XV

Siódmego dnia po śmierci kapitana Barena zamknął się Piotr w jego izbie. Fregata spała pod opieką córki Modlewiczów, sprowadzonej do pomocy staruszce. Noc była późna, duszna i gorąca; mroczna cisza pryskała czasem jak cienki lód, pękała z nagłym trzaskiem, nieoczekiwanym szmerem i tajemniczym, ledwie słyszalnym dźwiękiem.

Piotr miał spełnić osobliwą prośbę kapitana. Przez dni siedem pamiętał o niej, przypominając sobie każde jego słowo jasno i wyraziście. Dzisiaj nadeszła pora na odprawienie tego dziwnego nabożeństwa pośród nocnej ciszy. Zapalił świecę, usiadł przy stole i wpatrzył się w jej żółty płomień, lekko się chwiejący; blask rozlał się po izbie jak złocisty płyn. Ucichły wszystkie trzaski i szepty nocy, żyjące jedynie w ciemności. Uczyniło się tak cicho, że Piotr słyszał miarowe uderzenia serca. Spokojnie, bez próżnej trwogi, co się zwykle sączy pod darnią nocy jak ukryty pod ziemią strumień, rozmyślał o kapitanie — o dziwnym człowieku i o szlachetnym człowieku, co przewędrował wiele, wiele razy dookoła świata, wlokąc za sobą brzemię, z którym był skuty: wspomnienie gorące swojej ziemi; co nie obejrzał się nawet na wszystkie wspaniałości tęczami owite, strojne w pióropusze palm i bezcenne koronki morskich pian, lecz zasłyszawszy o polskim morzu, poszedł ku niemu. Umarł z jego widokiem na oczach, z jego imieniem na ustach. Tak bardzo kochał to morze, że poczuwszy zbliżanie się śmierci, uprosił ją o chwilę zwłoki, aby mógł je pożegnać.

Świeca płonie równo złotym płomieniem.

„Jak cię ucieszyć, cudowna duszo?”, rozmyślał Piotr. „Chyba przysięgą, że będę to morze miłował jak ty... Że mu się oddam na życie całe i będę zabiegał o jego łaskę... Że będę żołnierzem w służbie morza... Już wiem, jak wygląda jego twarz, nie znam jeszcze jego serca, które oddycha burzą i potęgą”.

W tej chwili wydało się Piotrowi, że w złocistym uśmiechu świecy rozpoznaje, dobry uśmiech starego człowieka.

Minęła jedna godzina, potem druga, idąca niezmordowanie we wschodnią stronę. Świeca dopaliła się do połowy, a za jakieś dwie godziny płomień strawi ją do końca. Nie minęły jednak minuty, gdy coś się z nią zaczęło dziać. Błyskała mocniej, płomień zatrzepotał, zachwiał się i nagle zgasnął, jak gdyby noc, której spać nie dawała, położyła na niej swoją rękę. Ciemność rozlała się nieoczekiwanie. Piotr poczuł lęk. Kapitan zapowiedział, że świeca może zgasnąć, jak jednak mógł to przewidzieć? Tej świecy już zapalić nie wolno. Drżącą ręką Piotr zapalił lampę i bacznie zaczął przyglądać się świecy; włóknista jej osnowa, co powinna sięgać aż do jej dna, skończyła się w jej połowie — dlaczego? Musiała zagasnąć, gdyż coś stanęło na drodze płomienia. Piotr ujął ją w ręce i ostrym przedmiotem począł grzebać w jej tłustym ciele. Coś w nim tkwi, co jest okrągłe i twarde. Wygrzebał metalową kulkę dość pokaźną, opatrzoną malutkim zatrzaskiem; obejrzał ją ciekawie i otworzył. Ach! Jak jądro w łupinie orzecha, tkwiła w niej cudowna, ogromna, tysiącem drżących blasków drgająca perła.

— „Oko zorzy”! — szepnął Piotr.

Tej perły szukał marynarz, ją nazwał pięknym imieniem Li-Fu, a kapitan Baren ukrył tak naiwnie i tak zarazem przemyślnie. Gdyby Wayden zdołał się był wedrzeć do tego domu, może byłby jej szukał — przy blasku tej świecy.

Piotr przyglądał się jej ciekawie i począł rozmyślać.

„Kapitan oddał ją w moje ręce. Czemu? Musiał mieć w tym jakiś cel, ale jaki? Zaraz... Zaraz... Powiedział mi: «Cokolwiek potem uczynisz, dobrze uczynisz. Głęboko pomyślisz, a szlachetnie uczynisz!». Należy przeto pomyśleć głęboko. A potem uczynić szlachetnie... Dobrze, panie kapitanie, najdroższy człowieku!”.

Ukrył dobrze drogocenną perłę i usnął z uśmiechem.

Nazajutrz kapitan „Torunia” przysłał po niego Wójcika. Wesoły marynarz uściskał Piotra w milczeniu, potem ciekawie spojrzał na dziewczynę.

— Kto to taki? — zapytał cicho.

— Uczciwa córka uczciwych ludzi — odrzekł Piotr.

— Dobrze wiedzieć, że ktoś taki jest na tym świecie — powiedział Wójcik.

Kapitan wziął Piotra pod rękę i zawiódł go do rejenta. Siwy, poważny człowiek przyjrzał mu się ciekawie i poprosił ich, aby usiedli. Potem, wydobywszy dokument, odczytał go głośno i wyraźnie. Oszołomiony Piotr dowiedział się, że kapitan Baren pozostawił mu w testamencie wszystko, cokolwiek posiadał, z prośbą, aby dał przytułek Fregacie do końca jej życia. Opiekunem Piotra mianował kapitana „Torunia”.

Testament był bardzo szczegółowy i wyliczał wszystko, co tylko można było znaleźć w domu kapitana; nie zapomniano w nim także i o świecy „ze wszystkim, co zawiera”.

— Dziwna to jakaś świeca — mówił rejent. — Kapitan Baren nie chciał mnie objaśnić, co zawiera, bo cóż wreszcie może być w świecy? Knot i tyle. Powiedział mi tak: „Piotr będzie wiedział i uczyni to, czego ja nie uczyniłem, bo zastanawiałem się zbyt długo. Mnie zresztą mogli to zabrać, ale jemu nie zabiorą”. Czy pan co z tego rozumie, panie Piotrze?

— Tak! — odrzekł Piotr śmiało. — Ja wszystko rozumiem.

Patrzyli na niego ciekawie, on zaś powoli wyjął z kieszeni malutkie zawiniątko i odwijał je starannie.

— To znalazłem we wnętrzu świecy — rzekł dobitnie.

— O, jakaż to wspaniałość! — zdumiał się rejent. — W życiu moim nie widziałam takiej perły. Odziedziczyłeś majątek, drogi chłopcze!

— Ja? — zdumiał się Piotr. — Nie proszę pana.

— Przecie perła należy prawnie do ciebie.

— Prawnie może należy, kapitan jednak pozostawił mi pewne polecenia. Panie kapitanie, czy ja mogę rozporządzać tą perłą?

— Za moją zgodą — odrzekł kapitan.

— Błagam pana, aby się pan zgodził. Rozmyślałem dzisiaj w nocy i rozmyślałem dzisiaj rano, co powinienem uczynić, aby spełnić polecenie pana kapitana Barena. Tę perłę trzeba sprzedać. Ja wiem, że ona jest warta bardzo wiele... A pieniądze przeznaczyć na stypendium dla chłopców, co mają zamiar zostać marynarzami. Stypendium imienia kapitana Barena. Czy pan kapitan pozwoli na to wszystko?

Kapitan spojrzał pytająco na rejenta, który skinął głową

— Dobrze, drogi chłopcze — rzekł, ukrywając wzruszenie. — Dobrze to obmyśliłeś... Uradujesz swojego kapitana... Podaj mi rękę!

— I mnie — powiedział szybko rejent.

— Jeszcze jedno — mówił Piotr, serdecznie wzruszony. — Wiem o uczciwym kupcu, który zna tę perłę i chętnie ją kupi. Jest to Chińczyk Li-Fu, a tu jest jego adres.

Piotr wracał z podniesioną głową na swoją „Stellę”. Dzień był jasny i promienisty, nie był jednak jaśniejszy niż czysta i szczęśliwa dusza Piotra. Uśmiechał się do wszystkich po drodze, wszyscy uśmiechali się do niego.

Nagle przystanął i zaczął przyglądać się dziwnemu wehikułowi; był to drewniany wózek na czterech pokręconych automobilowych kołach, popychany pracowicie przez zmęczonego młodzieńca.

— Józio Robak ze swoim fordem! — zdumiał się Piotr. — Ten człowiek nie zginie.

Fregata, która znała testament, biorąc udział jako świadek przy jego sporządzaniu, patrzyła na Piotra dawnym rozmiłowanym spojrzeniem, pomieszanym z szacunkiem, przeznaczonym dla nowego komendanta „Stelli”.

— Piotrusiu... Panie kapitanie... — mówiła drżącym głosem.

— Pani Fregato najdroższa — śmiał się Piotr. — Jestem zawsze tylko biednym Piotrusiem. Co mi pani chciała powiedzieć?

— To chciałam powiedzieć, że nie ma dnia, aby Wójcik tu nie przyszedł.

— To dobrze. Szkoda, że go nigdy nie spotkałem.

— Bo on nie do ciebie przychodzi.

— Więc do pani?

— Do mnie? Po co miałby przychodzić do mnie? Ja wiem, po co ten ptaszek tu się zjawia. Powiem ci, tylko mnie nie zdradź. On się chce żenić!

— Z kim? — zdumiał się Piotr.

— Przecie nie ze mną. Z Anielcią Modlewiczówną.

— A dajże im, Boże, szczęście! — ucieszył się Piotr.

— Szczęście... Zaraz szczęście... Ładne szczęście, gdy się mąż utopi, a ty płacz, nieszczęśliwa kobieto. Znałam jednego, co się utopił w trzy dni po ślubie, choć nie na morzu, tylko na samym brzegu, bo był pijany i wleciał do wody.

Piotr oczekiwał, kiedy go Wójcik poprosi o napisanie płomienistego listu. Tymczasem zaś sam pisał list do grzecznego ojca dziewięciorga niegrzecznych dzieci, do pana Li-Fu. Nie wódź mnie na pokuszenie, ojców moich wielki Boże! Obszerny był to list i niezwykle serdeczny, taką bowiem byłaby zapewne odpowiedź kapitana. Została w nim opisana przedziwna historia „Oka zorzy”, które przywędrowało z dalekiego oceanu na małe zimne morze. A Li-Fu będzie miał wilgotne oczy, czytając o ostatnich chwilach swojego przyjaciela.

Potem Piotr powiedział sobie:

— Żałobę po najdroższym człowieku ukryję głęboko w sercu i będę ją tam chował do końca życia, najwięcej zaś tym go uraduję, jeśli się stanę godnym jego zaufania. Muszę się stać człowiekiem, pełnym człowiekiem!

Uczył się z ogromną gorliwością. Nie słońce jego, lecz raczej on budził słońce; czasem noc już siwiała, a on jeszcze pochylał się nad książką. Odpoczywając, spoglądał na morze niezmordowanie pracowite, wieczyście ruchliwe. W niedziele i w dni świąteczne krążył po porcie, w którym znał każdy słup i każdą deskę; przewędrował przez wszystkie nadbrzeżne osiedla, pragnąc poznać wszystkie zakamarki i wszystkie załomy polskiej bramy. Jako „marynarz”, mający za sobą dwie podróże, był wszystkim znany i miał wstęp na każdy pokład, wszędzie mile witany. Patronem jego był zawsze Wójcik, dziwnie jakoś wobec niego nieśmiały i niby od niechcenia zapytujący, co słychać na „Stelli”.

— Wszystko w porządku! — odpowiadał Piotr. — Fregata cieszy się zdrowiem.

— A panna Anielcia? — pytał marynarz, patrząc na krążące mewy.

— Bardzo chora — mówił Piotr nielitościwie. — Z tęsknoty! Nie było pana przecież przez trzy tygodnie.

— Byłem w Hull i jadłem mgłę na kwaśno — martwił się marynarz.

— Wobec tego niech pan dzisiaj do nas przyjdzie na obiad. Sos Fregaty jest taki zawiesisty jak angielska mgła.

Wreszcie nadszedł wielki dzień Piotra; zdawało się jednak, że to nie on zdaje egzamin dojrzałości, tylko Fregata i Anielcia, i Wójcik, i nieumiejący czytać Literat, i najmniej połowa obecnej w Gdyni okrętowej załogi. Fregata modliła się z Modlewiczówną, a marynarze siedzieli w ponurym milczeniu w mleczarni „Pod Toruniem”. Swoim własnym niepokojem zarazili mleczarkę, która zagroziła całemu światu, że jeśli Piotr nie zda egzaminu, wtedy ona własnoręcznie podpali gimnazjum.

— To jest najmądrzejszy chłopiec na świecie — mówiła z głuchym dudnieniem. — Nawet w waszym towarzystwie nie mógł zgłupieć.

Piekielna groźba była zbędna, Piotr bowiem, spokojny i znakomicie przygotowany, zdał egzamin śpiewająco. Nauczyciele uśmiechali się do niego życzliwie, słuchając odpowiedzi jasnych i krótkich, dawanych głosem pewnym. Wybiegł ze szkoły uradowany i szczęśliwy i tuż za bramą natknął się na Literata.

— Co tu robisz, słynny Literacie? — zapytał zdumiony.

— Zdałeś? — wrzasnął Literat.

— Zdałem! A bo co?

Tamten nie odpowiedział, tylko wyszczerzywszy zęby w uśmiechu, pognał do mleczarenki, krzycząc już z daleka:

— Zdał! Zdał!

— Całe ich szczęście! — oznajmiła radośnie mleczarka.

„Stella” wybuchnęła ogromnym rwetesem po powrocie Piotra.

— O, jakby się cieszył pan kapitan! Jakby się cieszył — łkała Fregata, ściskając swojego Piotra.

Szybko zjawił się zawiadomiony przez marynarzy kapitan „Torunia”.

— Piotrze miły! — rzekł z radością. — Za dwa miesiące znowu powędrujesz do szkoły, do swojej szkoły, ale teraz odpocznij. Pojutrze jedziemy do Rewla1. Chcesz pojechać z nami?

— Rozkaz, panie kapitanie!

Nazajutrz wziął walizeczkę wypchaną przez Fregatę tak przezornie, jak gdyby ten Rewel leżał na końcu świata, i szedł wesoło do portu. Po drodze spotkał leżącego na piasku dryblasa, który uniósł się leniwie i rzekł:

— Może odnieść, proszę pana?

Piotr spojrzał i zmrużył jedno oko.

— Panie Szczerbaty — powiedział wesoło — czy panu potrzebna druga moja walizka?

— Pan mnie zna?

— Poznałem pana po uzębieniu. Czy pan stracił inne zęby?

— Mówić nie warto — odrzekł dryblas. — Czasy takie spokojne, że nie ma się z kim pobić uczciwie.

— Byłbym na pańskie usługi za moją walizkę i za dwie koszule, ale nie mam czasu.

Pobiegł szybko, bo „Toruń” buczał niecierpliwie.

Morze było niespokojne i wysokie. Wiatr hulał po nim i okrążał je jak owczarski pies pastwisko. Fale tłukły łbami o kamienne niewzruszone zręby brzegu i odbiegały z bolesnym sykiem.