V

Else szybko minęła kobietę i weszła do długiego korytarza, oświetlonego lampami gazowymi, umieszczonymi wysoko na ścianie. Wtem drzwi zamknęły się z trzaskiem, pęk zadzwonił i dwukrotnie przekręcono klucz.

Else się wzdrygnęła.

— Tutaj są wszystkie inne drzwi wejściowe — wyjaśniła kobieta i popatrzyła na nią badawczym wzrokiem.

Else ruszyła w milczeniu przez wyłożony matą korytarz. Po jednej stronie pod wysokimi oknami stały żółte, podłużne stoły, żółte drewniane krzesła, gdzieniegdzie rośliny doniczkowe na prostych stojakach. Na niektórych krzesłach siedziały kobiety w luźnych, białych, bawełnianych ubraniach. Jedna miała skrzyżowane ręce i patrzyła tępo przed siebie. Inna gapiła się na Else z zaciekawieniem i niechęcią, trzecia zaś siedziała pochylona nad robótką. Po drugiej stronie korytarza w szerokich odstępach ciągnęły się drzwi.

Else szła dalej, aż dotarła do szerokich podwójnych drzwi na końcu korytarza.

Wtedy odwróciła głowę i zapytała kobietę, która zatrzymała się nieco dalej:

— Gdzie mam być?

— Profesor twierdził, że tutaj.

Kobieta otworzyła jedne z drzwi na korytarzu.

Else zawróciła i wkroczyła do przestronnego, skąpanego w półmroku pomieszczenia z szerokim oknem pośrodku.

— Dlaczego są tutaj dwa łóżka? Będzie tu mieszkać ktoś oprócz mnie?

— Jedna starsza, spokojna pani. Tak cicha, że nie wiadomo, czy w ogóle tam jest.

— To w ramach opieki o wyższym standardzie nie dostaje się własnego pokoju? — zawołała Else. — Ja nie mogę z nikim spać.

Chodziła śpiesznie tam i z powrotem po pomieszczeniu. Ogarnęła ją przykra obawa. Te istoty na korytarzu, których ubrania przypominały stroje więzienne, okna, których wysokie okiennice kojarzyły się z takimi, jakie widziała w tureckich haremach, wysoko umieszczone lampy gazowe, do których można było dosięgnąć z długiej drabiny, brzęczący pęk kluczy zawieszony na zimnym, gumowym fartuchu rosłej kobiety — wszystko to niepokoiło ją i drażniło.

— Nie — nalegała usilnie. — Nie mogę z nikim spać. Muszę mieć pokój tylko dla siebie. — Wędrowała tam i z powrotem po słomianej macie, prowadzącej od drzwi do okna, i stale powtarzała to samo, coraz bardziej wzburzona: — Muszę mieć pokój tylko dla siebie.

Nagle zauważyła wciśniętą w róg szezlongu za stołem, maleńką, wąską i skuloną kobiecą postać, która wodziła za nią zgaszonym wzrokiem.

— Czy to ona? — zapytała nagle Else i zatrzymała się przed rosłą kobietą, która przyglądała się jej uważnie. — Chcę stąd natychmiast wyjść! W tej chwili, słyszy pani?

W międzyczasie weszła młodsza pielęgniarka. Przez chwilę patrzyła na Else, po czym zamieniła kilka słów z rosłą kobietą, którą nazwała panną Stenberg.

— Może być pani sama — powiedziała panna Stenberg spokojnie.

Opuściła pokój i poszła, a za nią Else, do szerokich podwójnych drzwi, przed którymi Else poprzednio się zatrzymała. Wetknęła w nie klucz, przekręciła go w zamku, pchnęła skrzydło do ściany, zrobiła krok, po czym stanęła przed kolejnymi takimi drzwiami, których jedno skrzydło tak samo otwarła, i powiedziała do Else:

— Proszę wejść.

Else prędko przeszła przez oboje drzwi, które panna Stenberg starannie zamknęła na klucz. Znajdowały się na korytarzu tej samej szerokości i długości co poprzedni. Takie same wysokie okna, takie same żółte stoły i krzesła, takie same postaci w luźnych, niebieskich, bawełnianych ubraniach. Było tam tylko więcej drzwi — wszystkie otwarte. Gazowe lampy pod sufitem znajdowały się w drucianych obudowach, umieszczonych w czworokątnych zagłębieniach w ścianie, po jednej nad każdymi drzwiami. Nie było tam roślin doniczkowych ani mat na podłogach. Else odniosła wrażenie, że korytarz jest jeszcze bardziej nagi i podobny do więziennego niż poprzedni.

Na jednym z żółtych krzeseł siedziała nieduża, starsza pani w białym czepku nocnym; miała błękitne oczy i pogodną, bladą twarz. Zasuszone dłonie ściskały kawałek białego, złożonego materiału, do tego dobrotliwie mamrotała pod nosem. Dość młoda dziewczyna o pożółkłej, śmiertelnie zmęczonej twarzy szła w białych wełnianych skarpetach, powoli się zataczając. Brązowe, ścięte włosy sterczały we wszystkie strony, a ręce miała schowane w rękawach koszuli. Jej wielka głowa kiwała się to w przód, to na boki, jakby była zbyt ciężka. Dziewczyna groźnie popatrzyła z ukosa na Else, w ogóle się nie zatrzymując. Gdy napotkała jej wzrok, zaczęła się krzywić i schowała twarz za podniesioną ręką. W jednych z otwartych drzwi na palcach stała równie młoda dziewczyna i unosiła ręce, które otaczały półokręgiem jej głowę.

— Słowik — szepnęła, kiedy mijała ją Else.

Nagle wydała z siebie kilka wysokich, czystych tonów, po czym zaniosła się histerycznym szlochem.

— To tutaj — powiedziała panna Stenberg i weszła przez jedne z otwartych drzwi.

Else udała się za nią, po czym stanęła i uporczywie wpatrywała się przed siebie. Pośrodku podłużnego pokoju stało metalowe łóżko, a przy jego wezgłowiu mały żółty stolik nocny. Poza tym nic więcej. Okno było umieszczone wysoko w ścianie.

— Tutaj może pani być sama — podjęła kobieta.

— Ale przecież wygląda tu jak w więziennej celi! — zawołała Else, kiedy wreszcie odzyskała mowę. — Żadnych mebli ani nic. Nawet krzesła do siedzenia.

— Nie potrzeba — odpowiedziała panna Stenberg. — Będzie pani leżeć.

— Leżeć! — Else prawie się roześmiała. — Czy trzeba leżeć, gdy człowiekowi nic nie dolega?

— To dlaczego pani tu przyszła? — zapytała panna Stenberg surowo.

— Leżeć — powtórzyła Else i naprawdę się zaśmiała. — A jak długo, jeśli wolno zapytać? Może cały dzień?

— To zależy. Jeśli będzie pani bardzo spokojna, wystarczy może tydzień.

Else w oburzeniu odwróciła się do niej plecami. Panna Stenberg przecież z niej kpiła.

— To nie macie lepszego pokoju? — zapytała, wychodząc na korytarz, by zajrzeć następnie do pozostałych sal o otwartych drzwiach.

Wszystkie były dokładnie takie same — łóżko pośrodku i mały stolik nocny. W jednym z łóżek leżała stara, wychudzona istota o pergaminowo żółtej twarzy mumii i zapadniętych oczach. Kiedy Else pokazała się w progu, ta powoli uniosła ręce i coś wyjąkała; brzmiało to jak wołanie o litość. Na innym łóżku siedziała młodsza kobieta o dzikim, przestraszonym spojrzeniu i obejmowała podciągnięte kolana. Kołysała się, wydając z siebie głuchy dźwięk.

„To cele”, zdała sobie nagle sprawę Else. Znajdowała się na oddziale dla obłąkanych. Ale przecież nie miało to sensu.

— Jak pani widzi, wszędzie jest jednakowo — rozległ się za nią głos panny Stenberg. — Otrzymała pani jedyną salę, która nie jest zajęta.

— Ale chyba nie może mnie tutaj pani umieścić — powiedziała Else. — Przecież to cele, a ja nie jestem umysłowo chora.

— No cóż, to się okaże.

— Czy nie mogę porozmawiać z profesorem?

— Owszem, jutro rano. Wieczorem przyjdzie zastępca ordynatora. Ale proszę już iść do siebie, nie może tu pani stać. — Panna Stenberg wzięła Else pod ramię i zaprowadziła ją do celi. — Musi się już pani rozebrać.

— Chodzi pani o płaszcz?

— Nie, ma się pani położyć.

— O godzinie szóstej?! Dlaczego?

— Taki jest regulamin.

— Przywykłam kłaść się nie wcześniej niż po dwunastej. Och, proszę nie kazać mi leżeć.

— To niemożliwe. Musi być pani w łóżku, aż do obchodu.

Panna Stenberg podeszła do Else i zdjęła jej kapelusz. Wtem rozległ się hałas i brzydki krzyk, a przed otwartymi drzwiami przeleciała postać w halce i koszuli nocnej, o bosych stopach wydających odgłosy mlaśnięcia na podłodze.

Panna Stenberg wybiegła na korytarz i mocno chwyciła jakąś osobę, która kopała, krzyczała i biła. Młoda pielęgniarka przybyła z pomocą. Była przysadzista, o mocnych kończynach, miała rumiane, krągłe policzki i przyjemną twarz.

— Dam sobie z nią radę sama — powiedziała do panny Stenberg i zaśmiała się zadowolona. — Już, madame1 Hoff, spokojnie, proszę już do łóżka... Już, już, bez sztuczek.

Ostrożnie, lecz zdecydowanie objęła chorą kobietę i pociągnęła ją przez korytarz.

— Panno Stenberg! — zawołał skądś przestraszony głos i pielęgniarka śpiesznie wyszła.

Else wróciła do swojej celi i zaczęła się po niej przechadzać. Cóż to za miejsce, do którego trafiła? Przycisnęła dłonie do rozpalonych gorączką skroni, a oczy zaszły jej łzami złości. Tutaj miała spędzić całą noc, wśród obłąkanych. Wśród obłąkanych! Knut miał przyjść dopiero jutro i trzeba było do tej pory wytrzymać. Bo nie zapowiadało się na to, by mieli ją stąd wypuścić. Chociaż może gdy zjawi się zastępca ordynatora? Oczywiście natychmiast stwierdzi, że doszło do nieporozumienia i zaprowadzi ją gdzieś indziej. Gdyby tylko przyszedł sam profesor! Och, jak pragnęła z nim porozmawiać. Cała noc w tym miejscu! Jak to z nią będzie? Bogu dzięki, że zabrała krople na kaszel, więc uda jej się może zmrużyć oko. Gorączkowo przeszukała kieszeń sukni i znalazła buteleczkę, którą odkorkowała i przytknęła do ust.

W tej samej chwili wpadła do niej przysadzista pielęgniarka, którą panna Stenberg nazwała Thorgren, chwyciła Else od tyłu za ręce i przemocą spróbowała otworzyć jej dłonie. Pani Kant stawiła opór. Wtedy zjawiła się też panna Stenberg. Zdecydowanie położyła rękę na ramieniu Else i powiedziała władczo:

— Musi się pani natychmiast i w mojej obecności rozebrać. Natychmiast!

Thorgren rozpięła płaszcz pacjentki, który gorączkowo z niej zdzierała, szepcząc coś do panny Stenberg, z zapałem obmacującej ubrania Else. Ona zaś, niepostrzeżenie wsunąwszy buteleczkę do kieszeni, spoglądała przerażona to na jedną, to na drugą, szarpiąc się i próbując się bronić.

— Dlaczego mi to robicie? — zapytała oburzona.

— Co miała pani w dłoni? — krzyknęła Thorgren głosem drżącym ze złości, prędkimi ruchami palców rozpinając stanik sukni Else, jakby próbowała wymacać coś na jej piersi. — Co pani z tym zrobiła?

— Czy nie mogę rozebrać się sama? — zapytała Else i się rozpłakała. — Nie przywykłam, że ktoś tak zdziera ze mnie ubrania.

— Tylko bez żadnych sztuczek — odpowiedziała panna Stenberg. — Co to był za korek, który pani wyjęła?

— Od moich kropli na kaszel — wyszlochała Else. — Chciałam wziąć kilka na sen.

— No tak, wiadomo. Proszę w tej chwili je oddać. — Panna Stenberg zacisnęła dłonie, obejmując Else.

— Nie mogłabym ich zatrzymać, panno Stenberg? Tyle kaszlę w nocy. Dał mi je mój doktor.

— Tutaj dostanie pani wszelkie potrzebne leki. Proszę natychmiast oddać buteleczkę.

Else podała jej flakonik.

— Widzi pani.

Thorgren skinęła głową i wreszcie ją puściła.

— Proszę rozebrać się do końca — powiedziała panna Stenberg.

— Ale czy nie mogłyby panie wyjść? Wolałabym być sama.

— Proszę wyjść, Thorgren, ja jej przypilnuję.

Znów rozległy się krzyki i raban na korytarzu i Thorgren prędko wyszła.

Panna Stenberg ustawiła się plecami do ściany. W jednej ręce mocno ściskała buteleczkę Else.

— Jestem zmuszona tu zostać, aż będzie pani w łóżku, pani Kant — mówiła łagodniejszym tonem. — Skoro jest pani taka... Bardzo niedobrze przynosić tutaj ukryte krople z opium.

— Dlaczego one się tak na mnie gapią? — Else zwróciła się ku otwartym drzwiom, gdzie kilka kobiet w luźnych, bawełnianych strojach ustawiło się i spoglądało z zaciekawieniem.

— To tylko pacjentki.

— Czy nie mogłaby pani zamknąć drzwi, panno Stenberg?

— To wbrew regulaminowi.

Else się rozebrała i odłożyła ubrania w nogach łóżka. Następnie poprosiła o swój worek.

Panna Stenberg przełożyła sobie ubrania przez ramię i wyszła z nimi, Else zaś kuliła się na skraju łóżka, trzęsąc się i kaszląc w samej bieliźnie. Z łokciami opartymi o kolana i twarzą w dłoniach, płakała zrozpaczona. Wtem usłyszała powolny ruch i czyjś przyjemny głos. Uniosła twarz. Stojąc krok od niej, przyglądały jej się schludna starsza pani oraz młoda dziewczyna w białych wełnianych skarpetach i z ciężką głową. Gdy Else podniosła wzrok, dziewczyna skrzywiła się jak poprzednio i schowała twarz za ręką, z urazą obracając się, by pokazać jej plecy. Ale schludna starsza pani podeszła blisko Else, schyliła się do niej i wyszeptała wesoło:

— Mój zięć tak bardzo lubił kapustę, a miałam pilnować dzieci, bo nazywam się babcia... Naprawdę, kapusta pyrkała na piecu, ale ja nigdy nie dawałam rady zjeść więcej niż trzy, cztery łyżki. Nigdy więcej. Mam za to trochę pieniędzy na książeczce oszczędnościowej, mój zięć z niej wybierał... Ile zostało jeszcze do jedenastego?

— Dopiero co był — powiedziała Else.

— Och, tak. Bo mój zięć tak bardzo lubił kapustę, ale tutaj mamy tak czysto i miło. To wspaniałe miejsce, tylko nie dostajemy kawy.

Wtedy wróciła panna Stenberg i podała Else koszulę nocną.

— A pani co tutaj robi, babciu? — powiedziała, wzięła starszą panią pod ramię, a młodą dziewczynę za rękę i wyprowadziła je na korytarz, po czym zaraz wróciła pilnować Else, gdy ta wkładała koszulę nocną i położyła się w pończochach.

— Nie dostanę mojego worka? — zapytała pani Kant.

— Nie, pozostanie pod moją opieką.

— Kiedy jest w nim tyle rzeczy, z których zamierzam korzystać... Mój klucz do nakręcania zegarka... Wzięła też pani mój zegarek?

— Zabrania się posiadania tu czegokolwiek.

— W nocy też drzwi będą otwarte?

— Dzień i noc. Tak każe regulamin — odparła panna Stenberg i wyszła.

Else wsunęła dłonie pod kark i wyjrzała na korytarz, gdzie młoda dziewczyna z ciężką głową wciąż powoli i chwiejnie chodziła tam i z powrotem, i skąd co chwilę dobiegało trzaskanie zamykanych drzwi i okien, zmieszane z tupaniem, które pojawiało się i znikało. Światło migoczącej lampy gazowej w drucianej obudowie zadawało ból oczom Else, czasami nachodziły ją ataki kaszlu.

Nagle rozległ się przeszywający krzyk, następnie wściekły stukot, któremu towarzyszył przenikliwy potok słów. Else podniosła się na łóżku; serce biło jej głośno ze strachu i zawołała pannę Stenberg. Wtedy usłyszała na korytarzu szybkie kroki, dźwięk zamykanych drzwi i zgrzyt otwieranego zamka, zarazem powtórzył się wściekły stukot, po nim zaś nieprzerwany potok wyzwisk.

Nieco później weszła Thorgren.

— Kto tak hałasuje? — zapytała Else.

— Proszę się tym nie przejmować. Niech się pani spokojnie położy. Ale to muszę zabrać — Thorgren chwyciła jej wstążkę do włosów i chciała ją rozwiązać.

— Ale dlaczego... — Else usiłowała odsunąć dłoń Thorgren. — Włosy zasłonią mi uszy, będzie mi od nich ciepło w głowę.

Thorgren jednak nalegała, by zabrać wstążkę. Pani Kant walczyła i prosiła.

— Niech pani poczeka, aż przyjdzie panna Stenberg — powiedziała wreszcie Thorgren.

— Czy ona tu rządzi? — zapytała Else.

— Tak, to siostra przełożona.

— Pani Kant nie chce zdjąć wstążki do włosów — powiedziała Thorgren pannie Stenberg, która w tej samej chwili wkroczyła do środka.

— Ale chyba mogę ją zatrzymać?! — zawołała Else.

— To wbrew regulaminowi. Ale możemy poczekać, aż przyjdzie zastępca ordynatora.

Pani Kant położyła się na poduszce i rozmyślała. Co to miało znaczyć? Zarówno panna Stenberg, jak i Thorgren sprawiały wrażenie, jakby z wielkiej łaski zostawiły jej tę nieszczęsną wstążkę do włosów. A gdy panna Stenberg wyszła, Thorgren została z dłonią na jej poduszce, ułożoną tuż obok wstążki. Albo bawiło je takie drażnienie się z nią, albo były z nich istne idiotki.

Później z korytarza zniknęły niebiesko ubrane postaci, ktoś inny przyszedł przywracać porządek.

Wreszcie zjawił się zastępca ordynatora, wysoki trzydziestolatek o cerze w ciepłym złotym odcieniu, jasnych, flegmatycznych oczach i z ciemną brodą, odziany w długi, biały, płócienny kitel, z młodym towarzyszem w takim samym stroju. Życzliwie się przywitał i usiadł na krześle, które podstawiła panna Stenberg, młody zaś stał z poważną miną.

Else zaczęła narzekać; z oburzeniem opowiedziała, jak zdarto z niej ubrania.

Zastępca ordynatora wymienił spojrzenia z panną Stenberg, po czym rzekł:

— Spokojnie, pani Kant.

— I to kategoryczne traktowanie! Dlaczego mam być wśród obłąkanych?

Lekarz uśmiechnął się pobłażliwie.

— Nie możemy zaraz tak indywidualizować.

— Wszystko mi zabrały — zapaliła się Else. — A teraz mówią, że nie mogę nawet zatrzymać wstążki do włosów!

Zastępca ordynatora zastanowił się i znów spojrzał na pannę Stenberg.

— A jaka jest długa? — zapytał po chwili.

Else rozwiązała wstążkę i mu podała.

— Przetniemy ją na pół. Chyba wystarczy pani połowa?

— Proszę bardzo, jeśli to pana zadowoli! — odparła Else pogardliwym tonem; ten lekarz nie był jej zdaniem ani trochę mądrzejszy od pozostałych.

Wstążkę przecięto, a Else oddano krótszy kawałek, którym owinęła swój warkocz, zastępca ordynatora zaś przepisał jej miksturę na sen, po czym wyszedł, a za nim jego poważny towarzysz.

Else leżała, pełna złości i bolesnego zdumienia faktem, że lekarz nie polecił jej przenieść ani nie okazał krzty oburzenia tym, jak została potraktowana. Jutro jednak przyjdzie profesor i... Knut. Och, Boże, Boże, byle tylko przetrwać noc.

— Nazywam się panna Hansen... Jestem pielęgniarką i zmierzę pani temperaturę — odezwał się stłumiony głos.

Else, która zamknęła powieki, by nie patrzeć na migotanie lampy gazowej nad drzwiami celi naprzeciwko, otworzyła je teraz szeroko i ujrzała parę dużych, pięknych, niebieskich oczu w pochylonej nad nią łagodnej twarzy madonny, otoczonej burzą złotych włosów.

— Och, byle nie to... — prosiła. — Taka jestem zmęczona.

— Nie, droga pani, muszę to zrobić. Zajmie to tylko chwilę i nie będzie bolało.

Else miała ochotę objąć szyję panny Hansen i poprosić, żeby została z nią przez całą noc. Jej łagodna twarz i delikatność dobrze na nią wpływały. Ale panna Hansen skinęła przyjaźnie głową i wyszła.

Potem zjawiła się panna Stenberg, która podała jej rękę na dobranoc.

— Wszystko dla pani zrobię, pani Kant. — Pogłaskała ją po włosach. — Byle była pani spokojna.

— Dziękuję — wymamrotała Else, patrząc zacięcie przed siebie.

Było całkiem cicho. Lampy gazowe zostały wyłączone, a młoda, drobnej budowy kobieta z wielkim blond kokiem podała Else miksturę nasenną.

— Jak dużo tu pielęgniarek — powiedziała pani Kant zdumiona. — Czy to z panią będę mieć najwięcej do czynienia?

— Tak, w nocy, o ile będę mieć akurat dyżur. W dzień będzie to Thorgren, którą widziała pani wcześniej.

— Czy w nocy jest tutaj cicho?

Pielęgniarka się uśmiechnęła.

— Nie, pani Kant. Na tym oddziale nigdy nie jest cicho. Sama pani słyszy.

Dobiegły je silne trzaski, jakby na podłogę z mocą ciśnięto coś ciężkiego i pielęgniarka wybiegła.

Te odgłosy zadawały Else fizyczny ból. Z załamanymi rękami usiadła na łóżku i nasłuchiwała biadolenia, które rozlegało się po trzaskach. Zawodził stary, łamiący się, piskliwy głos; niekiedy słychać było uspokajające uciszanie pielęgniarki.

— Miała się pani położyć, pani Kant — powiedziała pielęgniarka nieco marudnie, kiedy po chwili wróciła. — Trzeba tutaj pogodzić się z tym, co się dzieje.

— Ale, dobry Boże, dlaczego mam tutaj być?! — Else uniosła zaciśnięte dłonie nad głowę.

— A dlaczego tu pani trafiła? — zapytała pielęgniarka obojętnie.

Else zaczęła z zapałem opowiadać, jak do tego doszło, lecz zauważyła, że kobieta jej nie słucha, więc przerwała pytaniem:

— Jak się pani nazywa?

— Panna Suenson.

— Kto tam tak hałasował?

— To nazywa pani hałasem? — Panna Suenson lekko się zaśmiała. — To tylko barierki z łóżka, które zrzuca na podłogę jedna starowina, tak mizerna, że nie znosi pościeli. Taka jest zresztą miła, stale fantazjuje o małej Almie. To pewnie jej córka.

— O Boże, o Boże! — zawołała nagle Else przerażona i prawie spadła z łóżka, żeby chwycić pannę Suenson, która odwróciła się plecami do drzwi; wysoka, biała postać, owinięta w wełniany koc, z ciemnymi puklami zwisającymi spod czepka nocnego, stała tam i robiła miny.

— Co znowu — powiedziała panna Suenson poirytowana i pośpieszyła do kobiety, którą następnie odprowadziła.

Else położyła się z powrotem na łóżku i cicho płakała.

Nieco później przyszedł krępy, czarnowłosy stażysta w białym płóciennym kitlu i usiadł koło Else. Zaczął ją wypytywać i badać.

— Czy ktoś chce panią skrzywdzić?

— Nie — odparła Else, zagryzając wargę, żeby stłumić płacz. Nie rozumiała, co miał na myśli, ale podjęła: — Nikt nie chce mnie skrzywdzić. Chodzi panu może o kogoś tutaj?

— Czy ktoś panią śledzi, czyha na panią? Nie? — ciągnął lekarz pełnym zrozumienia tonem.

„On myśli, że jestem szalona”, pomyślała Else i odwróciła głowę.

Potem stażysta ostukiwał i osłuchiwał jej pierś, stale o coś wypytując. Wreszcie skończył.

— Jest pani tam, panno Suenson? — zapytała Else półgłosem, gdy dźwięk kroków młodego lekarza ucichł na korytarzu.

— Tak, siedzę tutaj i czytam. — Jasna główka pielęgniarki pojawiła się na chwilę w drzwiach. — Musi pani już spać, pani Kant.

„Spać”, pomyślała Else. Jak miałoby jej się to udać — jej, która nawet w najkorzystniejszych warunkach miała z tym takie trudności i która ciągle czuła cierpkie łaskotanie z tyłu gardła, prowokujące kaszel.

Gdyby Knut wiedział...

Ogarnęła ją dokuczliwa tęsknota za mężem i dzieckiem. Odczuwała ją niczym bolesne kłucie w sercu i duszący ciężar na piersi. Trudno jej było oddychać.

Wtedy nagle rozległ się dudniący łomot, po nim dzikie wrzaski i wściekłe wyzwiska. Else zdawało się, że dźwięki dochodzą dokładnie spod jej łóżka. Poderwała się, zdjęta potężnym lękiem.

— Panno Suenson, panno Suenson! — zawołała.

— Cii, to tylko tamci na dole — powiedziała pielęgniarka, ziewając od progu. — Wszystko się tutaj niesie. Proszę się spokojnie położyć, nic pani nie zrobią.

— Na dole też są obłąkani?

— Tak, oddział dla mężczyzn. Są dziś mocno wzburzeni.

Krzyki i łomot stawały się coraz głośniejsze, bardziej rozwścieczone. Ktoś mówił przenikliwym głosem i stale przeklinał.

Else przywarła do panny Suenson, chowając twarz.

— Nie ma nikogo, kto miło by do nich mówił, jak tutaj?

— Na nic by się to nie zdało. Oni mają delirium2, muszą wyładować złość. Już, pani Kant, proszę się nie bać, chyba pani rozumie, że żaden z nich nie może tu przyjść.

— Tak, wiem... Wiem... — Else odchyliła głowę zlękniona i zaczęła nią kręcić. — Oczywiście, są zamknięci jak my. Ale nic na to nie poradzę. Tak się boję! O Boże, Boże!

Rzuciła się w objęcia pani Suenson.

— Gdyby tylko pani zasnęła, pani Kant. Proszę posłuchać, jest już trochę spokojniej.

— Ale on wciąż tak strasznie mówi!

— W końcu przestanie. Niech się pani położy. W ogóle nie jest pani senna po zażyciu mikstury?

— Ani trochę.

Panna Suenson przykryła Else kocami.

— Ma pani na sobie pończochy — powiedziała zaskoczona. — Jak to się mogło stać?

Chciała je zdjąć.

— Wolałabym je zostawić, bo tak marzną mi stopy.

— Nie wolno, pani Kant. Nie rozumiem… I podwiązki... Długie, czarne podwiązki...

Pielęgniarka wydawała się przerażona.

Else usiadła na łóżku i przyciągnęła do siebie stopy.

— Tak, podwiązki — powiedziała. — Co w nich złego?

Panna Suenson popatrzyła na Else, a na jej młodej, jasnej twarzy pojawiła się niepewna mina.

— Nie... — odezwała się wreszcie — nie mogę inaczej. To mój obowiązek mieć podejrzenia.

Szybko chwyciła podwiązki.

— Podejrzenia? — Else się zamyśliła. — Cicho, kto idzie?

— Zastępca ordynatora ma obchód nocny. — Panna Suenson przykryła Else. — Proszę nie wspominać o podwiązkach — szepnęła. — Thorgren będzie nieszczęśliwa, jeśli to się wyda.

Wyszła na korytarz, skąd Else słyszała cichą rozmowę.

Wtedy do środka zakradł się zastępca ordynatora i wyraził swe zasmucenie faktem, że Else nie śpi, chociaż było już po jedenastej.

— Dopiero!

— Proszę spróbować się uspokoić. Dostanie pani więcej leków nasennych.

Po wyjściu zastępcy ordynatora panna Suenson podała Else kolejną porcję rudobrunatnej, niesmacznej mikstury, a potem stanowczo zażądała oddania podwiązek.

— Ale dlaczego, dlaczego?

Odpowiedź była wymijająca. Aż nagle Else doznała olśnienia. Bali się, że odbierze sobie życie.

— Chciała też pani opróżnić buteleczkę opium — powiedziała panna Suenson. — Poinstruowano nas, żeby pani pilnować.

Else odebrało mowę. A więc dlatego panna Stenberg i mała, przysadzista Thorgren rzuciły się na nią jak na przestępczynię. I stąd ta scena ze wstążką do włosów i spojrzenie posłane przez stażystę pannie Stenberg. A więc Knut powiedział o tym Hieronimusowi. Tak, oczywiście. Chociaż mógł się, na litość boską, powstrzymać. Czuła się oburzona i upokorzona, jakby wymierzono jej niezasłużoną karę w miejscu publicznym.

— Może mi pani wierzyć, że różne rzeczy przytrafiają się tu w ciągu roku — ciągnęła panna Suenson. — A jeśli stanie się coś złego, to my, pielęgniarki, ponosimy odpowiedzialność. Thorgren była aż biała z przerażenia na myśl, co mogło się wydarzyć.

— Tak, teraz wszystko rozumiem — wymamrotała Else. — Zresztą jest mi to obojętne, bo jutro już mnie tutaj nie będzie.

— Tak pani myśli? — Panna Suenson spojrzała na nią z powątpiewaniem.

Wtem dobiegł je przeszywający, dziki krzyk.

— Znów ma konwulsje! — zawołała pielęgniarka i wypadła na korytarz, gdzie, jak słyszała Else, z kimś się zmagała, a krzyki tylko się nasilały, aż przypominały rzężenie.

Else nie mogła uleżeć w spokoju. Zeszła z łóżka i, walcząc z potrzebą, by też krzyknąć, wydostała się na korytarz, gdzie zobaczyła, jak panna Suenson ciągnie za sobą wyjącą kobietę, której sztywne ciało w poszarpanej halce wlokło się po podłodze. Wreszcie obie zniknęły w jednej z cel.

Else usiadła na skraju krzesła i przycisnęła dłonie do serca, które waliło, jakby chciało wyskoczyć jej z piersi. Trwało to długo, aż krzyki ucichły i znów pojawiła się panna Suenson. Nieco podskoczyła na jej widok i powiedziała z oporem:

— Ależ Boże, to pani, pani Kant? Nigdy nie wolno pani wstawać z łóżka, nigdy. Jeśli pani to zrobi, będę zmuszona złożyć na panią skargę, a wtedy zostaną poczynione odpowiednie kroki.

— Niech się pani nie złości — prosiła Else, wyciągając rękę. — Nie wiedziałam, że to zabronione, a byłam tak przelękniona, że musiałam... Myśli pani, że będzie teraz cicho? — zapytała już z łóżka.

— Powiedziałam pani, że na tym oddziale nigdy nie jest cicho.

Ledwie skończyła mówić, na dole znów zaczęły się wyzwiska i wrzaski, jeszcze gorsze i dziksze niż poprzednio.

Else zaczęła rozpaczać.

— Och, proszę tu zostać, miła panno Suenson! Proszę tu wreszcie zostać.

— Nie, teraz idę zjeść kolację. Po nocnych dyżurach w dzień śpimy, więc jeść musimy w nocy.

— Co dziś pani zje?

— Zupę i mięso.

— Och, niech mi pani trochę przyniesie.

— Nie śmiałabym.

— Ale jestem tak strasznie głodna. Nie byłam w stanie spróbować kanapki, którą wcześniej mi podano. Zjadłam tylko okruszek. Przecież nikt się nie dowie.

Jednak na próżno. Panna Suenson zapewniała zasmucona, że jej nie wolno.

Nie było jej też wolno tyle przebywać u pacjentek, dodała.