi strugi 
Nieszczęsnej Anglii wrócić po raz drugi! 
Nie daj owoców na tej ziemi zbierać 
Tym, co by chcieli znów jej pierś rozdzierać! 
Dziś pokój wraca, zgody świecą zorze: 
By długo trwały, powiedz amen, Boże! 
Wychodzą.
  1. rozstrzygnienie — dziś popr.: rozstrzygnięcie. [przypis edytorski] ↩
  2. mówiąć — skrócone: mówią ci. [przypis edytorski] ↩
  3. wróżąć — skrócone: wróżą ci. [przypis edytorski] ↩
  4. nimem wsparł — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: nim wsparłem. [przypis edytorski] ↩
  5. przywiodęć — skrócone: przywiodę ci. [przypis edytorski] ↩
  6. gwoli (daw.) — dla, z powodu. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · William Shakespeare (Szekspir)

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Król Ryszard III · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/krol-ryszard-iii/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Józef Paszkowski

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis