VI

Noc wlokła się naprzód. Mniej więcej co pół godziny panna Suenson zaglądała do Else, którą ciągle zastawała z szeroko otwartymi oczami.

— Cicho tu już od prawie półtorej godziny — powiedziała pielęgniarka, kiedy znów do niej weszła. — A jednak pani nie zasnęła.

— Która jest teraz godzina?

— Nieco po piątej.

Na korytarzu zrobił się ruch. Drzwi i okna zaczęto otwierać z trzaskiem i brzękiem, odsuwano na bok stoły i krzesła, myto coś mlaskającymi od wilgoci szmatami. Else każdy dźwięk odczuwała jak nagły skurcz serca, a lampa gazowa nad drzwiami migotała w przeciągu jeszcze bardziej niż przedtem, kłując ją w rozbudzone oczy.

Panna Suenson przyniosła Else ręcznik i wodę oraz malutką miednicę.

— Proszę oddać mi moje ubrania, żebym mogła wstać — poprosiła pani Kant. — Zmęczyłam się już leżeniem.

— Żeby dostało mi się od profesora? — zbyła ją panna Suenson.

— A moje mydło, grzebień i szczoteczka do zębów?

— Ma je panna Stenberg. Dzisiaj poradzi sobie pani bez nich.

Panna Suenson długim drągiem otworzyła okno w celi i zaczęła z zapałem szorować parapet, boazerię i drzwi; Else zaś, aby dosięgnąć miednicy, klęczała na łóżku, marznąc w przeciągu, aż szczękała zębami.

Potem musiała zejść z łóżka, żeby panna Suenson mogła je pościelić. Następnie dostała herbaty i parę bułek z masłem, po czym przyszła babina z wiadrem i umyła podłogę. Lampy gazowe zgaszono, a celę wypełniło szare światło dnia. Wreszcie panna Suenson zaczęła sprzątać podłogę miotłą na długim kiju.

— Czy sama czyści pani wszystkie cele? — zapytała Else.

— Tak — odparła pielęgniarka, z trudem łapiąc oddech i dalej zamiatając. — Nie musimy jedynie myć podłóg. Pacjentkom trzeba podać herbaty, większość musimy umyć, wyszykować i we wszystkim pomóc.

Panna Stenberg robiła poranny obchód cel.

— Mam nadzieję, że się pani wyspała — odezwała się do Else, ale nie słuchała odpowiedzi. — Chciałabym życzyć pani miłego poranka, pani Kant.

Panna Suenson podała jej rękę.

— Ależ musi być pani zmęczona.

Else przyglądała się jej młodej, ładnej twarzy, szarej, o zapadniętych policzkach.

— Tak, bardzo. Nie śpię od siedmiu nocy, zostało mi jeszcze siedem. Nasze zmiany trwają po czternaście dni.

Ogarnięta obezwładniającą niemocą, Else zapadła w letarg, z którego co chwilę wyrywała się, czymś przestraszona. Pacjentki były spokojniejsze, lecz nieustannie rozlegały się odgłosy otwieranych drzwi, brzęczących i trzaskających okien, tupiących albo skrzypiących kroków, dzwoniących kluczy i ludzkich głosów — a każdy dźwięk był przeszywający i brutalny w tym pustym pomieszczeniu, w którym niosło się echo, i sprawiał, że przez ciało Else przelewały się to lodowate, to ogniste strumienie.

Po kilku godzinach wreszcie przyszedł Hieronimus — szybko, lekkim krokiem, w białym, długim, płóciennym kitlu i w towarzystwie pięciu czy sześciu stażystów oraz studentów, którzy w swych białych strojach przypominali czeladników piekarskich. Profesor zajął miejsce na krześle przy łóżku, podczas gdy jego biała świta ustawiła się w półkolu krok od niego. Za nimi stały panna Stenberg i mała Thorgren z rękami na brzuchu — wyglądały jak uroczyście zaprzysiężone świadkinie.

Hieronimus zbadał Else puls i zadał jej kilka zwyczajnych pytań, na które ona odpowiadała półsłówkami, cierpiąc z powodu ciekawskich spojrzeń mężczyzn w bieli.

— Dlaczego musi tu stać tylu ludzi? — zapytała niechętnie.

— To lekarze — rzekł Hieronimus. — Czy dokuczają pani zatwardzenia?

Zamiast odpowiedzieć, Else zaczęła narzekać na przeżycia tej nocy i powiedziała, że tu nie wytrzyma.

— Nie spała? — Profesor zwrócił się do panny Stenberg.

— Spała? — powtórzyła Else oburzona.

— No cóż, może pani spać teraz — skwitował Hieronimus i wstał.

— Nie, nie mogę! Zabrały mi też ubrania i zabroniły mi wstawać!

Profesor podszedł do drzwi, a jego świta z szacunkiem ustąpiła mu miejsca.

— Nie mogę z panem porozmawiać? — zawołała Else.

Hieronimus na wpół się odwrócił.

— Nie tak od razu — powiedział i rozłożył ręce.

Następnie opuścił celę, tak samo szybko i lekko, jak przyszedł, a za nim jego wierni trabanci1.

Else liczyła minuty, godzina za godziną wytrwale oczekując profesora. Thorgren przyniosła jej herbaty i bułki z masłem — te same, które dostała rano — i z rękami wetkniętymi między kolana pochyliła nad nią swoje rumiane, zawsze uśmiechnięte policzki.

— Nie będzie tak źle, pani Kant. Byle była pani spokojna. Jeszcze się zaprzyjaźnimy, zobaczy pani. A teraz musi pani coś zjeść.

— Nie mogę.

— Ależ tak, trochę... Nie?

Przekrzywiła głowę i jeszcze bardziej się uśmiechnęła.

Również panna Stenberg przyszła i uprzejmie do niej mówiła, prosząc Else, by jadła. Ona jednak kręciła głową i tylko czekała na profesora.

Na korytarzu, przy żółtym stole, stojącym tuż przed drzwiami Else, jeden z panów w bieli zajmował się wysokimi, przezroczystymi zlewkami, które napełniał cieczą w różnych kolorach. Młoda dziewczyna z ciężką głową i w białych wełnianych skarpetach wędrowała jak poprzedniego wieczoru, zataczając się tam i z powrotem, a stara, schludna babcia pojawiała się niekiedy, gawędząc i kiwając głową.

Czas mijał, ale Hieronimus się nie pokazywał. Knut też nie. Else gorączkowo nasłuchiwała kroków, czy nie rozpozna tych należących do jej męża.

Chore już dawno znów zaczęły hałasować. Co chwilę przedzierały się do niej przeraźliwe krzyki, dzikie zawodzenie, kopanie, tupanie, wyzwiska i trzaski. Pani Kant zaczęła rozróżniać charakterystyczny sposób biadolenia poszczególnych pacjentek.

Przyniesiono obiad i Else dowiedziała się, że jest godzina trzecia. Zrozpaczona wybuchła płaczem. A więc Knut już nie przyjdzie. Pora odwiedzin była między jedenastą a dwunastą.

Kiedy płakała, zjawiła się panna Hansen o twarzy madonny i zapytała ją o zdrowie. Thorgren miała tego popołudnia wolne, panna Hansen ją zastępowała. Else zaczęła głośno narzekać. Pielęgniarka ujęła obie jej dłonie, czule je ścisnęła i wyszeptała:

— Tak mi przykro z pani powodu, pani Kant, i chcę dla pani tak dobrze, dlatego nalegam, by zachowała pani spokój. Im cierpliwsza i cichsza pani będzie, tym prędzej się pani polepszy. Tutaj nie ma sensu narzekać. Od tego robi się tylko gorzej.

— Ale nie chcą chyba, żebym spędziła tutaj kolejną noc? — płakała Else. — Przecież to wpędzi mnie w obłęd.

Panna Hansen popatrzyła na nią zasmucona swoimi wielkimi, pięknymi oczami, które przypominały małą Karin ze szwedzkich ludowych piosenek, i się nie odezwała.

— Nie myśli pani, że profesor na pewno poleci mnie przenieść, kiedy z nim odpowiednio porozmawiam?

Panna Hansen pokręciła głową.

— Proszę też nie czekać na męża, pani Kant. Na tym oddziale nikt nie ma odwiedzin. Cii...

Zasłoniła usta palcem wskazującym i wyszła, kiedy do środka wkroczyła panna Stenberg.

Chciała, żeby Else coś zjadła. Nie mogła leżeć tak, nie przyjmując pożywienia. Stanowczo chwyciła Else pod ręce i posadziła ją na łóżku, po czym położyła jej tacę na kolanach.

Był tam kleik na wodzie bez cukru, do tego mleko i malutka, cienka gładzica2, pływająca w roztopionym maśle.

Else nabrała kilka łyżek kleiku, ale ryba brzydko pachniała i kiedy wzięła kęs do ust, musiała go wypluć. Niedobrze smakował, do gotowania zaś nie użyto soli.

Popołudnie się wlokło. Pani Kant leżała w ciężkiej rozpaczy, znów ogarnięta tęsknotą za mężem i dzieckiem. Nie sądziła, że to uczucie może wywołać tak silny fizyczny ból. Czuła się, jakby Knut i Tage leżeli niewidzialni na jej piersi, przygniatając ją całym ciężarem. Malutki Tage! Ciekawe, jak teraz się miewa? Ach, gdyby tylko mogła przelotnie go zobaczyć, chociażby z największej oddali...

Na korytarzu i w celach z trzaskiem otwarto okna. Else skuliła się pod kocem, żeby osłonić się przed przeciągiem.

Po półgodzinie okna zostały zamknięte, po czym ktoś z tupotem wszedł na korytarz i w krótkich odstępach czasu odstawiał coś mocno uderzającego w ścianę. Jednocześnie zamknięto okiennice i do środka wlało się żółte światło. Chwilę później wyjaśniło się, skąd to tupanie i uderzenia. Był tam mężczyzna z drabiną, który zapalał lampy gazowe nad drzwiami cel.

Wtem do środka wpadł profesor Hieronimus. Miał na sobie płaszcz i w ręku laskę, a widząc jego pośpiech, Else zaraz poczuła się nieswojo. Mimo to przeszył ją promień nadziei.

— Bogu dzięki, że pan przyszedł — powiedziała.

— Mam nadzieję, że ma się pani już lepiej — zaczął Hieronimus swoim słabym, bladym głosem.

— Nie — odparła Else. — Niby jak? Tak tutaj strasznie.

— Strasznie! Wręcz przeciwnie, jest tutaj bardzo przyjemnie — mówił profesor pouczającym tonem. — Musi pani tylko uznać, że jest tu przyjemnie, a będzie przyjemnie. Źle się pani ostatnio czuła... Prawda?

— Tak — odparła Else. — Ale tutaj mi się nie polepszy.

— Niezbyt dobrze układało się między panią a pani mężem. Nie ma pani na co narzekać, czego mu zarzucić?

— Nie — szepnęła, przytłoczona płaczem.

— Czy dobry z niego małżonek, sumienny ojciec? Nie dawał pani powodów do zazdrości?

— Nie. To pod każdym względem znakomity mąż — wyjąkała Else. — Ale obiecał, że dzisiaj przyjdzie.

— Pytał też o panią — Hieronimus mówił jeszcze szybciej niż zwykle.

— To dlaczego do mnie nie przyszedł?

— Ja mu nie pozwoliłem. Dostaje pani coś na sen, prawda?

Profesor podszedł do drzwi.

— Nie pozwolił pan... Ale dlaczego? Czy przyjdzie jutro?

Siedziała wyprostowana na łóżku i wołała za wychodzącym Hieronimusem.

— Jutro nie — uciął zimno profesor.

— A kiedy?

— Zobaczymy.

I już go nie było.