Rozdział piąty Brylantowe opary

Hipolit Matwiejewicz zdjął z głowy zaplamiony filcowy kapelusz, rozczesał wąsy, z których za dotknięciem grzebienia sypał się snop elektrycznych iskierek, i chrząknąwszy kilkakrotnie dla nabrania animuszu, wyśpiewał Ostapowi Benderowi, pierwszemu napotkanemu przechodniowi, wszystko, czego dowiedział się o brylantach umierającej teściowej.

W czasie opowiadania Ostap kilkakrotnie zrywał się i zwracając się do żelaznego piecyka, wykrzykiwał z zachwytem:

— Lody ruszyły, panowie przysięgli! Lody ruszyły!

A po godzinie siedzieli już obaj przy kiwającym się stoliku i pochyliwszy głowy, wertowali długi spis kosztowności, zdobiących ongiś palce, szyję, uszy, piersi i włosy teściowej.

Hipolit Matwiejewicz, poprawiając raz po raz niesforne binokle, recytował z naciskiem:

— Trzy sznury pereł... Doskonale pamiętam... Dwa po czterdzieści pereł, a jeden olbrzymi ze stu dziesięciu. Brylantowy medalion... Klaudia Iwanowna mówiła, że kosztował cztery tysiące rubli, antyk...

Następnie wyliczone były pierścienie — bynajmniej nie zaręczynowe pierścienie, grube, banalne i tanie, lecz cienkie, subtelne, z wprawionymi w nie najczystszej wody brylantami; ciężkie, olśniewające kolczyki, rzucające stubarwne ognie na maleńką konchę ucha; bransolety na kształt żmii ze szmaragdową klamrą; naszyjnik, który pochłonął urodzaj z pięciuset dziesięcin1 pszenicy; kolia z pereł, na którą mogłaby sobie pozwolić chyba tylko słynna gwiazda operetkowa. Jednak koroną wszystkiego był diadem wartości czterdziestu tysięcy rubli.

Hipolit Matwiejewicz obejrzał się. W ciemnych kątach zadymionej stróżówki migotało wiosenne szmaragdowe światło. Brylantowe opary unosiły się pod sufitem. Perły toczyły się po stole i skakały po podłodze. Złocista złuda otuliła izbę.

Hipolit Matwiejewicz ocknął się dopiero na skutek słów Ostapa:

— Niezła kolekcyjka. Ze smakiem, jak widzę, dobierano kamienie. Ile też kosztowała cała ta symfonia?

— Siedemdziesiąt–siedemdziesiąt pięć tysięcy.

— Hm... a więc teraz warta jest sto pięćdziesiąt tysięcy.

— Doprawdy, aż tyle? — ucieszył się Worobianinow.

— Ani o grosz mniej, tylko wy, drogi towarzyszu z Paryża, gwizdnijcie na to wszystko.

— Jak to, gwizdnąć?

— Po prostu: wpakować dwa palce w gębę i gwizdnąć — odrzekł Ostap. — Tak, jak się to robiło przed okresem materializmu dziejowego. Klapa.

— Dlaczego?

— Dlatego. Ile było krzeseł?

— Tuzin. Garnitur2 salonowy.

— Na pewno już ten garnitur dawno w piecu spłonął.

Worobianinow zerwał się na równe nogi.

— Spokojnie, spokojnie. Ja biorę się do rzeczy. Obrady trwają nadal. À propos3, musimy zawrzeć mały kontrakcik.

Hipolit Matwiejewicz, sapiąc, z wysiłkiem skinął głową na znak zgody. Wtedy Ostap Bender począł precyzować warunki umowy.

— W razie zrealizowania brylantowej imprezy ja, jako bezpośredni wspólnik i techniczny kierownik tego interesu, otrzymam sześćdziesiąt procent, przy czym do zakładu ubezpieczeń może mnie pan nie zgłaszać. Przy tym punkcie nie upieram się.

Hipolit Matwiejewicz poszarzał.

— Jest to rozbój na równej drodze!

— A ile zamierzał mi pan zaproponować?

— N-no, pięć procent, w ostateczności dziesięć. Zrozum pan, że to jest jednak piętnaście tysięcy rubli!

— Więcej nic pan sobie nie życzy?

— N-n-nie.

— A może pan życzy sobie, bym pracował darmo i dał jeszcze panu klucz od mieszkania, w którym leżą pieniądze, i powiedział, gdzie nie ma policjanta?

— W takim razie przepraszam — mruknął Worobianinow — mam wszelkie dane po temu, że sam sobie poradzę ze swoją sprawą.

— Tak? W takim razie przepraszam — odparował Ostap — mam nie mniej danych po temu, by przypuszczać, że sam sobie poradzę z pańską sprawą.

— Łotr! — wrzasnął Hipolit Matwiejewicz, dygocąc z pasji.

Ostap nie tracił zimnej krwi.

— A czy wie pan, panie z Paryża, że brylanty pańskie mam już niemal w kieszeni! A pan interesuje mnie tylko o tyle, że pragnąłbym zabezpieczyć pańską starość.

Dopiero w tej chwili Hipolit Matwiejewicz poczuł żelazną siłę łap, które zdusiły go za gardło.

— Dwadzieścia procent — rzekł ponuro.

— I mój wikt? — spytał ironicznie Ostap.

— Dwadzieścia pięć.

— I klucz od mieszkania?

— Przecież to będzie trzydzieści siedem i pół tysiąca!

— Po co taka skrupulatność? No, niech już będzie pięćdziesiąt procent. Pół na pół, zgoda?

Targ trwał. Ostap ustąpił trochę. Z respektu dla osoby Worobianinowa zgodził się współpracować za czterdzieści procent.

— Sześćdziesiąt tysięcy! — szalał Worobianinow.

— Jest pan dość tuzinkowym człowiekiem — odpowiedział Bender. — Ponad miarę lubi pan pieniądze.

— A pan nie lubi pieniędzy? — zawył cieniutko Hipolit Matwiejewicz.

— Nie lubię.

— Po cóż więc panu sześćdziesiąt tysięcy?

— Dla zasady!

— No, ruszyły już lody? — rzucił po chwili Ostap.

Worobianinow zasapał i odrzekł z pokorą:

— Ruszyły.

— A więc dobijamy targu, powiatowy herszcie szlachty! Lody ruszyły! Lody ruszyły, panowie przysięgli!

Hipolit Matwiejewicz, obrażony za przezwanie go „hersztem szlachty”, zażądał satysfakcji4, wobec czego Ostap, przepraszając, nazwał go uroczyście feldmarszałkiem. Po tym incydencie przystąpiono do opracowania planu działania.

O północy stróż Tichon, opierając się o przydrożne sztachety i obejmując czule napotkane słupy, wracał do swej nory. Na jego nieszczęście noc była bezksiężycowa.

— Witam proletariusza umysłowej pracy! Pracownika miotły! — wykrzyknął Ostap, spostrzegając skurczonego we dwoje stróża.

Stróż zawył niskim, namiętnym głosem.

— Kapitalne — skonstatował Ostap. — Pański stróż to solidny łotrzyk. Czyż można za rubla tak się upić?

— M-mm-ożna — powiedział nieoczekiwanie stróż.

— Słuchaj, Tichonie — zaczął Hipolit Matwiejewicz — nie wiesz ty czasem, przyjacielu, co się dzieje z moimi meblami?

Ostap podtrzymywał ostrożnie Tichona, by słowa mogły swobodnie płynąć z jego szeroko rozwartych ust. Hipolit Matwiejewicz czekał w naprężeniu. Ale ze stróżowskich ust, w których zęby rosły nie jeden obok drugiego, ale z szerokim odstępem, wyrwał się tylko ogłuszający ryk:

— By-by-bywały dni wesołe...

W izbie zapanował ryk i krzyk. Stróż pilnie i starannie wykonywał swój hymn, nie opuszczając ani jednego słowa. Ryczał, przewalając się po pokoju, to znów bezprzytomnie rzucając się pod stół; uderzał czajką5 o miedziane ciężarki zegara, to znów przyklękał na jedno kolano. Ogarnęła go niepohamowana wesołość.

Hipolit Matwiejewicz stracił całkiem głowę.

— Przesłuchanie świadków trzeba będzie odłożyć do jutra — zadecydował Ostap. — Tymczasem prześpijmy się.

Stróża, który we śnie był ciężki jak kłoda, przenieśli na ławę. Worobianinow i Ostap zajęli do spółki stróżowskie łóżko. Ostap miał pod marynarką koszulę w czerwoną i czarną kratkę. Pod koszulą nic więcej nie było. Za to Hipolit Matwiejewicz, pod znaną już czytelnikom gwiaździstą kamizelką, miał jeszcze jedną włóczkową, jaskrawoniebieską.

— Kamizelka jak na zamówienie — rzekł z zazdrością Bender — będzie na mnie w sam raz. Niech mi ją pan sprzeda.

Nie wypadało jakoś odmawiać swemu nowemu wspólnikowi i bezpośredniemu współpracownikowi, toteż Hipolit Matwiejewicz rad nierad zgodził się sprzedać kamizelkę po cenie kosztu — za osiem rubli.

— Pieniądze po zrealizowaniu naszego skarbu — oznajmił Bender, biorąc z rąk Worobianinowa jeszcze ciepłą kamizelkę.

— Nie, na to się nie zgadzam — zaprotestował, rumieniąc się, Hipolit Matwiejewicz. — Proszę o zwrot kamizelki.

Subtelna natura Ostapa wzburzyła się.

— Toż to kompletne kramikarstwo! — krzyknął. — Bierzemy się do krociowych interesów, a ten kłóci się o osiem rubli! Niech się pan uczy szerokich gestów!

Hipolit Matwiejewicz zaczerwienił się jeszcze bardziej, wyjął maleńki notesik i wykaligrafował:

„25. IV. 27 r. wypłacono tow. Benderowi 8 rubli”.

Ostap zerknął do książeczki.

— Ho, ho! Jeśli już pan otwiera mój osobisty rachunek, to proszę go przynajmniej prawidłowo prowadzić. Tu winno być „debet”, a tam „credit”. W rubryce „debet” niech pan nie zapomni zakontować sześćdziesiąt tysięcy rubli, które mi się od pana należą, a w rubryce „credit” — niech wstawi kamizelkę. Saldo na moją korzyść wynosi pięćdziesiąt dziewięć tysięcy dziewięćset dziewięćdziesiąt dwa ruble. Można wytrzymać.

Po czym Ostap zasnął cichym, dziecięcym snem. A Hipolit Matwiejewicz zdjął wełniane nakolanniki, jaśniepańskie buty i ciężko sapiąc, w pocerowanej jaegerowskiej bieliźnie6, wlazł pod kołdrę. Było mu bardzo niewygodnie. Z jednej strony nie starczyło kołdry i wiało, z drugiej zaś paliło młode, pełne szalonych myśli ciało wielkiego kombinatora.