Loreva
Loreva

Rozdział 5 z 6

AGON (TURNIEJ)

CHÓR

I nam także słyszeć zda się, 
Jak spór mistrzów się odbędzie, 
Jak szykiem uderzą na się1 
Chóry, dialogi w pędzie! 
Język bowiem rozjuszony, 
U obydwu wola śmiała, 
W piersiach serca jako dzwony, 
Umysł twardy ni to skała. 
Ten koncepty dworne rzuci, 
Subtelności swej dowody; 
Tamten zaraz go ukróci, 
Puści rytmy jako kłody 
I rozbije w puch, rozniesie 
Zwrotne harce na frazesie! 

SCENA XVII

Ci sami.

DIONIZOS

Teraz macie tu natychmiast deklamować pięknie, dwornie, 
Nie powtarzać nic cudzego, nie kryć prawdy, choć pozornie! 

EURYPIDES

Jakim jestem ja poetą, to wam powiem na ostatku. 
Naprzód tutaj udowodnię, że wróg mój był samochwalcą 
I oszustem, bo w teatrze oszukiwał swoich widzów, 
Durnych dudków, na Frynicha2 nudnych sztukach utoczonych. 
Naprzód tedy dał na scenie jedną postać zasłoniętą; 
Achillesa lub Niobę, nieme maski dla tragedii, 
Ale twarz im zakrył szczelnie, więc na scenie nic nie mówią...3 

DIONIZOS

Tak, na Zeusa, tak zupełnie! 

EURYPIDES

Chór zaś dreptał nieustannie, 
I piał hymnu cztery sążnie4! Tamci za to wciąż milczeli. 

DIONIZOS

Ach! Ta cisza uroczysta — ona mnie cieszyła więcej 
Niźli modne dziś gadanie! 

EURYPIDES

Jesteś głupi, mój mospanie! 

DIONIZOS

Wiem, mówili mi to nieraz. Cóż więc dalej on nabroił? 

EURYPIDES

Sama blaga, a widzowie siedzą cicho w tej nadziei, 
Że Niobe choć raz jęknie... i tak dramat grał się dalej. 

DIONIZOS

A to łajdak! Toż, jak widzę, pięknie umie mydlić oczy. 
do Ajschyla, który mruczy
Cóż ty? Jeszcze się tu zżymasz?! 

EURYPIDES

Cyt! Chcę dalej krytykować. 
Gdy więc takie brednie płodzi, a sztuka już jest w połowie, 
Wtedy słów bawolich tuzin w hełmach i buńczukach5 powie, 
Słów okropnych, upiorowych, których słuchacz nie rozumie... 

AJSCHYLOS

grozi Eurypidesowi
Och, ty, nędzny!!! 

DIONIZOS

Milczeć teraz i zębami tu nie zgrzytać! 

EURYPIDES

Czyż choć raz rzekł co mądrego? Lecz Skamandry6 i okopy, 
Orłolwice miedziokryte i podobne karkozłomy, 
Czego diabeł nie zrozumie! 

DIONIZOS

Tak, to prawda; wszak ja kiedyś 
Całą noc przemyśliwałem, co to znaczy ten kurokoń 
Białogrzywy? Jakiż to ptak? 

AJSCHYLOS

Ależ, głowo do pozłoty, 
Wszak tu sztandar na korabiu, malowane godło perskie! 

DIONIZOS

Jam zaś myślił7, że to śliczny Filoksena syn, Eryksys! 

EURYPIDES

do Ajschylosa
Mów, co robi twój kurokoń, jakim prawem jest w tragedii? 

AJSCHYLOS

A czy pomnisz, boży wrogu, praktyki sam jakieś czynił? 

EURYPIDES

O, na Zeusa! Jam nie robił kurokoni, kozłocapów, 
Ni potworów, jakie tkają na kobiercach krasnych perskich; 
Lecz gdym objął wraz po tobie sztukę mocno napuchniętą, 
Rozepchaną twym szalbierstwem i słowami niestrawnymi, 
Wziąłem leczyć i odtłuszczać. Zaraz tuszy jej ująłem 
Przez drobniutkie dawki piosnek, przez wywody mędrkujące 
I środki rozwalniające, jako barszczyk i kleiczek 
Z paplaniny, przecedzony przez me księgi i papiery8. 
Odżywiałem potem dobrze potrawką z mimicznych pieśni 
Na sosie z Kefisofonta9 i już więcej nie paprałem, 
Anim wierszy nie nicował, lecz od razu, prosto z mostu 
Pierwszy aktor, co wychodzi, wyłuszcza genezę dramy. 

DIONIZOS

Ale twej genealogii on nie tyka, rzecz to śliska... 

EURYPIDES

Dalej już od głównej roli jam nikogo nie oszczędzał. 
Więc też u mnie mówią wszyscy: mówi pani i niewolnik 
Nie mniej jako sam pan domu, mówi dziewka i babunia... 

AJSCHYLOS

Że cię też gdzie nie ubili, żeś te brednie śmiał wprowadzać! 

EURYPIDES

Jak to? Za co? Na Apolla! Wszak demokratycznie działam! 

DIONIZOS

Daj no pokój demokracji, dla cię śliska to materia. 

EURYPIDES

Tych tam nauczyłem gadać... 

AJSCHYLOS

Oj, to prawda! Szkoda tylko, 
Że cię na pół nie rozdarli, nim skończyłeś tę naukę! 

EURYPIDES

Wskazałem im też formułki, kątomierze od poezji, 
Nauczyłem myśleć, śledzić, kręcić, kochać, kokietować, 
Intrygować, węszyć, wietrzyć... 

AJSCHYLOS

Smutna prawda, ja to mówię! 

EURYPIDES

Jam wprowadził tu na scenę życie w domu, sprawki nasze, 
Te codzienne, drobne, znane. Z tego bierzcie mnie na spytki. 
do widzów zwrócony
To widzowie rozumieją, niech więc moją sztukę sądzą. 
Alem nigdy nie junaczył, od rozumum nie odwodził, 
Ani ich nie tumaniłem, przedstawiając jakichś Kyknów10, 
Czy Memnonów jutrzenkowych11, na rumakach w dzwonki strojnych! 
Każdy pozna moją szkołę, a odróżni jego uczniów: 
Formisja i Megajneta, nieboraków, perukarzy, 
Wyrwidębów sarkastycznych, pancernych trębaczy blagi. 
Z mojej szkoły zaś Kleitofont i syn mody, Teramenes12. 

DIONIZOS

Teramenes? Mądra jucha, do wszystkiego, zuch nad zucha. 
poważnie
Gdy na druhów gromy biją, on się skurczy, uda niskim, 
Inni giną, w pętach gniją, ten wychodzi z grubym zyskiem! 

EURYPIDES

Jam rodaków wprawiał głowy 
Do myślenia, pogląd nowy 
W sztuce dając i zasady. 
Teraz wszystkie znają wady, 
Każdy krytykuje, bada; 
Nawet domem lepiej włada 
I rozrządza niźli pierwej: 
„Jak tam?” — krzyczy, pełen werwy, 
Jeszcze w progu; „Gdzie to, co to?” 
„Któż to porwał?” „Ty niecnoto!” 

DIONIZOS

Tak, na bogów, tak w Atenach! 
Każdy, wpadłszy, jeszcze w sieniach 
Niewolników łaje, fuka, 
Przewraca, odmyka, szuka: 
„Gdzież ten garnek? Któż tu główkę 
Śledzia ugryzł? Kto makówkę? 
Kto zjadł czosnek, kto sardynkę? 
Oho! Już ktoś porwał rynkę? 
Znów oliwy skradli trochę!” 
Przedtem niby dudki płoche, 
Czyste gapie i niedźwiadki 
Siedzieli, ot, jak gagatki! 

CHÓR

„I ty to widzisz, przesławny Achillu!” 
Cóż więc odpowiesz, wieszczu mój, Ajschylu? 
Lecz miarkuj gniew, 
By cię nie uniósł za godności szranki! 
Prawda, że krew 
Burzy się na te oszczercze zachcianki. 
Ty zemstę tłum! 
Powściągaj żagle i trzymaj co siły, 
Aż burzy szum 
Wyhuczy się i powiew wionie miły! 

SCENA XVIII

Ci sami.

DIONIZOS

Ty z Hellenów pierwszy piałeś niebotycznie pieśń dramatów, 
Tyś ozdobił kram tragiczny, więc wal śmiało, do stu katów! 

AJSCHYLOS

do Dionizosa
Całe zajście jest mi wstrętne, wnętrzności się we mnie burzą, 
Że takiemu dziś chłystkowi stawać muszę — 
do Eurypidesa
znaj to dobrze, 
Że mi nie zabraknie broni — więc mi zaraz tutaj mów, 
Dla jakich powodów trzeba uwielbiać poetę, wieszcza? 

EURYPIDES

Dla artyzmu i tendencji, by udoskonalić ziomków 
Na pożytek miasta-państwa... 

AJSCHYLOS

Jeśliś tego nie uczynił, 
Lecz przeciwnie, z dzielnych, prawych, wytworzyłeś nikczemników, 
Na co wtedy zasłużyłeś? 

DIONIZOS

Na śmierć z takim — słyszysz, bratku? 

AJSCHYLOS

Zważaj tedy, jakich pierwej zdałem tobie mężów w spadku; 
Czy dorodnych i sążnistych, miłujących obowiązek? 
Nie kramarzy, nie trefnisiów, nie łotrzyków, jako teraz, 
Lecz ziejących walki żądzą, rozkochanych w kopiach, grotach, 
W hełmach buńczukowych, w kordach13, w siedmiobyczych tarcz14 przewadze... 

EURYPIDES

Już się wali ta parada! Zasypie mnie przyłbicami... 
Niby prawda. Ale jakże, czym żeś ich tak zbohaterzył? 
Ajschylos nie zważa, milczy.

DIONIZOS

Mów, Ajschylu, bez urazy, opór, duma — teraz na bok. 

AJSCHYLOS

Dałem im wojenny dramat, Aresowy! 

DIONIZOS

Jaki dramat? 

AJSCHYLOS

Walka Siedmiu przeciw Tebom. Kto w teatrze tę rzecz widział, 
Walki żądzą dyszał każdy i na wroga chciał iść w bój! 

DIONIZOS

I tu właśnie rzecz chybiłeś, bo Tebanów tam przedstawiasz 
Wręcz mężniejszych niźli nasi, za to patrzą ci się baty... 

AJSCHYLOS

Wolno było iść w zawody, ale wam rzecz inna15 w głowie... 
Potem Persów wystawiłem, arcydzieło mojej sztuki, 
Czym wzbudziłem w piersiach braci żądzę boju i zwycięstwa... 

DIONIZOS

Radowałem się, gdym słyszał, że król Dariusz zdechł nareszcie, 
Ale twój Chór, ręce splótłszy, ot tak, ryczał: „Biada, biada!” 

AJSCHYLOS

Więc tak mają działać wieszcze. Uważ bowiem: od początku 
Prawdziwi poeci byli źródłem dobra dla ludzkości. 
Orfeusz16 święte związki stworzył i zakazał ofiar z ludzi; 
Księgę leków i uroków dał Musajos17, a Hesjodos18 
Gospodarki pieśnią uczył, kiedy orać, kiedy zbierać; 
Z czegoż boski Homer słynie? Czyż nie z tego, że opiewał 
Szyki zbrojne, męstwa czyny i oręża jak zażywać? 

DIONIZOS

Nie potrafił jednak durnia Pantaklesa nic nauczyć, 
Kiedyś bowiem na procesji przypiął na tył hełm przyłbicą. 

AJSCHYLOS

Iluż innych za to dzielnych? Ot, nasz Lamach bohaterski! 
I ja, idąc w ślad Homerów, przedstawiałem bohaterów: 
Lwa Patrokla i lwa Teukra19, by dźwignąć rodaków serca, 
By silili im dorównać, gdy posłyszą hasła surmy. 
Lecz, na Zeusa, jam nie tworzył nigdy ścierek, jak Stenobia 
Albo Fedra20. Jam nie wpuszczał romansowych bab na scenę! 

EURYPIDES

Tak, przebogi! Afrodyta czci od ciebie nie doznała! 

AJSCHYLOS

Mniejsza o nią — lecz przez ciebie i twych gachów grubo czczona, 
To cię nawet kosztowało! 

DIONIZOS

Tak, to prawda, coś tam było. 
Wiarołomstwo, które wielbił, na nim w końcu się skrupiło!21 

EURYPIDES

Cóż Stenobie moje mogą szkodzić państwu, mój olbrzymie? 

AJSCHYLOS

Co? Tyś sprawcą, że uczciwe i uczciwych mężów żony, 
Zhańbione przez twych gładyszów22, trucizną ratują sławę! 

EURYPIDES

Przecież nie ja wymyśliłem mit o Fedrze: zło istniało.  

AJSCHYLOS

Tak, istniało. Lecz poeta winien zło omijać, kryć, 
A nie szerzyć i zachwalać! Szkolarz uczy pacholęta, 
Lecz mistrzem dorosłych ludzi jest poeta — więc my musim 
Głosić zawsze ideały! 

EURYPIDES

Takie twoje ideały, 
Że im prawisz o Parnasach, o innych niebotycznościach, 
Zamiast mówić raz po ludzku...? 

AJSCHYLOS

Ależ, czarcie, to konieczność 
Wielkie myśli i zamiary wyrażać wielkimi słowy. 
Z drugiej strony wszak półbogi winni mówić stylem wzniosłym, 
Strój ich nawet okazalszy niż codzienna szata nasza. 
Jam to wszystko zaprowadził, a tyś zepsuł! 

EURYPIDES

Jak to? Zepsuł?! 

AJSCHYLOS

Tyś mocarzy w łachy ubrał, by wzbudzali większą litość 
W sercach widzów na teatrze... 

EURYPIDES

Czyż i przez to zawiniłem? 

AJSCHYLOS

Tak jest. Żaden bogacz nie chce bojowych korabi sprawić, 
Lecz w łachmany ustrojony piszczy, biadka, że jest dziadem! 

DIONIZOS

Gdy w ten sposób władzę ołga, patrz, gdzie idzie: do handelku! 

AJSCHYLOS

Tyć wychuchał paplaninę i krzykliwe oratorstwo, 
Tyś wyplenił zapaśnictwo i młodzieńcy mają teraz 
Nikłe zady, ale za to paplą, bają bez ustanku. 
Tyś zbuntował pomorzanów! Za mych czasów ci wioślarze 
Nie umieli nic, jak tylko żreć i ryczeć w takt do wioseł... 

DIONIZOS

No — i pierdnąć prosto w gębę najbliższego podwioślarza, 
Osikać wspólnika miski, a na lądzie troszkę kraść! 

AJSCHYLOS

Iluż to łotrostw on jest powodem! 
Wszak on zapuścił rajfurów jad, 
Świątynie splamił Augi porodem23, 
On, kazirodnej miłości swat! 
Jego damy rezonują, 
„Być czy nie być”24 deklamują. 
A w mieście na tle tych bredni 
Powstał hufiec niepośledni 
Literackiej gryzipiórków hołoty: 
Darmozjadów i krzykaczy, 
Małpikrólów i gardłaczy, 
Co uwodzą na bezdroża lud złoty. 
Lecz nie umie nikt z pochodnią 
Biec do mety w zawody, 
Gimnastyka dziś zbrodnią! 
Dawno wyszła już z mody! 

DIONIZOS

Tak, na Zeusa! Jam od śmiechu 
Mało nie pękł, kiedy podczas 
Panateńskich świąt patrzyłem, 
Jak z pochodnią jakiś grubas, 
Tłuścioch blady, biegł zgarbiony: 
Sapał, dyszał, cuda jawił; 
Ale wraz pozostał w tyle! 
A w keramskiej bramie stali 
Chłopcy stamtąd: nuże walić 
W brzuch tłuściocha, w łydki, w bary! 
Dłoń po dłoni w zad trzaskała. 
On zaś drzysnął25 raz i drugi, 
Smolak zgasił, rżnął o ziemię 
I umykał, aż dudniło! 

CHÓR

śpiew, strofa (1099–1108)

Wielka sprawa, spór zacięty, wojna sroga tu się toczy, 
Rozejm teraz niemożliwy. 
Jeden bowiem prze gwałtownie, 
Drugi umie się zawrócić i atak paruje cięto. 
Ale trzeba zmienić oręż! 
Jednym walka trwa za długo, inne przecież są przyrządy 
By ocenić wartość sztuki. 
Więc gdy macie spór wieść dalej, 
Walczcie, mówcie, pytajcie się ze sztuk starych albo nowych! 
Ale macie ryzykować dowcip gładki i sens zdrowy! 
A jakkolwiek boicie się, że słuchacze niedouki 
Nie poznają się na razie 
Na foremnych słów zastawie. 
Pomimo to nie zwlekajcie! Tak bardzo źle bowiem nie jest... 
Wszak to wszystko kute wygi; 
Głowy dobre, każdy teraz księgi czyta i w tej chwili 
Słuchać będą całą duszą 
Te natury arcyprzednie. 
Więc bez trwogi mówcie, wierząc, że widzowie nie są durnie! 

SCENA XIX

Ci sami.

EURYPIDES

Więc do prologów jego naprzód ja się wezmę 
I krytykować będę pierwszą część tragedii 
Tego „mistrza nad mistrze”, który wręcz niejasno 
Wypowiada osnowę głównego działania. 

DIONIZOS

Któreż chcesz badać dzieło? 

EURYPIDES

Wszystkie prawie mógłbym, 
Lecz najpierw niech wygłosi prolog z Orestei. 

DIONIZOS

Każdy ma milczeć teraz! Ty mów, Ajschylosie! 

AJSCHYLOS

deklamuje prolog z trylogii „Oresteja”, II część „Choefory” („Ofiarnice”):
„Dozorco duchów z ojca świętej woli, 
Hermesie, błagam, bądź mi zbawcą, druhem. 
W kraj mój przybywam, a wracam z niedoli...” 
Eurypides przerywa gestem.

DIONIZOS

Tu chyba nic nie ganisz?  

EURYPIDES

Tuzin błędów znajdę! 

DIONIZOS

Ależ tu, razem wziąwszy, tylko trzy są wiersze... 

EURYPIDES

W każdym zaś byków znajdę więcej niż dwadzieścia. 

AJSCHYLOS

Widzisz, jak ty łżesz czelnie26! 

EURYPIDES

Gadaj zdrów, nie szkodzi! 

DIONIZOS

Ajschylu! Nakazuję milczeć teraz, albo... 
Do tych trzech wierszy swoich dołożysz coś grubo! 

AJSCHYLOS

Mam wobec niego milczeć?  

DIONIZOS

Tak — i mnie masz słuchać. 

EURYPIDES

Od razu palnął bąka arcyzabawnego. 

AJSCHYLOS

Jak to, gdzież ty błąd widzisz? 

EURYPIDES

Mów zatem na nowo! 

AJSCHYLOS

„Dozorco duchów z ojca świętej woli, 
Hermesie, błagam”... 

EURYPIDES

przerywa
Wszak to Orestes mówi, stojąc na mogile 
Zmarłego ojca swego? 

AJSCHYLOS

Tak jest, jako mówisz. 

EURYPIDES

Więc gdy mu ojciec zginął z rąk zdradzieckiej żony, 
Podstępnie zamordowan, jakże mógł on wzywać 
Hermesa, dusz dozorcę, więc dozorcę ojca, 
Który tak dozorował, że aż go zabito? 

AJSCHYLOS

Ależ ty nie rozumiesz: chodzi o Hermesa, 
Przewodnika umarłych, stróża grobów, mogił, 
Co ma powinność zmarłych pilnować od ojca! 

DIONIZOS

Jak? Pilnować od ojca? To Zeus jest złodziejem, 
Co groby łupi, kradnie? 

AJSCHYLOS

To ruszył konceptem: 
Dionizos, bóg wina, ma dowcip wodnisty. 

DIONIZOS

Wygłoś teraz wiersz drugi. Ty — czyhaj na błędy! 

AJSCHYLOS

„Hermesie, błagam, bądź mi zbawcą, druhem. 
W kraj mój przychodzę, a wracam z niedoli...” 

EURYPIDES

Mistrz Ajschylos dwa razy powiedział to samo. 

DIONIZOS

Jak, dwa razy? 

EURYPIDES

Uważaj, ja to udowodnię: 
„W kraj — powiada — przychodzę i wracam z niedoli”; 
„Przychodzę” zaś to samo, co „wracam” oznacza. 

DIONIZOS

Na Zeusa, to tak, jakby kto rzekł do kumotra: 
„Pożycz, proszę, beczułki, lub wolisz baryłki!” 

AJSCHYLOS

do Dionizosa
Ależ, paplo nieznośny, to nie jest to samo. 
I owszem — doborowe są tutaj wyrazy. 

DIONIZOS

Więc jak? Wytłumacz jaśniej, nie rozumiem jeszcze! 

AJSCHYLOS

Przychodzić wolno temu, który ma ojczyznę. 
Przybywa, kto z niej wyszedł bez przymusu, wolny; 
Lecz wygnaniec przybywa i wraca z niedoli. 

DIONIZOS

Na Apollona, prawda! Cóż Eurypidesie? 

EURYPIDES

Nie uznaję, że Orest powrócił z wygnania, 
Wszak potajemnie przybył, nie ufając władcom. 

DIONIZOS

Na Hermesa, to prawda, choć jej nie rozumiem. 

EURYPIDES

Mów dalej! 
Ajschylos milczy, rozgniewany.

DIONIZOS

Deklamujże, a żwawo, Ajschylu, 
Rżnij do końca! Ty zważaj i wyłapuj błędy! 

AJSCHYLOS

„I z tej mogiły zwiastuję ci, ojcze, 
Że słucham, słyszę”... 

EURYPIDES

Znów masło maślane, 
„Słucham, słyszę” — to samo dwa razy; to jasne. 

DIONIZOS

do Eurypidesa
Do nieboszczyków mówi, ty zakuta pało, 
A do nich i trzy razy powiedzieć — to mało! 

AJSCHYLOS

do Eurypidesa
Lecz jakież twe prologi? 

EURYPIDES

Doskonałe, słuchaj! 
A jeżeli dwa razy to samo powtórzę 
Lub wynajdziesz gdzie łatę, napluj mi do oczu! 

DIONIZOS

Nuże, wygłaszaj swoje, mnie słuchać wypada, 
Czy wyrazy użyte w prologach są trafne. 

EURYPIDES

wygłasza prolog z „Antygony”
„Był naprzód Edyp człowiekiem szczęśliwym”... 

AJSCHYLOS

przerywa
Fałsz, na Zeusa, przenigdy! To nieszczęśnik z rodu, 
Bo zanim na świat przyszedł, Apollon wywróżył, 
Że ojca zamorduje; nędzarz od kolebki! 
Więc mógł być Edyp „naprzód człowiekiem szczęśliwym”? 

EURYPIDES

Później najnieszczęśliwszym stał się był dopiero. 

AJSCHYLOS

Nie, przez Zeusa, on być nim przenigdy nie przestał! 
Bo skoro się narodził, choć to sroga zima, 
Wynieśli go na pustyń w starym jakimś trzopie27, 
By się nie stał, wyrósłszy, rodzica mordercą. 
Z opuchłymi nogami, znajdę, Polib chował. 
Pfuj! Stare babsko pojął, choć sam junak młody, 
I to swą rodną macierz. Na domiar wszystkiego 
Oczy sobie wyłupił! 

DIONIZOS

do widzów
To do szczęścia tego 
Brakuje, by wojował pod Erasynidem28! 

EURYPIDES

Koszałki, a ja przecież pięknie piszę prolog! 

AJSCHYLOS

A ja, przebóg, nie będę pastwił się nad każdym 
Słowem twoim z osobna, lecz z pomocą bogów 
Zniszczę twoje prologi marnym słojkiem jednym! 

EURYPIDES

Czym? Słoikiem? No proszę! 

AJSCHYLOS

I to jednym tylko! 
Piszesz bowiem z manierą, że da się przyczepić 
Do twoich wierszy wszystko, wszelaka ozdóbka, 
Szminka, słojek z pachnidłem, jak to udowodnię. 

EURYPIDES

Zobaczymy.  

AJSCHYLOS

Ujrzymy. 

DIONIZOS

Więc mów, Eurypidzie! 

EURYPIDES

deklamuje prolog z „Archelaosa”
„Wieść gminna niesie, że Ajgipt na łodzi 
Wraz z pięćdziesięcią synami do Argos 
Przybywszy”... 

AJSCHYLOS

kończy za niego
Zgubił słojek z pachnidłami. 

DIONIZOS

zaciekawiony i ucieszony
Jakiż to był ten słojek, czy nie płakał za nim? 
do Eurypidesa
Wygłaszaj inny prolog, będziemy słuchali. 

EURYPIDES

z „Hipsipili”
„Bacchus, pręt dzierżąc święty, w jagniąt runie, 
Z Parnasu schodził przy pochodni łunie, 
Pląsając”... 

AJSCHYLOS

kończy za niego
Zgubił słojek z pachnidłami. 

DIONIZOS

Biada nam! Już raz drugi spadł nam słojek na łeb! 

EURYPIDES

Mniejsza o to, nie szkodzi. Do tego prologu 
Nie potrafi przyczepić swojego słoika. 
Prolog ze „Sthenoboi”
„Nikt nie był nigdy we wszystkim szczęśliwy: 
Urodzon w szczęściu, żywot frasobliwy 
Prowadząc”... 

AJSCHYLOS

Zgubił słojek z pachnidłami. 

DIONIZOS

Eurypidesie! 

EURYPIDES

Czegoż? 

DIONIZOS

Wiesz, co myślę: ustąp! 
Bo ten flakon z perfumem woń roznosi przykrą. 

EURYPIDES

Na Demetrę, nie szkodzi, ja kpię sobie z niego. 

DIONIZOS

Mów zatem coś innego, lecz chroń się słoika! 

EURYPIDES

deklamuje początek z tragedii „Fryksos”
„Syn Agenora, Kadmus, gród sydoński 
Żegnając”... 

AJSCHYLOS

Zgubił słojek z pachnidłami. 

DIONIZOS

Szalona głowo, odkup ten nieszczęsny słojek, 
Bo ci zdruzgoce wszystkie prologi do szczętu! 

EURYPIDES

Co? Kupować? Od niego? 

DIONIZOS

Tak radzę, posłuchaj! 

EURYPIDES

Jeszcze nie. Mam ci hurmę prologów w zapasie, 
Do których nie potrafi przylepić słoika. 
Początek „Ifigenii w Taurydzie”
„Pelops do Pizy szybkimi klaczami 
Zdążając”... 

AJSCHYLOS

Zgubił słojek z pachnidłami. 

DIONIZOS

do Eurypidesa
A co, widzisz? Przylepił jak raz swój słojeczek. 
do Ajschylosa
Lecz ty, poczciwa duszo, przedaj mu go zaraz, 
Przecie dostaniesz nowy za grosz i piękniejszy! 

EURYPIDES

Na Dyjosa, nie jeszcze — mam prologów legion! 
„Ojnej raz”... 

AJSCHYLOS

Zgubił słojek z pachnidłami. 

EURYPIDES

z pasją
Dajże mi wypowiedzieć naprzód cały dwuwiersz! 
Z dramatu „Ojneus”, nie sam początek, dalsza część
„Ojnej raz piękne zebrał z pól pokosy, 
I na ołtarzu tych pierwocin kłosy 
Składając”... 

AJSCHYLOS

Zgubił słojek z pachnidłami. 

DIONIZOS

Jak to, podczas ofiary? Pewnie mu ktoś ukradł! 

EURYPIDES

Daj pokój, mój ty złoty, niech teraz spróbuje: 
Z „Melanippy”
„Zeus, jak to mówią podania prawdziwe”... 

DIONIZOS

przerywa
Przepadliśmy z kretesem, znów przylepi słojek. 
Do tych twoich prologów przylepił się słojek, 
Jak jęczmień do powieki. Dajmy temu pokój, 
A do chórów się zabierz teraz z bogów wolą! 

EURYPIDES

Na pewno ci wykażę, jakim jest partaczem 
W chórach; jak wszystko robi na jedno kopyto. 

CHÓR

Co to będzie, co to będzie? 
Mam obawę tę na względzie, 
Czy w krytycznym swym zapędzie 
Znajdzie wadę w mistrza chórach, 
Najpiękniejszych pieśni tworach! 
Po dziś niezrównanych wzorach! 

SCENA XX

Ci sami.

EURYPIDES

z ironią
Tak... chóry przecudowne, zaraz się pokaże. 
Wszystkie chóry mu naraz wyrżnę... do jednego! 

DIONIZOS

Ja zaś będę rachował ściśle na kamyczkach. 
Słychać grę na flecie solo.

EURYPIDES

parodiuje śpiew z „Mirmidonów” Ajschylosa
„Ftyjocki Achillesie tam rzeź mężów, bitwa! 
Grzmot boju słyszysz, więc na pomoc bież! 
Praojcze nasz, Hermesie, czci lud cię znad jezior — 
Grzmot boju słyszysz, więc na pomoc bież!” 

DIONIZOS

odkłada dwa kamyki
Ajschylu, już dwa grzmoty! 

EURYPIDES

z „Ifigenii”
„Synu Atreusa dawny, mocarzu, odpowiedz!” 
Grzmot boju słyszysz, więc na pomoc bież! 

DIONIZOS

trzeci kamyk
To trzeci grzmot, Ajschylu! 

EURYPIDES

„Ifigenia w Taurydzie”
„Ukorzcie się — kapłanki Artemidy kroczą!” 
Grzmot boju słyszysz, więc na pomoc bież! 
z „Agamemnona”
„Mogę głosić od króla wróżbę dobrą z drogi”. 
Grzmot boju słyszysz, więc na pomoc bież! 

DIONIZOS

odkłada kilka kamyków naraz
Królu Zeusie! Toż chmura grzmotów spada na nas. 
Okropność! Ja bym chętnie poszedł do łazienek, 
Bo od tych grzmotów srodze spęczniały mi jądra! 

EURYPIDES

Zaczekaj, a usłyszysz inny rodzaj pieśni, 
Utworzonych do śpiewu i do gry na cytrze! 

DIONIZOS

Więc zaczynaj, a nie grzmoć już tym swoim grzmotem! 

EURYPIDES

śpiew z „Agamemnona” Ajschylosa
„Jako Achajscy dwu tronów mocarze, 
Wiodąc Hellady młódź... 
muzykę naśladuje ustami i rękoma
Flatto-dratto, flatto-dratt! 
Sfinksę29, złowrogą sukę, wysyłają, 
Co daje straszny los... 
Flatto-dratto, flatto dratt! 
Dzidą i mieczem potrząsa wichrowy, 
Zemstą dyszący ptak(??)... 
Flatto-dratto... 
Lotne samice nadstawiają się mu 
Z szumem ogromnych piór... 
Flatto-dratto...Flatto-dratto... 
Obok Ajasa wbity miecz... 

deficit30

Flatto-dratto...” 

DIONIZOS

ostro do Ajschylosa
Cóż to za „flatto-dratto”, może flaki, dratwy, 
Koncept z przedmieścia wzięty, gdzieś od powroźników? 

AJSCHYLOS

Lecz ja z pięknych — piękniejsze wytworzyłem chóry; 
I nie widziano, abym na lewadzie31 Muzom 
Poświęconej te same co Frynich rwał kwiaty. 
Wżdy on niby kurwiątko wszystko kradzie: pieśni 
I toasty Meleta32, karskie33 jeremiady34, 
Treny, śpiewki taneczne; udowodnię zaraz. 
Niech kto lirę przyniesie! Ale zresztą po co 
Nam liry? Gdzie ta panna, co gra na skorupach? 
do owej
No, sam tu ku nam, jejmość Muzo Eurypida — 
Do jego pieśni takiej trzeba muzykantki! 

DIONIZOS

Arcyskromna ta Muza i nie półdziewica! 
Wychodzi stara wiedźma, mając w ręku skorupy.

AJSCHYLOS

parodiując Eurypidesa, śpiewa
„Zimorodki, piejące na burzliwej fali!35 
Wam skrzydełek piórka lotne 
Zwilżają kropie wilgotne. 
I wy, co gdzieś pod strychem po kątach siedzicie, 
Wij-wij-wij-wij-wij-wijąc nić pająki: 
Niby przędzę cienkosnutą 
Przez to czółenko z dźwięczną nutą, 
Gdzie delfin muzykalny pląsa poprzed36 sztaby37 
Czarnodzióbych łodzi, wróżąc dobrą sławę. 
Blask pączka winogradu, 
Siły krzepiącego grona, 
Dziecię, zarzuć ramiona!” 
do Dionizosa
A miarkujesz tę stopę38? 

DIONIZOS

Hm! 

AJSCHYLOS

A tamtę? 

DIONIZOS

Widzę... 

AJSCHYLOS

Taką rytmów siekankę stworzyłeś i ty śmiesz 
Przyganiać moim chórom, ty, coś chór obracał 
Jak heterkę39 Kirenę40 na dwanaście figur?! 
Więc takie twoje chóry. — Teraz usłyszycie 
I poznacie monodię — jego wynalazku! 

śpiew i taniec solo

I

„O Nocy ponure mroki! 
Jakiż miałam sen straszliwy. 
Sen to Hadesa wysłannik, 
Duszę umarłą mający, 
Czarnej nocy syn 
Z upiorową głową, 
W czarnotrupich szatach, 
Z ślepi łyskał krwią 
I szponami rwał! 
Lecz mi, służebne, światło zapalcie 
I wody w dzbanach z rzeki przynieście, 
I prędko ją zagotujcie! 
Chcę obmyć się z boskiego snu”. 

II

„Och! Duchu mocny, stało się, stało! 
Och! Do mnie, słudzy, biegajcie wraz! 
Och! I wyrocznia już się spełniła: 
Glika ukradła mego kogutka 
I z nim uciekła! 
O Nimfy, szczytów mieszkanki, 
I ty, Maryna, a gońcież ją! 
Właśnie tak byłam zajęta nieboga 
Moją robotą: na wartkie wrzeciono 
Wij-wij-wij-wijąc przędzy cienką nić, 
A z nici pasma, aby je o świcie 
Na targu w rynku za grosz dobry zbyć. 
Wtem sen się uniósł, podleciał w etery 
Lekkimi skrzydeł odruchy, 
A mnie zostawił boleść i żałobę 
I ronię, ronię z oczu gorzkie łzy!” 

III

„Lecz kreteńscy rycerze, wy synowie Idy41, 
Wziąwszy łuki, zatoczcie wraz wojenny taniec 
I otoczcie jej dom! 
Ty prześwięta dziewico, Artemido42 piękna, 
Co powściągasz psów sforę, przybądź mi na pomoc 
I otocz dom zewsząd! 
I ty, córo Zeusowa, 
Hekato, co w obu dłoniach 
Dzierżysz pochodnie płomienne, 
Poświeć mi do domu Gliki, 
A złapię ją na kradzieży 
Mego kogutka!” 

DIONIZOS

Pfe! Dajże już pokój chórom! 

AJSCHYLOS

Już i ja mam dosyć. 
Tylko jeszcze na wagę chciałbym go wpakować, 
A to jedno oznaczy wartość naszej sztuki 
I wykaże dokładnie treść — wagę wyrazów. 

DIONIZOS

Więc dawać tutaj wagę, bo widzę, że trzeba 
Sztukę wieszczów tak ważyć, jako owcze sery. 
Służba wnosi ogromną dwuszalną wagę; poeci zbliżają się do niej.

CHÓR

Dzielni obaj, obaj zuchy! 
Nastąpi zaś nowy sposób: 
Niebywały, niewidziany, 
Nikt go inny nie wymyśli! 
Gdyby mi kto wśród obecnych 
Opowiadał, że tak było, 
Nie wierzyłbym, leczbym rzekł, 
Że po prostu wszystko łże! 

SCENA XXI

Ci sami.

DIONIZOS

Stańcie po obu stronach szal! 
Obaj się ustawiają.

EURYPIDES i AJSCHYLOS

Stoimy. 

DIONIZOS

Ująwszy je, niech każdy swoje wypowiada 
I nie pierwej puszczajcie, aż wam powiem „kuku”! 

EURYPIDES i AJSCHYLOS

Trzymamy. 
Każdy chwyta za szalę.

DIONIZOS

Teraz mówcie, ale wprost do wagi! 

EURYPIDES

pierwszy wiersz z „Medei”
„Oby łódź Argo nie płynęła nigdy”. 

AJSCHYLOS

z „Filokteta”
„Sperchejskie43 wody i łąki bawole”. 

DIONIZOS

Kuku! Puszczajcie teraz! Jego szala spadła 
Gwałtownie, Eurypidzie! 

EURYPIDES

Cóż to za przyczyna? 

DIONIZOS

Ha! Poszachrował, widać, jak handlarze wełną: 
Zamoczył słowa wodą tak jak oni wełnę. 
Ty zaś wsadziłeś wierszyk lekki, użaglony... 

AJSCHYLOS

To niech mówi raz drugi i stawia na szalę! 

DIONIZOS

Chwytajcie więc raz drugi! 

EURYPIDES i AJSCHYLOS

Trzymamy. 

DIONIZOS

No — mówcie! 

EURYPIDES

z „Antygony”
„Świątynią pierwszą Swady jest duch ludzki”. 

AJSCHYLOS

z „Nioby”
„Wśród bóstw — Śmierć jedna nie łaknie kadzideł”. 

DIONIZOS

Kuku! Puszczajcie! Znowu jego przeważyło, 
Bo śmierć, najcięższe z nieszczęść, na wagę położył!... 

EURYPIDES

Przecież ja Swadę dałem, słowo ślicznie brzmiące! 

DIONIZOS

Ech! Swada — pusty wyraz i często... bez sensu. 
Lecz szukaj co innego, coś bardzo ważnego, 
Co ci przechyli szalę: wiersz potężny, wielki. 

EURYPIDES

Ba! Gdzież u mnie wiersz taki, gdzie jest? 

DIONIZOS

drwiąco
Wiesz co? Powiedz: 
„Zgrał się Achilles, choć grał nieźle w kości44”. 
Mów to śmiało, bo teraz ostatnia już stawka! 

EURYPIDES

z „Meleagra”
„Ujął maczugę ciężką, jak ze stali”... 

AJSCHYLOS

z „Glaukosa”
„Rydwan na rydwan, trup na trupa wali”... 

DIONIZOS

I znowu zakpił z ciebie! 

EURYPIDES

Coś tu niewyraźnie... 

DIONIZOS

Gadanie! Dwa rydwany a na to dwa trupy: 
Tego by nie udźwigło stu egipskich chamów! 

AJSCHYLOS

Więc mniejsza o wiersz jakiś... Niechaj tu na wagę 
Wejdzie on, dzieci jego, żona, Kefisofont, 
Niech nawet siędzie razem ze swą biblioteką, 
A ja dwa słowa powiem, dwa tylko... 

Tu brakuje w tekście kilku wierszy.

Wchodzi Pluton w orszaku dworzan i piekielnych dygnitarzy, robi się rumor, tok się przerywa, a Dionizos zwraca się do Plutona.45

SCENA XXIL

Ci sami i Pluton.

DIONIZOS

do Plutona i jego orszaku
Przyjaciele kochani, ja ich nie rozsądzę, 
Nie chcę też do żadnego objawić niechęci. 
Jednego mam za mędrca, drugi mnie zachwyca. 

PLUTON

Więc nie załatwisz tego, po co się wybrałeś? 

DIONIZOS

No, a jeśli rozsądzę? 

PLUTON

Weźmiesz na świat tego, 
Kogo wolisz, byś darmo nie trudził się do nas. 

DIONIZOS

Serdecznie ci dziękuję. — Wy obaj słuchajcie: 
Jam do podziemia wstąpił po wieszcza. 

EURYPIDES

W zamiarze? 

DIONIZOS

By miasto ocalone zaprzęgnął do chórów. 
Który z was chce ojczyźnie służyć dobrą służbą, 
Tego zabiorę z sobą na świat między żywe. 
Przede wszystkim wyjawcie o Alkibiadesie 
Wasze zdanie sumiennie, boć ojczyzna cierpi 
A tęskni doń, przeklina, nienawidzi, pragnie! 

EURYPIDES

„Obywatelem gardzę, co leniwą 
Niósł pomoc miastu, a szkodził zbyt żywo, 
Zyski brał dla się, miastu dawał szkodę!” 

DIONIZOS

Dobrze, na Posejdona. A ty, co nam powiesz? 

AJSCHYLOS

„Nie trzeba było lwiątka w mieście żywić: 
Gdy na lwa wzrosło, nie lza46 się przeciwić!” 

DIONIZOS

Na Zeusa zbawiciela! Nie wydam ja sądu! 
Ten ci wyrzekł przebiegle, a tamten przemyślnie. 
Lecz jeszcze jedno tylko wyjawcie mi zdanie: 
Jak się zapatrujecie na miasta ratunek? 

EURYPIDES

Wiem wszystko! Zaraz mówię!47 

DIONIZOS

Mów tedy, słuchamy. 

EURYPIDES

Kiedy właśnie niewiarę zamienimy w wiarę, 
A wiarę na niewiarę... 

DIONIZOS

Zgoła nie rozumiem. 
Powiedz to w mniej uczony a jaśniejszy sposób! 

EURYPIDES

Jeśli obywatelom, którym dziś wierzymy, 
Przestaniemy wręcz wierzyć, a tych wybierzemy, 
Których nie wybieramy — ocalim ojczyznę. 
Jeśliśmy teraz w biedzie wśród danych warunków, 
Zmieńmy je na przeciwne, musim się ocalić48. 

DIONIZOS

Ślicznie! O mądra głowo! Palamedzie49 drugi! 
do Ajschylosa
A ty zasię50 co powiesz? 

AJSCHYLOS

Rzeknij ty mnie pierwej, 
Jakich miasto wybiera do rządu, czy prawych? 

DIONIZOS

Gdzież tam! Tych nienawidzą. 

AJSCHYLOS

A kochają łotrów? 

DIONIZOS

Kochają? Nie, lecz biorą do służby z przymusu. 

AJSCHYLOS

Jak więc można ocalić państwo, które nie chce 
Iść ni w prawo, ni w lewo, ni w tył, ani naprzód? 

PLUTON

Racz teraz wydać wyrok!51 

DIONIZOS

Sąd mój będzie taki: 
Wybiorę tego, kogo serce me uwielbia. 

EURYPIDES

Więc pamiętaj na bogi, na które przysiągłeś, 
Że mnie zabierzesz na świat. Wybaw przyjaciela! 

DIONIZOS

„Język tylko przysięgał”52— ja biorę Ajschyla! 

EURYPIDES

Cóżeś zrobił, ty błaźnie, ty idioto! 

DIONIZOS

Kto? Ja?! 
Sąd wydałem, że wygrał Ajschylos, czy nie tak? 

EURYPIDES

Postąpiwszy tak podle, śmiesz mi patrzeć w oczy? 

DIONIZOS

Podłe jest, co widzowie za podłe uznają. 

EURYPIDES

Nędzniku, więc dozwolisz, bym naprawdę umarł? 

DIONIZOS

Któż wie, czy nie to samo u cię „żyć” i „umrzeć” 
Czy bić a pić nie jedno, spać a być podściółką?? 

PLUTON

do Dionizosa
Pozwólcie Waszmość do mnie, proszę w dom... 

DIONIZOS

Dziękujem... 

PLUTON

Chcę Waszmościów ugościć, nim stąd odpłyniecie. 

DIONIZOS

Doskonale. Ba, o to nigdy się nie gniewam. 
Wszyscy oprócz chóru wchodzą do pałacu Plutona.

CHÓR

(1482–1499)

antystrofa I

Szczęsny mąż on, co posiada 
Umysł bystry jasnowida: 
Krociom duch się jego przyda. 
Ten wykazał um53 nie lada, 
Więc odejdzie stąd na światy 
Gwoli szczęścia swej ojczyźnie 
Między rodne swoje braty, 
Między druhy, między bliźnie. 

antystrofa II

Jakże pięknie, że młodziki, 
Wyrwawszy się raz z pazurów, 
Sokratesa nie obsiędą, 
Żeby paplać, a muzyki 
Lub tragicznych niechać chórów! 
Wżdy, kto harde słowa miota, 
O włos kozi — durno-ścisły 
Spór wywodząc, bając wszędzie: 
Próżnująca to robota 
Męża, co postradał zmysły! 
  1. na się (daw.) — na siebie. [przypis edytorski] ↩
  2. Frynich, syn Polifradmona — należy do najstarszych tragików. Żył około r. 500. Dramaty jego miały budowę bardzo prostą: używał jednego tylko aktora; akcja ustępuje u niego całkowicie na plan drugi wobec partii chórowych. [przypis tłumacza] ↩
  3. Achillesa lub Niobę (...) na scenie nic nie mówią — w niezachowanych sztukach Ajschylosa: Okup za Hektora (znanej też jako Frygowie) oraz Niobe. [przypis edytorski] ↩
  4. sążeń — daw. jednostka długości, równa szerokości rozpostartych ramion dorosłego mężczyzny, tj. ok. 1,8–2 m. [przypis edytorski] ↩
  5. buńczuk — tu: pęk włosia z ogona końskiego, przyczepiany do szczytu hełmu. [przypis edytorski] ↩
  6. Skamander (mit. gr.) — rzeka opływająca Troję. [przypis edytorski] ↩
  7. myślił (daw.) — dziś popr. forma: myślał. [przypis edytorski] ↩
  8. me księgi i papiery — Eurypides posiadał dużą prywatną bibliotekę. [przypis edytorski] ↩
  9. Kefisofont — przyjaciel Eurypidesa, podobno nawet współpracownik w pracy pisarskiej. [przypis tłumacza] ↩
  10. Kyknos (mit. gr.) — syn Posejdona i Kalyke, król Kolonaj; sprzymierzeniec Trojan podczas wojny trojańskiej, zabity przez Achillesa. [przypis edytorski] ↩
  11. Memnon (mit. gr.) — syn bogini Eos (Jutrzenki), król Etiopii; sprzymierzeniec Trojan podczas wojny trojańskiej, zabity przez Achillesa. [przypis edytorski] ↩
  12. Teramenes — patrz Wstęp. Był to arcymistrz intrygi, który z każdego niebezpieczeństwa umiał się wykręcić sianem. [przypis tłumacza] ↩
  13. kord — rodzaj krótkiego miecza bądź ogólnie: broń biała sieczna. [przypis edytorski] ↩
  14. siedmiobycza tarcza — tarcza z siedmiu warstw byczej skóry. [przypis edytorski] ↩
  15. wam rzecz inna w głowie — poezja Eurypidesa. [przypis tłumacza] ↩
  16. Orfeusz (mit. gr.) — niezrównany tracki śpiewak i poeta, swoim śpiewem uspokajał dzikie bestie i poruszał nawet rzeczy nieożywione; w starożytności różne poematy rozpowszechniano jako rzekomo jego dzieła. [przypis edytorski] ↩
  17. Musajos (mit. gr.) — legendarny mędrzec, kapłan i śpiewak, uważany za inicjatora poezji kapłańskiej w Attyce; z jego imieniem wiązano różne teksty mistyczne i wyrocznie. [przypis edytorski] ↩
  18. Hesjodos, dziś zwykle: Hezjod (VIII–VII p.n.e.) — epik grecki porównywany z Homerem, autor m.in. dydaktycznego poematu o rolnictwie pt. Prace i dni. [przypis edytorski] ↩
  19. Teukros (mit. gr.) — syn Telamona, doskonały łucznik, w wojnie trojańskiej walczący po stronie Achajów; jeden z bohaterów Iliady Homera. [przypis edytorski] ↩
  20. Stenobia (Stenoboja), Fedra (mit. gr.) — Stenoboja, żona władcy Tyrynsu, zakochana w Bellerofoncie, gdy spotkała się z jego strony z odmową, z zemsty oskarżyła go przed mężem o próbę gwałtu. Podobnie postąpiła Fedra, żona Tezeusza, wobec swego pasierba Hippolita. Obie były bohaterkami sztuk Eurypidesa. [przypis edytorski] ↩
  21. Wiarołomstwo, które wielbił, na nim w końcu się skrupiło! — Kefisofont, przyjaciel Eurypidesa, który miał współpracować przy tworzeniu dramatów jego, rozszerzył to współpracownictwo i na żonę mistrza. To wyszło na jaw i dlatego to podobno Eurypides porzucił Ateny i wyjechał do Macedonii. [przypis tłumacza] ↩
  22. gładysz (daw.) — piękniś; piękny młodzieniec. [przypis edytorski] ↩
  23. Świątynie splamił Augi porodem — w jednej z tragedii Eurypidesa tytułowa bohaterka, kapłanka Auge, urodziła syna Telefosa w świątyni Ateny. [przypis edytorski] ↩
  24. Być czy nie być — Szekspira Hamlet, monolog. [przypis tłumacza] ↩
  25. drzystać a. drystać (daw., gw.) — mieć rozwolnienie, wypróżniać się rzadko. [przypis edytorski] ↩
  26. czelnie (daw.) — bezczelnie, zuchwale. [przypis edytorski] ↩
  27. trzop (gw.) — stary garnek gliniany; skorupa. [przypis edytorski] ↩
  28. Erasynides — nieszczęsny, choć zwycięski admirał spod Arginuz: pierwszy został oskarżony i pierwszy z owych dziesięciu wodzów dał gardło za urojone winy (patrz Wstęp). [przypis tłumacza] ↩
  29. Sfinks (mit. gr.) — skrzydlaty potwór o głowie kobiety i tułowiu lwa, zadający zagadki i pożerający tych, co nie umieli na nie odpowiedzieć; tu w r.ż.: Sfinksa, gdyż był to potwór żeński. [przypis edytorski] ↩
  30. deficit (łac.) — brakuje (tu domyślnie: fragm. tekstu). [przypis edytorski] ↩
  31. lewada (daw., reg.) — polana, łąka okolona drzewami, ogród. [przypis edytorski] ↩
  32. Meletos — ten sam Meletos, który w kilka lat później oskarża Sokratesa, był lirykiem od siedmiu boleści. [przypis tłumacza] ↩
  33. karski — dziś popr.: karyjski, odnoszący się do Karyjczyków, ludu mieszkającego w Karii, płd.-zach. części Azji Mniejszej; tu użyte na określenie stylu obcego i w złym guście. [przypis edytorski] ↩
  34. jeremiady — narzekanie, biadanie; nazwa utworzona od imienia biblijnego proroka Jeremiasza, który wygłaszał mowy zawierające skargi na moralny upadek ludu Izraela oraz upomnienia i przewidywania nieszczęść, jakie mogą stąd wyniknąć. [przypis edytorski] ↩
  35. Zimorodki, piejące na burzliwej fali!... — są to autentyczne wiersze Eurypidesa, wybrane przez Ajschylosa jako typy „dekadentyzmu” z całej jego poezji. [przypis tłumacza] ↩
  36. poprzed (daw.) — przed. [przypis edytorski] ↩
  37. sztaba (daw.) — dziób, przednia część statku. [przypis edytorski] ↩
  38. stopa — tu: klasyczna miara wiersza; dalej żart: Dionizos rozumie stopę jako część ciała. [przypis edytorski] ↩
  39. hetera (gr. ἑταίρα: towarzyszka) — w staroż. Grecji zawodowa kurtyzana, posiadająca społ. niezależność i wysoką pozycję; heterami były bogate, wykształcone kobiety, związane z ważnymi osobistościami: wodzami, politykami, filozofami; jedną z najbardziej znanych jest towarzyszka Peryklesa, Aspazja. [przypis edytorski] ↩
  40. Kirene — znana i głośna wtedy hetera, która, jak widzimy, z owych paryskich quarante manières umiała dwanaście. Postęp przy nas! [quarante manières, fr.: „czterdzieści sposobów”, od tytułu książki Les quarante manières de foutre (1790); red. WL]. [przypis tłumacza] ↩
  41. Ida — góra na Krecie, gdzie wychowywał się Zeus ukryty przez swoją matkę Reę przed Kronosem, który pożerał swoje dzieci w obawie przed przepowiednią, że jedno z nich pozbawi go władzy. Przed grotą z małym Zeusem kureci, kapłani Rei, wykonywali taniec, uderzając bronią o tarcze, by zagłuszyć płacz dziecka. [przypis edytorski] ↩
  42. Artemida (mit. gr.) — dziewicza bogini-łuczniczka, opiekunka zwierzyny łownej, bliźniacza siostra Apollina; jej strzałom przypisywano nagłą śmierć kobiet. [przypis edytorski] ↩
  43. Sperchejon — rzeka w środkowej Grecji, wpada do Zat. Malijskiej kilka km na płn. od Termopil. [przypis edytorski] ↩
  44. Achilles (...) grał nieźle w kości — popularnym motywem na wazach greckich było przedstawienie Achillesa grającego w kości z Ajaksem. [przypis edytorski] ↩
  45. Wchodzi Pluton (...) robi się rumor... — w ten sposób grać należy, aby wejście Plutona i jego wspaniałego orszaku królewskiego narobiło rumoru i od razu przerwało dysputę. Tak będzie się zdawało, że przerwa jest naturalna. [przypis tłumacza] ↩
  46. nie lza (daw.) — nie należy. [przypis edytorski] ↩
  47. Wiem wszystko! Zaraz mówię! — tu opuściłem 5 wierszy nieautentycznych. [przypis tłumacza] ↩
  48. Zmieńmy je na przeciwne, musim się ocalić — Nietzsche: Umwertung aller Werte [Przewartościowanie wszystkich wartości]. [przypis tłumacza] ↩
  49. Palamedes (mit. gr.) — syn Naupliosa i Klimeny, znany z przenikliwości: zdemaskował podstęp Odyseusza, udającego obłąkanie, by nie wyruszyć na wyprawę trojańską. [przypis edytorski] ↩
  50. zasię (daw.) — zaś, natomiast. [przypis edytorski] ↩
  51. Racz teraz wydać wyrok! — sześć wierszy nieautentycznych opuściłem. [przypis tłumacza] ↩
  52. Język tylko przysięgał — Eurypides, Hippolytos uwieńczony, w. 612. [przypis edytorski] ↩
  53. um (daw.) — rozum. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja

Domena publiczna · Arystofanes

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: base-text

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Żaby · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/arystofanes-zaby/

Źródło: Wolne Lektury

Licencja: LAL-1.3

Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Szczegóły techniczne

Komponent: editorial

Domena publiczna · Edmund Cięglewicz

Źródło: Wolne Lektury

Szczegóły techniczne

Komponent: translation

znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe

Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.

Zgłoś błąd tłumaczenia

Przypis