Próba

Knut Landers nie żył. Nie Landers, ekspert od reklamy ze Sztokholmu, lecz jego brat, kupiec Landers z Riltuny.

Britt została wezwana do domu telegramem. Ojciec zdążył już umrzeć. Poszło szybko — zakrzep po prostym zabiegu operacyjnym, który ruszył sobie potem w drogę i dotarł do serca.

Pogrzeb minął niczym spowity czernią sen. Życie zostało wytrącone ze swych kolein. Przyszła Annalotta, objęła ją i powiedziała w ten swój dorosły sposób: „Dziecino, tak bardzo ci współczuję!”. Annalotta — ona zawsze wiedziała, jak się zachować i co powiedzieć.

W kolejnym tygodniu odbyła się ważna rozmowa z matką, rozmowa, która miała rozstrzygnąć o przyszłości Britt.

Britt czytała skulona na kanapie w salonie, oczy nieco zaczerwienione, nieco blada na tle czarnej sukienki, nieco zmarznięta mimo majowego słońca. Weszła pani Landers i usiadła w fotelu przy drzwiach. Od śmierci męża w jej zachowaniu była jakaś nerwowa niepewność, zwłaszcza w stosunku do Britt, jak gdyby nagle ją dostrzegła i nie wiedziała, czego się po niej spodziewać. I siedząc tak, nie podniosła wzroku, by spojrzeć na córkę, tylko wyjęła z woreczka starą robótkę i wzięła się za szydełkowanie, więc Britt zrozumiała, że coś zostanie powiedziane.

— Możliwe, że to w dużej mierze wywróci do góry nogami nasze plany — oświadczyła pani Landers.

Britt wzdrygnęła się. Do tej pory wszystko wydawało się odległe i nierzeczywiste — powrót, zadziwiająca sytuacja w domu, żałoba — lecz przez cały ten czas w tle jawił się moment przebudzenia, który nastąpi, gdy, siedząc w pociągu, znów będzie patrzeć, jak Sztokholm niezmiennie ukazuje się w wiosennym słońcu i pośpiechu. A teraz coś miało się jednak zmienić? Coś, co jest blisko? Z niepokojem wpatrywała się w matkę.

— Ależ mamusiu, nie mówisz chyba o jakichś widocznych zmianach? — zapytała.

Pani Landers westchnęła.

— Nasza sytuacja finansowa zupełnie się zmieni, chyba rozumiesz.

Britt powoli przyłożyła głowę do poduszki — jak dziecko, które chce dalej spać.

— Nie musiała mamusia teraz tego mówić.

Pani Landers znów westchnęła, a na jej twarz wystąpił lekki rumieniec, wywołany mglistym poczuciem winy. Po części może to i niewłaściwe, by ot, tak zacząć myśleć o przyziemnych sprawach, gdy żałoba była jeszcze świeża. Po części błędem było też pewnie tak nagłe wmieszanie dziecka w zmartwienia dorosłych. A do tego wszystkiego dochodziła jeszcze świadomość, że miała ukryte zamiary, robiła podchody. Nie do końca przypadkowo bowiem podjęła ten wątek właśnie teraz, gdy strata wciąż jeszcze była zbyt tkliwa, by móc jej dotknąć, i gdy potrzebowały siebie wzajemnie najbardziej.

Bała się samotności.

— Tak czy siak zostało to powiedziane — stwierdziła raźnym tonem. — Dobrze, że to wyjaśniłyśmy, tak uważam. Dlaczego miałabym coś ukrywać przed własną córką? Przecież już tylko ty mi zostałaś!

Britt odwróciła się do matki i spojrzała na nią ze łzami w oczach. Uderzyło ją, że poniekąd sprawia ona wrażenie osoby żyjącej w biedzie. Może to przez żałobny strój; Britt zawsze kojarzyła żałobne ubrania z czymś ubogim. Ale było jeszcze coś w jej twarzy, która zdawała się wyrażać pustkę i osamotnienie — pewnie wyczerpanie zrobiło swoje.

— Ale mamusiu, co miałoby się zmienić?

— Obawiam się, że będziemy musiały, no wiesz, mocno oszczędzać na wszystkim. Jak bym nie liczyła, wychodzi na to, że i tak trudno będzie związać koniec z końcem.

Na chwilę zapadła cisza. Britt uważała, że ta sprawa poniekąd jej nie dotyczy — że nie powinna jej dotyczyć i było to wręcz zniewagą, gdyby istotnie miała ona ją dotknąć. To wszystko było po prostu nie do uwierzenia.

— Możliwe, że będziesz musiała postarać się o miejsce — powiedziała pani Landers.

— Jakie znowu miejsce? Chyba nie mówi mamusia, że tu, w Riltunie?

— Tak byłoby pewnie najlepiej. Mogłabyś tu dostać dobrą posadę w banku; rozmawiałam z rachmistrzem. Czy to nie jest warte rozważenia?

Britt zamknęła oczy. Riltuna. Trudno jej było sobie wręcz wyobrazić, że mieszkała tu i żyła ledwie rok temu. Tak naprawdę to nigdy, przenigdy nie czuła, że tu pasuje. Zawsze miała nadzieję na inną przyszłość, na coś zupełnie innego.

Zresztą to już nie ta sama Riltuna, gdy zabrakło tatusia. Nigdy nie czuła jego bliskości, wciąż był zapracowany, często w dalekich podróżach, w dodatku raczej zamknięty w sobie, ale mimo wszystko był — i życie toczyło się, jak powinno. Zaś to, że teraz wszystko zostanie wywrócone i przekreślone i trzeba będzie zmienić swoje plany, nosiło znamiona zdrady, krzywdy i złośliwości.

— Nie chcę wrócić do Riltuny, a zwłaszcza teraz! — wykrzyczała Britt i zaczęła szlochać w poduszkę.

— Nie tak od razu, dziecinko, dopiero od jesieni...

— Gdyby mamusia wiedziała, jak ja sobie wszystko zaplanowałam...

Resztę słów zdusiły łkania.

Gdy te ucichły, matka podjęła wątek:

— W istocie pomyślałam sobie, że mogłybyśmy również postąpić inaczej. Mogłybyśmy zapewne rozważyć przeprowadzkę do Sztokholmu, jednak wówczas musiałybyśmy strasznie oszczędzać i żyć o wiele, wiele skromniej niż kiedykolwiek wcześniej, a ty musiałabyś znaleźć dobrą posadę i skrupulatnie dokładać się do wydatków domowych.

Wyprostowawszy się na sofie, Britt gapiła się przed siebie. Tak zatem wyglądała przyszłość. Tak zatem wyglądało spełnienie jej marzeń. Posada w biurze. Zdawało jej się, że już słyszy stukot maszyn do pisania, od rana do wieczora, od rana do wieczora... Że już czuje to zmęczenie, gdy po całym dniu pracy wraca do domu, gdzie czeka ją wieczór bez żadnych radości — wiecznie związana ograniczeniami, wiecznie w lęku o pieniądze. Nigdy już nie móc pozwolić sobie na wyjście choćby do kina. Siedzieć w domu u mamusi, która przecież była dobra, bezsprzecznie dobra, ale mimo wszystko... I to zamiast...

Wzbierała w niej tępa uraza — po części do matki, która siedziała tu sobie, nie mając pojęcia, ile pięknych marzeń o przyszłości zrujnowała każdym wypowiedzianym słowem, po części do stryja, który pozwolił jej zajrzeć do tego błyszczącego świata i uwierzyć, że ten może należeć do niej, po to tylko, by zaraz strącić ją z powrotem w mrok.

— A stryj Ragnar? — wypaliła.

Na twarz pani Landers znów wystąpił rumieniec, wywołany poczuciem winy. Spuściła wzrok.

— No, tak — zaczęła — jest pewna sprawa, której nie mogę ani też nie chcę przed tobą ukrywać. Stryj Ragnar napisał, że on i Märta chcą, byś u nich została, jeśli taka jest twoja wola, i opłacą niedługi pobyt za granicą, żebyś mogła poduczyć się języków.

Twarz Britt rozpromieniła się; westchnęła i opadła znów na poduszkę. W głębi ducha chyba wiedziała — wszystko to stanowiło jedynie swoistą próbę i ta próba była już za nią. Tak to się zawsze kończy.

Pani Landers śledziła jej ruchy z napiętym i rozedrganym wyrazem twarzy. Jak trudno było przeniknąć kogoś, kogo od zawsze traktowało się jako swoją bezsporną własność. Dlaczego nie miała odwagi po prostu nakazać Britt pozostania w Riltunie? Czy raczej — nawet jeśli miała odwagę — dlaczego nie chciała?

Głos jej drżał, gdy wreszcie przerwała milczenie:

— Rozumiesz chyba, że w takim przypadku nie mogę wyjechać z tobą do Sztokholmu, będę musiała zostać tutaj.

Jej oczy, większe niż zazwyczaj, wpatrywały się w Britt uporczywie. Czyż jako matka nie uczyniła jej dzieciństwa jak najbardziej spokojnym, wolnym i radosnym? Czyż Britt nie radziła sobie sama przez całe dorastanie, bez zmartwień i bez nakazów; zresztą, mała Britt, ona nigdy nikomu nie przeszkadzała. Czyż jako matka mogła odpowiedzieć inaczej w takiej chwili?

— Britt, zrobisz, jak zechcesz.

A Britt zastanawiała się, jak by tu wyrazić się najdelikatniej.

— Wie mamusia, mimo wszystko sądzę, że lepiej będzie zgodzić się na propozycję stryja.

Lepiej? Że też jedno słowo potrafi być tak nieprzezroczyste. Ileż to tysięcy myśli może kryć się za jednym, prostym słowem. Lepiej? Chciała przez to powiedzieć, że tak będzie lepiej dla nich obu? Że obawia się być dla matki ciężarem? Gdyby tylko właśnie to chciała powiedzieć... Tak przecież nie było, nawet w powierzchownym znaczeniu — wręcz przeciwnie — a nawet gdyby jednak tak było... Czy też może chciała powiedzieć, że...

Britt zsunęła się z kanapy, cicho przeszła przez pokój i przygarnęła się do matki niczym łasy na pieszczoty kociak.

— Mamusiu droga — powiedziała — rozumiem, że chcesz, bym z tobą została. Kochana jesteś, ale pomyśl o mnie, mamusiu...