AKT TRZECI

Chodźcie za mną! Chcę trochę obnieść po mieście nowe ubranie — ale pamiętajcie postępować krok w krok tuż za mną, aby każdy mógł zaraz zgadnąć, że to moja służba.

Słuchamy pana.

Zawołajcie mi tu Michasię! Mam jej dać parę zleceń. Stójcie: idzie właśnie.

Michasiu!

Co pan każe?

Słuchaj no!

Hi, hi, hi, hi, hi!

Czegóż ty się chichoczesz?

Hi, hi, hi, hi, hi, hi!

Co ta szelma wyprawia?

Hi, hi, hi! Jak też pan wygląda! Hi, hi, hi!

Jak to?

Och, och! Boże! Hi, hi, hi!

Cóż to za błazeństwa? Drwisz sobie?

Ależ nie, panie, gdzieżbym się odważyła. Hi, hi, hi, hi, hi!

Oberwiesz po gębie, jeżeli będziesz się dłużej chichotać.

Panie, nie mogę się nie śmiać. Hi, hi, hi, hi, hi!

Nie przestaniesz?

Ach, panie, niech się pan nie gniewa, ale pan wygląda tak zabawnie, że nie mogę się wstrzymać. Hi, hi, hi!

Widział kto takie zuchwalstwo?

Sto pociech patrzeć na pana. Hi, hi!

Ja cię...

Niech się pan nie gniewa! Hi, hi, hi, hi!

Słuchaj, jeśli się jeszcze raz zaśmiejesz, przylepię ci na tę facjatę najtęższy policzek, jaki kiedy ktoś oberwał od stworzenia świata.

Nie, nie, panie, już koniec: ani się uśmiechnę.

No, miej się na baczności! Musisz natychmiast posprzątać...

Hi, hi!

Posprzątać jak należy...

Hi, hi!

Musisz, powiadam, posprzątać jak należy salę i....

Hi, hi!

Jeszcze?

Nie, panie, niech mnie pan wybije, ale niech mi pan pozwoli wyśmiać się do syta — już to wolę! Hi, hi, hi, hi!

Do stu czartów!...

Przez litość, panie, proszę, niech mi pan da się wyśmiać! Hi, hi, hi!

Jak cię dopadnę...

Panie, pa... nie... ja się za... dła... wię, jeżeli się nie wyśmieję. Hi, hi, hi!

Nie! Widział kto kiedy taką szelmę! Toż ona w nos się śmieje najbezecniej, zamiast słuchać moich rozkazów!

Cóż więc pan każe?

Abyś się zakrzątnęła, flądro, na przyjęcie gości.

Ech, daję słowo, już mi przeszła ochota do śmiechu: pańscy goście robią w domu tyle nieporządku, że to jedno słowo wystarczy, aby mnie wprawić w najgorszy humor.

Może dla twej wygody całemu światu mam zamknąć drzwi przed nosem?

Zdałoby się je zamknąć przynajmniej pewnym figurom.

Ho, ho, to znowu coś nowego! Cóż to ma być, mężu, ta cała parada? Czy ty kpisz sobie z ludzi, żeby się tak wysztafirować? Masz ochotę, aby wszyscy sobie na tobie jęzory ostrzyli?

Tylko błazny i błaźnice mogą sobie na mnie ostrzyć języki, moja żono.

Doprawdy! Myślisz może, że czekali z tym do tej pory — od dawna już cały świat sobie pokpiwa z twoich fanaberyj.

I któż to jest ten cały świat, jeśli łaska?

Ten cały świat to świat, który zna się na rzeczy i więcej ma w głowie oleju od ciebie. Co do mnie, już te szlacheckie bziki kością w gardle mi stają. Własnego domu, doprawdy, poznać nie mogę. Myślałby kto, że tu co dnia tłusty wtorek: od białego rana, żeby czasu nie tracić, słychać tylko harmider grajków i śpiewaków rozdzierających uszy całemu sąsiedztwu.

Dobrze nasza pani mówi. Ani sposób domu oporządzić jak się należy przy tej zbieraninie, która wiesza się tu koło pana. Buty mają takie, jak gdyby zbierali nimi błoto po wszystkich przedmieściach, aby je tutaj przynosić; biedna Franusia ostatni dech z siebie wypiera na szorowanie podłogi, którą pańscy śliczni bakałarze zapaskudzają codziennie na nowo.

Ejże! Panna Michasia jak na wiejską dziewuchę ma dzióbek strasznie prześcipny!

Michasia ma słuszność; to pewna, że rozsądniejsza jest od ciebie. Chciałabym bardzo wiedzieć, na co tobie w twoim wieku nauczyciel tańca?

I tamten wielki drab od fechtów, który tupie nogami, aż dom się trzęsie, i obcasami wydziera w salonie deski z podłogi?

Cicho, baby!

Czy masz zamiar brać się do tańca wówczas, kiedy już nogi nie będą cię chciały nosić?

Czy pan ma ochotę gardło komuś poderżnąć?

Cicho siedźcie, powiadam! Nie macie o niczym pojęcia i nie wiecie, co to wszystko robi z człowieka.

Ot, wolałbyś pomyśleć, żeby wydać za mąż córkę — ma już lata po temu, aby o niej postanowić.

Pomyślę wówczas, kiedy się nastręczy stosowna partia, ale chcę również myśleć o tym, aby się nauczyć pięknych i pożytecznych rzeczy.

Słyszałam dziś, proszę pani, że pan jeszcze przyjął na omastę profesora filozofii.

Owszem, przyjąłem. Chcę zaostrzyć bystrość swego dowcipu, aby móc rozprawiać o wszystkim w dystyngowanym towarzystwie.

Zapiszesz się może jeszcze do szkoły i dasz się ćwiczyć rózgą na stare lata?

Czemu nie? Dałby Bóg, abym mógł dostać rózgi tu, przy wszystkich, a w zamian umiał to, czego uczą w szkole.

Na dużo by się to panu zdało!

Z pewnością.

Wszystko to bardzo potrzebne do prowadzenia domu!

Oczywiście. Mówicie jak dwie sroki — wstyd mi waszej ciemnoty, do pani Jourdain Powiedz mi, czy ty wiesz bodaj, co ty mówisz w tej chwili?

Owszem. Wiem, że mówię to, co się należy i że czas byłby ci wreszcie nabrać trochę rozumu.

Nie o tym teraz mowa. Pytam się, co to są te słowa, które wygłaszasz?

Słowa z sensem, którego brakuje twoim postępkom.

Mówię ci, nie o tym mowa. Pytam się: to, co ja mówię do ciebie, to, co ci powiadam w tej chwili, co to jest?

Brednie.

Ech, nie, nie o to chodzi. To, co mówimy oboje, sposób wyrażania się, którego właśnie używamy?

No?

Jakże się to nazywa?

Jak się komu podoba.

To proza, ciemna kobieto!

Proza?

Tak, proza. Wszystko, co jest prozą, nie jest wierszem; co nie jest wierszem, jest prozą. O, widzisz, co to znaczy kształcić się! do Michasi A ty, wiesz ty bodaj, co trzeba zrobić, aby powiedzieć: U?

Co znowu?

A tak. Co robisz, kiedy wymawiasz: U?

Hę?

No, spróbuj! Powiedz no: U.

No i cóż: U.

I cóż robisz?

Mówię: U.

Tak, ale kiedy mówisz: U, co wtedy robisz?

Robię, co pan każe.

Och, skaranie boskie mieć do czynienia z takim bydłem! Wydłużasz wargi ku przodowi i przybliżasz szczękę górną do szczęki dolnej: U. Widzisz? O, jakbym się pokrzywiał: U.

A to mi cuda!

To dopiero coś mądrego!

To jeszcze nic! Gdybyście dopiero widziały O i DA, DA i FA, FA!

Co mają znaczyć te wszystkie michałki1?

Na cóż to niby skutkuje?

Wściekam się, kiedy widzę taką babską ciemnotę!

Ech! Powinien byś wyprawić stąd na złamanie karku tych drabów razem z ich facecjami2.

A zwłaszcza tego dryblasa z długim rożnem, który mi rozpędza kurz po całym mieszkaniu.

Ejże! Mój fechmistrz tak ci się nie podoba? Zaraz cię przekonam, jakaś głupia, każe podać florety i wciska jeden w rękę Michasi Masz tu: metoda doświadczalna, linia ciała. Kiedy się chce dać kwartę, wystarczy zrobić tak, a kiedy tercję, tak. Oto sposób, aby nigdy nie być zabitym. Czy to nie jest przyjemnie być tak pewnym swojej skóry, kiedy się człowiek ma pojedynkować? Dalej, próbuj nacierać na mnie, tak dla przekonania się!

No, cóż wielkiego? daje mu kilka pchnięć

Zaraz! Hola! Ho! Powoli, błaźnico!

Kazał pan nacierać.

Tak, ale ty walisz tercję, zanim spróbowałaś kwartę, i nie czekasz, aż sparuję!

Ty masz bzika, mężu, z tymi wszystkimi fanaberiami, które cię obsiadły od czasu, jak zacząłeś pchać się między szlachtę.

Starając się obracać między szlachtą, daję tylko dowód rozumu: pewno, że to więcej warte, niż gnić wśród mieszczuchów.

Także coś! Ładne będziesz miał zyski ze swoich szlacheckich znajomości, dobrze wyjdziesz na pięknym hrabiczu, w którymś się tak zacietrzewił.

Cicho, babo, pilnuj swojej gęby! Sama nie wiesz chyba, o kim mówisz. To osoba większego znaczenia, niż sobie możesz wyobrazić, figura, którą cenią na dworze! Toć on rozmawia z samym królem, ot, tak, jak ja tu z tobą. Czy to nie jest prawdziwy zaszczyt, gdy wszyscy widzą, że tak dostojna osoba zachodzi po mnie raz po raz, nazywa mnie drogim przyjacielem i postępuje tak, jak gdybyśmy byli sobie równi? Nie masz pojęcia, jaki on łaskaw na mnie: w oczach całego świata obsypuje mnie uprzejmościami — nieraz jestem wprost zawstydzony.

Tak, łaskaw, łaskaw i przychlebiań ci nie skąpi, ale za to wszystko pożycza od ciebie pieniędzy.

A choćby! Czyż to nie zaszczyt dla mnie pożyczać pieniędzy człowiekowi o takim stanowisku? Czy mogę nie uczynić tego z radością dla wielkiego pana, który mnie nazywa swoim przyjacielem?

A on, ten wielki pan, cóż on niby robi dla ciebie?

Phi! Rzeczy, którymi by się każdy zdumiał, gdyby były znane światu.

Cóż takiego?

Basta! Nie mogę powiedzieć więcej. Zresztą, cóż? Pożyczyłem mu pieniędzy, prawda, ale odda mi wszystko z pewnością i to bardzo niedługo.

Pewnie. Możesz na to czekać.

Rozumie się. Sam powiedział.

Tak, tak — i nie omieszka raczyć nie dotrzymać.

Dał mi szlacheckie słowo.

Brednie!

Ech! Ale z ciebie uparta baba, co się zowie. Powiadam ci: dotrzyma słowa — jestem tego pewny.

A ja jestem pewna, że nie i że te wszystkie czułości są tylko na to, aby cię wystrychnąć na dudka.

Cicho! Oto idzie.

Tego nam właśnie było potrzeba. Może znowu przychodzi coś wyłudzić; kiedy go widzę, doprawdy flaki mnie bolą.

Cicho siedź, mówię!

I cóż, panie Jourdain, drogi przyjacielu, jak się pan miewa?

Dziękuję, dobrze, do usług pana hrabiego.

A pani Jourdain jakże się miewa dzisiaj?

Pani Jouidain miewa się tak, jak może.

Oho, panie Jourdain, ależ pan dziś wspaniale wystrojony!

Jak pan widzi.

Doskonale panu, doprawdy, w tym ubraniu; niewielu młodych elegantów na dworze mogłoby się mierzyć z panem.

He, he!

Mądrala: tam go drapie, gdzie go swędzi.

Niech się pan obróci! Ależ to wybornie się przedstawia!

Pewnie: tak samo głupio z przodu, jak i z tyłu.

Daję słowo, panie Jourdain, nie uwierzysz, jak mi było spieszno pana oglądać. Nikogo w świecie nie cenię tak jak pana: nie dalej jak dziś rano w gabinecie królewskim mówiłem właśnie o panu.

Zbyt pan łaskaw na mnie, doprawdy, panie hrabio, do pani Jourdain W gabinecie królewskim!

Ale niech pan będzie łaskaw nakryć głowę!

Panie hrabio, wiem, co się komu należy.

Mój Boże, niechże pan włoży kapelusz! Po cóż te ceremonie między nami?

Panie...

Ależ ja proszę o to, panie Jourdain! Wszak jesteśmy przyjaciółmi.

Jestem pańskim najniższym sługą, panie hrabio.

Zatem i ja nie nakryję głowy, póki pan tego nie uczyni.

Wolę być raczej niegrzecznym niż uprzykrzonym.

Jestem pańskim dłużnikiem, jak panu wiadomo.

Tak, wiadomo nam aż nadto dobrze.

Był pan na tyle uprzejmym, aby mi kilkakrotnie pożyczyć pieniędzy, i delikatnością swoją zyskał pan mą serdeczną wdzięczność.

Pan żartuje chyba, panie hrabio.

Jednakże ja mam zwyczaj dopełniać zobowiązań i umiem cenić przysługę, którą mi ktoś wyświadczy.

Nie wątpię, panie hrabio.

Chciałbym tedy załatwić sprawę — przyszedłem, aby się z panem porachować.

No, widzisz sama teraz swą śmieszną głupotę.

Lubię wyrównywać rachunki, jak mogę najrychlej.

A co? Nie mówiłem?

Policzmyż zatem, ile panu razem jestem winien.

Oto masz swoje głupie podejrzenia.

Czy pamięta pan dobrze, ile mi pan ogółem był łaskaw pożyczyć?

Przypomnę sobie. Zrobiłem nawet małą notatkę. Oto właśnie jest. Raz pożyczyłem panu dwieście ludwików.

To prawda.

Drugim razem sto dwadzieścia.

Tak.

Kiedy indziej znowu sto czterdzieści.

Ma pan słuszność.

To razem czterysta sześćdziesiąt ludwików, czyli pięć tysięcy sześćdziesiąt funtów.

Zgadza się wybornie. Pięć tysięcy sześćdziesiąt funtów.

Tysiąc osiemset trzydzieści dwa funty pańskiemu kapelusznikowi.

Prawda.

Dwa tysiące siedemset osiemdziesiąt funtów krawcowi.

Rzeczywiście.

Cztery tysiące trzysta siedemdziesiąt dziewięć funtów dwanaście soldów i osiem denarów innym dostawcom.

Słusznie. Dwanaście soldów i osiem denarów — zgadza się.

I tysiąc siedemset czterdzieści osiem funtów, siedem soldów i cztery denary siodlarzowi.

Wszystko prawda. Ileż to razem czyni?

Suma ogólna: piętnaście tysięcy osiemset funtów.

Słusznie. Piętnaście tysięcy osiemset funtów. Niech pan jeszcze doliczy dwieście pistolów, które mi pan doda dzisiaj: to uczyni równe osiemnaście tysięcy franków — wypłacę je panu w najbliższych dniach.

Cóż, nie zgadłam?

Cicho!

Może panu nie na rękę zaliczyć mi jeszcze tę drobnostkę?

Cóż znowu!

Ten człowiek zrobił sobie z ciebie dojną krowę.

Milczeć!

Jeśli to panu kłopot sprawia, pójdę poszukać tej sumki gdzie indziej.

Ależ nie, panie hrabio.

Nie zaspokoi się, póki cię nie doprowadzi do ruiny.

Milczeć, mówię!

Wystarczy słówko powiedzieć, jeśli to panu nie dogadza.

Ależ nigdy w świecie!

To czysty rzezimieszek.

Milczże już raz!

Wyssie cię do ostatniego szeląga.

Nie zmilczysz?

Każdy ze znajomych najchętniej mi wygodzi tą drobnostką; ponieważ jednak pana uważam za najlepszego przyjaciela, sądziłem, iż uraziłbym go, gdybym się zwrócił gdzie indziej.

Zbyt wiele zaszczytu dla mnie, panie hrabio. Pójdę zaraz przynieść tę sumkę.

Co, jeszcze będziesz wpychał w niego pieniądze?

Cóż robić? Jakże chcesz, abym odmówił takiej osobie, człowiekowi, który mówił o mnie dziś rano w gabinecie królewskim?

Z ciebie, doprawdy, skończony i dozgonny dudek!

Wydaje mi się pani jakoś nie w humorze. Co pani jest, pani Jourdain?

Co mi ma być? Kontentam jak szczupak na patelni.

Gdzież bawi córka pani, panna Lucylla, że jej nie mam zaszczytu oglądać?

Moja córka tam bawi, gdzie się znajduje.

Jakże jej zdrowie?

Lepsze od choroby.

Czy nie chciałaby pani którego dnia przyjść razem z córeczką zobaczyć balet i komedię, które mają grać właśnie na pokojach królewskich?

Obejdzie się tam bez nas, a jak się nie obejdzie, to i drugie dobrze.

Jestem pewien, pani Jourdain, że pani musiała mieć dużo wielbicieli za czasu młodości: z pewnością nie zbywało pani na urodzie i wdzięku.

Ta, ta, ta! Cóż to, czy pani Jourdain jest już nadpsuta, czy się jej głowa trzęsie?

Ach, daję słowo, przepraszam panią, pani Jourdain! Zapomniałem zupełnie, że pani jest młoda — jestem doprawdy tak roztargniony. Niech mi pani łaskawie wybaczy mą niegrzeczność!

Oto jest: pełne dwieście ludwików.

Zapewniam pana, panie Jourdain, iż jestem panu z całego serca oddany i płonę chęcią wyświadczenia mu jakiej przysługi u dworu.

Najmocniej obowiązany.

Jeżeli pani Jourdain zechce zobaczyć widowisko królewskie, postaram się dla niej o najlepsze miejsce na sali.

Pani Jourdain całuje rączki.

Piękna markiza, jak pana już uwiadomiłem, zjawi się niebawem na balet i ucztę; udało mi się ją wreszcie nakłonić, aby przyjęła zaproszenie na zabawę, którą pan na jej cześć zgotował.

Usuńmy się nieco na bok: mam powody.

Już od tygodnia pana nie widziałem i nie miałem sposobności nic panu donieść o diamencie, który mi powierzyłeś, abym go wręczył w twoim imieniu, ale bo też nie możesz sobie wyobrazić, jak trudno mi było przezwyciężyć jej skrupuły, zaledwie dzisiaj zgodziła się przyjąć.

Jakże się podobał?

Była zachwycona; toteż mamy wszelkie prawo spodziewać się, że ten piękny upominek bardzo pana posunie w jej dobrym mniemaniu.

Dałby Bóg!

On się już dzisiaj chyba od niego nie odczepi.

Umiałem zwrócić jej uwagę na wspaniałość daru i wiele mówiłem o pańskim uczuciu.

Doprawdy, dobroć pańska przygniata mnie, panie hrabio. Jestem, w istocie, zawstydzony, widząc, jak osoba pańskiego znaczenia zniża się dla mnie do takich usług.

Żartuje pan! Czy między przyjaciółmi zważa się na takie rzeczy? Czy pan nie uczyniłbyś dla mnie tego samego, gdyby była sposobność?

Och, z pewnością, z całego serca!

Jakżebym chciała widzieć go już raz za drzwiami!

Co do mnie, nie zważam na nic, gdy chodzi o oddanie przyjacielowi usługi. Skoro tylko mi się zwierzyłeś z miłością do uroczej markizy, z którą łączyły mnie życzliwe stosunki, widziałeś, że natychmiast sam z własnego popędu ofiarowałem się z pomocą.

To prawda. Właśnie ta dobroć mnie zawstydza.

Czyż on się stąd nie ruszy?

Dobrali się jak guzik i pętelka.

Obrałeś pan najlepszą drogę, aby trafić do jej serca. Kobiety są bardzo tkliwe na wydatki, jakie ktoś dla nich ponosi; toteż pańskie częste serenady, ustawiczne bukiety, wspaniałe ognie sztuczne, które kiedyś wyprawiłeś dla niej na jeziorze, ten świeżo ofiarowany diament i uczta, którą właśnie gotujesz, wszystko to lepiej przemawia na rzecz pańskiej miłości niż wszelkie słowa, którymi sam mógłbyś ją wyrazić.

Nie ma wydatków, do których bym nie był gotowy, gdybym wiedział, że tą drogą uda mi się trafić do jej serca. Kobieta dystyngowana ma dla mnie niewysłowiony urok; łaski jej byłyby zaszczytem, którego nie mógłbym zbyt drogo opłacić.

O czym oni mogą tak radzić bez końca? Zajdź no po cichutku i staraj się podsłuchać!

Za małą chwilę będziesz się pan mógł napawać do syta rozkoszą jej widoku, oczy twoje będą kosztować tej słodyczy w całej pełni.

Aby być zupełnie swobodnym, urządziłem się w ten sposób, iż żona będzie na obiedzie u siostry i spędzi tam cały wieczór.

Roztropnieś pan uczynił: obecność jej tutaj byłaby nam bardzo nie na rękę. Dałem już w pańskim imieniu zlecenia kucharzowi i kazałem przygotować wszystko, co potrzebne do baletu. Balet jest mojego pomysłu i, byleby wykonanie odpowiedziało intencjom, jestem pewien, że spotka się...

Patrzcie ją, błaźnicę jedną! do Doranta Przejdźmy stąd, jeśli łaska, panie hrabio!

Oberwałam trochę za swoją ciekawość, proszę pani, alem się dowiedziała, że się tutaj coś brzydkiego święci. Oni coś knują za pani plecami.

Moja Michasiu, ja już nie od dzisiaj mam podejrzenia. Coś mi się wszystko widzi, że tu się kryje jakaś romansowa sprawka... Koniecznie muszę wybadać, co to takiego. Ale pomówmy o córce! Wiesz, jak Kleont ją kocha — jest to człowiek zupełnie po mojej myśli, pragnę szczerze dopomóc jego staraniom i, jeśli się uda, oddać mu Lucyllę.

Niech mi pani wierzy, że jestem uszczęśliwiona z tych zamiarów: jeżeli bowiem Kleont podoba się pani dla córki, mnie niemniej przypadł do smaku jego służący dla mnie samej i pragnęłabym, aby w cieniu tamtego małżeństwa mogło i nasze przyjść do skutku.

Idź w moim imieniu odszukać Kleonta i powiedz mu, niech przybędzie niezwłocznie, abyśmy mogli razem przedstawić mężowi jego życzenia!

Spieszę, proszę pani, z ochotą. Nie mogła mnie pani bardziej ucieszyć, sama Mam nadzieję, że jest ktoś, kto podzieli ze mną tę radość.

Doprawdy, zjawia się pan jak na zawołanie! Mam wesołą nowinę dla pana: właśnie...

Usuń się, przewrotna, i nie staraj się mnie oszukać zdradzieckim szczebiotem!

Jak to? Tak pan przyjmuje...

Odejdź, powtarzam, i spiesz powiedzieć swej niewiernej pani, że już w życiu nie uda się jej wywieść w pole zbyt łatwowiernego Kleonta!

Cóż to za kołowacizna? Mój poczciwy Covielle, może ty mi powiesz, co to wszystko znaczy?

Poczciwy Covielle, ty, żmijko mała! Dalej, prędko, znikaj mi z oczu, niegodziwa, i zostaw mnie w spokoju!

Jak to? Ty także...

Ruszaj z mych oczu, powtarzam, i w życiu nie mów do mnie!

Aj, cóż za mucha ukąsiła ich obu? Chodźmy donieść panience o tej ładnej historii!

Ha! W ten sposób obchodzić się ze swoim wielbicielem i to najwierniejszym, najprzywiązańszym, jaki kiedykolwiek istniał!

Doprawdy, niesłychane, co one z nami zrobiły!

Okazuję tej istocie tyle tkliwości i przywiązania, ją tylko kocham na świecie, nie widzę po prostu nic poza nią, ona jest celem wszystkich mych starań, pragnień, radości, mówię, myślę, śnię tylko o niej, oddycham tylko dla niej, serce moje dla niej tylko bije — i oto nagroda takiego uczucia! Nie widzę jej całe dwa dni, dla mnie dwa wieki straszliwe; spotykam ją przypadkiem: na ten widok serce przestaje mi bić ze wzruszenia, radość tryska z mej twarzy, w upojeniu szczęścia lecę ku niej, a ta niewdzięczna odwraca po prostu głowę i przechodzi obojętnie, jak gdyby w życiu nie widziała mnie na oczy!

Z ust mi pan wyjąłeś to wszystko.

Powiedz, Covielle, czy może coś w świecie dorównać przewrotności niewdzięcznej Lucylli?

Albo tej hultajki Michasi. Niech pan sam przyzna!

Po tylu żarliwych ofiarach, westchnieniach i przysięgach, które niosłem w hołdzie jej powabom!

Po tylu wytrwałych grzecznościach, wysługach i staraniach, które świadczyłem jej w kuchni!

Tyle łez, którymi zrosiłem jej kolana!

Tyle wiader wody, które za nią wyciągnąłem ze studni!

Tyle zapału, który mógł dowieść, iż kocham ją więcej niż samego siebie!

Tyle żaru, który wycierpiałem, obracając za nią rożen!

I ona ucieka ode mnie ze wzgardą!

Bezczelnie odwraca się plecami!

To przewrotność godna najsurowszej kary.

Zdrada zasługująca na tysiąc policzków.

Proszę cię, nie waż się rzec ni słowa w jej obronie.

Ja, panie? Niech mnie Bóg strzeże!

Nie próbuj uniewinniać postępku niewiernej!

Niech się pan nie boi!

Na nic by się nie zdało wszystko, co mógłbyś powiedzieć w tej mierze.

Ani mi się śni.

Chcę wytrwać w mej urazie i zerwać wszelkie stosunki.

Bardzo słusznie.

Kto wie, czy ten pan hrabia, który zachodzi tutaj, nie zawrócił jej w głowie; dusza jej, widzę dobrze, idzie na lep światowych błyskotek. Ale honor nie pozwala mi czekać chwili, aż niewierność stanie się oczywistą. Skoro jej serce dąży do odmiany i ja nie dam się wyprzedzić: nie będzie tryumfować, że to ona mnie porzuciła.

Bardzo dobrze! Dzielę najzupełniej pańskie uczucia.

Zespól się ze mną w urazie i podsycaj mą zawziętość w walce z resztkami miłości, gdyby chciały przemawiać w jej obronie! Zaklinam cię, mów mi o niej, co możesz najgorszego! Odmaluj jej osobę w sposób, który by zbudził we mnie jeno wzgardę, obrzydź mi Lucyllę, wytykaj wszystkie błędy, których kiedykolwiek się w niej dopatrzyłeś!

Ona, panie? Ta wymuskana lala, ta mizdrząca się gąska! Miał się też pan w kim zadurzyć! To kąsek bardzo pospolity, doprawdy; znajdziesz pan sto innych, o ileż godniejszych! Po pierwsze: ma małe oczy.

Prawda, małe, ale za to ile w nich ognia, ile blasku, bystrości! Czyż mogą być w świecie oczy bardziej wnikające do duszy?

Usta duże...

Tak, ale pod względem powabu nie mają sobie równych w świecie: to usta najbardziej pożądane, pociągające, najbardziej miłosne pod słońcem.

Wzrost nikły...

Tak, ale zgrabna i harmonijna w ruchach.

Mizdrzy się...

To prawda, ale czyni to z niewysłowionym wdziękiem: każde jej poruszenie posiada dziwny czar, któremu serce oprzeć się nie może.

Co się tyczy dowcipu...

Ach, ma go, Covielle, i jaki! Żywy, wykwintny!

Jej rozmowa...

Czarująca!

Jest zawsze poważna.

Chciałbyś, aby bezustannie buchała wesołością bez przyczyny i treści? Możeż być coś bardziej niecierpliwiącego niż kobieta, co się wciąż chichocze za lada pozorem?

No, ale to pan przyzna, że jest najkapryśniejszą istotą pod słońcem.

Tak, jest kapryśna, przyznaję, ale wszak piękności wszystko jest do twarzy i wszystko można darować za tyle powabu.

Skoro więc tak rzeczy stoją, widzę, że pan ma zamiar kochać ją stale i niezmiennie.

Ja? Raczej umrzeć! Pragnę odtąd nienawidzieć tyle, ile poprzednio kochałem.

Jakże pan tego dokaże, skoro posiada w pańskich oczach same doskonałości?

Tym chlubniejszą będzie zemsta: przez to właśnie chcę dowieść hartu mego serca, iż ją znienawidzę i rzucę, mimo że jest dla mnie najpiękniejszą, najmilszą i najpowabniejszą pod słońcem. Otóż i ona.

Co do mnie, doprawdy, trzęsę się z oburzenia.

To nic innego, tylko to, co ci mówię, Michasiu. Ale otóż i on.

Nie odezwę się nawet.

I ja za panem.

Co się stało, Kleoncie, o cóż ci chodzi?

Co ci dolega, Covielle?

Co za zmartwienie cię dręczy?

Cóż za humory cię napadły?

Czyś zaniemiał, Kleoncie?

Czyś mowę stracił, Covielle?

Widziałże kto tyle obłudy?

Judasz w spódnicy!

Domyślam się, że nasze niedawne spotkanie jest przyczyną twego wzburzenia.

Oho! Sama czuje, co uczyniła.

Nasze ranne przyjęcie sprawiło pewnie te dąsy.

Zgadły, skąd wiatr wieje.

Prawda, Kleoncie, że to jest powód twej urazy?

Tak, wiarołomna, to właśnie, jeżeli chcesz prawdy! Ale przyszedłem ci powiedzieć, że nie będziesz się cieszyła, jak mniemasz, chwałą swej niewierności. Pierwszy chcę zerwać z tobą, nie doczekasz się tej przyjemności, abyś ty miała mi dać odprawę. Ciężko mi będzie, to pewna, zwalczyć miłość, którą mam dla ciebie, sprawi mi to wiele przykrości, będę jakiś czas cierpiał — ale potrafię się przemóc i raczej przeszyję własne serce niż okażę tę słabość, bym miał do ciebie wrócić.

I ja ditto, moja panienko.

To mi, doprawdy, wiele hałasu o nic! Powiem ci więc, Kleoncie, co za przyczyna kazała mi dziś rano unikać spotkania.

Nie, nie chcę słyszeć o niczym.

Posłuchaj, powiem ci, czemuśmy was minęły tak spiesznie.

Niczegom nieciekawy.

Dowiedz się, że dziś rano...

Nic, powiadam!

Usłysz więc...

Nie, zdrajczyni!

Słuchaj!

To na próżno.

Pozwól mi mówić!

Głuchy jestem.

Kleoncie!

Nie.

Covielle!

Nici z tego.

Wstrzymaj się!

Baśnie.

Posłuchaj!

Brednie.

Chwileczkę!

Ani chwili.

Troszkę cierpliwości!

Tarara!

Dwa słowa!

Nie — skończone.

Słóweczko!

Już przepadło.

Dobrze więc, skoro nie chcesz mnie wysłuchać, możesz zostać przy swoim mniemaniu i uczynić, co sam uznasz za stosowne.

Kiedyś taki, rób sobie, co ci się podoba!

Usłyszmyż więc przyczynę tak uprzejmego przyjęcia.

Ani myślę. Teraz już ja nie powiem.

Gadajże więc, co to było!

Odeszła mi ochota.

Chciej mi pani wyjaśnić...

Nie, nic nie wyjaśnię...

Opowiedz więc...

Nie, nic nie opowiem.

Ja proszę.

Nie, powiadam.

Przez litość!

Nic z tego.

Błagam cię, pani!

Zostaw!

Zaklinam cię!

Umykaj stąd!

Lucyllo!

Nie.

Michasiu!

Za nic.

Na Boga!

Nie chcę.

Przemów do mnie!

Ani myślę.

Rozwiej moje zwątpienie!

Nie — możesz przy nim pozostać.

Ulecz mą duszę!

Ani mi się śni.

Dobrze więc! Jeśli tak mało ci na tym zależy, aby uśmierzyć me zgryzoty i usprawiedliwić niegodny sposób, w jaki przyjęłaś me zapały, dobrze więc, niewdzięczna, widzisz mnie po raz ostatni w życiu: idę z dala od ciebie umrzeć z miłości i żalu.

I ja za panem.

Kleoncie!

Covielle!

Co takiego?

O co chodzi?

Gdzie idziesz?

Już powiedziałem.

Idziemy umrzeć.

Ty chcesz umrzeć, Kleoncie?

Tak, okrutna, skoro tego pragniesz.

Ja! Ja pragnę, abyś umarł?

Tak, ty.

I któż ci to powiedział?

Czy nie znaczy, iż chcesz mojej śmierci, skoro nie chcesz rozproszyć mego niepokoju?

Czyż to moja wina? Toż, gdybyś chciał wysłuchać, byłabym ci dawno wyjaśniła, że owo chłodne przyjęcie dziś rano spowodowała jedynie obecność starej ciotki, która uważa, iż samo zbliżenie mężczyzny uchybia młodej panience, prawi nam ustawicznie kazania na ten temat i przedstawia wszystkich mężczyzn jako diabelskie i zapowietrzone istoty.

Oto i cała tajemnica.

Nie zwodzisz mnie, Lucyllo?

Nie bierzesz ty mnie na kawał?

Nic prawdziwszego pod słońcem.

Samiutenieczka prawda.

Ach, Lucyllo, jak rychło jedno słowo z twoich ust umie ukoić burze mego serca! Jak łatwo jest przekonać kogoś, kto tak bardzo kocha!

Jak one nas za nos wodzą, te szelmy z piekła rodem!

Cieszę, się, że cię spotykam, Kleoncie: zjawiłeś się w samą porę. Mąż właśnie idzie — skorzystaj ze sposobności, aby się oświadczyć o rękę Lucysi!

Ach, pani, jakże miłe mi są te słowa i jak odpowiadają mym najszczerszym pragnieniom! Czyż mógłbym otrzymać rozkaz bardziej ponętny, łaskę bardziej cenną?

Panie, nie chciałem się uciekać do niczyjego pośrednictwa, aby panu przedłożyć prośbę, z którą noszę się już od dawna. Dotyczy mnie ona dosyć blisko, abym miał prawo sam z nią wystąpić — bez długich tedy omówień powiem panu, iż śmiem ubiegać się o łaskę zostania pańskim zięciem.

Zanim odpowiem, proszę, chciej mnie objaśnić, czy jesteś szlachcicem?

Szanowny panie, większość ludzi nie wahałaby się długo na mym miejscu z odpowiedzią: ten i ów przywłaszcza sobie tę godność bez najmniejszego skrupułu; kradzież taka stała się dziś niemal zwyczajem. Co do mnie, wyznaję, że mam na tym punkcie nieco surowsze zapatrywania. Uważam, że wszelkie szalbierstwo niegodne jest uczciwego człowieka, że dowodem niskich uczuć jest ukrywać urodzenie, które niebo dało nam w udziale, stroić się w oczach świata w samozwańcze tytuły oraz podawać się za to, czym się nie jest w istocie. Pochodzę z rodziny, która od dawna z ojca na syna piastowała zaszczytne urzędy; miałem honor spędzić sześć lat w służbie wojskowej i posiadam tyle majątku, aby zajmować w świecie miejsce dość poczesne — mimo to jednak nie chcę nadużywać miana, do którego wielu na mym miejscu przyznałoby sobie prawo, i powiem otwarcie, że szlachcicem nie jestem.

Daj rękę, drogi panie, ale córka moja nie dla ciebie!

Jak to?

Nie jesteś szlachcicem, nie możesz być mężem mojej córki.

Co tobie się ubzdurało w głowie z twoim szlachectwem? Czy może myśmy się poczęli z żebra świętego Ludwika?

Cicho bądź, moja połowico! Już zaczynasz swoją piosenkę?

Czy nasi rodzice byli czym innym niż uczciwymi mieszczanami?

Proszę mi bez przezwisk.

Może twój ojciec nie był kupcem, tak samo jak i mój?

Diabli nadali babę! Zawsze ją język świerzbi. Jeśli twój ojciec był kupcem, tymci gorzej dla niego, ale, co się tyczy mego ojca, tylko skończeni durnie mogą bajać takie rzeczy. Krótko mówiąc, chcę mieć zięcia szlachcica i basta.

Córce potrzeba męża, który by jej odpowiadał; lepiej jej iść za porządnego człowieka, który jest przy tym zamożny i przystojny, niż za jakiego szlachciurę, dziada i niedołęgę.

To prawda! Na przykład syn dziedzica z naszej wioski: toż to największy niezguła i najgłupszy wałkoń, jakiegom kiedy na oczy widziała.

Cicho siedź, błaźnico! Zawsze się musisz wtrącać. Majątku mam dosyć sam dla córki, trzeba mi tylko zaszczytnego tytułu: chcę, aby została markizą.

Markizą?

Tak, markizą,

Niechże mnie Bóg broni!

To moja niewzruszona wola.

A ja powiadam, że na to nigdy się nie zgodzę. Takie pchanie się wyżej niż Pan Bóg człeka stworzył, kończy się zawsze bardzo smutno. Wcale nie mam ochoty, aby pan zięć miał wymawiać córce jej rodziców i aby jej dzieci wstydziły się nazywać mnie babką. Niechże przypadkiem zajdzie do mnie w odwiedziny wystrojona jak wielka dama i zapomni przez nieuwagę pozdrowić jakiego pana sąsiada lub panią sąsiadkę, co by to zaraz były za gadania! „Patrzcie no — tak by mówiono — jak ona zadziera nosa, ta pani markiza! A przecież to córka pana Jourdain; ot, pamiętam ją takim bębnem; kontenta była, kiedy się mogła z nami bawić w ślepą babkę. Nie zawsze była taką damą: toć obaj dziadkowie sprzedawali sukno koło bramy św. Innocentego. Ba! Zostawili dzieciom wcale ładny mająteczek, który teraz może drogo im przychodzi opłacić na tamtym świecie: z uczciwości nie bogaci się człowiek tak łatwo”. Nie mam wcale ochoty, żeby sobie na mnie ostrzyli języki; chcę po prostu człowieka, który byłby mi wdzięczny za mą córkę i któremu bym mogła powiedzieć: siadajże, miły zięciu, i zjedz z nami obiadek!

Oto uczucia godne ciasnego pojęcia, chcieć na zawsze grzęznąć w mizerii swego stanu! Nie sprzeczaj się dłużej! Córka moja będzie markizą na przekór całemu światu, a jeżeli mnie będziesz drażnić, to zrobię z niej księżnę!

Kleoncie, nie trać jeszcze odwagi!

do Lucylli

Chodź za mną, córko, i powiedz stanowczo ojcu, że, jeżeli nie wyda cię za niego, nie chcesz iść za nikogo!

Diablich się pan dopytał zysków za swoje wzniosłe uczucia!

Cóż chcesz? Mam na tym punkcie drażliwość, z której przykład drugich wyleczyć mnie nie zdoła.

Czy pan sobie żartuje, aby brać rzeczy na serio z tego rodzaju człowiekiem? Czyż pan nie widzi, że on ma bzika? Cóż panu szkodziło dostroić się do jego urojeń?

Masz słuszność, ale nie myślałem, że trzeba się będzie wywodzić ze szlachectwa, aby zostać zięciem pana Jourdain.

Ha, ha, ha!

Z czegóż się śmiejesz?

Z pewnej myśli, która mi przyszła do głowy. A gdyby tak za jednym zachodem zadrwić sobie z tego dudka, a zarazem uzyskać to, czego pan pragnie?

W jaki sposób?

Pomysł wcale ucieszny.

Cóż takiego?

Przedstawiano niedawno w mieście maskaradę, która by tutaj znakomicie się nam nadała. Chciałbym tedy spożytkować to widowisko i wyprawić poczciwcowi paradną hecę. Trąci to wprawdzie komedią i to grubą, ale z nim można sobie na wszystko pozwolić: nie potrzeba zbytnio wytężać mózgownicy. Pewien jestem, iż pan Jourdain odegra cudownie swą rolę i przyjmie w świętej naiwności za dobrą monetę każde najdziksze błazeństwo. Mam aktorów i kostiumy pod ręką... Niech mi pan pozwoli działać!

Ale wytłumacz...

Wszystko panu objaśnię. Chodźmy stąd, właśnie wraca!

Cóż za dziwactwa! Wszyscy na mnie powstają za tych wielkich panów, a, doprawdy, cóż może być milszego i godziwszego niż szukanie ich towarzystwa? Czyż ono nie przynosi jedynie zaszczytu i przyjemności? Ba, oddałbym chętnie dwa palce u ręki, aby się urodzić hrabią lub markizem.

Jaśnie panie, przybył właśnie pan hrabia pod rękę z jakąś damą.

Ach, Boże, a ja mam jeszcze wydać kilka rozporządzeń. Powiedz, że zjawię się za chwilę.

Pan powiada, że zjawi się za chwilę.

Dobrze już, dobrze.

Doprawdy, lękam się, Dorancie, że popełniam wielką nieostrożność, pozwalając ci się prowadzić w ten sposób do zupełnie obcego domu.

Gdzież zatem każesz pani szukać schronienia mej miłości, która ci pragnie zgotować tę małą rozrywkę? Wszak dla zachowania pozorów nie chciałaś pozwolić, aby się to odbyło w twoim, ani też w moim domu.

Ale tego nie bierzesz w rachubę, że dowody czułości, jakich doznaję od ciebie niemal co dzień, wkładają na mnie z każdym dniem coraz to większe zobowiązania. Daremnie próbuję się bronić: twoja wytrwałość, choć na pozór słodka i uległa, wyczerpuje mój opór i sprawia, iż powoli uzyskujesz wszystko, czego zapragniesz. Zaczęło się od częstych wizyt, potem przyszły oświadczenia, po nich serenady i zabawy, wreszcie podarki. Opierałam się długo, ale pan niczym się nie zrażasz i piędź po piędzi umiesz zdobywać grunt mej przychylności. Co do mnie, za nic już ręczyć dziś nie mogę: zaczynam wierzyć, iż w końcu uda ci się doprowadzić mnie do małżeństwa, od którego byłam zrazu tak daleka.

Na honor, pani, już dawno powinno się było na tym skończyć. Jesteś wdową, zależysz tylko od siebie, ja również jestem wolny i kocham panią nad życie — cóż stoi na przeszkodzie, abyś dziś jeszcze uczyniła mnie najszczęśliwszym z ludzi?

Mój Boże! Dorancie, wiele trzeba przymiotów z obu stron, aby żyć razem szczęśliwie. Wszak dwojgu najrozsądniejszym nawet istotom nie zawsze się udaje stworzyć związek, z którego by później były zadowolone.

Żartuje pani! I po cóż dopatrywać się tylu trudności? Jedno doświadczenie, które pani uczyniła, nie przesądza wszak o innych.

Słowem, wracam ciągle do tego samego — wydatki, które dla mnie podejmujesz, niepokoją mnie z dwojakiej przyczyny: po pierwsze zobowiązują mnie mocniej, niżbym pragnęła, po drugie, bez urazy, pewna jestem, iż nie przychodzą panu bez kłopotu, a tego bym bardzo nie chciała.

Och, pani, to drobiazg i jeżeli o to jedynie...

Wiem, co mówię. Pomijając inne rzeczy, sam diament, do którego przyjęcia pan mnie wprost zmusił, posiada taką wartość...

Błagam panią, nie chciej przeceniać tej drobnostki, która miłości mojej wydaje się zbyt niegodną ciebie, i pozwól... Otóż i gospodarz domu.

Trochę w tył, wielmożna pani.

Jak to?

Jeden krok, jeżeli łaska.

O co chodzi?

Niech się pani trochę cofnie, abym mógł trzeci raz.

Tak, pani, pan Jourdain zna się na formach.

Pani, jest to dla mnie niezmierną chwałą ujrzeć się dość szczęśliwym, aby dostąpić tej radości spotkania się z tym szczęściem, iż jesteś tak łaskawą uszczęśliwić mnie tą łaską, aby mi uczynić zaszczyt zaszczycenia mnie dobrodziejstwem swej obecności. I gdyby jeszcze skromne me zalety zalecić mnie mogły w oczach osoby tak wysokich zalet i gdyby niebo... zazdrosne o me szczęście... chciało mnie obdarzyć... szczęściem ujrzenia się godnym... tych...

Ależ dosyć już, kochany panie Jourdain. Pani markiza nie lubi długich ceremonij, a wie dobrze, że panu na dowcipie nie zbywa, po cichu do Dorymeny Jak pani widzi, dosyć sobie pocieszna figura — ot, łyczek3.

Nietrudno to spostrzec.

Pani, przedstawiam ci mego najlepszego przyjaciela.

Zbytek zaszczytu, doprawdy, panie hrabio.

Człowieka wykwintnego w każdym calu.

Mam dla niego wiele szacunku.

Nic jeszcze nie uczyniłem, pani, aby zasłużyć na tę wielką łaskę.

Niechże panu nie przyjdzie do głowy wspominać o diamencie, któryś jej ofiarował.

Czy nie mógłbym się choć zapytać, jak się jej podoba?

Cóż znowu! Niech pana Bóg broni! To byłaby najwyższa niedelikatność; jeżeli chcesz się okazać dobrze wychowanym, powinieneś zachować się tak, jakby ten podarek zgoła nie pochodził od ciebie.

Pan Jourdain, markizo, mówi, że jest uszczęśliwiony z twoich łaskawych odwiedzin.

Zaszczyt mi czyni prawdziwy.

Ileż wdzięczności, panie hrabio, że tak wyrażasz za mnie moje uczucia!

Kosztowało mnie niemało trudu, aby ją tu przyprowadzić.

Nie wiem, jak się odwdzięczyć, panie hrabio.

Pan Jourdain mówi, że jeszcze w życiu nie widział równie pięknej osoby.

Bardzo jest łaskaw.

Pani, łaska cała po mojej stronie i...

A teraz do stołu!

Wszystko gotowe, proszę pana.

Chodźmy tedy i niech zawołają grajków!