Źródło i licencja tłumaczenia
Epilog tomu pierwszego
Bo pomyśl: Rio de Janeiro
Było tych kwiatów oranżerią,
A tam ( — pamiętasz orchideje,
Flor de Ipé, Jasmin de Cabo,
Maracujà i Flamboyanty,
Sześciopiętrowe drzew giganty,
Kwiatami osypane krwawo?),
A tam, powiadam, mało trzeba,
By z ziemi, jeśli łaska nieba,
Trysnęło, co ci się zamarzy,
I jeszcze więcej, nad marzenia —
Takie tam niebo, taka ziemia.
I nagle — jakbym wonne żniwo
Garściami z miodnej łąki zgarniał —
Z Copacabany, z Ipanemy,
Z Tijuca, z Botafogo, z Leme1
Wybucha polskich słów kwiaciarnia,
I grzmi po Rio de Janeiro
Zgiełkliwa, pstra jak jarmark perski
I jak karnawał cariocański2,
A w niej — ogrodnik, nie floreiro,
Nie jardineiro brasileiro,
Lecz nasz przyjaciel, pan Dziewierski.
O, Rio Barw! O, Colorio,
Mozaik migające żmiją
Na wielkim łuku Avenidy!
O, Rio, kępo Atlantydy,
Cudem na globie ocalała
I trzymająca się lazuru
Masztami palm, linami lian,
Zębami wzgórzy i skał stromych!
Rio kolibrów wibrujących
Za oknem, w wilię, mgławym lotem!
O, Rio nocy nieruchomych
I brzasków z rozpalonej miedzi,
Przezłacającej się w spiekotę!
Kto cię wymyślił? Kto wybredził?
Chyba ocean swym bełkotem
Wmówił cię brzegom łatwowiernym
I wrzeźbił w ziemię cud bezmierny...
A inni mówią — i uwierzę —
Że to Stworzyciel na spacerze
Pijanym krokiem cię wytańczył,
Gubiąc po drodze palmy, skały,
Murzynów, kwiaty i upały...
Błogosławiona eskapado!
Dziękuję. Muito obrigado3
Za Rio i za wiersz wygnańczy.
*
Wężysko zamorskiego chowu!
Z kwiatów żeś powstał, pstry i kręty,
I w kwiaty się obrócisz znowu.
Cokolwiek w tej powieści długiej
Za ludzi mówię, czynię, czuję.
Gdy czule dzieje ich wierszuję.
Gdy piórem w obcych duszach dłubię
Lub czegokolwiek nie domówię,
Gdy w krzakach wierszy przyczajony
Podglądam los ich nieznajomy
(Jak uczniak, z żądzy dygocący,
Nagim przygląda się służącym,
Wieczorem w rzece się kąpiącym:
Ciemnawozłotym, połyskliwym,
Gdy wakacyjny księżyc pływa
W rozcieku miodu i oliwy —
I bulgocący słychać tercet:
Chichot i wody plusk, i serce);
Gdziekolwiek tę gromadkę ludzką
Zapędzam poetycką rózgą,
Na jakiekolwiek przeznaczenia
Skazuję ją, kapryśny rodzic —
— Zawsze na pamięć mi przychodzi
Jej tajne, kwietne pierworództwo.
Jak sztukmistrz, co z cylindra głębi
Wyciąga wielobarwne wstęgi,
Wiązanki róż, rzucane damom,
Królików parkę lub gołębi
I szklankę wina — ja tak samo
Pod słów zaklęciem czarodziejskiem,
Spod podwójnego dna pamięci,
Z głębi serdecznej i letejskiej
Dobywam pasma dni kwieciste...
...Był sobie niegdyś bukiet wiejski...
(«Bukiety wiejskie, jak wiadomo,
Wiązane były wzwyż i stromo»...
Już mi ten dwuwiersz mży legendą,
Już się śród jego liter przędą
Słoneczne nitki żalu, marzeń...)
Był jakiś ogród snów szumiących
I róż jak wróżb... I to rozjarzeń,
To gaśnień znów... I wzruszeń drżących...
Ach, tak się kocha po raz pierwszy!
Był sobie...
Nagle wzrok przezierczy
Śród kwiatów dostrzegł ludzkie twarze...
I patrz — zza gęstych sztachet wierszy
Rozbłysły wielkie oczy zdarzeń...
Tam są już ludzie!... Ach, nieszczęsny,
Gorliwy uczniu czarnoksięski!
Przebrałeś czarodziejstwa miarkę...
Ach, wierszodzieju zatracony,
Coś ty rozpętał swym szalonym
Magicznym drążkiem firmy Parker4!
Za sztachetami gęstych jambów
Grzmi burza losów, serc, pożądań...
Patrz!
Patrzę. Tak do raju wglądał
Ciekawy swoich stworzeń Pan Bóg.
Tam, z kwietnych narodzeni przyczyn,
Ludzie swe losy wróżą z kwiatów
I liczą wiersze poematu,
Jak więzień dni zostałe liczy.
Przypadli niespokojną zgrają
Do wierszowanych prętów lśniących
I trwogą oczu, głosów wrzawą
O życie się dopominają,
O łatwy dzień, o noc łaskawą,
Jak pod balkonem wielkorządcy
Wzburzony tłum o chleb i prawo.
Chcą szczęścia. Proszą, by im, żywym,
Szczęście na wichrze wierszy przywiać —
Jednym to małe: «Być szczęśliwym»,
Innym to wielkie: «Uszczęśliwiać».
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Wierszu z tęsknoty, jak dom z cegieł!
Syrena nad wiślanym brzegiem
Cichutko jednostajnie śpiewa,
Że Wisła płynie, Wisła płynie
I co ma przetrwać — trwa w głębinie.
Wierszu mój, ścisły jak zaploty
Srebrnostrunnego jej warkocza!
Z twardej wybiłeś się tęsknoty
Jak źródło z kamienistej ziemi...
O, wierszu z gruzów i kamieni
Ojczyzny mojej i młodości!
Płyń, wzbieraj, nurcie namiętności,
Łzami grający tęczowemi!
Wydłużaj się — wyciągaj — sięgnij
Dnia-Tam, Dnia-Domu, Dnia w krainie,
Gdzie (słuchaj! słuchaj!) Wisła płynie,
Z płynącą Wisłą bieg swój sprzęgnij,
Rozchyl spragnione wargi rymów
I pij — i chłoń — i czule wymów
Te dwa wyrazy godne księgi!
Wierszu, rodzona moja mowo,
Polsko, matczyne moje słowo,
Matko, dla której żadnych nigdy
Słów nie znalazłem prócz modlitwy,
Matko, co swemu niemowlęciu
Śliczności wśpiewywałaś tkliwe,
Do dziś szumiące w głowie siwej,
A chłopcu mazurkowe zwrotki,
Gdzie dźwięk z oddźwiękiem się sprzymierzał,
Wprawiając serce w podziw słodki,
I nauczyłaś go pacierza,
A potem «ty jesteś jak zdrowie» —
— A wszystko było w jednej mowie,
W tej samej, którą dziś, struchlały,
Nadziei pełen i rozpaczy,
Śpiewam dwusłowy hymn prostaczy,
Jakby to był poemat cały:
Że Wisła płynie... Wisła płynie...
Matko i wierszu, i ojczyzno,
Umiłowani trójjedynie!
Płonę i dzwonię: «Wisła płynie!»
Poszum jej gonię: «Wisła płynie!»
I przed Poezją zasłuchaną
Zeznaję jak przed trybunałem:
Że ja, co mowy tej caliznę5
Do dna miłością przeorałem
I znam jej żwir i piasek złoty,
Czarnoziem, węgiel i klejnoty,
I jak jagody do kobiałki
Zbierałem rośne jej rozbłyski
I dźwięków samorodny kruszec
Z mięsistych kwiatów brazylijskich,
Z drzew w White Plains6, z trawy w Massachusetts;
Ja, wdany w żywot jej korzeni,
Pnia i gałęzi, i zieleni,
Jak pszczoła w plastry barci leśnej,
Ja, co jej prawdę chwytam bystrzej
Niż usta świeży miąższ czereśni,
Ja — radośniejszej i srebrzystszej
W polszczyźnie nie słyszałem pieśni...
Warszawskie powtarzałaś gwiazdy
I każdy świt, i każdy zmierzch,
Jak się powtarza piękny wiersz
(Płynnie i drżąco — a czasami
Głos ze wzruszenia się załamie
Jak światło w strumienistej wodzie,
Lecz jeszcze wdzięczniej, jeszcze słodziej
Toczy się wtedy razem z łzami),
O, rzeko, co na pamięć znałaś
Niebieskie nieba poematy
I strofy chmurek na wyrywki,
I sagi burz, i zórz Iliady,
I Pismo Święte naszych gwiazd —
Aż przyszło ci, pieśniarko szara,
Ogniem stolicy swej zapałać
I wyć, gdy wycie usłyszałaś
Warszawy, Hioba polskich miast!
Gdy się nad tobą strop roztrzaskał,
Płynęłaś w purpurowych blaskach
Tym samym prądem niewzruszonym,
Płynęłaś dumnie i swobodnie,
A domy miasta, jak pochodnie,
Lecz odwrócone w dół żałobnie,
Pochodem w tobie szły czerwonym...
W głębinie twej chowaną wiernie,
Wrócimy z wichrem, zbrojnym w gniew
I w nową młodość, wiarę nową...
Ten wicher — naszą pięść poderwie
I blask, i krzyk, i wiersz, i krew!
— New York, lipiec 1944
- Copacabana, Ipanema, Tijuca, Botafogo, Leme — dzielnice Rio de Janeiro, stolicy Brazylii. [przypis edytorski] ↩
- karnawał cariocański — karnawał w Rio de Janeiro, największe ludowe święto w Brazylii, obchodzone przez cztery dni przed Środą Popielcową, która rozpoczyna Wielkiego Postu; tu przym. od port. Carioca: mieszkaniec Rio de Janeiro. [przypis edytorski] ↩
- muito obrigado (port.) — bardzo dziękuję. [przypis edytorski] ↩
- Parker — firma produkująca pióra wieczne, długopisy i artykuły piśmiennicze; marka piór wiecznych posiadająca patent od 1889 r. [przypis edytorski] ↩
- calizna — niezaorana, nieuprawiana ziemia. [przypis edytorski] ↩
- White Plains — miejscowość nadmorska pod Nowym Jorkiem, miejsce wakacyjnych pobytów Tuwima w czasie wojny. [przypis edytorski] ↩
Źródło i licencja
Domena publiczna · Julian Tuwim
Źródło: Wolne Lektury
Szczegóły techniczne
Komponent: base-text
znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Kwiaty polskie · Fundacja Wolne Lektury; https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/tuwim-kwiaty-polskie/
Źródło: Wolne Lektury
Licencja: LAL-1.3
Zmiany: znormalizowano HTML; pominięto wyłączone komponenty dodatkowe
Szczegóły techniczne
Komponent: editorial
Adaptacje komponentów Share-Alike muszą zostać udostępnione na tych samych warunkach.